Wyrok XXV C 239/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Warsz

--- STRONA 1 --- Sygn. XXV C 239/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Michał Jakubowski Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Mamrot po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. w Warszawie sprawy z powództwa I. Z. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej (...) w W. o ochronę dóbr osobistych orzeka: 1. Powództwo oddala. 2. Zasądza od powódki I. Z. na rzecz pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej (...) w W. kwotę 540 zł (pięćset czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w pozostałym zakresie odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu. Sygn. akt XXV C 239/16 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 29 stycznia 2016 r. (data nadania korespondencji – k. 20) skierowanym przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej (...) w W., powódka I. Z. wniosła o: 1. zobowiązanie pozwanej do złożenia pisemnego oświadczenia o treści: „Wspólnota Mieszkaniowa (...) z siedzibą w W. przy ul. (...) przeprasza Panią I. Z. za nieinformowanie jej w sposób przewidziany prawem o wszelkich działaniach Wspólnoty podejmowanych przez nią a które dotyczyły praw i obowiązków Pani I. Z. wynikających z jej członkostwa we Wspólnocie Mieszkaniowej (...), co naruszyło jej dobra osobiste takie jak prawo do rzetelnej informacji i godność” i zamieszczenie tego oświadczenia na dwóch tablicach ogłoszeń w budynku przy ul (...) w W.; 2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 5000,00 zł tytułem zadośćuczynienia, oraz 5000,00 zł na rzecz Fundacji (...) z siedzibą w W. przy ul. (...). 3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu I. Z. wskazała, że pozwana w sposób niewłaściwy rozpowszechnia informacje o swoich działaniach, które wpływają na sytuację prawno-finansową powódki. Nadmieniła, że pozwana zgłosiła wobec niej roszczenia o zapłatę, które były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w W. w sprawie o sygn. akt II Nc 6104/13, a wskazane postepowanie zakończyło się wydaniem niekorzystnego dla powódki rozstrzygnięcia. Powódka nie rozumie dlaczego i z jakiego tytułu pozwana domaga się od niej jakiejkolwiek zapłaty, a także czuje się niedoinformowana i ignorowana przez pozwaną, która nie odpowiadała na jej pisemne i ustne zapytania w tej sprawie oraz wytoczyła przeciwko niej powództwo o zapłatę. Z powyższych okoliczności powódka wywodzi naruszenia jej dóbr osobistych, takich jak prawo do rzetelnej informacji i godność (pozew, k. 3-5; pismo – k. 23). Pismem procesowym z dnia 24 kwietnia 2016 r. (data nadania – k. 29) powódka rozszerzyła żądanie pozwu, domagając się zasądzenia tytułem zadośćuczynienia kwoty 10.000,00 zł, zamiast wskazywanej pierwotnie w pkt 2 petitum pozwu kwoty 5000,00 zł (pismo – k. 28). W odpowiedzi na pozew, Wspólnota Mieszkaniowa (...) w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwana wskazała, że powódka nie wykazała żadnej z przesłanek naruszenia dóbr osobistych, a także nie sprecyzowała jakie konkretne działania lub zaniechania pozwanej naruszyły jej dobra osobiste. Nadto nie określiła ram czasowych, w których miałoby mieć miejsce naruszenie dóbr osobistych, a także nie wskazała konkretnych faktów, sytuacji, zaniechań lub działań wspólnoty, które miałyby doprowadzić do naruszenia praw podmiotowych powódki. Zdaniem strony pozwanej, powódka wyraża jedynie ogólne pretensje i niezadowolenie z funkcjonowania wspólnoty. Również pisma (datowane na lata 2007 -2010) dołączone do pozwu jako załączniki, którymi powódka próbuje dowodzić swoich twierdzeń, nie stanowią dowodu w sprawie, albowiem z ich treści wynika że adresaci pism (ówcześni: administrator i zarząd wspólnoty) nie pozostawiali ich bez odpowiedzi, co przeczy zarzutom powódki co