Kiedy można ubiegać się o przerwę w wykonaniu kary?
Kodeks karny wykonawczy przewiduje kilka sytuacji, w których skazany może czasowo opuścić zakład karny i przerwać wykonywanie kary pozbawienia wolności.
Szczególne znaczenie mają przesłanki zdrowotne oraz ważne względy rodzinne lub osobiste.
Wniosek powinien pokazywać nie tylko, że istnieje problem, ale również dlaczego jego rozwiązanie wymaga czasowego opuszczenia zakładu karnego przez skazanego.
Przerwa z powodu ciężkiej choroby
Jeżeli skazany cierpi na chorobę psychiczną albo inną ciężką chorobę uniemożliwiającą wykonywanie kary, sąd penitencjarny udziela przerwy do czasu ustania przeszkody.
Za ciężką chorobę przepisy uznają taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu albo spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.
Nie oznacza to więc, że każda choroba, przewlekłe leczenie czy konieczność przyjmowania leków automatycznie uzasadniają udzielenie przerwy.
Dokumentacja medyczna ma podstawowe znaczenie
Jeżeli podstawą wniosku jest stan zdrowia, twierdzenia skazanego powinny zostać poparte dokumentacją medyczną.
W zależności od sytuacji mogą mieć znaczenie rozpoznania lekarskie, wyniki badań, historia leczenia, zalecenia specjalistów, informacje o planowanych zabiegach oraz dokumentacja wskazująca na możliwość lub brak możliwości prowadzenia odpowiedniego leczenia podczas osadzenia.
Przy wniosku zdrowotnym warto zebrać między innymi:
- • aktualną dokumentację medyczną,
- • wyniki badań,
- • rozpoznania lekarzy specjalistów,
- • historię dotychczasowego leczenia,
- • informacje o planowanych zabiegach,
- • zalecenia dotyczące dalszego leczenia,
- • informacje dotyczące miejsca leczenia po udzieleniu przerwy.
Ważne względy rodzinne
Sąd penitencjarny może również udzielić przerwy, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne.
Nie każdy problem występujący w rodzinie skazanego będzie jednak wystarczający. Trzeba wykazać, dlaczego sytuacja ma charakter na tyle poważny, że uzasadnia czasowe przerwanie wykonywania prawomocnie orzeczonej kary.
Znaczenie mogą mieć na przykład wyjątkowo poważne problemy dotyczące zdrowia członka rodziny, konieczność zapewnienia opieki, nagłe zdarzenia losowe albo inne szczególne sytuacje, których nie można skutecznie rozwiązać bez udziału skazanego.
Z praktyki
„Rodzina mnie potrzebuje” to za mało
Jednym z częstych problemów jest przedstawianie sytuacji rodzinnej wyłącznie w formie ogólnych stwierdzeń.
Informacja, że rodzina ma problemy finansowe, partnerka nie radzi sobie sama albo rodzic skazanego choruje, powinna zostać rozwinięta.
Trzeba wyjaśnić, jaka dokładnie jest sytuacja, dlaczego pomoc innych osób lub instytucji jest niewystarczająca i co konkretnie skazany będzie robił podczas przerwy.
Im poważniejszy i lepiej udokumentowany problem oraz im wyraźniejszy związek pomiędzy jego rozwiązaniem a obecnością skazanego na wolności, tym pełniejszy materiał może ocenić sąd.
Ważne względy osobiste
Art. 153 k.k.w. pozwala również na udzielenie przerwy z uwagi na ważne względy osobiste.
Jest to pojęcie wymagające każdorazowej oceny konkretnej sytuacji. Nie istnieje zamknięty katalog wszystkich zdarzeń, które mogą zostać uznane za ważne względy osobiste.
Dlatego wniosek powinien dokładnie opisywać okoliczność, jej wyjątkowy charakter oraz przyczynę, dla której nie może zostać rozwiązana podczas dalszego pobytu skazanego w zakładzie karnym.
Co powinien zawierać wniosek?
Wniosek powinien umożliwiać sądowi szybkie ustalenie, czego domaga się skazany i na jakich okolicznościach opiera swoje żądanie.
- • dane skazanego,
- • oznaczenie właściwego sądu penitencjarnego,
- • informacje dotyczące wykonywanej kary,
- • żądanie udzielenia przerwy,
- • wskazanie przyczyny wniosku,
- • dokładny opis sytuacji,
- • wyjaśnienie, dlaczego przerwa jest potrzebna,
- • opis tego, w jaki sposób skazany zamierza wykorzystać przerwę,
- • powołanie odpowiednich dokumentów i dowodów,
- • wykaz załączników.
Jakich dokumentów może wymagać sytuacja rodzinna?
Rodzaj dokumentów zależy od przyczyny wskazanej we wniosku.
Jeżeli podstawą jest choroba członka rodziny, znaczenie może mieć dokumentacja medyczna. Jeżeli chodzi o konieczność sprawowania opieki, warto przedstawić dokumenty wskazujące na stan osoby wymagającej pomocy oraz sytuację innych członków rodziny.
Przy problemach finansowych znaczenie mogą mieć dokumenty pokazujące dochody, wydatki, zadłużenie albo inne szczególne okoliczności dotyczące gospodarstwa domowego.
Trzeba pokazać cel przerwy
Wniosek powinien wskazywać, w jakim celu skazany chce czasowo opuścić zakład karny.
Jeżeli powodem jest leczenie, należy wskazać plan leczenia. Jeżeli przyczyną jest konieczność pomocy rodzinie, trzeba wyjaśnić, jakie działania zostaną podjęte.
