Postanowienie XV Ca 564/13

--- STRONA 1 --- Sygn. akt XV Ca 564/13, XV Cz 572/13 WYROK W I MI EN I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P OL S K I E J Dnia 9 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Ewa Fras-Przychodni Sędzia: SSO Jarosław Grobelny (spr.) Sędzia: SR del. Tomasz Sroka Protokolant: st. protokolant sądowy Marcin Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2013 roku w Poznaniu sprawy z powództwa S ł0 M M ft J o te a ń f c » o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego S M P orh M m -II i M W od wyroku Sądu Rejonowego w Lesznie XI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Rawiczu z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt X IC 11/13 oraz na skutek zażalenia wniesionego przez powoda od postanowienia Sądu Rejonowego w Lesznie XI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Rawiczu z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt XI C 11/13 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a. zasądza od pozwanego SMHsr P a M - M M M p f ta m M p W M } 0 w kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 11 sierpnia 201 lr. do dnia zapłaty; --- STRONA 2 --- b. oddala powództwo w pozostałej części; oddala apelację w pozostałej części; oddala zażalenie. II. III. I-I J. Grobelny I-I E. Fras-Przychodni I-I T. Sroka --- STRONA 3 --- XV Ca 564/13 i XV Cz 572/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 24 sierpnia 2010 r. zażądał od SI działającego przez statio fisci w R « Ś > oraz w TaflriHtop* zapłaty kwoty 2.500, 00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu - pozew wniesiono w dniu (31 sierpnia 201 lr. - k. 1 akt). W uzasadnieniu żądania wskazał, że przebywał w Z « M K K c m p * w R m ś w ; uzyskał przedterminowe warunkowe zwolnienie, po czym wdrożono wobec niego do wykonania zastępczą karę pozbawienia wolności w związku z nieuiszczeniem grzywny; grzywna następnie została uiszczona, a pomimo to powód nie został od razu zwolniony z lecz dopiero po kilku dniach. Powód żądał zapłaty dochodzonej kwoty jako zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, do czego doszło poprzez niezwolnienie go z ZdriBh» niezwłocznie po uiszczeniu grzywny. Następnie strona powodowa wobec treści zeznań stron cofnęła powództwo w zakresie, w jakim jako statio fisti SlmiN» PfgńMMt jest Pozwany SfPfc- R h ^ m wniósł o oddalenie pow ództw a.-^S pM IIIP A kM steN H ge w Rą^BK t i nie zaprzeczając faktom podniesionym przez stronę powodową podnieśli, że przy dokonywaniu czynności związanych z wykonaniem orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu oraz z uiszczeniem grzywny, w zamian za którą orzeczono wobec powoda zastępczą karę pozbawienia wolności, instytucje, którymi kierują nie dopuściły się żadnych zaniedbań, a w szczególności nie podejmowały czynności z opóźnieniem. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Lesznie XI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Rawiczu zasądził od pozwanego Sloab» I ^ M M p w \ na rzecz powoda kwotę 2.500 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 31 sierpnia 2011 r. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r. oddalił wniosek pełnomocnika powoda z urzędu adw. K f l p B R C ą ftń tm tśm Ę i o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego, wskazując, że pełnomocnik nie złożył w toku sprawy wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów, a zatem roszczenie o ich zwrot wygasło zgodnie z art. 109 § l k.p.c. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania. SlMi^Hir odbywał karę 3 lat i dwóch miesięcy pozbawienia wolności. W dniu 03 sierpnia 20l0r. odbyło się posiedzenie sądu penitencjarnego w przedmiocie przedterminowego warunkowego zwolnienia powoda. Sąd wydał postanowienie o przedterminowym waiunkowym zwolnieniu powoda. Odpis postanowienia w tym przedmiocie został doręczony powodowi w dniu 04 sierpnia 20l0r. Po uzyskaniu przez powoda warunkowego przedterminowego zwolnienia wdrożono w stosunku do niego wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze 15 dni z tytułu nieuiszczenia przez niego kary grzywny w kwocie 300, 00 zł. W dniu 04 sierpnia 20l0r. grzywna został uiszczona. Wpłaty dokonała siostra powoda w Sądzie Rejonowym w W dniu 04 sierpnia 20l0r. do Z tH M luK «R B p.w R4BBM nie została doręczona korespondencja, z której wynikało, że grzywna została uiszczona. I --- STRONA 4 --- która była w dniu 09 Powód interweniując w tej sprawie kilkakrotnie telefonował z Z do Sadu Rejonowego w T jariM tp. Korespondencja, z której wynikało, że grzywna została uiszczona podstawą zwolnienia powoda z K z o s t a ł a doręczona do sierpnia 2010r. W tym też dniu powód został z Z d tfH » K aM g ^zw o ln io n y . Pomimo, że powód przebywał pięć dni w ZaMMi mm K n a p » z tytułu odbywania zastępczej kary pozbawienia wolności, choć grzywna, którą zamieniono na tę karę została uiszczona, nie dostał zwrotu części grzywny, która odpowiadała jego pobytowi w Z P P » Ostatnie dni w Z b y ł y dla powoda bardzo trudne. Przez cały okres pobytu w Z m MM b » K w^Sk-powód starał się przestrzegać regulaminu i starał się pracować. Jego celem było uzyskanie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Warunkowe przedterminowe zwolnienie powód uzyskał na wniosek swój oraz dyrekcji ZflMNfe Powód był zdenerwowany i zirytowany tą sytuacją, że pomimo uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz zapłacenia grzywny nie został zwolniony z zaMPtei k w a p » . Powód chciał jak najszybciej opuścić z ^ P l m p , Głównie myślał przy tym, żeby ratować swoją rodzinę. Miał mianowicie kłopoty małżeńskie i zakończyły się one rozwodem. W dniu kiedy uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie dzwonił do żony i do dzieci, żeby powiedzieć im, że opuszcza zflM P kM E . Kiedy okazało się, że nie został zwolniony, uznał, że znowu wyszedł w oczach rodziny na kłamcę. Powód był przekonany, że zapłacenie grzywny skutkuje natychmiastowym zwolnieniem z zakM ct kwaapa. Fakt, że nie został zwolniony z zufcWn niezwłocznie po zapłaceniu grzywny, spowodował, że powód był rozczarowany i bardzo silnie to rozczarowanie przeżył. Czuł rozgoryczenie w stosunku do organów państwa i sytemu jaki panuje w organizacji wymiaru sprawiedliwości. Powód miał zap< wnioną pracę po zwolnieniu go z « W afcrłB H aoę. Miał pracować u męża swojej siostry, który prowadził firmę handlową. Podjął tę pracę, gdyż ze względu na powinowactwo z pracodawcą, pracodawca ten nie robił powodowi problemu z powodu opóźnienia w podjęciu pracy spowodowanego późniejszym opuszczeniem Po uzyskaniu przedterminowego zwolnienia, na prośbę powoda umożliwiono mu dalszą pracę w IBM» Kwapm. Powód nie chciał być bezczynny. Lepiej czuł się, kiedy pracował. Z wykonywanej pracy w dyspozycji powoda pozostawała niewielka kwota - około 100 zł miesięcznie. Resztę ściągał komornik oraz pozostawała w KawpBi jako tzw. żelazna kasa. Powód nie zapłacił wcześniej grzywny - przed uzyskaniem warunkowego przedterminowego zwolnienia - mimo że miał powyższy dochód, gdyż środki którymi dysponował były niewielkie, a także dlatego, że nie wiedział czy uzysk przedterminowe warunkowe zwolnienie. Grzywna została nałożona na niego wyrokiem w 2007 roku, a zapłacona została w 2010 roku. Podczas okresu odbywania kary pozbawienia wolności, powód wychodził na przepustki. W okresie tym zmienił się. Nastąpiło to wtedy, kiedy rozpoczęły się problemy małżeńskie. Powód miewał okresy trudne, załamania. Pobyt w -z ś ś tś m t k « v p » źle na niego wpływał. Powyższe dotyczy całego okresu pobytu powoda w zaiśm itm k o a p p , a nie tylko ostatnich dni - po uzyskaniu przez niego przedterminowego warunkowego zwolnienia. Po uzyskaniu przez powoda przedterminowego warunkowego zwolnienia i zapłaceniu grzywny oraz niezwolnienia go z /wkśmśm k u p pomimo przedterminowego warunkowego zwolnienia i pomimo uiszczenia grzywny, powód reagował na zaistniałą sytuację w ten sposób, że leżał na łóżku i nie odzywała się do nikogo. 2 --- STRONA 5 --- Ze strony Zairinkt- w K m śm t* w R « b b » nie doszło do zaniedbań przy wykonaniu orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu powoda z Z K f M M B S » . Wobec faktu, że orzeczenie o przedterminowym zwolnieniu zapadło w dniu 03 sierpnia 2010 roku, zgodnie z obowiązującymi przepisami z dniem tego orzeczenia wdrażana została do wykonania zastępcza kara pozbawienia wolności. W stosunku do powoda zarządzone zostało wykonanie kary zastępczej 15 dni pozbawienia wolności. Wdrożono jej wykonanie w dniu 03 sierpnia 2010 roku. W dacie tej Z i M I K ^ I nie uzyskał informacji o uiszczeniu grzywny. Grzywna została uiszczona dopiero w dzień po zapadnięciu orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu, tj. w dniu 04 sierpnia. W przypadku uiszczenia grzywny w dniu warunkowego zwolnienia, to zgodnie z przepisami możliwe byłoby, aby nie wprowadzać do wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności na podstawie telefaksu z Sądu Rejonowego w T n l a a ^ . Było to już niemożliwe dnia następnego, gdyż wdrożono już wykonanie kary zastępczej. Zawiadomienie z SR w T iw iM ń ^ o uiszczeniu grzywny - nakaz zwolnienia i postanowienie - ZtMKHr Kmmp w R a o a m otrzymał w dniu 09 sierpnia 2010 roku. W tym też dniu powód został zwolniony z Z ahM fe ZaMnL K-wgL nie miał prawnej możliwości zwolnić powoda wcześniej zanim otrzymał dokumenty z Sadu Rejonowego w Grzywna uiszczona została w dniu 04 sierpnia 2010 roku. Sąd Rejonowy w Trzebnicy w dniu 05 sierpnia 2010r. wydał postanowienie o odwołaniu wykonania kary zastępczej pozbawienia wolności w stosunku do powoda. W tej samej dacie Sąd Rejonowy w T iS ria ć p wydał nakaz zwolnienia powoda z zMmŚm kmmmgs w związku z zapłaceniem grzywny. Nakaz zwolnienia powoda został wysłany do Z ririafc w R « a n przez Sąd Rejonowy w Tiwefcuwyw dniu 05 sierpnia 201 Or. Korespondencja wysłana została przez Pocztę Polską. Doręczony został do Z i M t ^ n p . w dniu 09 sierpnia 2010r. W tej samej dacie powód został zwolniony z Z ittM » O fakcie tym poinformowany został Sąd Rejonowy w TwivŃQf. Nie było możliwości, żeby dokumenty z SR w TwdBMf^przywiozła siostra powoda, gdyż przepisy określają kto może dostarczyć dokumenty do ZK: może to być M n a H t , kurier, pracownik sądu. Powyższy stan faktyczny został ustalony przez Sąd w oparciu o powyżej powołane w uzasadnieniu dowody. Stan faktyczny nie jest sporny pomiędzy stronami. Z tego względu Sąd uznał całość powyżej przedstawionego materiału dowodowego za materiał pełnowartościowy i umożliwiający dokonanie ustaleń faktycznych. Brak było też jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wartości dowodowej zaoferowanych dowodów, w szczególności dowodów z dokumentów. Żadna ze stron nie podnosiła też zarzutów w tym zakresie. Z tego względu Sąd poprzestał na przeprowadzeniu dowodów z kopii części dokumentów. W sposób szczególny Sąd dokonując ustaleń faktycznych oparł się na zeznaniach powoda. Dotyczy to mianowicie tej części stanu faktycznego, która obejmuje przeżycia psychiczne powoda związane z pobytem w zaWmha» kaflpaą w tym w szczególności w ostatnich dniach tego pobytu, tj. od 04 do 09 sierpnia 2010r. Sąd orzekający ocenił zeznania powoda opisujące jego przeżycia psychiczne związane z pobytem w zmUmśtrn k o ^ ^ r w ogóle i w szczególności w końcowych dniach tego pobytu, jako w pełni wiarygodne. Stan psychiczny powoda został w niewielkim tylko zakresie potwierdzony przez zeznania świadka PMfei Sąd dał wiarę temu świadkowi w omawianym zakresie, choć jego zeznania w ogóle były nieprecyzyjne. W zakresie doznań psychicznych potwierdzają one okoliczności podniesione przez samego powoda. 3 --- STRONA 6 --- ( Sąd Rejonowy zważył, że w powyższym stanie faktycznym doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, jakim jest wolność. Powód przebywał bowiem w z a h M a » km tftest. od 05 sierpnia 2010r. do dnia 09 sierpnia 2010r. pomimo, że w dniu 05 sierpnia tego roku sporządzony został nakaz jego zwolnienia. Prawdą jest, że tego samego dnia nakaz zwolnienia powoda z zsHMfc* k o f l^ ^ z o s ta ł wysłany przez Sąd Rejonowy w T a riM a r, dotarł on do ZdMlfci k a a ^ p w R itftfp * w dniu 09 sierpnia 2010r. i w tym też dniu ZotaM k g f lf zwolnił powoda. Tak więc, trudno przypisać Z M I m h K- shm m m i w M m i jakiekolwiek zaniedbanie przy dokonywaniu czynności zwolnienia - w dniu otrzymania nakazu zwolnienia Zakład zwolnił powoda. Z pozoru także i Sąd rejonowy nie dopuścił się zaniedbania - w dzień po zapłaceniu grzywny, tj. 05 sierpnia 2010r. Sąd wydał nakaz Zdaniem Sądu orzekającego powód pozbawiony był wolności bez podstawy prawnej w tym okresie. Rzeczą organów wykonujących karę pozbawienia wolności jest takie zorganizowanie jej wykonania i związanego z tym obiegu dokumentów, aby zagwarantować obywatelowi pełną realizację jego praw. Rygoryzm w tym zakresie musi być tym większy, im rzecz dotyczy praw obywatela otoczonych szczególną ochroną i szczególnie ważnych dla każdego człowieka. Takim prawem jest bez wątpienia prawo do wolności. Rzeczą Sądu było zatem takie zorganizowanie doręczenia nakazu zwolnienia Z a fa M m i K m m h l w R* mbmk , aby zwolnienie do dotarło do Zakładu niezwłocznie i aby w konsekwencji powód został niezwłocznie po uiszczeniu grzywny z /sUmśm k a a p zwolniony. Sąd Rejonowy w Tomimim wysyłając przesyłkę zawierającą nakaz zwolnienia powoda obowiązkowi temu nie podołał. Sąd Rejonowy w T i m I m v winien był się liczyć z tym, że przesyłka ta dojdzie do Z d f e f e km m §* po kilku dniach, przez co naruszone zostanie dobro osobiste powoda jakim jest wolność. Tak też się stało. Już sam ten fakt w ocenie Sądu orzekającego rodzi roszczenie odszkodowawcze po stronie powoda przysługujące mu w stosunku do Skarbu Państwa działającego przez statio fisi Sad Rejonowy w Tm śm m ąf. Dalsze implikacje rodzi natomiast to, jak powód przeżywał przedłużający się jego pobyt w zaUM mm co opisane zostało w stanie faktycznym sprawy i ze wskazaniem szczególnej wrażliwości powoda. Te dodatkowe okoliczności należało uwzględnić w określeniu wysokości zadośćuczynienia należnego powodowi. Sąd Rejonowy powołał podstawowe zasady, którymi rządzi się Państwo Polskie, zawarte w Konstytucji. Otóż zgodnie z nimi Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli; jest dem okratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 1 i 2 Konstytucji). Zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela; jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Zgodnie z art. 31 wolność człowieka podlega ochronie prawnej; każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych; nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Wreszcie zgodnie z art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Zgodnie natomiast z art. 37 Konstytucji kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji Powyższe normy oznaczają, że także wykonanie przepisów ustawy, które ograniczają prawo do wolności, musi gwarantować to, że pozbawienie wolności realizowane będzie zgodnie z przepisami ustawy. W niniejszej sprawie prawa powoda przebywającego w zukim śm t k M p ^ w okresie od 05 do 09 sierpnia 2010r. w przedmiotowym zakresie zostały złamane poprzez sposób wykonywania przepisów ustawy o wykonywaniu8 kary pozbawienia wolności w stosunku do niego. 