Wyrok XV Ca 782/14 WYROK W I MI EN I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J POL S KI E J Dnia 10 października 20

--- STRONA 1 --- Sygn. akt XV Ca 782/14 WYROK W I MI EN I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J POL S KI E J Dnia 10 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jarosław Grobelny Sędzia: SO Joanna Andrzejak-Kruk (spr.) Sędzia: SR del. Piotr Brodniewicz Protokolant: st. protokolant sądowy Marcin Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014 roku w Poznaniu sprawy z powództwa D K przeciwko S' t Pt - iw Śremie o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Kościanie Zamiejscowy Wydział z siedzibą w Śremie z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt VI C 114/13 1. zm ienia zaskarżony w yrok : a. w punkcie II. w ten sposób, iż wysokość kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej ustala na kwotę 180 z ł ; b. w punkcie III. w ten sposób, że wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu ustala na kwotę 221,40 zł (180 zł + 23 % VAT); 2. w pozostałej części oddala apelację; 3. zasądza od Skarbu Państwa ( Sąd Rejonowy w Kościanie) na rzecz adw. Z S prowadzącego K; A w Ś kwotę 110,70 zł (90 zł + 23 % VAT) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. I-Ii. Andrzej ak-Kruk I-I J. Grobelny I-I P. Brodniewicz --- STRONA 2 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 UZASADNIENIE Pozwem złożonym w dniu 23.08.2012r. i rozszerzonym w toku procesu powód D K [ wystąpił o zasądzenie od pozwanego Si__ P ___ w S ; kwoty 10.000,-zł z ustawowymi odsetkami: od kwoty 5.000,-zł od dnia wniesienia pozwu oraz od kwoty 5.000,- zł od dnia 28.03.2013r. - do dnia zapłaty. Jako podstawę roszczenia powód wskazał art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. i wyjaśnił, że w okresie osadzenia w r w S doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, gdyż nie zagwarantowano mu warunków godnego bytowania i funkcjonowania, następstwem czego było pogorszenie stanu zdrowia i samopoczucia powoda. Jako przejaw złych i sprzecznych z prawem warunków odbywania kary pozbawienia wolności powód wskazał przeludnienie w celi, niedostateczny dopływ powietrza, brak odpowiedniego światła oraz nieodpowiednią do pory roku temperaturę. Ponadto powód jest przerzucany z celi do celi, nie dopuszcza się go do wykonywania odpłatnej pracy ( i tym samym realizację obowiązku alimentacyjnego ), ma utrudniony dostęp do środków higieny osobistej, a także nie zapewniono mu należytej ochrony i jest narażony na niebezpieczeństwo ze strony innych osadzonych. Pozwany w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem pozwanego jego działania nie były bezprawne, gdyż żadna z cel, w których przebywał powód, nie była przeludniona, a warunki bytowe w jednostce penitencjarnej były zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Pozwany uznawał także roszczenie za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż warunki osadzenia powoda były takie same jak innych więźniów, zaś działania pozwanego nie były celowe i nacechowane złą wolą. W toku procesu pozwany podniósł nadto zarzut przedawnienia roszczenia związanego z pobytami powoda w z 2007r. i 2009r. Wyrokiem z dnia 26.03.2014r., sygn. akt VI.C. 114/13 Sąd Rejonowy w m r Kościanie Zamiejscowy Wydział z siedzibą w Śremie: I. oddalił powództwo; II. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200,-zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. przyznał na rzecz K At Z! v S od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Kościanie kwotę 1.476,-zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jako podstawę powyższego rozstrzygnięcia Sad Rejonowy powołał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Powód D' K przebywał w A Ś w Ś ’ w roku 2007, 2009 oraz w okresie od 17.06.201 lr. do 3.09.2012r., przy czym w tym ostatnim okresie w celach nr 212,216, 104, 204, 115, 214, 204, 201,215, 105,204, 104, 106, 105,205,214, 204,214,311, 1 --- STRONA 3 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 215, 214, 204, 315, 314, 306, 107, 115, 205, 201. Z uwagi na brak dostępu do poprzednio używanego programu „ który został wycofany z użytkowania, niemożliwe było ustalenie przez kierownictwo A, i Ś » szczegółów dot. pobytu powoda w 2007r. Stan zaludnienia w 2007r. w , w Ś kształtował się na poziomie: w marcu - 209 osób, w kwietniu - 194 osoby, w maju - 194 osoby, w czerwcu - 195 osób. W 2009r. kształtował się na następującym poziomie: w maju - 172 osoby, w czerwcu - 175 osób W roku 201 lr.: w czerwcu - 159 osób, w lipcu - 148 osób, w sierpniu - 138 osób, we wrześniu - 144 osoby, w październiku - 156 osób, w listopadzie - 147 osób, w grudniu - 146 osób. Natomiast w 2012r.: w styczniu - 152 osoby, w lutym - 156 osób, w marcu - 160 osób, w kwietniu 151 osób, w maju - 138 osób, w czerwcu - 145 osób, w lipcu - 140 osób, w sierpniu - 138 osób, we wrześniu - 151 osób, w październiku - 156 osób, w listopadzie - 160 osób, w grudniu - 153 osoby. Pojemność jednostki kształtowała się na poziomie 157 miejsc. W dniu 26.06.2012r. specjalista do spraw oceny stanu przewodów i urządzeń wentylacyjnych stwierdził prawidłowość ich działania. Na terenie jednostki penitencjarnej znajdowała się kantyna, w której można było zakupić m in. środki higieniczne, inne środki czystości. W sytuacji, gdy któryś z osadzonych nie miał możliwości finansowych, by zakupić ww. rzeczy, mógł złożyć wniosek do dyrektora aresztu o przydział. W razie możliwości potrzeby te były zaspokajane. Funkcjonariusze AS dbali także, w granicach możliwości sprzętowych i finansowych, o zagwarantowanie jak najlepszych warunków bytowych osadzonym. W razie zużycia czy zniszczenia materaców i koców, przedmioty te były wymieniane. AŚ zapewniał osadzonym zróżnicowane formy spędzania czasu, gwarantował prawidłowe wyposażenie cel. Podczas pobytu w A powód korzystał z możliwości spędzania czasu na spacerach w wyznaczonym czasie oraz trzy razy w tygodniu z zajęć w świetlicy przez 1,5 godziny i z zasobów biblioteki. Ponadto powód przez okres 9 miesięcy był zatrudniony (nieodpłatnie) na terenie aresztu jako porządkowy co wiązało się z dodatkowym czasem spędzanym poza celą. Na wniosek powoda udostępniono mu również wizyty i konsultację u psychologa. Umożliwiono mu również ukończenie kursu w zawodzie palacza. Na terenie jednostki nie doszło do naruszenia nietykalności fizycznej powoda przez innych osadzonych. Prośby powoda o dodatkowe środki higieniczne były rozpoznawane pozytywnie. Korzystanie z łaźni odbywało się regularnie i zgodnie z regulaminem. Z uwagi na przypisaną powodowi grupę nie mógł on korzystać z przepustek. Pow yższy stan faktyczny Sąd R ejonow y ustalił na podstaw ie dokum entów , zeznań świadków i częściowo zeznań powoda, a w oparciu o poczynione ustalenia uznał powództwo za niezasadne. Sąd przytoczył treść art. 30 i 91 Konstytucji RP, art. 3 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 10 ust. 1 międzynarodowego paktu praw obywatelskich i publicznych z dnia 19.12.1966r., a następnie wyjaśnił, że powyższe przepisy nakładają na organy państwa obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Obowiązek ów nierozerwalny jest również z uregulowaniem art. 8 ust. 1 EKPCz, normującym nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osadzonych w z 1 k obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają uszczerbku. Przedłużeniem powyższych zasad jest materialnoprawne unormowanie art. 23 k.c., zgodnie z którym dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Na tej zasadzie żądać można ochrony wszelkich dóbr osobistych, w tym także niezbywalnej godności. Środki, które stosować może sąd w razie stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, wynikają z kolei z art. 24 k.c. i art. 448 