do braku rzetelnej informacji ze strony wspólnoty. Strona pozwana podkreśliła również, że postępowanie sądowe o zapłatę do którego odwołuje się treść pozwu, zostało wszczęte na skutek niezapłacenia przez powódkę kosztów wyposażenia jej lokalu mieszkalnego w grzejniki (co do obowiązku pokrycia kosztów ich instalacji przez każdego właściciela lokalu, podjęta została stosowna uchwała wspólnoty, a powódka brała udział w podejmowaniu rzeczonej uchwały i była wielokrotnie wzywana do zapłaty). Wobec nie uregulowania powyższej należności, pozwana zmuszona była wszcząć postępowanie sądowe o zapłatę przeciwko powódce (sygn. akt II Nc 6104/13), które po wniesieniu sprzeciwu przez I. Z., zakończyło się ostatecznie wydaniem wyroku w sprawie o sygn. akt II C 2431/14 i zasądzeniem na rzecz wspólnoty całości żądanej należności wraz z odsetkami – należności tej wspólnota musiała następnie dochodzić w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż powódka nie zapłaciła jej dobrowolnie. Pozwana podkreśliła też, że postepowanie o zapłatę zostało prawidłowo przeprowadzone z udziałem I. Z., która miała zagwarantowane prawo do obrony i brała w nim aktywny udział. Idąc dalej, strona pozwana wyjaśniła, że wspólnota należycie wypełnia swoje obowiązki wobec jej członków, zgodnie z zasadami przewidzianymi w ustawie o własności lokali i uchwałami właścicieli lokali. Pozwana nie dostrzega, w jaki sposób tryb postępowania wspólnoty i komunikacji z właścicielami miałby naruszać dobra osobiste powódki. Nadto strona pozwana podkreśliła, że powódka wymieniła ogólnie dobra osobiste z katalogu art. 23 k.c., nie precyzując przy tym jaki związek mają wskazane przez nią wartości z przedmiotowa sprawą i nie wykazując jakie konkretne zachowania pozwanej i w jaki sposób dobra te naruszyły. Niezależnie od powyższego pozwana podnosiła także, że w niniejszej sprawie Wspólnota nie posiada legitymacji biernej do występowania w procesie, a więc także z tej przyczyny powództwo powinno być oddalone. (odpowiedź na pozew, k. 37-39). W toku dalszego postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. --- STRONA 3 --- Powódka I. Z. jest członkiem Wspólnoty Mieszkaniowej (...) w W. (okoliczność bezsporna). W 2008 r. Wspólnota stosowną uchwałą zadecydowała o wykonaniu instalacji centralnego ogrzewania w budynku przy ul. (...) w W. i pokryciu kosztów zakupu grzejników do poszczególnych lokali przez właścicieli tych lokali. Powódka miała wiedzę o planowanych pracach remontowych mających na celu przyłączenie budynku do centralnej sieci grzewczej oraz sposobie ich finansowania (k. 16). Wyrażała jednak zastrzeżenia co do terminu realizacji prac, ciężaru i sposobu ich finansowania, a także nie zgadzała się, przede wszystkim, na pokrycie we własnym zakresie kosztów zakupu grzejników do lokalu mieszkalnego (pisma, k. 14, 17, 18). Nigdy też dobrowolnie nie uiściła na rzecz Wspólnoty należnej opłaty za wymianę grzejników w jej lokalu (okoliczność bezsporna). Wobec nieuregulowania przez powódkę powyższych należności i bezskutecznych wezwaniach do zapłaty, Wspólnota zainicjowała postępowanie sądowe o zapłatę, które toczyło się przeciwko I. Z. przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Woli w W. pod sygn. akt II Nc 6104/13, a następnie było kontynuowane pod sygn. akt II C 2431/14. Powódka brała aktywny udział w w/w postępowaniu i miała zagwarantowane prawo do obrony. Ostatecznie postępowanie o zapłatę zakończyło się wydaniem prawomocnego wyroku zasądzającego od I. Z. na rzecz Wspólnoty całość dochodzonej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (dowód: wyrok SR dla Warszawy-Woli w W. sygn. akt II C 2431/14). Powódka krytycznie ocenia działania Wspólnoty, a z treści pism dołączonych do pozwu wynika, że ma często odmienną wizję zarządzania sprawami Wspólnoty niż ta, którą wdraża w życie obecny zarząd. Powyższy stan faktyczny – zasadniczo bezsporny pomiędzy stronami - Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych w jego opisie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu nie było podstaw, by poddawać w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści. Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, iż dowody z tych dokumentów tworzą spójny, niebudzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to w pełni zasługujący na wiarę, materiał dowodowy. Sąd zważył, co następuje. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Na wstępie należy odnieść się do zarzutu strony pozwanej, która podnosiła, że nie może być legitymowana biernie jako pozwana w niniejszej sprawie o ochronę dóbr osobistych, gdyż jest podmiotem o zdolności prawnej limitowanej przez przepisy ustawy o własności lokali i ograniczonej do praw i obowiązków związanych z zarządzaniem (administrowaniem) nieruchomością wspólną. Zważyć trzeba, że z działalnością każdej jednostki organizacyjnej wiąże się ryzyko wyrządzenia szkody lub krzywdy podmiotom trzecim na skutek bezprawnych działań tej jednostki. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zarówno osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nie będące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, działają przez swoje organy (art. 38 k.c. w zw. z art. 33 1 § 1 k.c.). W konsekwencji zarówno osoby prawne jak i jednostki organizacyjne określone w art. 33 1 §1 k.c. ponoszą odpowiedzialność za działania swoich organów, choć w określonych przypadkach nie zwalnia to z odpowiedzialności osobistej także piastunów organów danego podmiotu (osoby prawnej lub jednostki). Żaden przepis ustawy nie wyłącza odpowiedzialności wspólnoty mieszkaniowej za delikt, którego dopuścił się zarząd wspólnoty. Przeciwnie, przepis art. 416 k.c., który stanowi wprost, że osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu, ma na podstawie art. 33 1 § 1 k.c. zastosowanie także do wspólnot mieszkaniowych. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że odpowiedzialność na podstawie art. 24 k.c. jest w istocie odpowiedzialnością deliktową, tj. odpowiedzialnością za szkodę niemajątkową (krzywdę) wyrządzoną bezprawnym działaniem naruszyciela, z tym że zmodyfikowane zostały przesłanki tej odpowiedzialności: • dla aktualizacji roszczeń niemajątkowych (art. 24 § 1 k.c.) wystarczająca jest obiektywna bezprawność działania naruszyciela, zaś element subiektywny winy musi być wykazany dopiero w przypadku dochodzenia roszczeń majątkowych na podstawie art. 448 k.c. lub roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 415 i n. k.c. w zw. z art. 24 § 2 k.c., --- STRONA 4 --- • domniemywa się, że naruszenie dóbr osobistych miało charakter bezprawny, a zatem to pozwany w procesie wykazuje brak bezprawności, aby uwolnić się od odpowiedzialności, • ponadto z istoty niemajątkowego charakteru roszczeń wskazanych w art. 24 § 1 k.c. wynika, że nie podlegają one przedawnieniu. Przyjąć zatem należy, że wspólnota mieszkaniowa co do zasady ponosi odpowiedzialność deliktową na równi z osobami prawnymi, w szczególności zaś odpowiada za naruszenie dóbr osobistych, którego dopuścił się jej zarząd działaniami podjętymi w ramach swoich uprawnień. Przeciwny pogląd, prezentowany przez stronę pozwaną i oparty na analizie granic zdolności kontraktowej wspólnot mieszkaniowych, bez należytej oceny wniosków wypływających z art. 416 k.c. w zw. z art. 38 k.c. w zw. z art. 33 1 § 1 k.c., należy uznać za błędny. Przechodząc do materialnoprawnej oceny żądań pozwu wskazać należy, iż powódka dochodziła w niniejszej sprawie zarówno roszczeń niemajątkowych na podstawie art. 24 § 1 k.c. (pisemnych przeprosin), jak i majątkowych na podstawie art. 448 k.c.