Postanowienie XVI Ca 20l/13

--- STRONA 1 --- na rozprawie I , (I Sygnatura akt XVI Ca 20l/13 „pf ›' .F- -|.," 'I--|-I ___ 'Nu „_- “If `| .f .l" \-za J-_'___-;|"_ ..._ `IÊT*`Ÿ'Í_§;; i .Ź IU ¿¿¿„.ş WYRÜK W IIVIIENIIJ RZECZYPÜSPÜĹIIEII PÜIQSIŚIEÄ Dnia 24 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Przemysław Banasik Sędzia SO l\/Iałgorzata Ianicka-Kokitko (spr.) Sędzia p.o. SO Marcin Jensko Protokolant: Dariusz Górnowicz I po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013r. w Gdańsku sprawy z powo przz-zciłak o zapłatę A na skutek apelacji powodki i pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Gdansk» Południe w Gdańsku z dnia 2 stycznia 2013 r. sygnatura akt IX C 470/12 I. zmienia zaskarzony wyrok w ten sposób, że: 1. w punkcie II zasądza od pozwanego _ a rzecz powód wotę 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy ch) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 20l2r. do dnia łaty a w pozostałej częsci owodztwo oddala z oty mp» ` "10' ; 2. w punkcie III zasądza od pozwanego; I a rzecz powódki kwotę 1917 zł (tysiąc dziewięcset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; II. oddala apelację pozwanej; I i III. zasądza od pozwaneg na rzecz powódki<wotęi2200 zł (dwa tysiące dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt XVI Ca 201/13 UZASADNIENIE Pozwem. skierowanym przeciwko " (dalej jako pozwany) powódkaosła xo zasądzenie na swoją rzecz kwoty 40.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesieniapozwu do dnia zapłaty z tytułu zadośćuczynienia za śmierć jej rosiostryisiiPowódka wniosła także o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, .sw tym sz tytułu wynagrodzenia pełnomocnika. W uzasadnieniu sżądania¶nwskazano,„że w dniu 20 'czerwca 2002 r. w wyniku wypadku samochodowegoiponiosła "śmieri i-"Fsiostrao'ipowódki.iPowódka zgłosiła roszczenie do ubezpieczyciela' flżądając ;wypłaty 40.000 zł zadośćuczynienia za krzywdę łspowodowaną“śmiercią ęsiostry.'f„”Pozwany 'nie spwypłacił" powódce żądanej kwoty. ]ak powóidka wskazaładalej ±.'ƒśmierć *siostry Ÿbyła .wielkim szokiem, który spowodował .ž'łÊmanieg;dotychcziasow‹=9jł”`i*żëČżywśistóści.ti.(Utrata) siostry była wielką traumą dla rodziny. Sprawcą f wypadku była 1 sąsiadka. Zmarła była radosnym dzieckiem, przywiązanym do rodziców, 'utrzymywała .pozytywne relacje z rodzeństwem. Iako najmłodsza była ulubienicą dziadków oraz stowarzyszką rodziców, zawsze "uśmiechnięta i chętna do pomocy. Iej przedwczesna .śmierć zburzyła rodzinną harmonię. Roszczenie powódka opiera na art.i448 k.c. W zw. z art. 23 k.c. i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach .obowiązkowych rsUbezpiiecze11iowym Funduszu Gwarancyjnym i Polslciriř-;Biurze Ubezpieczycieli Kofiiunikacyjnycłi. W ocenie powódki doszło bowiem do naruszenia jej dobra osobistegow postaci więzi rodzinnej. Pozwany W odpowiedzi 'na pozew wniósł o oddalenie powództwa, a także o . . fi-~ . _ zasądzenle na swoją rzecz zwrotu skoosztg,'¿ą§ę,ş_¿.ęprocesu, W tym wynagrodzenia pełnomocnika. . '=¬ ¬ , Pozwany przyznał, że jest podmiotem odpowiedzialnym za ochronę ubezpieczeniową sprawcy przedmiotowego wypadku. Pozwany przyznał także, że wypłacił w trakcie postępowania likwidacyjriego odszkodowania na rzecz oraz Pozwany zakwestionował żądanie zapłaty zadośćuczynienia, wskazując że żądanie nie znajduje podstawy prawnej. Pozwany bowiem nigdy nie przyjął r odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych. W ocenie strony pozwanej 0 1 --- STRONA 3 --- przywołany przepis art. 34 ust. 1 nie stanowi podstawy do żądania zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Z przepisu tego wynika jedynie odpowiedzialność za naruszenie dobra osobistego w postaci życia lub zdrowia. Podstawą roszczenia z art. k.c. nie jest sam fakt śmierci osoby bliskiej, lecz naruszenie w związku z tym faktem dobra osobistego w postaci życia lub zdrowia. W zarzutach podniesiono także, że roszczenie nie znajduje oparcia w przepisach prawa z uwagi na datę zdarzenia. W toku postępowania strony pozostały na prezentowanych w pozwie i odpowiedzi na pozew stanowiskach. = I . r ş Wyrokiem z dnia 2 sty)cznia*i2013 akt IX )C"4i70/012)) Sąd Rejonowy Gdansk- Południe w Gdańsku: x . _- ~ 1 o . I- zasądzü od pozwwei i " rzecz powódkiiiirkwotę 10.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 2012 r. do dnia zapłaty; S 1 S II. w pozostałym zakresie powiódzitwoiipoddalił; są 1 _¿ _ po i 0 IH- zasądzflod1›‹›zw‹='n‹-=i Íjfj'_jÍÍŸařrzecz powódkiwotę 5900 zł tytułem zwrotu części kosztów ii `PI`OCeS1.1; _ __ IV. w .pozostałym zakresie oidiiobciążiania'powódki kosztami procesu. Roapoznajac sprawę SądR@i0n0vofn0C2r1üłnastępuja_ce u.sta1er1ia..I.r9.aWażaf1ia= siostra powódki. ę W wyniku tej śmierci üpiowóidkai doznała krzywdy i naruszono jej dobro osobiste w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie. W ocenie Sądu Rejonowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części, a W części należało je oddalić jako zbyt wygórowane. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał w oparciu o stan faktyczny ustalony na podstawie dowodów przedstawionych przez sqpny, dgkvuęrentów §gromadzonych,_.,¿w aktach sprawy, jak również na podstawie zeznań powódki oraz przedłożonej w sprawie opinii biegłego. Podkreślić należy, że obie strony były reprezentowane przez fachowych pełnomocników, a więc Sąd pierwszej instancji nie miał Dnia iwiiwyriil<uyvypadku samoichodowegoo śmierć poniosł --- STRONA 4 --- ' _ _ _ u ani obowiązku, ani prawapouczać stron o treści art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. Pełnornocnikom stron winien być znany przepis art. 3 k.p.c., który nakłada na strony obowiązek przedstawiania dowodów celem ustalenia okoliczności istotnych, który jest szczególnie ważny w sytuacji, gdy .strona przeciwna przeczy okolicznościom, a tak było w tym przypadku w zakresie ustalenia) istnienia i rozmiarów krzywdy u powódki. Ustalając stan faktyczny Sąd Rejonowy brał pod uwagę okoliczności niesporne, przy czym wskazać należy, że do nich -należał fakt iwypiaidkuf oraz uznanie co do zasady odpowiedzialności pozwanego na podstawieiprzepisuzart.s34 ustawy zdnia'22`majaí2003 r. o ubezpieczeniach .robowiązkowyCl1,' Ubezpiieiczenioiwyrnii " Funduszu Gwarancyjnym S i Polskim Biurze Ubezpieczycieli I<omunil<acyjnych.~ Sporna zaś pozostała" sodpowieiidziialność za krzywdę wynjlœjąqą ,zi fąktuiiisśmieirciłgsobyi Ÿfnaruszieniars dobra'~osobistego,<jak również rozmiarszkodyą ii.. . ' 0 “ , s wii- Ą Ppas±aw0m'nuł'p0zw01fly sąaawinejanawemuristalic istnienie i rozmiar ipowóidki biegłego "oraz" dowód iz *przesłuchania powódki. ¿ ps _ pStronaŸpozwana"niefkwestionowała'treściswywiadu,"jal<i ipoiwódka złożyła u biegłego, a "więcSąd pierwszej nistanojiiiiíiznałiiokoficzności z niasporne. Podobniea pozwany nie kwestionował idowodufzipirzesłuchaniai charakterze strony, a także nie przedstawił żadnych dowodóiw",Ÿciżyizzrteżo iokolicznoiścigfi które podważałyby wiarygodność powódki. Tyrnsiiisamym :ustaleniasiipioczynionefnapodstawieÍtyichfdowodów Sąd Rejonowy uznałza niespio1'ne.r S . 