k.c. W myśl art. 448 k.c. sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem 2 --- STRONA 4 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Z kolei art. 417 § 1 k.c. przewiduje, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność S - P. lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Za bezprawne uznać należy działania naruszające dobra osobiste ( godność, prawo do humanitarnego traktowania czy do intymności ) we wszystkich tych sytuacjach, kiedy nie występują okoliczności je usprawiedliwiające, tj. działanie w ramach obowiązujących przepisów prawa, wykonywanie prawa podmiotowego czy zgoda samego pokrzywdzonego. Do dnia 6.12.2009r. obowiązywał art. 248 k.k.w., który w § 1 statuował, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach z< i k lub ai i śi mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2, o czym należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Utarta mocy obowiązującej art. 248 k.k.w. stanowiła konsekwencję uznania go za niezgodny z przepisami ustawy zasadniczej przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26.05.2008r. ( SK 25/07 ). Aktualnie możliwość przekroczenia wskaźnika m2/osobę normuje art. 110 § 2a i nast. k.k.w. W związku z brzmieniem przepisu art. 110 § 2 zdanie drugie k.k.w. nadanym przez ustawę z dnia 24.07.2003r. o zmianie ustawy kodeks karny wykonawczy oraz mektórych innych ustaw ( Dz. U. z 2003r., nr 142, poz. 1380 ): cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, ETPCz uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m2 przypadającą na osadzonego sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9.03.2006r. ( skarga nr 73786/01 ). W orzeczeniu z dnia 19.04.200lr. (skarga nr 28524/95) Trybunał stwierdził z kolei, iż przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. Sąd stwierdził ponadto, że obecnie nie budzi już wątpliwości, iż przekroczenie wskaźników pojemności jednostki stanowi samoistną przesłankę naruszenia dóbr osobistych ( w konsekwencji - zasądzenia zadośćuczynienia ). Sąd powołał się dalej art. 6 k.c. oraz art. 232 zd. pierwsze k.p.c., na zasadzie których osoba, która z jakiegoś faktu wywodzi skutki prawne, winna udowodnić jego wystąpienie. Przepisy normujące ochronę dóbr osobistych ustanawiają jednak korzystne dla strony powodowej domniemanie bezprawności, które przerzuca na stronę pozwaną konieczność przeprowadzenia dowodu, iż w danych okolicznościach sprawy bezprawność nie zachodziła. W konsekwencji, powód winien wykazać fakt naruszenia dobra osobistego, powstania krzywdy (jej rozmiaru), a także istnienia związku przyczynowo-skutkowego między bezprawnym naruszeniem a powstałą szkodą, i to związku o charakterze adekwatności, która wynika z art. 361 § 1 k.c. Na powodzie spoczywał zatem obowiązek wykazania w niniejszym procesie, iż wdrożona wobec niego w AS w S kara pozbawienia wolności (względnie rzeczywiste pozbawienie wolności na innej podstawie - np. tymczasowe aresztowanie) wykonywana była przez określony czas w warunkach przeludnienia, ewentualnie iż dochodziło do innych naruszeń (np. ograniczenia cyrkulacji powietrza, niezachowania zasad higieny czy braku dywersyfikacji sposobów spędzania czasu), natomiast w gestii pozwanego leżała obrona polegająca na wskazaniu legitymacji do wprowadzania przedmiotowych ograniczeń. W oparciu o wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd uznał, iż w AŚ w Ś nie dochodziło do naruszania warunków bytowych innych niż konieczność 3 --- STRONA 5 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 zachowania wskaźnika 3m2/osobę, przy czym w przypadku powoda i ta przesłanka do zasądzenia odpowiedniej tytułem zadośćuczynienia kwoty nie zachodziła. Powód zarzucał pozwanemu niezachowanie właściwych warunków cyrkulacji powietrza. _ _ • AŚ zdołał jednak przeprowadzić dowód na to, iż wentylacja była w pełni sprawna, albowiem pozostawała w ogólnym stanie technicznym dobrym, co stwierdzane było regularnie przez uprawnione po temu osoby na zasadzie art. 62 ustawy z dnia 7.07.1994r. Prawo budowlane (tekst jednolity opubł. w Dz. U. z 2010r. Nr 243, poz. 1623 ze zmianami). Z wiarygodnych zeznań świadków Zi i G . _ , D, Ai i, M P; , D B wynikało nadto, iż w sytuacjach uzasadnionych wysokimi temperaturami i przy wyrażeniu zgody przez wszystkich współosadzonych danej celi, możliwe było dodatkowe wietrzenie cel mieszkalnych poprzez otwieranie drzwi i okien. Sąd podkreślił, że przebywanie w warunkach legalnego pozbawienia wolności, co do zasady, znajduje uzasadnienie w uprzednim działaniu przestępnym osób osadzonych i nie może prowadzić do gwarantowania warunków subiektywnie komfortowych, albowiem podstawowym zadaniem stosowania sankcji karnych jest represja. W świetle powszechnie obowiązującego zakazu tortur, nieludzkiego (niehumanitarnego) traktowania oraz obowiązku poszanowania godności, środki represji stosowane winny być w sposób przepisany prawem, niemniej jednak nie można wymagać od państwa, by gwarantowało przebywanie w z k ■ czy a, śi w warunkach przekraczających obiektywny komfort. Kompensata strat moralnych jest o tyle utrudniona, iż nie sposób jest z pełną stanowczością stwierdzić, jaki był zakres bezprawności, uściślając - jaki był stopień przeludnienia. Brak uczynienia zadość ciężarom dowodowym spoczywającym na powodzie, niedowiedzenie ile osób w poszczególnych celach z nim przebywało (same twierdzenia powoda w tej kwestii były niewystarczające, a także przeciw dowód pozwanego w postaci wydruku z przeglądu historii rozmieszczenia powoda w celach oraz wykazu ilości zaludnienia w poszczególnych latach, skutecznie negował gołosłowne twierdzenia powoda). Zdaniem Sądu powód nie zdołał udowodnić, aby do jakichkolwiek naruszeń w jego przypadku dochodziło. W związku z powyższym Sąd oddalił powództwo. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczeń powoda związanych z pobytem w jednostce w latach 2007 i 2009, Sąd przychylił się do stanowiska pozwanego i stwierdził, że pozew wpłynął 23.08.2012r., a roszczenia za pobyt w AS w okresie marzec- czerwiec 2007r. i maj-czerwiec 2009r. były już wówczas przedawnione. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., a o kosztach pom ocy praw nej z urzędu udzielonej pow odow i — na podstawie § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Apelację od wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości oraz zarzucając: 1) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że: a) powód nie wykazał faktu naruszenia jego dóbr osobistych oraz powstania krzywdy (jej rozmiaru ); b) powód nie wykazał istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy tymże bezprawnym naruszeniem a powstałą szkodą, i to związku o charakterze adekwatności; 2) naruszenie prawa materialnego, a w szczególności: a) § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej 4 --- STRONA 6 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - poprzez zastosowanie błędnej, tj. zawyżonej stawki przy zasądzeniu od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ( pkt II wyroku ), b) § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu - poprzez zastosowanie błędnej, tj. zawyżonej stawki przy przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( pkt III wyroku ). Z uwago na to powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji według stawek właściwych. Reprezentujący powoda pełnomocnik z urzędu wniósł ponadto o zasądzenie od Skarbu Państwa swoją rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu przed Sądem II instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie jedynie w niewielkiej części, kwestionującej orzeczenie Sądu I instancji w przedmiocie kosztów postępowania. Trafnie bowiem zarzucono, że jako podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocników procesowych stron Sąd Rejonowy przyjął stawki minimalne przewidziane w przepisach ogólnych dotyczących spraw cywilnych oraz ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych, tj. w § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pom ocy praw nej udzielonej z urzędu ( t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 461) oraz w § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( t.j. Dz.U. z 2013r., poz.490 ). Tymczasem ustawodawca w obu wymienionych aktach prawnych, odpowiednio w § 11 ust. 1 pkt 25 oraz § 10 ust. 1 pkt 25, ustanowił ( od dnia 25.02.2012r. ) rozwiązania szczególne, przewidując że stawka minimalna za prowadzenie sprawy o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania wynosi 120,-zł. Niniejsza sprawa należy niewątpliwie do tej kategorii, a zatem podstawę zasądzenia opłat za czynności reprezentującego powoda adwokata oraz reprezentującego pozwanego radcy prawnego - zgodnie z § 2 ust. 2 obu rozporządzeń - stanowiły stawki minimalne wynoszące 120,-zł. Nakład pracy obu pełnomocników uzasadniał przy tym ustalenie wynagrodzenia na poziomie 150% stawki minimalnej ( § 2 ust. 1 obu rozporządzeń oraz art. 109 § 2 k.p.c. ), tj. 180,-zł. Dodatkowo wynagrodzenie pełnomocnika powoda ( ustanowionego 5 --- STRONA 7 --- Sygn. aktXV.Ca.782/14 z urzędu ) należało podwyższyć o podatek VAT wynoszący 23% ( § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie ), co daje 221,40zł. Na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zatem błędne rozstrzygnięcie Sądu I instancji o kosztach zastępstwa procesowego, ustalając ich wysokość w oparciu o właściwe przepisy i stawki. W pozostałej części, dotyczącej orzeczenia co do meritum, apelacja była natomiast bezzasadna. Skarżący nie podważał stanowiska Sądu I instancji, który uznał że jego roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych w związku z osadzeniem w A > ; Ś'. i w Ś w latach 2007 i 2009 uległo przedawnieniu. Rozważania Sądu w tym zakresie należy zatem jedynie uzupełnić o podanie właściwej podstawy prawnej, którą stanowi w tym wypadku art. 4421 § 1 k.c. ( tak również wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 14.08.2012r., I.ACa.577/12, LEX nr 1237042 ). Zgodnie z tym przepisem, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia; jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Żądanie zasądzenia zadośćuczynienia powód opierał m.in. na twierdzeniu o niewłaściwych warunkach osadzenia w z; k w okresie od marca do czerwca 2007r. oraz od maja do czerwca 2009r. Roszczenia majątkowe powoda wywodzone z tych okoliczności przedawniły się zatem z upływem trzech lat od zakończenia pobytów, tj. odpowiednio z dniem 30.06.2010r. i 30.06.201 lr., zaś powództwo wytoczono po upływie terminów przedawnienia. Zakresem badania przez Sąd Okręgowy mogła być w tej sytuacji objęta wyłącznie kwestia, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności i zdrowia w związku z jego osadzeniem w pozwanej jednostce penitencjarnej w latach 2011-2012. N ależało przy tym skorygow ać ustalenia Sądu I instancji dotyczące okresu odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności, gdyż Sąd ten nieprawidłowo ustalił końcową datę osadzenia powoda w A S w S na 3.09.2012r. Sąd oparł się w tym względzie na dołączonym do odpowiedzi na pozew wydruku z systemu informatycznego, natomiast dotyczył on osadzenia powoda tylko do daty jego sporządzenia ( k. 27). W toku procesu powód nadal przebywał w A . S. w S , z jego zeznań ( k.206 ) wynika, że aż do 19.12.2012r., kiedy został przetransportowany do Z; K _ we W Powód wyraźnie zaznaczył też, że domaga się zadośćuczynienia za cały okres pobytu w pozwanym A S .W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne Sądu I instancji znajdowały oparcie w materiale dowodowym sprawy i nie były kwestionowane w postępowaniu apelacyjnym, a zatem Sąd Okręgowy przyjął je jako podstawę swego rozstrzygnięcia ( art. 382 k.p.c. ). W apelacji naruszenie dóbr osobistych powoda w związku z jego osadzeniem w pozwanej jednostce penitencjarnej w okresie od 17.06.201 lr. do 19.12.2012r. wiąże się z przebywaniem w warunkach przeludnienia 6 --- STRONA 8 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 ( powierzchnia celi poniżej 3 n r na osobę ), utrudnionym dostępem do środków czystości, uniemożliwianiem wykonywania odpłatnej pracy, niewłaściwymi warunkami higieniczno-sanitarnymi oraz niewłaściwym sposobem zagospodarowania wolnego czasu. Argumenty przytoczone w tym zakresie przez skarżącego nie podważają jednak stanowiska Sądu I instancji, który uznał, że nie zostały wykazane tego rodzaju przejawy naruszenia jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach odpowiadających godności ludzkiej i zapewniających mu - co eksponuje się w apelacji - zachowanie zdrowia i właściwego stanu emocjonalnego. Wbrew przekonaniu skarżącego, materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, aby w badanym okresie odbywał on karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia ( art. 110 § 2 k.k.w. ). Z niekwestionowanych ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że pojemność jednostki wynosząca w tym czasie 157 osób ( plus cela izolacyjna; zeznania świadka K F - k.l 14 ), tylko w trzech miesiącach została przekroczona, i to w bardzo niewielkim stopniu ( w czerwcu 201 lr. przebywało w areszcie 159 osadzonych, a w marcu i listopadzie 2012r. 160 osadzonych ). Brak jest też dowodu, że niedotrzymanie minimalnego standardu powierzchni dotyczyło akurat cel, w których karę odbywał powód. Prawdą jest, iż powód zeznał, że od 201 lr. miał dokonywać za pomocą posiadanej miarki pomiarów cel, w których był osadzony, i obliczeń przeludnienia ( k.207 ). Sąd Rejonowy zeznaniom tym nie dał jednak wiary, a ocena ta nie została w apelacji zakwestionowana. Z zeznań świadka D r r A wynika z kolei, że podczas pobytu w A S w S (w okresie pomiędzy październikiem 201 lr. a styczniem 2012r. ) przez ok. 2 tygodni był osadzony w celi z powodem, była to cela 4-osobowa, w której przebywało czterech osadzonych. ( k .l62 ). Wprawdzie świadek D, B zeznał, że w celi, w której przebywał z powodem było „zagęszczenie”, ale ocenę tę odnosił do powierzchni 3,5 m2 na osobę, a ponadto przyznał, że nigdy nie mierzył celi ( k. 164 ). Z zeznań świadka Kr F ' która była zatrudniona w A ; S i w Si.._ na stanowisku kierownika działu ewidencji, wynika natomiast, że w latach 2011-2012 powód nie przebywał w celach przeludnionych, co zostało ustalone w oparciu o dane z programu komputerowego _ ____ ( k. 114 ). Wiarygodność tych zeznań nie jest podważana w apelacji. Materiał dowody sprawy nie potwierdza zarzutów powoda dotyczących utrudnionego dostępu do środków czystości. Z zeznań świadków zgłoszonych przez powoda, którzy odbywali wraz z nim karę pozbawienia wolności ( D ■A i, M; F _ i D B ) wynika, że Ai zapewniał standardowe środki czystości ( k .l62 ), które osadzeni dostawali jeden raz w miesiącu ( k .l63 ) i taki przydział obejmował papier, mydło, proszek do prania, maszynkę do golenia, płyn do naczyń ( k. 163 ), przy czym w razie potrzeby można było złożyć wniosek o dodatkowy przydział ( k .l62 ). W aktach sprawy znajdują się tego rodzaju wnioski składne do administracji przez powoda, które były rozpatrywane pozytywnie ( k.47,48,53v,54,55 ). Ponadto z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że na terenie jednostki znajdowała się 7 --- STRONA 9 --- Sygn. akt XV.Ca.782/14 kantyna, w której można było zakupić m.in. środki higieniczne i inne środki czystości. Jako skutek braku możliwość wykonywania odpłatnej pracy zarobkowej skarżący wskazuje utrudnienie w realizacji obowiązku alimentacyjnego względem małoletnich dzieci. Trudno jednak dostrzec, jaki jest związek tej okoliczności z naruszeniem jego dobra osobistego