(zadośćuczynienia pieniężnego na rzecz swoją i na cel społeczny). Przeprowadzone postępowanie dowodowe, ponad wszelką wątpliwość wykazało, że roszczenia powódki nie były usprawiedliwione i tym samym nie zasługiwały na uwzględnienie. Jak zasygnalizowano wyżej, powódka wywodziła swoje roszczenia z treści art. 24 § 1 k.c. stanowiącego, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Korelujący z tą normą przepis art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Ta odpowiedzialność uzależniona jest od trzech przesłanek – istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszej i drugiej przesłanki obciąża pokrzywdzonego (powoda). Otwarty katalog dóbr osobistych wymienia art. 23 k.c. Wskazane przez powódkę dobra osobiste, tj. godność oraz prawo do informacji, nie zostały wprost wymienione w tym katalogu. Niewątpliwie jednak godność należy zakwalifikować jako wartość, której należy się ochrona na gruncie art. 24 k.c. Godność osobista człowieka jest określana mianem czci wewnętrznej, co obejmuje wyobrażenie człowieka o własnej wartości oraz oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. II CSK 431/10). Także prawo do informacji mieści się w katalogu dóbr osobistych, jednak wymaga za każdym razem doprecyzowania o prawo do jakich informacji chodzi. Zgodnie bowiem z art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każdy ma prawo dostępu do dotyczących go dokumentów i urzędowych danych (prawo to może zostać ograniczone ustawą). Na podstawie treści pozwu nie sposób jednak stwierdzić na jakie konkretne dobro osobiste powołuje się powódka i czy prawo do informacji w kontekście informowania właścicieli wspólnoty o działaniach wspólnoty w ogóle stanowi dobro osobiste. Nie wynika też, jakich informacji rzekomo Wspólnota nie udzieliła powódce. Właściwe określenie dobra osobistego, które jest przedmiotem ochrony sądowej, jest niezbędne dla prawidłowej oceny, czy określone działanie naruszyło konkretne dobro osobiste, a następnie, czy działanie to było bezprawne, a jeśli tak, to czy treść i forma żądanego w pozwie oświadczenia (przeprosin), jest odpowiednia według art. 24 § 1 k.c. dla usunięcia skutków naruszenia tego dobra osobistego. Tymczasem powódka jedynie wymieniła ogólnie dobra osobiste, które zasadniczo mogą podlegać ochronie, jednak nie sprecyzowała jaki związek mają wskazane przez nią wartości z przedmiotową sprawą, a tym bardziej nie wykazała jakie konkretne zachowania pozwanej i w jaki sposób dobra te naruszyły. Nie ulega wątpliwości, że to na powódce spoczywał ciężar wykazania, że doszło do naruszenia jej dóbr osobistych oraz wskazania związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem pozwanej, a naruszeniem konkretnych dóbr. Powódka temu obowiązkowi ewidentnie nie sprostała, a Sąd analizując całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie dopatrzył się naruszenia przez pozwaną dóbr osobistych powódki. W szczególności z materiału tego nie wynika, aby pozwana swoim działaniem lub zaniechaniem dopuściła się naruszenia dóbr osobistych. Sam fakt wystąpienia przez wspólnotę przeciwko powódce w odrębnym postępowaniu o zapłatę był prawnie uzasadnionym działaniem pozwanej, która --- STRONA 5 --- dochodziła w ten sposób swoich usprawiedliwionych roszczeń i tym samym nie może być interpretowany, jako działanie godzące w dobra osobiste powódki. Z materiału sprawy (w tym pism dołączonych do pozwu jako załączniki) wynika, że powódka od początku była niezadowolona z funkcjonowania wspólnoty, w tym nie godziła się z decyzją wspólnoty odnośnie ponoszenia przez właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych kosztów instalacji kaloryferów w tych lokalach - nie oznacza to jednak, że nie powinna respektować uchwał wspólnoty i tym samym nie ponosić kosztów instalacji kaloryferów w jej mieszkaniu. Należy tylko na marginesie przypomnieć, że o kwestiach istotnych