0 i'Oceniając""dowóidii zi "biegłej "psychologa iiwskazać należy, żeiprzeidmioitiowa 'opiiniauzupełnia się z treściądowodu z przesłuchania powódki. W ocenie Sądu`?„Rejonowe*goʦp;.zedistawiona opinia jest "wiarygodna oraz odpowiada na pytania<Sądu.lÍf]ej streść jednoznacznie wyjaśnia okoliczności,«na" jakie biegły został powołany i potwieirdza" sw”}częśici`Ÿstanowisko strony zpowodowej. Tym samym opinia stanowiła ostatecznie i podstawę 'do ustalenia istnienia i rozmiaru krzywdy. W ocenie Sądu Rejonowego ssporządzonaoipinia odpowiada wymogom zart. 285 k.p.c., albowiem zawiera sprawozdanie iz dokonanych czynności i spostrzeżeń, odpowiedź na postawione biegłemu pytania, udzielone w sposób kategorycznyi jego wnioski oraz uzasadnienie pozwalające na sprawdzenie przez Sąd logicznego toku rozumowania biegłego. Mając na uwadze powyższe oraz zasady logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej, a także sposób wskazania i wyjaśnienie w uzasadnieniu, które doprowadziły biegłego do przedstawionych konkluzji. Sąd Rejonowy uznał przywołaną opinię za miarodajny dowód W sprawie i na jej treści oparł rozstrzygnięcie. s 3 --- STRONA 5 --- Sąd Rejonowy przeprowadzał dowód z przesłuchania powódki. W charakterze strony celem ustalenia, czy konsekwencje przedmiotowego wypadku pozostawiły na zdrowiu powódki skutki, jeśli tak, to jakie, a W szczególności czy powódka doznała krzywdy i czy doszło do naruszenia jej dóbr osobistych. Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne zeznania powódki W zakresie,sw jakim korespondowały z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ‹- opinią sbiegłego. ;Dotyczy to W szczególności potwierdzenia rodzaju i rozmiaru emocji, jakich powódka doznała na skutek śmierci siostry. Iak wynika z powyżej zprzytoczonych* zarzutów, .jedną sz kwestiiispornych, jakie należało ocenić, było ustalenie,¿czy powstała odpowiedzialności ubezpieczyciela za skutki śmierci siostry powódki na gruncieobowiązującychŸprzepisówprawa z uwagi na fakt, że śmierć miała rniejsce w 2002 r. p 1 H s p . W ocenie Sądu Rejonowego""ubezpieczycieli na sgrunciei) uistawyzdnia 22 maja 2003 r. o" ubezpieczeniach iobowiązkowyćh,ŸUbezpieczeniowyrn *FunduszuiGwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli w s ¬ ramach ' ƒjubezpieczania oc ponosi odpowiedzialność za krzywdę; jakiej' Ĺ doznaje osoba' ;bliska swisoizwiązku ze śmiercią osoby poszkodowanej w wyp)aidku."Ĺ)¿ ¿ ps p p s p. Przepis art; 34 istanowi, żeiizubiezpieczeniai ipoisiaidaczy *pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie,Ÿfjeżeli ifposiadaczi siilubiiiskiieirujiącyii .pojazdem 1 mechanicznym są 4 obowiązani do" odszkodowania szwiiązkusz ruchemtego pojazdu szkodę, będącą następstwem śrnierci, ~uszkodzenia^í ciała,"Ÿrozst:r'oju ' zdrowia bądź też utraty, ' ',a l zniszczenia lub uszkodzenia mienia. 0 '*" 7? _ ]ak wynika z przywołanej Ytreśici, .wi świetle zarzutów" należy dokonać wykładni pojęcia szkody, jaką posłużył się W tyml przypadku ustaWodawca."1W przywołanej ustawie nie zawarto definicji legalnejipojęciasisiszkody.'Sięgnąć więc należy sdoiaktu podstawowego W tej mierze, a więc kodeksu"cywilnego.r W tym przypadkustwierdzić trzeba, że, podobnie jak wyżej, kodeks posługuje się pojęciem szkody, lecz nie zawierajej legalnej definicji. p Iak wynil<a z treści art. '415 k.c. ten kto szkodęzwyrządził jest zobowiązany do jej naprawienia, sa W związku z art. 444 k.c. i 445 k.c. przewiduje się przyznanie odszkodowania za szkodę na osobie, czyli zadośćuczynienia za krzywdę. Według ustawodawcy szkoda może wynikać z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju na zdrowiu i w tym przypadku należy się naprawienie szkody obejmującej wynikłe wydatki, a na gruncie przepisu art. 445 § 4 k.c. należy się także wypłata zadośćuczynienia za krzywdę (szkoda niematerialna) w wypadku śmierci poszkodowanego. Regulacja zawarta W przepisie art. 446 § 4 k_c. obowiązuje od dnia 3 sierpnia 2008 r. Ponadto jak stanowi przepis art. 445 § 1 k.c. możliwym --- STRONA 6 --- było 'także przyznanie zadośćuczynienia, jeżeli nastąpił rozstrój zdrowia lub uszkodzenie ciała u poszkodowanego na skutek śmierci osoby uczestniczącej W wypadku. ]ak wynika z przytoczonych uregulowań, szkoda polega także na powstaniu krzywdy u poszkodowanego, ma więc także Wyrniar niematerialny. W takim ujęciu pojęcia szkody należy uznać, że pozwany odpowiada także za naruszenie dobra osobistego, jeżeli pozostaje W związkurz krzywdąřdoznaną na skutek wypadku samochodowego. Przywołana ustawa nie zawiera bowiem sodmiennychi uregulowań co do zakresu odszkodowania. W świetle zarzutów pozwanego) problematyczne zdaje się także żądanie wypłaty zadośćuczynienia za zdarzenia :sprzed 'nowelizacjiskodeksuücywilnego W art. 446 Š 4 jeżeli podstawą roszczenia jest jedynieokoliciznośćisamej śrnierciiosobyuczestniczącej W wypadku bez zaistnienia Sdodatkowych3przesłanek)Ÿwyinagianych przepisami np. art. 444 k_c.i, 445 k.c. czy 446 k.c.przed nowelizacją. ._ i _._ . _ _ W tym miejsca pea1<ześue1ie1e'zjz, żepewedkeiseezezeiiie ewe wywodzi z faktu naruszenia jej "dobraŸosobistego,co już z samej treści uzasadnienia pozwu. ¿ ._ _ W ocenie'“Są)du"Rejonowego niniejszej) sprawie vpowódkafzasadnie i zgodnie z obowiązującymrtíprawem' :żąda zadośćuczynienia"'Ífzaii"skutldfśmierci siostry i Wynikającąz tego _ ¿ ._ __ _ H ± _ _ ]ak 1 za treściilfartii 'Ĺistnienies następujących przesłanek: 1, ip _ . dobie osobistego, WfYm ę naruszenie tego sdobra) iprzez ípozwanegoslubosobę za którą odpowiada, ø . zaistnienie krzywdy, ~ . _ ę 0 WYSokość roszczenia. Š : I , à . Przyznanieiodszkodowaniai narzecz powodajest rnożiliwe Woparciu o przepis art. 24 s§ 1 k.c. - i . f Problem iiisiprzedmiotiSuchwały":Sądu*Najwyższego z dnia 22 ipiazdziernika 2010 r. podjętejYwisprawie III CZP 76/10, W której uznano,~że najbliższemu członkowi rodziny sizmarłeigosisprzyiisłuiguje na podstawie art. 448 k.c_ W zw. zart. 24 Š 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniems3 sierpnia 2008 r. _ W niniejszej sprawie W ocenie Sądu orzekającego rozstrzygnięcie i uzasadnienie tej uchwały znajdzie zastosowanie W pelni. . Przywołana 'uchwała została bowiem podjęta W .związku 'zi wątpliwościami Sądu Okręgowego dotyczącymi kwestii dopuszczalności dochodzenia roszczenia o --- STRONA 7 --- zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę doznaną wskutek śmierci osoby najbliższej na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją art. 446 k.c., dokonaną ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731) i ewentualnej podstawy prawnej uzasadniającej to roszczenie, a ściślej rzecz ujmując, czy znajduje ono usprawiedliwienie W art. '448 W zw. z art. 24 § 1 k.c. Przywołując treść uzasadnieniaiuichwały podkreślić należy, że podjęto ją W podobnym stanie faktycznym. Iak wynika z uzasadnienia :prawnego SN- uznał, że dodany W Wynil<u Wsporrmianej nowelizacji idoart. :446?k.c.z=kolejny'(4) 'pa"ragraf,"sprzewidujący expressis verbis możliwość przyznania przez fiisiąid 'członkom rodziny S zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuc nienia? ieniężne iioiisizaiisdoznanąkr "widę, nie ima zastosowania do ZY P S ZY krzywd powstałych - jak W isspraiwieie =przed)3“sierpnia 2008 r. (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia -21 piaźdiziernika' 2009 r., *I ŸPK197/0009,) nie spubl. oraz z dnia 10 liistopadaŜŸ2010 r., .I CSK 2480/010,1*"nie*?publ.)