Postanowienie XVIII C 738/16

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt XVIII C 738/16 = A WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 2 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XVIII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Ryszard Nowak Protokolant: st. prot. sąd. Irmina Binder po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2016 r. w Poznaniu sprawy z powództwa A. Sz. przeciwko Skarb Państwa Prezes Sądu Okręgowego w P. o zapłatę 1. Oddala powództwo. 2. Nie obciąża powoda kosztami procesu. /-I SSO R. Nowak --- STRONA 2 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 Uzasadnienie 'W pozwie z dnia 16 lutego 2015 r. powód A. Sz. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa — Prezesa Sądu Okręgowego w P.kwoty 80.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwanemu pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Nadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powód wskazał, że w dwóch sprawach wytoczonych przez niego Skarbowi Państwa — Dyrektorowi Z. k. we W., Sąd Okręgowy w P. zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa koszty zastępstwa procesowego w kwotach wyższych niż wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Takie działanie w ocenie powoda było działaniem niehumanitarnym i poniżającym. Uwłacza także jego godności i wpływa na utratę wiary w sprawiedliwość oraz utratę szacunku do wymiaru sprawiedliwości (k. 1 — 4). Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 .r, sygn. akt XII C 634/15 Sąd zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości oraz oddalił jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 18). 'W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa — Prezes Sądu Okręgowego wP. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu pozwany przyznał, że toczyły się sprawy, o których mowa wpozwie. Jednocześnie pozwany zaznaczył, że oba te orzeczenia były poddane kontroli instancyjnej i rozstrzygnięcia o kosztach nie zostały zakwestionowane przez Sąd Apelacyjny. Podkreślił również, że trudno doszukać się istnienia rażąco sprzecznej wykładni prawa zastosowanej przez Sądy przy wydaniu kwestionowanych przez powoda orzeczeń. W ocenie pozwanego Skarbowi Państwa nie można przypisać bezprawności działania. Nadto, z ostrożności pozwany podniósł, że powód nie wykazał istnienia szkody oraz jej wysokości, a także nie udowodnił związku przyczynowego między bezprawnym zachowaniem pozwanego a deklarowaną szkodą (k. 40 — 44). 1 --- STRONA 3 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 Wyrokiem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt XVIII C 853/15 tut. Sąd oddalił powództwo (pkt. 1) oraz nie obciążył powoda kosztami procesu (pkt. 2) (k. 84). 'W uzasadnieniu wydanego wyroku wskazano, że nie istnienie takie dobro osobiste jak utrata wiary w sprawiedliwość czy też utrata szacunku do wymiaru sprawiedliwości. Nadto, odwołując się do art. 417 k.c. zaznaczono, że wydawania orzeczeń w ramach przysługujących uprawnień i swobody orzekania, nie można uznać za działania niezgodnego z prawem. Tym samym nie zostały w ocenie Sądu spełnione przesłanki warunkujące odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie powołanego przepisu. Jednocześnie podkreślono, iż podstawy dochodzonego przez powoda roszczenia nie mógł stanowić także art. 417! $ 2 k.c. Powód bowiem nie uzyskał stosownego stwierdzenia niezgodności z prawem przedmiotowych orzeczeń, które jest podstawą dla ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa (k. 89 — 91). Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1267/15 uchylił wyrok z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I ACa 1267/15 i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (k. 126). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny wskazał, że tut. Sąd nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a przede wszystkim nie ustalił czy orzeczenia wydane w sprawach, do których odwołuje się powód zostały zaskarżone. Okoliczność ta jest zaś o tyle istotna, że w sytuacjach, o których mowa wart. 424' k.p.c. przyznanie odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, nie jest uzależnione od uzyskania prejudykatu. Z treści natomiast pozwu — ja zaznaczył Sąd Apelacyjny — wynika, że powód oprócz zadośćuczynienia domaga się również przyznania mu odszkodowania z powodu niewłaściwego orzeczenia sądowego dotyczącego kosztów procesu. Jednocześnie Sąd Apelacyjny stwierdził, że słusznie tut. Sąd uznał, że brak było podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia z powodu naruszenia dobra osobistego w postaci utraty wiary w wymiar sprawiedliwości czy też szacunku do wymiaru sprawiedliwości. Nie sposób bowiem uznać, że samo tylko wydanie orzeczenia, które w ocenie powoda jest błędne, uzasadnia uznanie, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda (k. 132 — 134). Sąd ustalił następujący stan faktyczny 2 --- STRONA 4 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 Przed Sądem Okręgowym w P. pod sygn. akt XII C 854/12 i XII 1141/12 toczyły się postępowania z powództwa powoda A. Sz. przeciwko Skarbowi Państwa — Dyrektorowi Z.K. we W. o zapłatę z tytułu naruszenia dóbr osobistych. 'W pierwszej ze wskazany spraw po rozpoznaniu pozwu wniesionego przez powoda w dniu 17 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2013 r., sygn. akt XII C 854/12 jego powództwo oddalił oraz zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Apelacji powoda od wydanego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I ACa 617/13. Jednocześnie w wyroku tym nie obciążono powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. W sprawie tej na wniosek powoda postanowieniem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt I ACa 617/13 Sąd Apelacyjny w P. ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Adwokat ten w osobie M. K. Z. pismem z dnia 19 grudnia 2013 r. poinformował Sąd Apelacyjny w P., że po analizie treści orzeczenia wraz z uzasadnieniem, nie znajduje podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z kolei w drugiej z powołanych powyżej spraw Sąd Okręgowy w P.wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt XII C 1141/12 po rozpoznaniu pozwu wniesionego przez powoda w dniu 28 maja 2012 r. również powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zastępstwa procesowego. Apelacji powoda od wydanego wyroku została natomiast oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt I ACa 652/13. Jednocześnie w wyroku tym zasądzono od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Także w tym postępowaniu Sąd Apelacyjny w P. ustanowił dla powoda pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Adwokat ten w osobie K. Cz. wniósł w imieniu powoda skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 18 września 2013 r. Jednak postanowieniem z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II CSK 215/14 Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie obciążając jedocześnie powoda kosztami postępowania kasacyjnego. W sprawie nie zostało złożony jakikolwiek inny środek odwoławczy. 3 --- STRONA 5 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 Dowód: pozew złożony w dniu 17 kwietnia 2012 r. wraz kopertą; wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 3 kwietnia 2013 r., sygn. akt XII C 854/12 wraz z uzasadnieniem; wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I ACa 617/13 wraz z uzasadnieniem; postanowienie Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt I ACa 617/13; pismo z dnia 19 grudnia 2013 r.(k.1-6,k.8,k. 279, k. 293 — 298, k. 341, k. 353 — 356, k. 357 w aktach Sądu Okręgowego w P. o sygn. XII C 854/12), pozew złożony w dniu 28 maja 2012 r. wraz Z kopertą; wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt XII C 1141/12 wraz z uzasadnieniem; wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt I ACa 652/13 wraz z uzasadnieniem; postanowienie Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I ACa 652/13; skarga kasacyjna powoda z dnia 24 stycznia 2014 r.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października, sygn. akt II CSK 215/14 (k. 1 — 9, k. 102, k. 115 — 121, k. 168, k. 189 — 199, k. 204, k. 213 — 221, k. 246 w aktach Sądu Okręgowego w P. o sygn. XII C 1141/12) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych powyżej dokumentów urzędowych i prywatnych znajdujący się w aktach tut. Sądu o sygn. XII C 854/12 i XII C 1141/12. Prawdziwość i autentyczność tych dokumentów nie była przez strony kwestionowana. Nie było też podstaw, aby kwestionować ich wiarygodność z urzędu. Wskazać także należy, iż pomimo zobowiązania przez Sąd strona powodowa nie złożyła jakichkolwiek innych, dalszych wniosków dowodowych. Nie stawiła się także na termin rozprawy celem jej ewentualnego przesłuchania. Sąd zważył, co następuje: Przed przejściem do zasadniczych rozważań na początku należy podkreślić, że zgodnie z art. 386 $ 6 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego. W doktrynie zwraca się uwagę, iż ocena prawna, o jakiej mowa w powołanym przepisie, obejmuje przepisy prawa materialnego i procesowego i oznacza wyjaśnienie 4 --- STRONA 6 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 przez sąd II instancji istotnej treści tych przepisów i sposobu ich wykładni (Tadeusz Ereciński. Komentarz do art. 386 Kodeksu postępowania cywilnego. Ereciński Tadeusz (red.), Gudowski Jacek, Weitz Karol. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze. WK, 2016 r. Lex nr 10368). Mając na uwadze powyższe Sąd był zatem związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1267/15. Tym samym zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w zakresie dokumentów znajdujących się w aktach tut. Sądu o sygn. XII C 854/12 i XII C 1141/12 w szczególności w kwestii zapadłych orzeczeń. Przechodząc zaś do merytorycznej oceny powództwa należy wskazać, iż brak było podstaw do uznania, że poprzez wydanie orzeczeń we wskazanych sprawach prowadzonych przez tut. Sąd pod sygn. akt XII C 854/12 i XII C 1141/12 doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, takie jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca poprzez posłużenie się zwrotem „w szczególności” dopuszcza istnienie i tworzenie się innych dóbr. Doktryna i judykatura podjęły się próby sprecyzowania użytego w art. 23 k.c. pojęcia podkreślając właściwości, jakie musi wykazywać określona wartość, aby mogła zyskać rangę dobra osobistego. Wskazuje się, że są to wartości niemajątkowe, nieodłącznie związane z człowiekiem i jego naturą, stanowiące o jego wyjątkowości i integralności, jego godności i postrzeganiu wspołeczeństwie, umożliwiające mu samorealizację i twórczą działalność, nie poddające się wycenie w ekonomicznych miernikach wartości. Jako takie mają charakter przyrodzony, nieprzenoszalny i niezbywalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt I CSK 292/06, Lex nr 308851). Dobra te nie zależą od ludzkiej woli ani wrażliwości. Do katalogu dóbr wskazanych przez ustawodawcę dodać można szereg innych, takich jak prawo do intymności i prywatności, płeć człowieka, prawo do planowania rodziny, tradycja rodzinna, pamięć o osobie zmarłej, więź między członkami rodziny. Związek dobra osobistego z naturą człowieka wyłącza zaś możliwość ujmowania w tych kategoriach dóbr innego rodzaju, wprawdzie 5 --- STRONA 7 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 wpływających na jakość ludzkiego bytowania, ale pochodzących z zewnątrz, nie wywodzących się z istoty człowieczeństwa (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I ACa 301/14 i powołane tam orzecznictwo, Lex nr 1526919). Ochrona dóbr osobistych została z kolei przez ustawodawcę uregulowana wart. 24 k.c. Zgodnie z $ 1 tego artykułu ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z art. 448 k.c. wynika natomiast, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Z treści powołanego powyżej art. 24 8 1 k.c. wynika, że przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra i bezprawność zagrożenia lub naruszenia Pierwsze dwie przesłanki musi udowodnić powód, natomiast pozwany może bronić się tym, że nie działał bezprawnie (por. Księżak Paweł. Komentarz do art. 24 Kodeksu cywilnego. Księżak Paweł (red.), Pyziak-Szafnicka Małgorzata (red.), Giesen Beata, Katner Wojciech Jan, Lewaszkiewicz-Petrykowska Biruta, Majda Rafał, Michniewicz- Broda Ewa, Pajor Tomasz, Promińska Urszula, Robaczyński Wojciech, Serwach Małgorzata, Świderski Zbigniew, Wojewoda Michał. Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna. Lex, 2014 r., nr 170638; por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1621/14, Lex nr 1680020). Przenosząc poczynione uwagi na grunt przedmiotowej sprawy trzeba podkreślić, iż samo wydanie orzeczenia, z którym strona się nie zgadza, nie może stanowić naruszenia dóbr osobistych (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zdnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1267/15 wydanego w niniejszej sprawie). Weryfikacja prawidłowości podjętych przez sąd decyzji następuje bowiem w ramach 6 --- STRONA 8 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 procedur odwoławczych, z których strona niezadowolona z wydanego orzeczenia ma prawo skorzystać. I to ta droga zostało zarówno w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., jak i ustawach procesowych przewidziana jako właściwa dla stron niezgadzających się z podjętymi rozstrzygnięciami. Tym samym samo wydanie rozstrzygnięć w sprawach prowadzonych przez tut. Sąd pod sygn. akt XII C 854/12 i XII C 1141/12, z którymi powód się nie zgadza, nie mogło stanowić naruszenia jego dóbr osobistych. Skoro zaś nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, to powództwo o zasądzenie zadośćuczynienia z tego tytułu podlegało oddaleniu. Wskazać też należy, iż w w/w orzeczeniu takie stanowisko zajął także w istocie Sąd Apelacyjny, który odwołał się do wcześniejszej argumentacji przedstawionej przez Sąd Okręgowy. Odnosząc się z kolei do odszkodowania z powodu wydania niewłaściwego orzeczenia sądowego dotyczącego kosztów procesu wymaga zaznaczenia, że zgodnie zart. 417! 8 2 k.c. jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Z powołanego przepisy wynika zatem, że strona chcąc dochodzić naprawienia szkody wyrządzonej jej poprzez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, w pierwszej kolejności powinna uzyskać orzeczenie (prejudykat), w którym zostanie stwierdzona niezgodność z prawem tego orzeczenia czy decyzji. Na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego stwierdzenie takie następuje w ramach skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uregulowane w 424! — 424! k.p.c. Zastrzec jednak należy, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w przedmiotowym wyroku 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1267/15, że w przepisach regulujących skargę ostwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została przewidziana sytuacja, w której dochodzenie odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, nie jest uzależnione od wcześniejszego uzyskania wspomnianego prejudykatu. Sytuacja taka została przewidziana w art. 424! k.p.c. Zgodnie bowiem z tym przepisem w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, 7 --- STRONA 9 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Z treści powołanego przepisu wynika, iż dochodzenie odszkodowania bez uzyskania wcześniejszego stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczenia uzależnione jest od spełnienia dwóch warunków. Po pierwsze, od prawomocnego orzeczenia, które wywołało szkodę skarga nie może przysługiwać. Po drugie, strona musi wcześniej skorzystać z przysługujących jej środków prawnych. Do środków prawnych, o których mowa w omawianym przepisie należą zaś zarówno środki odwoławcze, jak również inne zwyczajnych inadzwyczajnych środków zaskarżenia (por. Jacek Gudowski. Komentarz do art.424(16)) Kodeksu postępowania cywilnego. Ereciński Tadeusz (red.), Gudowski Jacek, Weitz Karol. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze. WK, 2016 r. Lex nr 10368). Dopiero zatem w sytuacji, gdy strona wykorzysta wszystkie możliwości prawne pozwalające na wyeliminowanie z obrotu wadliwego orzeczenia bądź zniwelowanie szkody wynikającej z jego wydania, może wszcząć postępowanie odszkodowawcze. Wszelkie zaś zaniechania i uchybienia w tym względzie zarówno strony, jak i jej pełnomocnika obciążają stronę (por. Małgorzata Sieńko Komentarz do art.424(16) Kodeksu postępowania cywilnego. Manowska Małgorzata (red.), Adamczuk Andrzej, Pruś Piotr, Radwan Marcin, Sieńko Małgorzata, Stefańska Ewa. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-505(38). WK, 2015 r. Lex nr 10265). W ocenie Sądu w tej sytuacji również nie można mówić o wykazaniu przez powoda istnienia szkody. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż powód nie określił wysokości szkody i to pomimo wezwania sądu do sprecyzowania stanowiska w sprawie i zobowiązania do złożenia wszelkich ewentualnych wniosków. W tym stanie rzeczy nie można nawet stwierdzić, czy nastąpiła egzekucja należności na rzecz Skarbu Państwa; nie można też uznać by faktycznie powstała po stronie powoda jakakolwiek szkoda, tym bardziej w jakiej wysokości. Po drugie nie ulega wątpliwości, iż w obu sprawach strona powodowa nie wykorzystała w pełni wszelkich dostępnych środków zaskarżenia. W pierwszej z nich nie złożono bowiem skargi kasacyjnej (XII C 854/12), w drugiej zaś zażalenia w trybie ar 394 (2) kpc — sprawa XII C 1141/12 Sądu Okręgowego w P. 'W konsekwencji powództwo należało oddalić. 8 --- STRONA 10 --- Sygn. akt XVIII C 738/16 W pkt. 2 wyroku Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu. Wymaga zaznaczenia, że powód był zwolniony od kosztów sądowych w całości. Zwolnienie to zgodnie z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Sąd uznał jednak, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 102 k.p.c. W myśl tego przepisu w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że „artykuł 102 k.p.c., odwołując się do "wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., ICZ 110/07, niepubl.). Do kręgu "wypadków szczególnie uzasadnionych" należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich - sytuację majątkową i życiową strony, z zastrzeżeniem, że nie jest wystarczające powołanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, miepubl.).” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt ICZ 34/12, Lex nr 1232459). Uwzględniając trudną sytuację materialną powoda, jak również jego subiektywne przekonanie o zasadności dochodzonego roszczenia Sąd w pkt. 2 wyroku postanowił nie obciążać go kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. /-/SSO Ryszard Nowak 9