4 --- STRONA 7 --- 4 Art. 41 Konstytucji, jako jedną z wolności i praw gwarantowanych przez najwyższy akt prawny Państwa Polskiego wskazuje wolność osobistą. Stanowi on w ustępie 1, że każdemu zapewnia się wolność osobistą; pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Z kolei zgodnie z ustępem 5 tego artykułu każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania. Powyżej przedstawiane zasady państwa prawa, jakim jest Rzeczpospolita Polska, świadczą o tym, że prawo do wolności osobistej jest prawem szczególnie chronionym w Państwie Polskim. Na wagę powyższego wskazuje zamieszczenie unormowań regulujących tę sferę życia w zasadniczym akcie prawnym, jaki stanowi Konstytucja, a także nader szczegółowe unormowanie przedmiotowej sfery w tym akcie. Wobec powyższego wywieść należy wniosek, że wolność jest szczególnym i podstawowym dobrem osobistym człowieka, znajdującym się pod szczególną ochroną prawa w Polsce. Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Powyższy przepis wręcz literalnie wskazuje na fakt, że wolność jest dobrem osobistym pozostającym pod ochrona sytemu prawnego. Ze sposobu redakcji przepisu art. 23 kc wynika jasno, że katalog dóbr osobistych ma charakter przykładowy, ale także że jednym z tych dóbr jest wolność osobista, co ze względu na tę redakcję pozostaje poza sporem prawnym. W niniejszym procesie nie zachodzi zatem problem czy wolność osobista podlega ochronie przez instytucję z art. 23 i 24 kodeksu cywilnego, ani usytuowanie tego dobra osobistego w samym szczycie hierarchii dóbr osobistych. Z kolei art. 24 § 1 kc konstytuuje roszczenie o zadośćuczynienie. Przepis ten stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zadośćuczynienia pieniężnego od osoby, która dopuściła się naruszenia. Zgodnie z pełnym brzmieniem tego przepisu ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on rów nież żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Wskazać przy tym należy, że bezprawne naruszenie dobra osobistego rodzi po stronie poszkodowanego określone roszczenie, natomiast wina dokonującego naruszenia jest także warunkiem konstytutywnym zaistnienia tego roszczenia w przypadku roszczenia o zadośćuczynienie. Tak więc jak warunkiem konstytutywnym roszczenia o zadośćuczynienie związanego z naruszeniem dobra osobistego jest bezprawność działania skutkującego naruszeniem dobra, a także wina osoby dokonującej naruszenia. Redakcja art. 24 par. 1 zd. 1 k.c. wskazuje natomiast na domniemanie bezprawności działania powodującego naruszenie dobra chronionego prawem i przenosi ciężar dowodu braku bezprawności na podmiot naruszający sferę zakreśloną treścią osobistych praw podmiotowych, (tak też Tomasz Sokołowski, Komentarz do art.24 Kodeksu cywilnego, LEX 2012). W niniejszym procesie trudno dopatrzyć się okoliczności świadczących o braku bezprawności pozbawienia wolności powoda w okresie od 04 sierpnia do 09 sierpnia 2010r., a także strona pozwana nie podjęła w tym zakresie inicjatywy procesowej. Co do winy, należy podnieść, że posłużenie się przez Sąd Rejonowy w dla przekazania przesyłki zawierającej nakaz zwolnienia powoda, przesądza o winie. Otóż, należało liczyć się z tym, że nadanie przesyłki w dniu 05 sierpnia 2010r., nie zapewni jej szybkiego dotarcia do ZaMMb K w a ^ p w R a s a i 5 --- STRONA 8 --- i co za tym idzie niezwłocznego zwolnienia powoda. Wziąć należało pod uwagę także to, że dzień nadania przesyłki to czwartek, co skutkować mogło tym, że przesyłka doręczona zostanie dopiero po sobocie i niedzieli - w poniedziałek - 09 sierpnia 201 Or. Tak się też zresztą stało. Nieobjęcie takiego układu okoliczności przewidywaniem przez osoby działające jako funkcjonariusze Sądu Rejonowego w TwriMMf-, przesadza o tym, że należy przypisać im winę za opóźnienie w wykonaniu nakazu zwolnienia powoda z /«tffltifc kMHfc* Na okoliczności powyższe należy spojrzeć w kontekście stosunkowo niewielkiej odległości pomiędzy będącą siedzibą Sądu wydającego nakaz zwolnienia a R « m b , gdzie powód odbywał karę pozbawienia wolności. Jest to mianowicie odległość 40 km. Pozwalało to na szybkie doręczenie przesyłki, chociażby poprzez specjalne skierowanie z nią do pracownika Sądu w Wskazać wreszcie trzeba, że podstawę prawną roszczenia o zadośćuczynienie stanowi nie jedynie