_-łZaSądzenia riizadoiśćuczymi i )`enia nie uzasadnia również art.¿446 f§ 3 ik.c., sgdyż)Ÿfprzepisisi sten,Ÿ*nawet Lpirzyfşjegoifszerokiej wykładni, nie dopuszcza Ÿkompensowania) Ÿ szkody nieinajątkowej 'spowodowanej śmiercią najbliższego członka rodziny. ;Skoro"ÍÍzaś* =stanie 'rozpoznawanej sprawy powodowie - W następstwiesssśmieirciiosobyiii *doznali .wstrząsu psychicznego 'pirowaidzącego 'do rozstroju zdirowiagisisiisleczYfkrzyw)dy'Ÿ¿Wiipostaci *cierpień psychicznych i pederewşfde kempeiisery±eg‹›uezezeib1<u z1ieizieżee±e11‹›wic ez-i. 445 § 1 1<_‹:. ze zasadneSN uznał pytanie, czy do ssocenyrtych)"iroszczeńřznajdujezastosowanie art. 448 W związku z art. 24 Š 1 k.c., a ;dalejże udzielenieodpowiedzi na to pytanie wymaga rozważenia, czy więź i rodzinna 'może Íbyć S uznana iza 'dobro osobiste członka rodziny zmarłego. Odnosząc się dotej kwestii należy*zauważyć,:że katalogiidóbriiiosobistych określony W art. 23 k.c. ma charakter sotwarty.) W orzecznictwie i W piśmiennictwie przyjmuje się zgodnie, że ochroną przewidzianą w art. 23 i"24 k.c. objęte są wszelkie dobra osobiste rozurniane jako Wartości niematerialne "związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywi]nego,~które W życiu społecznym są uznawane za doniosłe i zasługującez tego względu na ochronę. W judykaturze uznano, że do katalogu dóbr osobistych należy np. prawo do intymności i prywatności, płeć człowieka, prawo do planowania rodziny, tradycja rodzinna, pamięć o osobie zmarłej. Trudno byłoby znaleźć argumenty sprzeciwiające się zaliczeniu do tego katalogu także więzi rodzinnych. Więzi te stanowią ftmdament prawidłowego funkcjonowania 0 ' 6 --- STRONA 8 --- rodziny i podlegają ochronie prawnej (art. 18 i 71 Konstytucji RP, art. 23 k.r_o.). Skoro dobrem osobistym W rozumieniu art. 23 k.c. jest kult pamięci osoby zmarłej, to - a fortiori - może nim być także .Więź miedzy osobami żyjącymi. _ Nie ma *zatem przeszkód do uznania, że szczególna więź emocjonalna między członkami rodziny pozostaje pod ochroną przewidzianą W art. 23 i 24 k.c_ Pogląd taki pojawił się już W inowszyrniw orzecznictwie. Sąd Apelacyjny Saw Gdańsku W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 Września 2005 fr.,~I ACa 554/05 (nie publ.)'fstWierdzi_ł, że szczególna Więź rodziców z dzieckiem,'przysługującezarówno”fdziecku,¿±jak) 1-Odzicom .W Prawidłowo funkcjonującej" „rodzinie, z zasługuje" -*na s 'status " dobra~ osobistego, podlegającego ochronie przewidzianej W art.s24 § 1 k.c. :Sąd"NajWy)żsżyŸwuzasadnieniu wyroku sz dnia zdnia 14 stycznia 2010 r., IV CK 307/ 09"(nie ípu”b1.)i řuzniałinatomiiaost, że spowodowanie *śmierci "osoby bliskiej może stanowić naruszieiiieidóbri"osobistych" członkówrodziny zmarłego iuzasadniać P1'ŻYznanie ízadośćuĆŻy11íe11ia))s?nai Podstawie 1 art.~*448 S k.c. S ;BiorąC P0d uwagę Wskazane wyżej przesłanki,Ÿspioiglądutegoi S-"- 1Wb'r"ew i zastrzeżeniomŸzgłaszanymi W piśrniennictwie - nie n*roiżnaS.pos11'zegać Ênieuiiprawnioną ;próbę SkreoWania“±(,,na"siłę") nowej postaci dobra osobistego. __ Przyjęcie 'zapirezieintowanegoÊzaipaitrywania'nasuwa' 'rzecz jasna -pytanie o sens wprowadzenia przez sustawodawcęiiÍfunormowaniaiiiiłssprzewidującego wprost przyznanie zadośćuczynienia za krzywdę Wskutekośmierci) osoby bliskiejgjeżeli bowiem przed wejściem w)życieŸart.'446"§ 4'k.c.:możliwe byłodochodzenie*Stegozadośćuczynienia na podstawie art. 448 Siwzwiąziku -z kart". 24“Š 1 k.c. -- W brzmieniu) YoboWiąz11ląCy1Il Po nowelizaCjÍ tyth przepisów, dokonanej ustawą zdnia 23"czerwca 1996 r. oz mianie ustawy - Kodeks cywihiy (Dz. U. Nr 114, poz. 542) 1- ftomogłoby się wydawać, że takie szczególne rozwiązanie nie było potrzebne. _ O _ . . Wniosek taki zaakceptować. Dodanie art. 446 s§ 4 k.c. nie jest jedynie wyrazem woli ¿_u's>taW"odaWcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na řgruncieyprzepisów obowiązujących przed wejściem W życie tego przepisu, lecz dokonania zmiany W ogólnej sregule wynikającej z art. 448 k.c. przez zawężeriieiikręgukosób uprawnionychldo zadośćuczynienia. Gdyby nie Wprowadzono art. 446 § 4, roszczeniatego mógłby dochodzić każdy, a nie tylko najbliższy członek rodziny. Przepis ten ułatwia dochodzenie zadośćuczynienia, gdyż umożliwia jego uzyskanie bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek innych - poza W nim wymienionych -~ przesłanek. Niewątpliwie Wzmacnia też on wykładnię art. 446 § 3 k.c. wiążącą funkcję tego przepisu 7 --- STRONA 9 --- wyłącznie z ochroną majątkową. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że art. 446 § 4 k.c. stanowi swoiste superfluum, pozbawione głębszego sensu normatywnego. Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że po wprowadzeniu art. 446 § 4 k.c. podstawę dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę doznanąjfprzed dniem 3 sierpnia 2008 r. w następstwie naruszeniemodeliktem dobra osobistego w postaci szczególnej więzi rodzinnej łączącej osobę zainteresowaną ze zmarłym stanowi art. '448 W zw. z art. 24 § 1 k.c. Stanowisko swoje SN powtórzył w uchwale zjjdnia jdnia*13 lipc"a*2011 r. W sprawie III CZP 32/11, gdzie czytamy, że sąd *może »przyZI1ać„nàjbliższemusczłonkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężnejsisijjzasóćdoznanąykrzywdęina podstawiejjiiart. 448 w"zw. z art. 24 § 1 k.c. także wtedy, .gdy ssśmierći'nastąpiłaVpjrziedfćidniem 31sierpnia'72i008jr. wskutek uszkodzenia ciałalubwywołaniaŸrozstrojuzdrowia.. E - p . „ I 1 S W tej uchwa1e*SNićjpojdkreślił, :żeż'l:rzjebja*się szgojdzićiizisżejj śmierć osoby najbliższej powoduje ›snaruszenieiffdobjrasy iosobistegoćjlosoby' :emocjonalnie ze zmarłym. Nie każdą jednakjświęźi flrodzinnąf niejako řęsaujtomatiycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych,leczjeidynie* taką, której zenvarúejfpowojdujejj ból, :cierpienie i rodzi poczucie krzywdy. Osoba fdochojdząicjaj" roszczeniai na ipodstawiei art. *448 1k.c. powinna zatem wykazać istnienie tego sjrodzajuswjięzji, I dobro ojsobistejs podlegające ochronie. W tym 'też aspekcie'zbadaćjjnaćliejżało skoljejnąokolicznjość'spomą i ustalić, czy zaistniała krzywda, gi w jakim í rozmiarze,swarunkująca',przyznanie-zadośćuczynienia i W jakiej wysokości zadośćuczynienienależy przyznać. Podstawą * prawnąsżąjdaniajest przepis art.*448 fk.c.