Co przewiduje art. 141a Kodeksu karnego wykonawczego?
Art. 141a § 1 k.k.w. daje dyrektorowi zakładu karnego możliwość zezwolenia skazanemu na czasowe opuszczenie jednostki penitencjarnej.
Zezwolenie może zostać udzielone na czas nieprzekraczający 5 dni.
Skazany może opuścić zakład karny pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej, w asyście osoby godnej zaufania albo samodzielnie.
Art. 141a k.k.w. nie jest zwykłą przepustką ani przerwą w wykonaniu kary. Jest odrębną podstawą czasowego opuszczenia zakładu karnego w szczególnie ważnej sytuacji.
W jakich sytuacjach można otrzymać zezwolenie?
Ustawa wskazuje kilka sytuacji, które mogą uzasadniać zastosowanie art. 141a k.k.w.
Poważna choroba członka rodziny
Skazany może ubiegać się o możliwość odwiedzenia poważnie chorego członka rodziny.
Pogrzeb członka rodziny
Zezwolenie może zostać udzielone w celu uczestnictwa skazanego w pogrzebie członka rodziny.
Inny wypadek szczególnie ważny dla skazanego
Jest to otwarta kategoria pozwalająca uwzględnić również wyjątkowe sytuacje, których ustawodawca nie wymienił wprost w przepisie.
Szczególnie ważne
„Szczególnie ważny przypadek” to nie tylko śmierć lub choroba
Pojęcia „innych wypadków szczególnie ważnych dla skazanego” nie należy ograniczać wyłącznie do zdarzeń tragicznych.
W orzecznictwie sądów penitencjarnych wskazuje się, że przesłanka ta powinna być interpretowana szeroko, z uwzględnieniem zasady humanitaryzmu oraz poszanowania godności skazanego.
Za szczególnie ważne mogą zostać uznane również pozytywne wydarzenia mające istotne znaczenie w życiu skazanego albo jego rodziny.
W orzecznictwie i piśmiennictwie jako przykłady wskazywane są między innymi:
- • ślub dziecka,
- • chrzciny,
- • Pierwsza Komunia Święta,
- • inne szczególnie ważne uroczystości rodzinne,
- • zdawanie ważnych egzaminów przez skazanego,
- • pożar domu rodziny skazanego,
- • zniszczenie domu w wyniku powodzi,
- • inne wyjątkowe zdarzenia losowe.
Nie oznacza to, że udział w chrzcinach, komunii czy ślubie automatycznie powoduje obowiązek udzielenia zezwolenia. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.
Znaczenie może mieć między innymi rzeczywista więź skazanego z osobą, której dotyczy uroczystość, charakter wydarzenia, jego wyjątkowość oraz całokształt okoliczności dotyczących skazanego.
Dyrektor zakładu karnego nie powinien więc automatycznie odmawiać zastosowania art. 141a k.k.w. tylko dlatego, że dane wydarzenie nie jest pogrzebem albo odwiedzinami poważnie chorego członka rodziny.
Orzecznictwo
Sąd: chrzciny, komunia czy ślub również mogą być szczególnie ważne
W postanowieniu Sądu Okręgowego w Sieradzu z 6 października 2021 r., sygn. II Kow 1149/21, sąd zajmował się skargą skazanego na odmowę udzielenia zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego.
Sprawa dotyczyła pożaru domu skazanego. Sąd uchylił decyzję dyrektora zakładu karnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu sąd zwrócił uwagę na szerokie rozumienie pojęcia „wypadków szczególnie ważnych dla skazanego”. Wskazał, że nie chodzi wyłącznie o zdarzenia tragiczne.
Jako przykłady pozytywnych wydarzeń mogących mieć szczególne znaczenie w życiu skazanego lub jego rodziny wskazano między innymi ślub dziecka, chrzciny, komunię, a nawet zdawanie egzaminów przez skazanego.
Orzecznictwo pokazuje więc, że art. 141a § 1 k.k.w. nie powinien być interpretowany w taki sposób, jakby dotyczył wyłącznie pogrzebu albo ciężkiej choroby członka rodziny.
Pogrzeb członka rodziny
Udział w pogrzebie członka rodziny został wymieniony wprost w art. 141a § 1 k.k.w.
We wniosku warto podać dane zmarłej osoby, charakter relacji rodzinnej, datę i miejsce pogrzebu oraz – jeżeli jest to możliwe – dołączyć dokument potwierdzający termin uroczystości.
Ponieważ tego rodzaju sytuacje wymagają szybkiego działania, szczególnie istotne jest niezwłoczne przekazanie administracji zakładu informacji oraz dokumentów pozwalających zweryfikować zdarzenie.
Poważna choroba członka rodziny
Kolejną sytuacją wymienioną bezpośrednio w przepisie jest możliwość odwiedzenia poważnie chorego członka rodziny.
W takiej sprawie podstawowe znaczenie ma wykazanie rzeczywistego stanu zdrowia osoby bliskiej.
W miarę możliwości warto przedstawić dokumentację medyczną, informację o hospitalizacji, zaświadczenie lekarskie albo inny dokument potwierdzający powagę sytuacji.
Chrzciny, komunia i ślub
Ważne uroczystości rodzinne mogą mieć dla skazanego szczególne znaczenie, zwłaszcza jeżeli dotyczą jego dzieci lub innych najbliższych osób.
Wniosek powinien wyjaśniać nie tylko, jaka uroczystość ma się odbyć, ale również dlaczego osobista obecność skazanego ma w tym konkretnym przypadku szczególne znaczenie.
Warto wskazać relację ze skazanym, datę i miejsce uroczystości oraz przedstawić dokumenty potwierdzające wydarzenie.
Sam fakt organizowania chrztu, komunii czy ślubu nie oznacza automatycznego prawa do opuszczenia zakładu karnego. Dyrektor powinien jednak dokonać indywidualnej oceny konkretnego przypadku.
Do 5 dni nie oznacza automatycznie 5 dni
Art. 141a § 1 k.k.w. określa maksymalny czas zezwolenia jako okres nieprzekraczający 5 dni.
Nie oznacza to, że skazany w każdym przypadku otrzyma zgodę właśnie na pięć dni.
Zakres zezwolenia powinien odpowiadać celowi wyjścia. W konkretnej sprawie może chodzić jedynie o czas potrzebny na dojazd, udział w określonym wydarzeniu i powrót do jednostki.
Samodzielnie, z osobą godną zaufania czy pod konwojem?
Przepis przewiduje trzy sposoby opuszczenia zakładu karnego.
- • pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej,
- • w asyście osoby godnej zaufania,
- • samodzielnie.
Oznacza to, że zastosowanie art. 141a k.k.w. nie musi automatycznie oznaczać samodzielnego pobytu skazanego poza zakładem.
Jeżeli istnieją obawy związane z samodzielnym wyjściem, należy rozważyć również możliwość realizacji zezwolenia pod konwojem albo w asyście osoby godnej zaufania.
Art. 141a to nie to samo co zwykła przepustka
Czasowego opuszczenia zakładu karnego na podstawie art. 141a k.k.w. nie należy utożsamiać z nagrodą w postaci przepustki.
Art. 141a ma własną podstawę prawną i jest związany z wystąpieniem szczególnego zdarzenia wskazanego w ustawie albo innego wypadku szczególnie ważnego dla skazanego.
Przy rozpoznawaniu wniosku trzeba więc ocenić przesłanki właściwe dla art. 141a k.k.w. oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Art. 141a to również nie przerwa w wykonaniu kary
Przerwa w wykonaniu kary jest odrębną instytucją, o której orzeka sąd penitencjarny na zasadach określonych w Kodeksie karnym wykonawczym.
W przypadku art. 141a decyzję podejmuje dyrektor zakładu karnego, a pobyt poza jednostką jest ograniczony do maksymalnie 5 dni.
Jeżeli sytuacja wymaga znacznie dłuższego pobytu skazanego na wolności, trzeba rozważyć, czy właściwa jest inna instytucja prawa karnego wykonawczego.
Przerwa w wykonaniu kary – zobacz poradnik →Jak napisać wniosek z art. 141a k.k.w.?
Wniosek powinien umożliwiać administracji zakładu szybkie ustalenie wszystkich okoliczności potrzebnych do podjęcia decyzji.
- • dane skazanego,
- • wskazanie art. 141a § 1 k.k.w.,
- • dokładne określenie celu opuszczenia zakładu,
- • opis zdarzenia uzasadniającego wniosek,
- • datę i miejsce zdarzenia,
- • wskazanie potrzebnego czasu pobytu poza zakładem,
- • wyjaśnienie znaczenia zdarzenia dla skazanego,
- • wskazanie, dlaczego osobista obecność skazanego jest potrzebna,
- • dokumenty potwierdzające przedstawione okoliczności,
- • dane osoby lub instytucji, u której można zweryfikować przedstawione informacje.