Dzięki temu sąd może ocenić nie tylko istnienie problemu, ale również to, czy udzielenie przerwy rzeczywiście może służyć jego rozwiązaniu.
Jak długo może trwać przerwa?
Długość przerwy zależy między innymi od podstawy jej udzielenia i okoliczności konkretnej sprawy.
W przypadku ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary przerwa jest udzielana do czasu ustania przeszkody.
W pozostałych przypadkach okres przerwy powinien pozostawać w związku z celem, dla którego została udzielona.
Kolejna przerwa – ważne ograniczenie
Jeżeli skazany korzystał już wcześniej z przerwy, trzeba uwzględnić dodatkowe ograniczenie przewidziane w Kodeksie karnym wykonawczym.
Co do zasady
1 rok
Nie można udzielić kolejnej przerwy przed upływem roku od ukończenia poprzedniej przerwy i powrotu po niej do zakładu karnego.
Przepisy przewidują wyjątki, między innymi w przypadku choroby psychicznej, innej ciężkiej choroby skazanego albo innego wypadku losowego.
Elektroniczna kontrola podczas przerwy
Od 2026 roku przepisy przewidują również możliwość połączenia przerwy w wykonaniu kary z elektroniczną kontrolą miejsca pobytu w określonych przypadkach.
Jeżeli administracja zakładu karnego sporządziła wobec skazanego negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną, sąd penitencjarny może, udzielając przerwy, orzec elektroniczną kontrolę miejsca pobytu.
W odniesieniu do niektórych kategorii skazanych przepisy przewidują dalej idące zasady dotyczące stosowania takiej kontroli.
Co może się wydarzyć podczas posiedzenia?
Sąd nie musi opierać się wyłącznie na treści samego wniosku. Może analizować dokumentację, informacje dotyczące skazanego oraz inne dowody mające znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Prawo udziału w posiedzeniu w przedmiocie przerwy mają między innymi prokurator, skazany i jego obrońca, a w przypadkach przewidzianych ustawą również sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego.
Czy na odmowę przysługuje zażalenie?
Tak. Na postanowienie w przedmiocie przerwy w wykonaniu kary przysługuje zażalenie.
Jeżeli sąd odmówi udzielenia przerwy, przed przygotowaniem środka zaskarżenia warto dokładnie ustalić, które argumenty zostały uznane za niewystarczające i jakie okoliczności zdecydowały o odmowie.
Przerwa może zostać odwołana
Udzielenie przerwy nie oznacza, że skazany może dowolnie korzystać z pobytu na wolności.
Przerwa może zostać odwołana między innymi wtedy, gdy ustanie przyczyna, dla której jej udzielono, skazany nie korzysta z niej zgodnie z celem albo rażąco narusza porządek prawny.
Dlatego sposób wykorzystania przerwy powinien odpowiadać argumentom przedstawionym wcześniej sądowi.
Najczęstsze błędy we wnioskach
- • ogólny opis problemu bez konkretnych informacji,
- • brak dokumentów potwierdzających twierdzenia,
- • powoływanie się na chorobę bez aktualnej dokumentacji,
- • brak wyjaśnienia, dlaczego potrzebna jest obecność skazanego,
- • brak wskazania celu przerwy,
- • brak planu rozwiązania problemu podczas przerwy,
- • przedstawienie zwykłych trudności rodzinnych jako sytuacji wyjątkowej bez ich odpowiedniego uzasadnienia,
- • kopiowanie gotowego wzoru bez dostosowania go do konkretnej sytuacji.
Najczęstsze pytania
Kto może złożyć wniosek o przerwę w karze?
Z wnioskiem może wystąpić skazany lub jego obrońca. Kodeks karny wykonawczy przewiduje również możliwość złożenia wniosku przez dyrektora zakładu karnego.
Czy choroba może być podstawą przerwy?
Tak. Jeżeli choroba psychiczna albo inna ciężka choroba uniemożliwia wykonywanie kary, sąd penitencjarny udziela przerwy do czasu ustania przeszkody. Nie każda choroba spełnia jednak tę przesłankę.
Czy problemy rodzinne mogą uzasadniać przerwę?
Tak. Sąd może udzielić przerwy, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Trzeba jednak wykazać ich rzeczywistą wagę i wpływ na sytuację skazanego lub jego rodziny.
Czy złożenie wniosku gwarantuje przerwę?
Nie. Poza przypadkiem ciężkiej choroby spełniającej ustawowe przesłanki decyzja zależy od oceny sądu penitencjarnego i okoliczności konkretnej sprawy.
Sprawdź również główny poradnik o przerwie w karze
Wyjaśniamy tam szerzej, kiedy sąd może udzielić przerwy i jakie znaczenie mają względy zdrowotne, rodzinne oraz osobiste.
Przerwa w wykonaniu kary – poradnik →Orzecznictwo
Sprawdź orzeczenia dotyczące przerwy w karze
W bazie Centrum publikujemy orzeczenia z zakresu prawa karnego wykonawczego. Analiza wcześniejszych rozstrzygnięć może pomóc w ocenie argumentów występujących w konkretnej sprawie.
Przejdź do bazy orzeczeń →Potrzebujesz przygotować wniosek o przerwę?
Możemy przeanalizować sytuację skazanego, dokumentację medyczną lub rodzinną oraz pomóc w przygotowaniu wniosku i jego uzasadnienia.
Umów konsultacjęMateriał ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Podstawę przerwy, właściwy sposób jej uzasadnienia oraz potrzebne dowody należy każdorazowo ocenić według aktualnego stanu prawnego i okoliczności konkretnej sprawy.