*w"zw. art. 24 kgc. który stanowi, że sąd może także Íprzyznaćfnajbliżsjzymsczłonkom órodziny*izmarłegojjodpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia spjieniężnego *za doznaną krzywdę. p Spór w mniejszej ssprawiejsjdotyjczyły więc takżesusta1enia} powstała krzywda u powódki, a także, czy w ten isposóbjdoszło" do naruszeniadobra' osobistego powódki, jakiego iw jakim rozmiarze. I ę ę ]ak wynil<a z doiwoidujłzŸprzesłuchania powoda soriazjjopinii biegłegü, Śmierć siostry powódki wywołała reakcję .ssemojcjonalną .świadczącą 0 powstaniu krzywdy. Wynika to wprost z zapisów biegłego na karcie 11 opinii oraz treści dowodu z przesłuchania powódki. Podkreślić także należy, że biegły stwierdził istnienie pozytywnych więzi emocjonalnych między siostrarni. I Na tej podstawie Sąd Rejonowy ustalił, że relacja, jaka łączyła siostry, była typową, prawidłową relacją łączącą rodzeństwo. . 8 --- STRONA 10 --- Powódka - co wynika z przesłuchania - przeżywa w związku ze śrniercią siostry żałobę, smutek, żal i tęsknotę. Okoliczności te świadczą o istnieniu bliskości między siostrami. . Iednocześnie zauważyć należy, że biegły stwierdził brak wpływu stanu powódki po śmierci siostry na funkcjonowanie w życiu codziennym, lecz nie jest to okoliczność eliminująca istnienie krzywdy. Podobnie brak zespołu stresu Ÿpourazowego nie eliminuje poczucia krzywdy, która u powódki objawiła się .poczuciem smutku, żalu, osamotnienia, wspominaniem siostry, tęsknotą, płaczem,poczuciem braku czy pustki po zmarłym. Reasumując, jak wynika z opinii rbiegłegoi przesłuchania powódki, relacje z siostrą były dla powódki bardzo ważne, czerpała znich radość dla siebie. 'Konsekwencją ustalenia zaistnienia krzywdy po śmierci siostryjest prawo do iżąjdaniazapłaty zadośćuczynienia w oparciu o przesłankę naruszenia dobra osobistego. N W ocenie Są'duŸ*Rejonowegoustalony stan faktyczny pozwala na przyznanie powódce zadośćuczynienia kwocie 10.000 zł. ę p]ak wymagajjíprzepis art. 448 l<.c., suma zadośćuczynieniafpowirma być odpowiednia. .Iaksjwynika z sorzecznictwa,.iŸkjwestia ta jest W Wysokimistopniu uznaniowa. Jednocześnie Ępoidzielić należy stanoWisko“Sądur Apelacyjnego w Łodzi (wyrok z dnia 14 kwietnia 2010 rokul ACa 178/ 10),~że poza możliwościami sądu pozostaje mierzenie skali cierpienia osoby, _która nie " doznała uszczerbku na ciele. .Aktualny stan wiedzy nie pozwala na udowodnienie rozmiaru uczuć, czyteż ich braku. Nie fmożna też uważać, aby ustawodawca premiował osoby reagujące intensywnie na sytuację traumatyczną kosztem tych, które emocje kumulują i ich nie uzewnętrzniają. Sąd Rejonowy przychylasię także do poglądu prezentowanego w piśmiennictwie, że celem zadośćuczynienia ,pw tym ýprzypadku jest rekompensata za »naruszenie dobra osobistego, jakim jest prawojjdorjżycia w rodzinie. Takie ujęcie zadośćuczynienia pozwala na .pewnąj subiektywną rrrierzalność straty osoby bliskiej. W tym przypadku mamy do czynienia ze śmiercią młodej osoby, która w pełni sił dzieliła z siostrą trudy życia, ale przede wszystkim stanowiła towarzyszkę zabaw i wolnego czasu, a więc była źródłem radości. Iak podała, powódka opiekowała się młodszą siostrą od dzieciństwa. Zmarła była też powierniczką powódl<i. i Nie bez znaczenia jest także fakt, że śmierć była nagła, co nie pozwoliło powódce naturalnie dojrzeć do rozstania z siostrą. Ponadto powódka z tego powodu doznałai doznaje poczucia zagrożenia o bezpieczeństwo bliskich. Z tego powodu zdarzają się sytuacje, że irracjonalnie szuka bliskich, W tym swego dziecka. Dzwoni i ustala, 9 --- STRONA 11 --- czy coś się nie stało, odczuwa lęki i niepewność bez racjonalnego powodu. Stała się ostrożniejsza. Sąd Rejonowy brał także pod uwagę okoliczność, , że - jak podała powódka - atrnosfera w domu się zmieniła, ojciec stał się inny, rodzina jest w rozsypce. Mama leczyła się u psychiatry. Samapowódka brała leki uspokajające. Nie leczyła się u psychologa, bo sama chciała sobie z tym poradzić. Po wypadku powódkanie poradziła sobie już z nauką w szkole, nie zdała matury. Podkreślenia .wymaga“"fakt,"fże powódka upływu wielu lat nadal odczuwa głęboki smutek i brak siostry.rrBiardzo *aktywnie jkultywujerpamięć po zmarłej - ma zdjęcie siostry w pokoju, chodzibardzo częstona c1nentarz,Ÿniej wyrzuciła ubrań po siostrze. Sąd Rejonowy uznał jżepowódka rocjeniajswojejcierpienie adekwatnie do sytuacji, niepróbując go wyolbrzymiać. to iz treści zeznań powódki, okoliczności faktycznych w nim przywołanych oraz sposobu opowiadania o faktach i przeżyciach. Podobny wniosek wypływa z opinii opisującej skutki Ÿpsycl1iczr1e. p „ „ ¿ Określając R wysokość "Ízadośćujczynienia *Rejonowy iiwziął pod uwagę pwyżej przywjołane okoliczności. ę Szacując zadośćuczynienie 'Sądpodi przytoczone okoliczności z uznał, że kwota 10.000 zł jest adel<watna.'Ÿ „ p. I p p cj Tym samym kwota, jaką .powódkairuzyiskaiłajjtytułemřzadośćuczynienia za doznaną krzywdę spełnia zadanie, jakie stoi :przed tego “rodzajuświadczeniem. Należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego, który przyjął, że: „zadośćuczynienie ma przede wszystl<im charakter kompensacyjny i samym jego wysokość c musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. .Wysokość ta nie »może ;być jednak nadmierna w stosunku do doznanej krzywdyi saktualnychś stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc wirma być utrzymana w rozsądnych granicach” (wyrok SN z dnia 22 marca 1978 r. IV CR 79 78,"niepublikowane). Zdaniem Sądu kwota, jaką Sąd przyznał powódce, jest adekwama dojdoznanej krzywdy i można ją uznać za ,, "utrzymane rw rozsądnych granicach”. Zauważyć należy, że w ocenie Sądu nie jest N właściwe ani zasadne stosowanie jakiekolwiek automatyzmu w ustalaniu zadośćuczynienia W zależności od stopnia uszczerbku na zdrowiu, wysokość zadośćuczynienia powinna być ustalona W odniesieniu do każdej konkretnej spawy W zależności od jej okoliczności - porównaj orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1961 rokuiw sprawie 2 CR 804/ 60, OSP 1962, Nr 6 , poz. 155 oraz z 12 kwietnia 1972 roku, II CR 57/72, OSN 1972, Nr 10, poz. 183. Nie bez znaczenia jest fakt, że sytuacja, w jakiej znalazła się powódka, jest nieodwracalna, a jedyną nadzieją jest uzyskanie 10 --- STRONA 12 --- większej samodzielności W życiu codziennym już bez Wsparcia zmarłego. Iednocześnie przywołać należy tezę wyroku SN z dnia 29 maja 2008 r. (II CSK 78/08), gdzie Sąd Najwyższy wskazał, że ,, zauważyć należy, że ocena kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Dlatego konfrontacja danego przypadku z innymi może dać jedynie orientacyjne wskazówki co do poziomu odpowiedniego zadośćuczynienia. Kierowanie się przy ustalaniu sumy zadośćuczynienia sumami zasądzanymi z tego tytułu Winnychsprawach może tylko zapobiegać powstawaniu rażących dysproporcji W podobnych sprawach. Wysokość świadczeń przyznanych W innych sprawach, choćby w podobnych stanach xfaktycznych, nie „ może natomiast stanowić dodatkowego kryteriums miarkowanias;zadośćuczynienia..'