Z praktyki
Przy art. 141a liczy się czas
Pogrzeb, nagła hospitalizacja albo inne wyjątkowe zdarzenie często wymagają podjęcia decyzji w bardzo krótkim czasie.
Dlatego nie warto ograniczać wniosku do jednego zdania, na przykład: „proszę o zgodę na wyjazd na pogrzeb”.
Od razu warto przekazać możliwie pełne informacje: kogo dotyczy zdarzenie, kiedy i gdzie ma miejsce, jaki jest adres, ile czasu wymaga dojazd i jakie dokumenty potwierdzają przedstawione okoliczności.
Im szybciej administracja może zweryfikować przedstawione informacje, tym mniej czasu traci się na uzupełnianie podstawowych danych.
Jakie dokumenty warto dołączyć?
Rodzaj dokumentów zależy od przyczyny wniosku. Powinny one przede wszystkim umożliwiać potwierdzenie, że opisane zdarzenie rzeczywiście nastąpiło.
- • informację o terminie i miejscu pogrzebu,
- • dokument potwierdzający śmierć osoby bliskiej,
- • zaświadczenie ze szpitala,
- • dokumentację dotyczącą poważnej choroby,
- • zaproszenie lub potwierdzenie terminu uroczystości,
- • dokument dotyczący chrztu lub komunii,
- • dokument potwierdzający termin ślubu,
- • dokument potwierdzający inne szczególnie ważne zdarzenie,
- • dane kontaktowe osoby lub instytucji mogącej potwierdzić przedstawione informacje.
Obowiązki podczas pobytu poza zakładem karnym
Uzyskanie zgody na opuszczenie zakładu nie oznacza pełnej swobody podczas pobytu poza jednostką.
Skazany powinien przestrzegać wszystkich warunków określonych w decyzji oraz obowiązków wynikających z przepisów dotyczących pobytu poza zakładem karnym.
Dyrektor może określić sposób realizacji zezwolenia, w tym zdecydować o wyjściu samodzielnym, w asyście osoby godnej zaufania albo pod konwojem funkcjonariusza.
Skazany musi przestrzegać warunków zezwolenia oraz wrócić do zakładu karnego w wyznaczonym terminie.
Czy czas poza zakładem zalicza się do odbywanej kary?
Co do zasady czasu przebywania poza zakładem na podstawie zezwolenia z art. 141a nie odlicza się od okresu odbywania kary.
Przepisy przewidują jednak możliwość odmiennego rozstrzygnięcia w przypadku nadużycia przez skazanego zaufania podczas pobytu poza zakładem.
Tymczasowo aresztowany – dodatkowy warunek
Szczególna regulacja dotyczy tymczasowo aresztowanego, który ma prawa i obowiązki skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności.
W takim przypadku udzielenie zezwolenia wymaga dodatkowo zgody organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje.
Odmowa dyrektora ZK
Decyzję można zaskarżyć w trybie art. 7 § 1 k.k.w.
Jeżeli dyrektor zakładu karnego odmówi udzielenia zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego, skazany może zaskarżyć tę decyzję do sądu na podstawie art. 7 § 1 k.k.w.
Podstawą skargi jest niezgodność decyzji z prawem. Oznacza to, że skarga nie powinna ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia, że skazany nie zgadza się z decyzją dyrektora.
Trzeba wskazać, na czym polega niezgodność decyzji z prawem. Może to dotyczyć między innymi sposobu zastosowania art. 141a § 1 k.k.w., przyjętej wykładni tego przepisu albo pominięcia okoliczności mających znaczenie dla prawidłowego zastosowania prawa.
Termin
7 dni
Skarga na decyzję przysługuje skazanemu w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia decyzji.
Decyzję ogłasza się lub doręcza wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującym skazanemu prawie, terminie oraz sposobie wniesienia skargi.
Skargę wnosi się do organu, który wydał zaskarżoną decyzję, czyli w tym przypadku do dyrektora zakładu karnego.
Jeżeli dyrektor nie przychyli się do skargi, przekazuje ją wraz z aktami sprawy bezzwłocznie do właściwego sądu. W sprawach dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności właściwy jest sąd penitencjarny.