dla danej wspólnoty decyduje większość członków wspólnoty w formie uchwał, których treści mniejszość musi się podporządkować. Z tych powodów właściciel jednego lokalu dysponujący mniejszościowym udziałem we współwłasności, nie ma możliwości (podstawy prawnej) do wymuszenia na wspólnocie, której jest członkiem, działań lub zaniechań realizujących jego potrzeby a sprzecznych z wolą większości. Słusznie wskazywała strona pozwana, że jeżeli w odczuciu powódki którekolwiek uchwały wspólnoty zostały podjęte z naruszeniem wymogów formalnych lub wbrew obowiązującym przepisom, umowie właścicieli, albo naruszały zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną lub w inny sposób naruszały interesy powódki, przysługiwały jej jako członkowi wspólnoty stosowne środki do kwestionowania takich uchwał w postaci zaskarżenia ich w trybie przewidzianym w art. 25 ustawy o własności lokali. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby powódka skorzystała z tego trybu kontroli działań wspólnoty. Nie budzi przy tym wątpliwości, że powódka wiedziała o planowanych i przeprowadzonych we wspólnocie pracach remontowych związanych z przyłączeniem budynku do centralnej sieci grzewczej oraz miała świadomość jakich roszczeń i z jakiego tytułu następnie domagała się od niej wspólnota. Skoro zatem świadomie i uporczywie odmawiała uregulowania tych roszczeń, nie może dziwić fakt, że pozwana skorzystała z przysługującego jej prawa do wystąpienia na drogę powództwa cywilnego o zapłatę. Sąd nie podziela zatem twierdzeń pozwu, że powódka została narażona przez wspólnotę na niczym niesprowokowany proces sądowy o zapłatę zaległych należności. Działanie wspólnoty nie było bezprawne i nie godziło w dobra osobiste powódki. Z uwagi na powyższe, żądania pozwu o zobowiązanie pozwanej do złożenia pisemnego oświadczenia (przeprosin) oraz zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, okazały się całkowicie bezzasadne. Nadto w kontekście zgłoszonych roszczeń pieniężnych o zadośćuczynienie, należy dodatkowo zauważyć, że aby można było w ogóle mówić o odpowiedzialności majątkowej (art. 448 k.c.) za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dóbr osobistych, koniecznym byłoby – oprócz innych przesłanek – wykazanie przez powódkę winy naruszyciela takiego dobra. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na powódce, która niewątpliwie nie sprostała temu wymaganiu. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd nie dopatrując się w zachowaniu pozwanej naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych powódki, oddalił powództwo w całości jako bezzasadne, o czym orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c., który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten przyznaje Sądowi uprawnienie o charakterze dyskrecjonalnym, a więc jego zastosowanie związane jest z uznaniem sędziowskim. Mając na uwadze przebieg procesu, w którym powódka występowała osobiście (nie stać jej było na pełnomocnika z wyboru), a także fakt, że poniosła już koszty związane z opłatą od pozwu, Sąd postanowił obciążyć ją tylko częściowo kosztami procesu, odstępując tym samym w drodze wyjątku od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.). Na częściowe tylko obciążenie kosztami procesu miał wpływ także fakt, iż powódka, wytaczając niniejszy proces, nie była świadoma całkowitej niezasadności swojego roszczenia, pozostając w błędnym przekonaniu o słuszności swoich racji. Koszty procesu poniesione przez stronę pozwaną (stronę wygrywającą spór), sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego i kosztów opłaty od pełnomocnictwa. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie § 8 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (w wersji obowiązującej na datę wniesienia pozwu). Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku.