Wyrok XVIII C 503/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt XVIII C 503/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 6 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XVIII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia Magdalena Horbacz Protokolant: st. prot. sąd. Aleksandra Kubiatowicz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa L. O. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w Poznaniu zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o zapłatę 1. Oddala powództwo. 2. Nie obciąża powoda kosztami procesu. /-/ SSO Magdalena Horbacz Sygnatura akt XVIII C 503/19 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 13 marca 2019 r. powód L. O. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu na swoją rzecz kwoty 4.000.000 zł zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty, a ponadto o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu powód wskazał, że w dniu 12 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, w sprawie o sygn. akt XVI K 18/19 wydał wyrok łączny i wymierzył powodowi karę łączną 19 lat pozbawienia wolności oraz 720 stawek dziennych grzywny, przy ustaleniu jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł. W ocenie powoda, fakt, iż wszystkie czyny za które został skazany zostały popełnione przed dniem 01 lipca 2015 r. implikował konieczność zastosowania przepisów kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2015 r. W ten sposób górna granica kary łącznej wynosiłaby 15 lat, zatem Sąd nie mógłby orzec kary łącznej w takiej wysokości, w jakiej to uczynił. Zdaniem powoda, Sąd nie zastosował ustawy obowiązującej poprzednio, która była względniejsza dla sprawcy. W odpowiedzi na pozew z dnia 10 maja 2019 r. Prokuratoria Generalna RP wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego – Skarbu Państwa – kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, według norm przepisanych. W uzasadnieniu Prokuratoria wskazała, że powód w żaden sposób nie wykazał, iż wyrządzono mu szkodę, ani też, jeśli do wyrządzenia takiej szkody doszło, że między zachowaniem (działaniem) pozwanego a szkodą istniał związek przyczynowy. Dalej podniosła, iż w sprawie wymierzenia kary łącznej Sąd Okręgowy zastosował odpowiednie przepisy kodeksu karnego w brzmieniu właściwym na dzień wyrokowania. Kara łączna, którą wymierzono powodowi mieściła się w granicach zakreślonych ustawą. --- STRONA 2 --- Podkreśleno, iż Sąd Apelacyjny w Poznaniu również nie dostrzegł uchybień w zakresie wymiaru kary łącznej. Nie zachodzą zatem przesłanki do zastosowania art. 417 k.c., jak również powód nie wykazał zasadności zastosowania art. 448 k.c. Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Sąd Okręgowy w Poznaniu, XVI Wydział Karny, wyrokiem z dnia 12 marca 2018 r. (sygn. akt XVI K 18/18) po rozpoznaniu sprawy o wyrok łączny L. O. połączył kary wymierzone przez: a) Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu wyrokiem z dnia 02 lutego 2017 r. (sygn. akt VIII K 754/15), zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 2017 r. (sygn. akt IV Ka 566/17), to jest karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; b) Sąd Rejonowy – Poznań Stare Miasto w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. (sygn. akt VIII K 114/16), zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 04 października 2017 r. (sygn. akt IV Ka 934/17), to jest karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, c) Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim z dnia 07 marca 2017 r. (sygn. akt II K 263/15), to jest karę 5 lat pozbawienia wolności oraz grzywny w wymiarze 300 stawek dziennych po 15 zł, d) Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2017 r. (sygn. akt XVI K 134/17), to jest karę 15 lat pozbawienia wolności e) oraz Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 27 kwietnia 2006 r. (sygn. akt II K 1182/05), Sąd Okręgowy w Warszawie z dnia 10 października 2013 r. (sygn. akt XII K 39/12), Sąd Okręgowy w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2015 r. (sygn. akt XII K 71/14), przy czym kary orzeczone tymi wyrokami połączono już wcześniej i wymierzono skazanemu karę łączną 540 stawek dziennych grzywny po 30 zł. Ostatecznie, na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. Sąd Okręgowy wymierzył skazanemu karę łączną 19 lat pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. karę łączną grzywny w wymiarze 720 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 10 zł. W uzasadnieniu wydanego wyroku, Sąd Okręgowy poczynił ustalenia, jakie przepisy dotyczące kary łącznej