¿Wysokość ' zadośćuczynienia pieniężnego powinna iiuwzględniaćaktualne warunki oraz stopę życiowąvspołeczeństwa, kraju, W któ1'ym mieszka* poszkordowany; Najbliższym punktem :odniesienia powinien być poziom życia osoby, której isprzysłujguje zadośćuczynienie,'gdyż jej stopa życiowa rzutować będzie na rodzaj wydatków 'konsumpcyjnych mogących zrównoważyć doznane cierpienie. Z uwagi na powyższe"Sąd Rejonowy uznał za zasadne przyznanie kwoty 10.000 zł, o czjyrnjjorzeczonojw punkcie sjsljwyroku. W punkcie 2 oddalonojpowództwo co do żądania .zapłaty 30.000 zł jako wygórowanej. N Roszczenie /ponad 10.000 "zł trzeba było "uznać 'zawygórowane W świetle Wniosków opinii biegłego, który stwierdził, żeípowódka nie przejawiaíobecnie objawów zespołu stresu pourazowego, funkcjonuje normalnie,'Ĺ.bez konsekwencji zdrowotnych po wypadku. Zgłaszane objawy po z śmiercisiostry .miały charakter doraźny,*l<rótl<ot1wały, dziś już nie mają miejsca. N ę O odsetkach Sąd Rejonowyforzekł W oparciu o art. R481 § 1 i"2”k.c., .mając na uwadze także fakt, że pozwany nie kwestionował daty wymagalności roszczenia. ~ O kosztach postępowania Sąd orzekł w wyroku narspzodsjtawiezzart. 98 § 1 i 3 k.p.c. W zw. z art. 108 § 1 k.p.c. zgodnie sz zasadą odpowiedzialności za wynik procesu uznając, że powódka Wygrała proces W 1/4. O odstąpieniu od obciążania kosztami za część przegraną Sąd orzekał W oparciu o przepis art. 102 k.p.c. uznając, że będzie to zgodne z zasadą słuszności uznając, że pozwany kwestionował powództwo także »co do zasady, wbrew utrwalonej orzeczniczej zmuszając tym samym powódkę do wytoczenia powództwa. Apelacje od powyższego wyroku Wywiodła powódka' i pozwany 11 --- STRONA 13 --- Powódkafi rżyła wyrok Sądu Rejonowego W części oddalającej powództwo co do kwoty 20.000 zł Wraz a ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 28 lutego 2012 r. do dnia zapłaty (pkt II sentencji wyroku) oraz W części orzekającej o kosztach postępowania (pkt III sentencji wyroku) i zarzuciła mu: 1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. W zw. z art. 278 § 1 k.p.c. W polegające na braku wszechstronnej oceny dowodów, iw tym pominięcia fragmentów opinii biegłego sądowego psychologa .raz zeznań powódki, co doprowadził do nieprawidłowych ustaleń faktycznych, _W szczególności W zakresie okoliczności istotnych dla igiiąmiajrkoiwaniaissj zadośćuczynienia, bowiem .w świetle całokształtu materiału dowodowegojjjnależałosłusznie: si 'izasadnie "Íwywieść, ze śmierć siostry wywarła Wpływ na :fun"kcjonoWanie sw" łżyciu codziennym .powódki poprzez _ obniżenie wyr|il‹ów W nauce iniezdaniieśzmatury, fa także nadal są odczuwane negatywne konsekwencje W psychice Spowódkiipoprzez odczuwanie :głębokiego smutku i braku siostry; _ 2. naruszenie'przepisówjfprawajjmaterialnego spoprzeziissbłędnąjii art. 24 § 1 k.c. W zw. z art. 448 ik.c. polegającą nasprzyjęciu, że .zadośćuczynienie zasądzone na rzecz - _;powódki na „poziomierf 10.000”zł ' jest :świ -okoliczn.ościach*faktycznych adekwatne do szkrzywdy, jaką wyw0łałai:śn1ierć:si0say. ze Skarżąca wniosła o .zmianę zaskarżonegogwyrokui rizasądzenieiiijod pozwanego na jej rzecz dalszej kwoty 20.000 zł Wraz z ustawowymi :odsetkarnii *liczonymi od dnia 28 lutego 2012 ro. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia zgodnie z art.: 448 k.c. W zw. z art. 24 § 1 k.c. oraz o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kosztów -procesu W tym kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą i drugą instancję, ewentuahiie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownegorozpoznania. ____¿__._:¿¿¿¿:__._ŠĘ.:¿.¿.__:._.¿__.E_Ł..¿._¿._E.__:¿__.._¿¿Š:fiÊ_Š,:__¿::_E_;_ _. __ __ _ ÊŠ.ilZŠnízzrnl:ÊE:.::.:;:::ÊÊfinžnígnušíā _ _ _ . . ._ __ _. ._ _. _ _ . _ __ __ _- _ _._ zaskarżył Wyrok Sądu Rejonowego W całości i zarzucił mu: _ 1. sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego materiału poprzez przyjęcie, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki, gdy W rzeczywistości przeprowadzone dowody, tj. dowód z opinii biegłego oraz dowód z przesłuchania powódki wykazywały prawdopodobieństwo traumy, które służą ocenie na potrzeby przepisów art. k.c. i art. 446 k.c., lecz nie wykazały naruszenia dobra osobistego,-*czym nariíszono art. 227 1 k.p.c. W zw. z art. 233 Š 1 k.p.c.; 'fžflş 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 12 --- STRONA 14 --- a. przepisu art. 448__ k.c. zw. z art. 24 § 2 k.c. poprzez przyjęcie tego związku przepisów jako samoistnej podstawy do zasądzenia kwot odszkodowawczych przeciwko stronie prowadzącej zakład ubezpieczeń i będącej pozwaną z tytułu zawartej umowy ~ obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy .pojazdów :mechanicznych (oc), a W szczególności poprzez nieuwzględnianie :przesłanki winy będącej częściąiskładową normy zawartej W art. 448 k.C., ła, ..- _ _ b. przepisu art. 822 § 1 *k.c.":popr"zez:porninięcieffaktu,§żie“odpowiedzialnośćpozwanego oparta jest o przepis”jsziczegól11.ý,..:jal<irr1 jest art. *34ustaWy=z=dniaj N22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach 0 obowiązkowych, ' 1Ubezpiejcz"eniowym 1 Funduszu Gwarancyjnym i Polskim*Biurze:UbezpieczycieljI<omunikacyjnyjcl1}“ _ _ _ _ c. przepisu art.~34 *1naja¬2003 r.fo"ubezpieczeniachobeowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu; ;Gwarancyjnym ŸŠPolskim Biurze ,Ubezpieczyciel I(omunil<acyjnychÍ{ fpoprzez :zupełne _pominięcie regulacji prawnej i ._ . . . nieuwzględnieniefzawartychjtajmjjjograniczeń :odpowiedzialności z tytułu oc, d. 'Íprzepisu art. s 4421" k.ci.Ífpoprzezj niezastoisowaniei "3é1et:niego" 'terminu przedawnienia; 3. naruszenie przepis"?art.i:ą98"řk.p.c.'forazĄ»a1't.f 102 Fpoprzjezjzasądzenie od strony pozwanej kosztów“postępowaniaW"sytuacji,igdy nairjrlzecziiipoiwódkijorzeczono tylko 25 % Na roszczenia zawartegow pozwie, co znaczy, że pjozwanajjwygrałasrsprawę W 75 % Skarżący wniósł os uchylenie 1 'lzaskarżonego sirorzeczenia "si :oddalenie ;powództwa oraz o zasądzenieod .powódki jego 8-rzecz kosztów .procesujsjpwjjętyms kosztów zastępstwa procesowego .wedługfnform 'przepisanych z. uwzględnieniejmrjikosztówj opłaty skarbowej za obieinstancje. O * Powódka wmasłaaaddaieme apelacjipozwanego 1 0 zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów) 'zastępstwa procesowego wfpostępowaniu apelacyjnym” Według'no1'm:przepisanych.4 ł _ 0 c i Pozwany" wniosła o oddalenie apelacji powódki i o zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obydwie instancje. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: 13 --- STRONA 15 --- Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie. Z kolei apelację pozwanego należało ocenić jako bezzasadną. Należy wskazać, że W uzasadnieniu wyroku zi dnia13 kwietnia 2000 r. W sprawie o sygn. akt III CKN 812/98 (OSNC 2000/ 10/ 193) Sąd Najwyższy wyraził słuszny pogląd, że sąd drugiej instancji W systemie apelacyjnym jest instancją merytoryczną, co oznacza, że sąd ten ma obowiązek poczynić własne *ustalenia faktycznei ocenić je samodzielnie z ptmktu widzenia prawa materialnego. _ __ Mając powyższe na Íżei Êdokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia 'faktyczne sprawie)sąfprjawidłoiwe, :a zatem przyjmuje je jako Własne. Z poczynionychusitaleń'Sąd pierwszej Wyprowadziłiiprawidłowe wnioski - tak co dofiocenyŸfdowojidóiw, „przeprowadzonej 1zgodn`ie^z art.'233 Š) i1 -k-„p.c., Wbrew odmiennemu .skariżiią"ce80_ :.Pozwanego,' jak Í" .ifaktów najistotrwiejszych dla rozstrzygnięcia. zasadzie :poprawnie*zinterpretował treść oraz .znaczenie zastosowianycli -'ÍprzepjisóW.ĹjUstalenia stanu Ś faktycznego f .dokonane przez Sąd Rejonowy Sąd :OkręgoiWyŸ¿podzielai fiifz8powyższych:fjwzględów 1 nie “widzi ich ponownego przytaczania. . _ :_ ' W r _ _ __ _ I Odnoszącłirsięi , ¿iSąidu"odw"oławczego. nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszeniarprzepisuiisiarit. “§*1 k.p.c.: oraz łącznie z nim podniesiony zarzut błędnych iustaleńifaktyczriychý ]ak Wielokrotniewskazywał Sąd Najwyższy, skuteczne postawienie zarzutu naruszeniaprzezvsąd art. 2335 1Ÿ'k.p.c.~wymaga -wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego* rozumowania lub vdoiświadczenia 4 życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu 'do 'dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest “natomiast wystarczające przekonanie vstrony"'o'<innej niż przyjął sąd wadze (doniosłoś__ici)jposzczególnych'dowodów i ichiiiodmiennej ocenie ocena sądu (por. Wyrok SN z dniaz16 2005 r. W sprawie o siy:gn.11akt 'III CK314/05, LEX nr 172176; vvymk sAw Poznama zania 21 maja 2008 r. W sprawie 0sygn.a1<±1Aca 953/07, LEX nr 4664400) ;Sąd orzekający W niniejszej sprawie pogląd ten podziela wi całości. W oce11ie'~"ş_ądu Okręgowego pozwany W apelacji nie wykazał, aby _*Sąd iipier_wszej„ instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania, doświadczenia »życiowego oraz właściwego kojarzenia faktów. .Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił wiarygodność ,i moc dowodową :dowodów zgromadzonych W sprawie i na ich podstawie poczynił właściwe ustalenia faktyczne, natomiast argumentacja skarżącego _sprowadza się jedynie do gołosłownej " polemiki zi poprawnymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji. Co więcej, 14 --- STRONA 16 --- zmierza de facto nie do podważenia prawidłowości procedowania przez Sąd Rejonowy, a do zanegowania W całości jego poglądu co do słuszności zgłoszonego przez powódkę żądania. W kontekście powyższego trzeba zwrócić uwagę, że powództwo Karcz opierało się na art. 448 k.c. W zw. z art. 24 § 1 k.c. W tym miejscu za niesłuszny należy uznać zarzutnaruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Zdarzeniem odszkodowawczym, tytułeimiiktórego*zaistnienia"powódka domagała się zadośćuczynienia, stanowiłaśmierć siostry"powódki}LidiiiKa1'cz,Í*któranastąpiła W dniu 20 czerwca 2002 r. W następstwie .wypadkui::.:idrogowego, .któremu winna była Dorota Gadomska, ubezpieczona _od odpowiedzialnościirflcywilnej W pskarżącym' _„zakładzie ubezpieczeń. Q _ R Sąd Okręgowy nie imaiiwątpliwośiciicoijidoi :dopuszczalności"dochodzeniayroszczenia o zadośćuczynienie* pieniężne ' za *krzywdę [doznaną *Wskutekfśmierci osoby najbliższej na gruncie stanu prawnego sobowiązujjąceigoprzed nowelizacją art. '446 k.c., .dokonaną ustawą z _dnia 30 maja 2008r. o zmianieuistawy *Kodekscywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. '2008"r.,' Nr 116, poz." 731)."Przedr"niotowei roiszczenieitznajdujeswoje usprawiedliwienie we art.'448 k.c. zw.Ÿ“z :a1't."Š24*§ 1k.c.'Sąd odwoławczy podziela wyrażone *przedmiocie poglądy orizecznictwa*szczegółowo"przedstawione m. in. W uchwale SN z dnia 22 październil<a 2010 r.' iwrzzsprawierfozi ~akt'III CZP 76/10 (Biul. SN 2010/10/11) oraz uchwale SN z 13 *lipca 2011 er. rw" sprawie .io sygn.. aktlII CZP 32/11 (OSNC 2012/ 1/10), do których także" íodwołał7siię"řSąd"Rejonowysęw uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. N ~ Zgodnie z art. 448 zd. 1 “k.c. iraziezinaruszeniassdobria osobistego Sąd może Przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiedniąsumęisi tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę ślubna jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną .ńiarrziwskazany przez niego cel "społeczny, niezależnie od innych :środków potrzebnych do *skutków naruszenia. :Przepis ten W niniejszym stanie faktycznym należy łączyć z art. 24 § 1 k.c., który wymienia roszczeniaprzysługujące osobie poszkodowanej W stosunku do sprawcy naruszenia. Ządanie powódki zostało wskazane W zd. 2 art. 24 § 1 k.c., w którym stwierdzono, że na zasadach przewidzianych W kodeksie _ poszkodowany może żądania zadośćuczynienia pieniężnego. _ Rację ma skarżący wskazując, że jedną z przesłanek przyznania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. jest wina sprawcy naruszenia dobra osobistego (por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 2002r. W sprawie o sygn. akt V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/ 53). W niniejszej 15 --- STRONA 17 --- sprawie należy jednak uwzględnić szczególną sytuację pozwanego, który jako ubezpieczyciel sprawcy wypadku drogowego z dnia 20 czerwca 2002 r. odpowiada za szkody będące następstwem „zdarzenia odszkodowawczego .W takich granicach - co do zasady - jak sprawca szkody.~Źródła prawnego odpowiedzialności sprawcy szkody trzeba zaś poszukiwać W art. 415 :k.c.,Ĺ*który stwierdza, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany „jest K do jej naprawienia. Problem 'Ŝzawinienia ~ ubezpieczonej u pozwanego W zdarzeniu' oidsizkodowawczymiiiizw .sprawiesnieipowstał. Zatem również odpowiedzialność pozwanego .- o ;g1'anicach,í *fgT&11iC@ .OÓPOWÍÊĆZÍEÜDOŠCÍ ubezpieczonej - nie piowinnabyła być pirzedmiotemfsporu. ._ f _ , Problemem zasadniczym przy frozstrzygnięciu f było ' zagadnienie: " naruszenia "dobra osobistego P0 stronie 1Powódki niaskutekizdarzenia rz: dnia 20 czerWca*2002 r. związku z nirnnależało zauważyć, frżeiiikajtalogiizidóbr osobistych: określonych "W art.23 k.c. ma charakter W orzecznictwiefii"pwŸipiśmiermictwie ,przyjmuje ¬ się ~ zgodnie, że ochroną przewidzianą W art. 23 k.c. -i i¿k;c.fobjęte są ,Wsiziellde*dobraosobiste rozumiane jako pewne wartości niematerialne:'związanejfzistnienieimfi funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które W życiu ispołecznymfsąuznawanezzzaridioiuosłerii zasługujące z tego względu *"oclironęi.iŸ Iudykatura W do skataloigu'dóbr zosiobistychirzaliczarz także' Więzi rodzinne. Stanowią :onesbowiemrłíiízłfunidament prawidłowego r cjonowania rodziny ~i podlegają - z mocy Konstytucji Rzeczypospolitej PolskiejĘ - .iiocl1roinie::_;fprawnej.K Sąd Okręgowy nie ma wątpliwości, że szczególna Więź semocjonalnasr międzyfczłonkamirodziny pozostaje pod ochroną przewidzianą W art. 23 k.c. ;i art. 24 k.c. (por. WyrokSA W Gdańsku z dnia 23 Września 2005 r. W sprawie o sygn. akt I ACa" 554/05, niepubl.).'Smierć osoby najbliższej powoduje więc naruszenie dobra :osobistego osoby związanej ,emocjonalnie ze zmarłym. Domaganie się zadośćuczynienia od podmiotu, który za takie . zdarzenie ponosi odpowiedzialność, należy Więc uznać za uzasadnione. _ Trzeba zauważyć, że powódka domagała się zadośćuczynieniaza naruszenie dobra ioisobistegośzw postaci zerwania Więzi rodzinnych,co miało stanowić skutek zdarzenia z dnia 20 czerwca 2002 r. Zasadniczą okolicznością mającąrstanowić uzasadnienie żądania nie był wstrząs psychiczny prowadzący do rozstroju zdrowia powódki, a jej krzywda. Wobec tego brak stwierdzenia przez _biegłego sądowego psychologa oraz seksuologa klinicznego i sądowe umy psychicznej - skoro na niej wprost powództwo nie było oparte - żądania powódki nie może dyskwalifi.kować. Bezzasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art.