przepis art. 24 § 1 zd. 3 k.c., lecz także art. 445 i 448 kc, na co wskazuje redakcja art. 24 par. 1 kc w części, w której stanowi: „na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. (Tak też Tomasz Sokołowski, Komentarz do art.24 Kodeksu cywilnego, LEX 2012, teza 25). Zgodnie z art. 445 § 1 kc wypadkach wskazanych sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, a zgodnie z § 2 przepis powyższy stosuje się również w wypadku pozbawienia wolności. Zgodnie z pełnym brzemieniem tych przepisów w wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 445§ 1); przepis powyższy stosuje się również w wypadku pozbawienia wolności oraz w wypadku skłonienia za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu (§ 2). Zgodnie natomiast z art. 448 zd. 1 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Odwołując się do podstawy prawnej zadość uczynienia, jaką stanowi art. 445 par. 1 i 2 kc wskazać należy, że zadośćuczynienie jest rekompensatą pieniężną za szkody szkodę niemajątkową - krzywda niemajątkowa w postaci ujemnych przeżyć psychicznych, cierpień - w szczególności psychicznym i. Zadośćuczynienie pieniężne m a łagodzić ujemne przeżycia pokrzywdzonego. Określając zadośćuczynienie przyznane powodowi Sąd orzekający wziął pod uwagę, że zadośćuczynienie ma charakter uznaniowy i to że jego przyznanie nie jest obligatoryjne w każdej sytuacji, gdy zaistnieje naruszenie dóbr osobistych (vide wyrok SN z dnia 27 sierpnia 1969 r., I PR 224/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 111). Odmowa przyznania zadośćuczynienia może jednak nastąpić z powodu konkretnych okoliczności, albowiem nie może być dowolna. Sąd orzekający nie dopatrzył się takich okoliczności w stanie faktycznym niniejszej sprawie, a też strona pozwana w tym zakresie nie przejawiała inicjatywy procesowej. Jako przykłady odmowy przyznania zadośćuczynienia podaje się w literaturze w szczególności znikomość doznanej krzywdy, czy znaczne przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody (vide wyrok SN z dnia 26 czerwca 1969 r., I CR 165/69, niepubl.; Agnieszka Rzetecka-Gil, Komentarz do art.445 Kodeksu cywilnego, LEX 2011). Przepisy prawa nie konkretyzują przesłanek określających wysokość zadośćuczynienia. Przepis art. 445 kc mówi o „odpowiedniej sumie”. Określając wysokość tej sumy Sąd orzekający miał na względzie przeżycia powoda wynikające z jego zeznań, które w ocenie Sądu zasługują na wiarygodność. I tak w tym miejscu podkreślić należy raz jeszcze, że powód interweniując w sprawie niezwolnienia go z zatfB to k ^ H ^ kilkakrotnie 6 --- STRONA 9 --- i 1 telefonował z Z K « mh ^ w R a o g f e do Sądu Rejonowego w TaMtaMas, co wskazuje na jego determinację w dążeniu do opuszczenia zakładu i pośrednio na przeżywaną przez niego dolegliwość związaną z dalszym tam pobytem; ostatnie dni w zakładzie karnym były dla powoda bardzo trudne; przez cały okres pozbawienia wolności powód starał się przestrzegać regulaminu i starał się pracować, a jego celem było uzyskanie warunkowego przedterminowego zwolnienie; powód był zdenerwowany i zirytowany sytuacją, że pomimo uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz zapłaceniu grzywny, za którą wdrożono do wykonania zastępczą karę pozbawienia wolności, nie został zwolniony z zakładu karnego; chciał jak najszybciej opuścić zafaM k * « ^ p rz e jm o w a ły go kłopoty małżeńskie jakie przeżywał jego związek; w dniu kiedy uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie dzwonił do żony i do dzieci, żeby powiedzieć im, że opuszcza zabM - a kiedy okazało się, że nie został zwolniony, obawiał się, że kolejny raz wyszedł w oczach rodziny na kłamcę; przeżywał bardzo silnie; czuł rozgoryczenie; powód wcześniej - przed uzyskanie przedterminowego zwolnienia - miewał okresy trudne, załamania, pobyt w zakładzie karnym źle na niego wpływał, co dotyczy całego okresu pobytu powoda w zakładzie karnym - co określa