winny mieć zastosowanie w sprawie. Powołał się przy tym na treść art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 396), zgodnie z którym przepisów rozdziału IX k.k. (dot. kary łącznej) w brzmieniu nadanym tą ustawą (ustawą nowelizującą), nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks karny, chyba, że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej. Jak dalej wskazał Sąd Okręgowy, wszystkie z kar wymierzonych skazanemu, podlegających rozpoznaniu, orzeczone zostały już po wejściu w życie wspomnianej nowelizacji. Oznacza to, że zastosowanie winny znaleźć w sprawie przepisy nowe. Ustalając wymiar kary łącznej, Sąd wziął pod uwagę zarówno związek podmiotowo-przedmiotowy zachodzący między poszczególnymi przestępstwami, jak również okoliczności zaistniałe już po wydaniu przedmiotowych wyroków, w tym także zachowanie skazanego podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Dowód: wyrok łączny Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 marca 2018 r., sygn. akt XVI K 18/18 (k. 14-20) Od powyższego wyroku apelację wywiódł obrońca skazanego, podnosząc zarzut rażącej surowości orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności i wnioskując o jej złagodzenie. --- STRONA 3 --- Wyrokiem z dnia 22 maja 2018 r. Sad Apelacyjny w Poznaniu, II Wydział Karny (sygn. akt II AKa 80/18) utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. M. kwotę 147,60 zł, w tym VAT, tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu w postępowaniu odwoławczym i zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że na wysokość orzeczonej kary łącznej wymierzonej przez Sąd Okręgowy wpływ miała między innymi opinia o skazanym dotycząca jego zachowania w zakładzie karnym, ilość i znaczenie dóbr prawnie chronionych, przeciwko którym skazany wykroczył, duży ciężar gatunkowy popełnionych przestępstw, zakwalifikowanie skazanego już w listopadzie 2009 r. do osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne lub poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego, wdawanie się w bójki z innymi osadzonymi, naruszenie nietykalności fizycznej funkcjonariusza Straży Więziennej, wulgarne zachowanie wobec personelu medycznego, niszczenie mienia jednostki, nawiązywanie nielegalnych kontaktów oraz brak krytycyzmu wobec popełnionych przestępstw. Z tak wymienionymi wyżej przesłankami Sąd Apelacyjny się zgodził i uznał, że wymierzone kary łączne pozbawienia wolności i grzywny są sprawiedliwe i nie rażą swą surowością, a jednocześnie zapewniają prawidłowe oddziaływanie wychowawcze i zapobiegawcze wobec skazanego, jak również uwzględniają potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Dowód: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II AKa 80/18 (k. 21-28). Sąd Okręgowy podstawą ustalenia stanu faktycznego uczynił dowody wyżej wymienione. Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.c. dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Wniosek dowodowy powoda zgłoszony w piśmie procesowym z dnia 26 sierpnia 2019 r. Sąd oddalił gdyż był on zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zważył co następuje : Powództwo okazało się niezasadne. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. O bezprawności działania lub zaniechania ze strony władzy publicznej można tu mówić co do zasady jedynie wtedy, kiedy dane działanie lub zaniechanie tej władzy pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa. Poszkodowany, dochodząc odpowiedzialności władzy publicznej na gruncie art. 417 § 1 k.c., będzie musiał przed sądem wykazać, że zaistniały przesłanki tej odpowiedzialności, a wśród nich niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, fakt poniesienia i wysokość szkody oraz adekwatny związek przyczynowy pomiędzy takim niegodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej a powstaniem tej szkody. Przesłanki te muszą zostać wykazane przez poszkodowanego-powoda kumulatywnie (wyr. SA w Białymstoku z 28.9.2017 r., I ACa 289/17, Legalis; wyr. SA w Szczecinie z 28.6.2017 r., I ACa 133/17, Legalis; wyr. SA w Katowicach z 11.5.2017 r., I ACa 1239/16, Legalis; wyr. SA w Krakowie z 13.9.2013 r., I ACa 751/13, Legalis; wyr. SA w Szczecinie z 8.5.2013 r., I ACa 23/13, Legalis). Zob. też wyr. SA w Warszawie z 15.3.2017 r. (I ACa 2124/15, Legalis), gdzie wskazano, że: "Przesłanką konieczną do zaistnienia odpowiedzialności deliktowej na gruncie wskazanego wyżej przepisu [chodziło o art. 417 § 1 k.c.] jest bezprawność zachowania organu wykonującego władzę publiczną, która winna być udowodniona przez powoda zgodnie z ogólnymi zasadami rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.). Artykuł 417 § 1 k.c. nie statuuje bowiem domniemania bezprawności". Z kolei w wyr. SA w Szczecinie z 27.6.2013 r. (I ACa 174/13, Legalis) wskazano, że: "Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na art. 417 k.c. powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Kolejność badania przez sąd powyższych przesłanek nie może być dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego. Nie sposób więc ustalić adekwatnego związku przyczynowego albo go odrzucić nie określając uprzednio, czy doszło do zarzucanego bezprawnego --- STRONA 4 --- zachowania strony pozwanej oraz do szkody strony powodowej" (podobnie w wyr. SA w Łodzi z 6.2.3013 r., I ACa 1149/12, Legalis). Z kolei w myśl art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Niezależnie od tego, jakie zdarzenie stanowi w konkretnym przypadku podstawę przypisania odpowiedzialności nie ulega wątpliwości, że przesłanką jej powstania jest zawsze związek przyczynowy. Zasada ta pozostaje, rzecz jasna, aktualna w zakresie odpowiedzialności za szkodę niemajątkową. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że powód nie wykazał zaistnienia żadnych przesłanek warunkujących przyznanie mu zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrokiem z dnia 12 marca 2018 r. połączył dotychczas wymierzone powodowi kary (podlegające łączeniu) w jedną karę łączną pozbawienia wolności i jedną karę łączną grzywny stosując normy art. 86 k.k. w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 396, dalej ustawa nowelizująca). Art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej jednoznacznie wskazywał, że przepisów rozdziału IX (a więc i art. 86 k.k.) ustawy, o której mowa w art. 1 (to jest ustawy – Kodeks karny), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, chyba, że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Oznacza to, że od dnia 1 lipca 2015 r. obowiązuje art. 86 § 1 k.k. w następującym brzmieniu: „Sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności; karę pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach lub latach”. W niniejszej sprawie ostatni (chronologicznie) z wyroków podlegających łączeniu zapadł w dniu 29 września 2016 r. (wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu, sygn. akt XVI K 137/12), co obligowało Sąd Okręgowy do zastosowania znowelizowanych przepisów dotyczących wymiaru kary łącznej. Najwyższa z wymierzonych, podlegających łączeniu kar to kara 15 lat pozbawienia wolności, z kolei suma tychże kar to 21 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności. Stąd też Sąd Okręgowy mógł wymierzyć karę łączną w granicach od 15 do 20 lat pozbawienia wolności, zaś wymierzona przez niego kara 19 lat pozbawienia wolności mieści się w przewidzianych przez ustawodawcę granicach. Jeśli zaś chodzi o wymierzenie kary łącznej grzywny, to połączeniu podlegało 840 stawek dziennych grzywny, zaś najwyższa z łączonych kar grzywny wynosiła 540 stawek dziennych, co oznacza, że Sąd mógł wymierzyć karę łączną grzywny w granicach do 540 stawek dziennych do 840 stawek dziennych, zatem wymierzona kara 720 stawek dziennych grzywny jest zgodna z prawem. Nie sposób również zgodzić się ze stanowiskiem powoda, zaprezentowanym w piśmie z dnia 26 sierpnia 2019r., sprowadzającym się do tego, że Sąd Okręgowy w Poznaniu wydając w dniu 1 marca 2018 r. (sygn. akt XVI K 18/18) wyrok łączny był zobowiązany „rozwiązać” uprzedni wyrok łączny wydany przez Sąd Okręgowy w Poznaniu z dnia 30 sierpnia 2017 r. (sygn. akt XVI K 134/17). Zgodnie z art. 86 § 4 k.k., który został dodany ustawą nowelizującą, zasady wymiaru kary łącznej określone w art. 86 § 1-3 k.k. stosuje się odpowiednio, jeżeli przynajmniej jedną z kar podlegających łączeniu jest już orzeczona kara łączna. Podstawą wymierzenia kary łącznej może być także orzeczona już uprzednio kara łączna. Węzeł poprzednio orzeczonej kary łącznej nie ulega rozwiązaniu. Uprzednio orzeczona kara łączna wytycza granice nowej kary łącznej, jak każda inna kara podlegająca łączeniu. Reasumując, kwestionowane przez powoda orzeczenie jest zgodne z prawem, co zostało również dowiedzione w postępowaniu odwoławczym, które toczyło się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu. Powód nie wykazał bezprawności w działaniu pozwanego Skarbu Państwa, zatem jego powództwo podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku. W punkcie II wyroku Sąd postanowił nie obciążać powoda kosztami procesu z uwagi na fakt wieloletniej izolacji w zakładach karnych, brak źródeł dochodu i oszczędności. SSO Magdalena Horbacz