“822 § 1 k.c. W zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym 16 --- STRONA 18 --- Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczyciel Komunikacyjnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., Nr 392 z późn. zm.). Przepisu art. 34 ust. 1 wskazanej ustawy nie można W szczególności uznawać za ograniczenie odpowiedzialności skarżącego, zwłaszcza że Wprost wynika z niego, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiada zakresowi odpowiedzialności sprawcy szkody. Szkoda ma być zaś następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. W przywołanej regulacji mowa jest tak o szkodzie irmajątkowej, jaki niemajątkowej (tzw. krzywdzie). O krzywdzie powódki -- będącej 'skutkiem rwłaśnie śmierci poniesionej W następstwie zdarzenia odszkodowawczego - możnazaś mówić W sprawie niniejszej. Przeciwko zasadzieodpowiedzialnościpozwanego iżądaniu powódki nie można skutecznie podnieść także zarzutu przedawnienia. 1 Po pierwsze bowiemfart. 4421 k.c., na którym zarzut się opierał, do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie 'mógł znaleźć zastosowania. W dacie 'zdarzenia odszkodowawczego przywołany przepis nieobowiązywał. z _ Po drugie, „instytucji przedawnienia' roszczenia onaprawienie szkody wyrządzonej czynem: niedozwolonym zaistniałej W 1 dniu ” 120 czerwca" *2002 sr. dotyczył art. 442 k.c. Stosownie do § 1 art. 442 k.c. Wskazanefroszczenie ulega fplrzedaiwnieniu z upływem lat trzech od dnia, W którym poszkodowany dowiedział się to szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Iednakże W każdym roszczenieprzedawnia się z upływem lat dziesięciuriiod dnia, W którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Jednak z mocy § 2 tego przepisu jeżeli szkoda Wynikła ze zbrodni lub Występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływemlatdziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i oosobie obowiązanej do jej naprawienia. W niniejszej "sprawie szkoda, tytułem której powódka' :domaga się zapłaty zadośćuczynienia - .naruszenie = jej dobra osobistego, -powstała 'naskutek przestępstwa wskazanego W art. 177 § 2 k.ki.* Doszło do niego W dniu 20 czerwca 2002 r.,do przedawnienia roszczeń, dla których źródło stanowi wskazany Występek, mogłoby zatem dojść najwcześniej W dniu 20 czerwca 2012 r. - pod Warunkiem, że bieg terminu przedawnienia nie zostałby Wcześniej przerwany czy zawieszony. Należy zauważyć, że z mocy art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołarijzarwjio rozpoznawiälia spřaw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio W celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Za czynność zmierzającą do dochodzenia roszczenia uznaje się W szczególności wywiedzenie powództwa. Powództwo W niniejszej 17 --- STRONA 19 --- sprawie zostało wywiedzione W dniu 5 marca 2012 r., zatem przed upływem okresu 10 lat od dnia zaistnienia szkody. W dniu 5 marca 2012 r. doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia roszczeń, ę które dla powódki mogły wyniknąć ze zdarzenia odszkodowawczego z dnia 20 czerwca 2002 r. W tych okolicznościach żądania powódki nie można uznać za przedawnione. W świetle powyższego zasada odpowiedzialności pozwanego za doznaną przez powódkę krzywdę new postaci 'zerwania .więzi 'jrodzinnychrrniejcbudziła wątpliwości Sądu Okręgowego. Aczkolwiek wielkość tej krzywdy ą- której odbicie stanowi suma zadośćuczynienia *przyznanegrj :powódce 'rustalonarrprzezjij Sąd Rejonowy, uzasadnia, w ocenie Sądu odwoławczego, rzarzutyřpeoidnieisioneprzez powódkęw apelacji. Odnosząc się do rapelacjidnależyj wskazać,“że powódka *dochodziła kwoty 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznianą wskutek wypadku drogowego z dnia 20 czerwca 2002 r., "zginęłajjjej siostra,~uznającją za adekwatną do poniesionej przez nią szkody. W .ejapelaicjifskarżącar ograniczyłarrswojeeełżądaniei .domagając się zmiany aýypýfigkujriejjiirpoprzez „zasiądzeniejifdalszejfikwoty 20.000 aż.ł,ejrjł.ćponad fprzyznaną jej przez Sąd Rejonowy kwotę 10.000 zł. ł Š, _ O Zgodnie z art. Ÿz"rarjt.}444"§O1 k.c. ew fraz`ie" uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju1zdrowiaŸfnaprawienie"szkodyreniemajątkowej, tzw. krzywdy, może polegać ~ na 'Ífprzyznaniur a osobie = poszkodowanej odpowiedniej sumy pieniężnej - zadośćuczynienia.”Spiorna byłajwysokość należnego powódce zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy *nie ima wątpliwości, że powódka na skutek zdarzenia z dnia 20 czerwca 2002 r. doznałarrszkoedy* iniemajątkowejş tzw. krzywdy, mającej swój wyraz W cierpieniach psychicznych »będących reakcją na śmierć jej siostry. Zadośćuczynienie ma na celu przede wszystkimi złagodzenie tych cierpień. Zadośćuczynienie z art. 445 k.c. ma głównie charakter kompensacyjny i tym samym jego .wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną f wartość. Wysokość ta nie może być jednak nadmierna W stosunku do doznanej krzywdy mi aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnych granicach. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na silny związek emocjonalny, który istniał pomiędzy powódką a jej zmarłą, młodszą siostrą. Powódka i były sobie bardzo bliskie, mieszkały w jednym pokoju, niemal każdą wolną chwilę spędzały więc wspólnie, również razem niejednokrotnie pomagały rodzinie w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Powódka i jej siostra były dla siebie najbliższymi przyjaciółkami, powierniczkami największych sekretów, bardzo na sobie polegały. Stratajfziwłaszcza, że miała ona a 18 --- STRONA 20 --- charakter nagły, była dla powódki szokiem. Po śmierci siostry u powódki wystąpiły zaburzenia psychiczne, choć o niewielkim nasileniu, W postaci zaburzeń koncentracji, czy labilności emocjonahiej, które uniemożliwiły jej zdanie egzaminu maturalnego. Powódka długo nie mogła odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Iak „wynika z zeznań powódki, z których dowód został przeprowadzony przez Sąd Rejonowy,oraz opinii biegłeg tórych todowodów wiarygodności stronapozwana nie kwestionowała, do dnia dzisiejszego powódka nadal przeżywa śmierć młodszej siostry, g Powódka jest osobą,rrktóraeetbardzg„obawiatsiięrobezpieczeństwo "bliskich jej osób. Niejednokrotnie kontroluje, łgdziefczłonkowieiijej riroidziny,łejprzyjaciele się znajdują i co robią. Na dźwięk przejeżdżającejŸkaretkiAzyczy gprzelatująciegotifhelikoptera powódka reaguje poddenerwowaniem, .każdeiA.ta1cl¿ięi *zdarzerfi's"w)n»vołujeit bowiernu niej wspomnienia dnia 20 czerwca 2002 r. :Mimo że" od *minęło już ponad 11 lat, »skarżąca bardzo tęskni za siostrą, częstotiprzychodzinaijiej Ÿgriób, daty urodzinejoiśnúerci są dla apelującej bardzo trudne. .Powódcetstalet towarzyszypoczucieosamotnienia ii pustki, którego nie jest zdolna całkowicie się pozbyć. rśmiierci siostry tapelujątcainieitumie zaakceptować. O N Przy ustalaniurrrwysotkośici zadośćuczynienia uwzględnił również rptoziomeetęreżyciairi fw kraju raid 'panujące A w fstosuinki ~majątkowe,~warunki życia przeciętną`społecznąstopęiżyciową. a O W ocenie Sądu Okręgowego jakiekolwiek rporównanie*kwotyizadośćuczynienia, czy to do średniegor .miesięcznego łwynagrodzenia, najniższego miesięcznego Wynagrodzenia, średniego dochodu osoby uprawnionej :teżinnego wskaźnika, zawsze będzie narażone nazarzut użycia niewłaściwego wskaźnika. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w na wyroku z dniai9 kwietnia 1991 r.w sprawie 0 sygn. akt I ACr 53/91 (OSA 1992/ 5/ 50) stwierdził, że porównywanie A zadośćuczynienia r »do »śiredniegio „Wynagrodzenia może niewątpliwie stanowić pewnepomocnicze kryterium oceny wysokości zadośćuczynienia, nie może ono jednak stanowić wyłącznego miernika jego wartości i nie może być stosowane mechanicznie. Zadośćuczynienie ma bowiem na celu naprawienie krzywd niematerialnych a zatem trudno wymiemych i zakres rekompensaty materialnej zależeć powinien przede wszystkim od każdego indywidualnego przypadku. ą Sąd Okręgowy uznał, że skoro zadośćuczynienie ma “charakter kompensacyjny, to jego wysokość powinna przedstawiać odczuwalną ekonomicznie wartość, a nie A może stanowić zapłaty symbolicznej, jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierną W stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna fi- “ fři ‹ "',_ 19 --- STRONA 21 --- być -- przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego - utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkomi przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. W ocenie Sądu Okręgowego, przy uwzględnieniu wszystkich przywołanych powyżej okoliczności, adekwatna do doznanej przez powódkę krzywdy będzie kwota zadośćuczynienia w wysokości łącznie 30.000 zł (przy uwzględnieniu kwoty 10.000 zł zasądzonej nål-rzecz powódki przez Sąd Rejonowy), która to kwota posłuży złagodzeniu doznanej krzywdy, a jednocześnie nie będzie źródłem wzbogacenia powódki. Konsekwencją zaprezentowanego powyżej stanowiska była konieczność zmiany zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd pierwszej instancji zdecydował się oddalić powództwo apelującej. Wobec przyznaniaprzez Sąd Rejonowy skarżącej kwoty 10.000 zł, zmiana powinna była polegać na przyznaniu powódcedodatkowo od pozwanego kwoty 20.000 zł -- wraz rz odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 28 lutego 2012 r. do dnia zapłaty, na mocy art.“481 §§ 1 i 2 k.c., przy uwzględnieniu, żedäta wymagalności roszczenia nie była przez stronę pozwaną lkwestionowana. 1 Ê r *Skutkiem »zmiany _wyroku e co do zasadniczej „Części żądania była potrzeba erozjstrzygnięciae *o kosztach łprocesu.ŸWobec ostatecznego uwzględnienia powództwa w części, postanowienie dotyczące kosiztówljpostęplowania należałooprzeć na art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c. A Sąd Okręgowy ustalił, że powódkaiw stoku .łsprawyirponiosłajje koszty sądowe tytułem zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego w kwocie 100 zł, koszt W kwocie 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnika, ła także koszty zastępstwaflprocesowego w wysokości 2.400 zł,“ stosownie do § 2 ust. 1 i 2, § P4 ust. 1 i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnegolustanowionego z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., Nr 490) .Kierując się z jednej strony zasadą stosunkowego rozdzielania kosztów procesu, a z drugiej uwzględniając trudną sytuację majątkową powódki Sąd Okręgowy uznał za jej należny zwrot kosztów sądowych poniesionych w sprawie w kwocie 117 zł w pełnej wysokości oraz część kosztów zastępstwa procesowego równą tej, w jakiej sprawę wygrała (30.000 zł / 40.000 zł = 75 %). Powyższe doprowadziło go do wniosku o konieczności zasądzenia na rzecz powódki od süony postępowanie przegrywającej - pozwanego ubezpieczyciela - kwoty 1.917 zł. 1 Również bowiem bezzasadny był zarzut podniesiony przez pozwanego przeciwko rozstrzygnięciu o kosztach procesu, tj. oparty o art. 98 k.p.c. pw zw. z art. 102 k.p.c. Sama okoliczność, że pozwany wygrał sprawę w części ę na skutek zmiany wyroku przez Sąd j 20 --- STRONA 22 --- Okręgowy w zakresie 25 % żądania apelującej - nie uzasadnia a priori zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu, które on poniósł. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje bowiem wyjątki uzasadnione szczególnymi okolicznościami sprawy, uzasadniające odstępstwo od zasady ustalonej art. 98 k.p.c. W ocenie Sądu odwoławczego, podobnie jak Sądu Rejonowego, takieokoliczności w niniejszej sprawie zachodzą, jeśli uwzględni się z jednej strony bardzo złą sytuację .majątkową i finansową strony powodowej, a z drugiej zważy, że argumenty pozwanego, Ęw oparciu rio które odmówił on wypłaty powódce zadośćuczynienia na etapie „postępowania likwidacyjnego, były niemal w całości bezzasadne. ' Mając powyższej lokoliczności najuwadze,“Sąd Okręgowy,¶działającna podstawie art. 386 § 1 k.p.c., orzekł jak wjpkt I sentencji. Uznawszy, jak wynikazprzedstawionych uwag pisemnych, apelację pozwanegowj 'całości za bezzasadną,=Sąd odwoławczy orzekł na mocy (farti. 385 k.p.c. jak w pkt II. sentencji. ą i ŸO 'kosztach postępowania odwoławczego rrozstrzygniętow oparciu o art. 108 § 1 k.p.c.w zw.z art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c. iart. 99 k.p.c. Skoro apelacja powódki została uznana za zasadną w całości, całość poniesionych przez nią kosztów winna być uznana za jej należna. Powódka poniosła koszty w łącznej wysokości 2.200 zł, n"aco'składa się opłata od apelacji w kwocie j.Ÿ0j00"zł orazjrekojszty zastępstwa procesowego rw wysokości 1.200 zł, zgodnie z § 2 ust. 51 .i`2,Ÿ*§ ii 12ust. 1 pkt *1 w zw. z § 6 pkt 5 rozpojrząidzenia Ministra Sprawiedliwości z Ÿ28"wrześjniar 2002 r. rw sprawie opłat za czyrmości radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.*W konsekwencją kwotę w tej wysokościSąd Okręgowy zasądził od pozwanego jako przegrywającego proces na rzecz zasadnie skarżącej. 21