w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. W apelacji powód wyraźnie nawiązał do art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ( Dz. U. 1993 Nr 61, poz. 284 ), który ustanawia zakaz tortur i nieludzkiego oraz poniżającego traktowania przy karaniu. Nie można uznać, aby przejawem takiego traktowania było to, że powodowi nie zapewniono odpłatnej pracy i możliwości pozyskania ten sposób środków na alimenty. Należy ponadto zauważyć, że zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazanemu zapewnia się „w miarę możliwości” świadczenie pracy. W ten sposób zatrudnienie skazanych sformułowano w kategoriach zadań władzy publicznej, których realizacji w indywidualnych przypadkach nie można się skutecznie domagać. Obowiązujące przepisy nie przewidują bezwzględnego prawa skazanego do zatrudnienia, lecz uzależniają sposobność podjęcia pracy przez osadzonego od możliwości jednostki penitencjarnej. Zastrzeżeń powoda odnośnie warunków higieniczno-sanitarnych w areszcie nie potwierdzili świadkowie, z którymi był osadzony, w szczególności D, A ( k.162 ) i M P; ( k. 163 ). Wbrew twierdzeniom apelacji, znajdujące się w celach kąciki sanitarne dawały poczucie prywatności i intymności; z zeznań świadków oraz samego powoda wynika, że są to murowane kąciki sanitarne, oddzielone od sali i posiadające drzwi, wyglądające jak normalna łazienka, wyposażone w toaletę i umywalkę, z dostępem do ciepłej oraz zimnej wody ( ewentualnie umywalka znajduje się poza kącikiem w celi, k. 162,163,206v ). Okoliczność, że powód z łaźni z prysznicem mógł korzystać tylko jeden raz w tygodniu stanowiła oczyw iście pew ną niedogodność, jednak trzeba zauważyć, że na bieżąco powód miał dostęp do umywalki znajdującej się w celi mieszkalnej, a zatem zapewniono mu możliwość utrzymania higieny osobistej. Nie można się także zgodzić z zarzutem, że przejawem nieludzkiego i poniżającego traktowania był sposób organizacji wolnego czasu. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że powód miał zapewnioną godzinę spaceru w ciągu dnia na zewnątrz budynku, ponadto trzy razy w tygodniu dostęp do świetlicy i możliwość wypożyczania książek w bibliotece. Poza tym powód przebywał w pozwanym A : S przez 19 miesięcy i w tym czasie przez 9 miesięcy pracował nieodpłatnie jako porządkowy, przebywając wówczas poza celą dodatkowo dwie godziny dziennie. Podsumowując, Sąd Okręgowy uznał, że nie zostało wykazane, aby warunki, w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym A ! S stanowiły przejaw nieludzkiego i poniżającego traktowania. Brak dowodu, że w badanym okresie miało miejsce zjawisko przeludnienia w celach, tj. odbywania przez powoda kary w celach, w których na jednego 8 --- STRONA 10 --- Sygn. aktXV.Ca.782/14 skazanego przypadało mniej niż 3 n r przestrzeni mieszkalnej. Gdy zaś chodzi o pozostałe podnoszone przez powoda niedogodności, Sąd Okręgowy podziela ocenę Sądu I instancji, że stanowiły one nieuchronną dolegliwość związaną z odbywaniem kary pozbawienia wolności i izolacji w warunkach zakładu karnego. Roszczenie powoda o zadośćuczynienie wywodzone z art. 448 k.c. zostało w rezultacie słusznie oddaleniu przez Sąd Rejonowy. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałej części. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. - Prawo o adwokaturze ( t.j. Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm. ) oraz § 2 ust. 1-3 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 25, § 13 ust. 1 pkt 1 i § 19 pkt 1 cyt. już wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie /.../ Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata Z S. i kwotę 90,-zł plus 23% VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej z urzędu udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym. Wysokość wynagrodzenia ustalono na poziomie 15% stawki minimalnej. I-I Joanna Andrzej ak-Kruk / - / Jarosław Grobelny / - / Piotr Brodniewicz 9