Co może zrobić sąd penitencjarny?
Po rozpoznaniu skargi z art. 7 k.k.w. sąd może utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy, uchylić ją albo ją zmienić.
Na postanowienie sądu wydane po rozpoznaniu takiej skargi zażalenie nie przysługuje.
Sąd może również wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzą ku temu podstawy.
Ważne przy odmowie
Przy pogrzebie, chrzcinach, komunii czy ślubie nie można zwlekać ze skargą
W sprawach z art. 141a k.k.w. szczególne znaczenie ma czas. Uroczystość może odbyć się jeszcze zanim zakończy się procedura związana ze skargą.
Dlatego po otrzymaniu odmownej decyzji warto niezwłocznie przeanalizować jej uzasadnienie oraz ustalić, czy istnieją podstawy do zaskarżenia decyzji w trybie art. 7 § 1 k.k.w.
Jeżeli odmowa opiera się na założeniu, że chrzciny, komunia, ślub albo inne pozytywne wydarzenie rodzinne z samej swojej natury nie może być „szczególnie ważnym przypadkiem”, warto uwzględnić istniejące orzecznictwo dotyczące szerokiej wykładni art. 141a § 1 k.k.w.
Najczęstsze błędy we wniosku
- • zbyt ogólne opisanie zdarzenia,
- • brak daty i miejsca wydarzenia,
- • brak dokumentów potwierdzających zdarzenie,
- • niewyjaśnienie, dlaczego wydarzenie jest szczególnie ważne dla skazanego,
- • niewskazanie, dlaczego osobista obecność skazanego jest potrzebna,
- • złożenie wniosku zbyt późno,
- • żądanie pełnych 5 dni bez wyjaśnienia potrzeby takiego okresu,
- • traktowanie art. 141a jak zwykłej przepustki albo nagrody.
Najczęstsze pytania
Na jak długo skazany może opuścić zakład karny?
Art. 141a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego pozwala dyrektorowi zakładu karnego udzielić zezwolenia na czas nieprzekraczający 5 dni. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie zezwolenie musi obejmować pełne 5 dni.
Kto podejmuje decyzję?
Decyzję o udzieleniu zezwolenia na podstawie art. 141a § 1 k.k.w. podejmuje dyrektor zakładu karnego.
Czy skazany zawsze wychodzi samodzielnie?
Nie. Zezwolenie może przewidywać opuszczenie zakładu karnego pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej, w asyście osoby godnej zaufania albo samodzielnie.
Czy art. 141a dotyczy wyłącznie pogrzebu?
Nie. Przepis wymienia odwiedzenie poważnie chorego członka rodziny, uczestnictwo w pogrzebie członka rodziny oraz inne wypadki szczególnie ważne dla skazanego.
Czy chrzciny, komunia albo ślub mogą uzasadniać wyjście?
Tak, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy. W orzecznictwie sądów penitencjarnych wskazywano, że szczególnie ważnymi przypadkami mogą być również pozytywne wydarzenia rodzinne, takie jak ślub dziecka, chrzciny czy komunia.
Czy odmowę dyrektora można zaskarżyć?
Tak. Decyzję dyrektora zakładu karnego można zaskarżyć do sądu penitencjarnego w trybie art. 7 § 1 k.k.w. z powodu jej niezgodności z prawem.
Ile jest czasu na skargę?
Skarga na decyzję przysługuje w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia decyzji.
Zobacz również inne poradniki
Orzecznictwo
Sprawdź orzeczenia dotyczące praw skazanych
W bazie Centrum publikujemy orzeczenia z zakresu prawa karnego wykonawczego, w tym dotyczące decyzji administracji zakładów karnych oraz praw osób pozbawionych wolności.
Przejdź do bazy orzeczeń →Potrzebujesz przygotować wniosek albo skargę?
Możemy przeanalizować sytuację skazanego, dokumenty potwierdzające szczególnie ważne wydarzenie, decyzję dyrektora zakładu karnego oraz pomóc w przygotowaniu wniosku z art. 141a k.k.w. albo skargi w trybie art. 7 § 1 k.k.w.
Umów konsultacjęMateriał ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Możliwość zastosowania art. 141a k.k.w. oraz podstawy zaskarżenia decyzji w trybie art. 7 k.k.w. należy każdorazowo ocenić na podstawie aktualnego stanu prawnego i okoliczności konkretnej sprawy.