jego wrażliwość i sposób reagowania na przedłużające się pozbawienie wolności mimo jego oczekiwań i związanej z nimi nadziei i radości; po uzyskaniu przez powoda przedterminowego warunkowego zwolnienia i zapłaceniu grzywny oraz niezwolnienia go z zM m im k m tm ęp pomimo przedterminowego warunkowego zwolnienia i pomimo uiszczenia grzywny, powód reagował na zaistniałą sytuację w ten sposób, że leżał na łóżk” i nie odzywała się do nikogo. Powyższe elementy stanu faktycznego ustalonego przez Sąd określają przeżycia psychiczne powoda w okresie po uzyskaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz zapłaceniu grzywny - i przez to charakteryzują stopień jego negatywnych przeżyć i cierpień. Zdaniem Sądu orzekającego poziom tych przeżyć, cierpień, przykrości i krzywdy uzasadniają wysokość przyznanego powodowi odszkodowania w kwocie 2.500, 00 zł. Zważyć trzeba w kontekście tej wysokości, że powód opuścił ZflfeMA czwartego dnia względem dania, w którym winien być zwolniony - przy założeniu, że wobec wydania nakazu zapłaty przez Sąd Rejonowy w T m M ^ w dniu 05 sierpnia 2010r., powód winien być zwolniony co najmniej w dniu 06 sierpnia 2010r. Określając wysokość zadośćuczynienia, należy odnieść ją do wielkości krzywdy powoda, co zawsze będzie miało charakter ocenny. Próbując zobiektywizować to odniesienie, Sąd powyżej scharakteryzował poziom cierpień powoda związanych z naruszeniem jego dobra osobistego. Odnosząc wysokość zadośćuczynienia do poziomu ekonomicznego członków społeczeństwa w panujących realiach społeczno - ekonomicznych, wskazać trzeba, że przyznania powodowi kwota oscyluje w granicach przeciętnego zarobku. Zważywszy, że naruszone zostało dobro osobiste powoda o charakterze podstawowym oraz zindywidualizowany poziom jego cierpień, kwotę tę należy uznać za odpowiednią. Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany Słmi» P m M hk w T m śm m f reprezentowany przez IttM n a we W t a k a i , który zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji we W cM iańa. ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasadzenie zwrotu kosztów procesu wg norm przepisanych. Apelujący zarzucił nieważność postępowania wskutek rozpoznania sprawy przez sąd rejonowy mimo właściwości sądu okręgowego ( art. 379 pkt. 6 k.p.c.) oraz naruszenie prawa materialnego tj. art. 448 k.p.c. przez przyjęcie, że dobra osobiste powoda zostały naruszone w takim stopniu, że za 3 dni pobytu w areszcie przysługiwało zadośćuczynienie w kwocie 2.500 zł. 7 --- STRONA 10 --- s W ocenie apelującego stosownie do treści art. 554 w zw. z art. 552 § 4 k.p.k. przyznanie zadośćuczynienia za niesłuszne aresztowanie lub zatrzymanie należy do właściwości sądu okręgowego, a nie rejonowego, a więc wyrok dotknięty był nieważnością. Ponadto zdaniem pozwanego w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania zadośćuczynienia za krótki pobyt powoda w areszcie, Sąd Rejonowy w nie może ponosić odpowiedzialności za to, że przesyłkę z nakazem zwolnienia wysłaną 5.VIII 2010 r. dostarczono do Z«BW * 9.V III. Nieprzekonujące są stwierdzenia sądu o cierpieniach powoda wskutek przedłużającego się pobytu w areszcie, w sytuacji kiedy odbywał on karę ponad 3 lat pozbawienia wolności i został zwolniony przedterminowo. Również wysokość zadośćuczynienia w kwocie ponad 500 zł za każdy dzień jest rażąco zawyżona w aspekcie praktyki sądów, zasad współżycia społecznego i stawek wynagrodzenia za pracę. Zażalenie od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 lutego 2013 r. złożył pełnomocnik powoda z urzędu adw. C ^ lB M M É r wnosząc o jego zmianę i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów zastępstwa prawnego. Skarżący podniósł, że stosowny wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów procesu zawarto w piśmie procesowym z dnia 4.02.2011 r. skierowanym do Sądu Okręgowego we W w d M ią a zatem żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zgłoszone przed zamknięciem rozprawy wyłączało możliwość zastosowania art. 109 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części. Sąd Rejonowy dokonał ustaleń zgodnych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i na podstawie art. 382 k.p.c. przyjmuje je za własne. Sąd pierwszej instancji z poczynionych ustaleń wyprowadził również prawidłowe wnioski. Sąd Okręgowy podziela także w większości rozważania prawne Sądu Rejonowego i na podstawie art. 382 k.p.c. również przyjmuje je za własne. Całkowicie nietrafny był zarzut apelacji co do nieważności postępowania z powołaniem przepisów art. 554 w zw. z art. 552 § 4 k.p.k. W przedmiotowej sprawie powód domagał się zasądzenia od pozwanego zadośćuczynienia za pozbawienie wolności w wyniku przedłużenia jego pobytu w zafcM wm k-M M M M - pomimo udzielenia mu warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz uchylenia zastępczej kary pozbawienia wolności w związku z uiszczeniem grzywny. Podstawę prawną żądania powoda stanowił w niniejszej sprawie co do zasady art. 417 k.c., a nie przepis art. 552 § 4 k.p.k. Przepis art. 552 k.p.k. stanowi: §1. Oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od ShMb* P mé B m » odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego w całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść. § 2. Przepis § 1 stosuje się także, jeżeli po uchyleniu skazującego orzeczenia postępowanie umorzono wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu. § 3. Prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia powstaje również w związku z zastosowaniem środka zabezpieczającego w warunkach określonych w § 1 i 2. 8 --- STRONA 11 --- « < ł. § 4. Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Co do zasady S M P « ś M (ewentualnie jednostka samorządu terytorialnego) - jak stanowi przepis art. 417 § k.c. ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Zgodnie jednakże z przepisem art. 421 k.c. jego przepisów dotyczących odpowiedzialności S k M » PaaRfim albo jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność ta jest uregulowana w przepisach szczególnych. Tego rodzaju przepisami szczególnymi są przepisy rozdziału 58 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) - dalej k.p.k., zatytułowanego „Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie". Jeżeli zatem dana osoba poniesie szkodę lub krzywdę w wyniku niesłusznego skazania, tymczasowego aresztowania lub zatrzymania, to powinna ona dochodzić odszkodowania (zadośćuczynienia) na podstawie powołanych przepisów k.p.k., a nie przepisów k.c. Przepisy rozdziału 58 k.p.k. stwarzają osobom uprawnionym możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za odniesione w związku z niesłusznym skazaniem, tymczasowym aresztowaniem lub zatrzymaniem szkody i krzywdy. Jest to roszczenie o charakterze cywilnym, które jednakże dochodzone jest w trybie postępowania karnego przed sądem karnym, a przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) mają tu zastosowanie tylko w przypadku braku stosownych uregulowań w k.p.k. (art. 558 k.p.k.). W niniejszej sprawie roszczenie powoda nie było jednak oparte na przesłankach o których mowa w cytowanym wyżej przepisie art. 552 k.p.k., a w szczególności nie było to roszczenie, o którym mowa w art. 552 § 4 k.p.k. Przesłankami powstania roszczenia powoda o zadośćuczynienie rozpatrywanego w niniejszej sprawie nie były bowiem twierdzenia o niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniu lub zatrzymaniu. Do rozpoznania sprawy był zatem właściwy na zasadach ogólnych sąd cywilny i to sąd rejonowy albowiem wartość przedmiotu sporu wynosiła jedynie 2.500 zł. Co się tyczy przyczyny nieważności wskazanej art. 379 pkt. 6 k.p.c., to sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach określonych w art. 17 pkt 1-3 oraz pkt 4'-44, a także w art. 4778 § 1, art. 47928, 47936, 47946, 47957, 47968, 544, 5671 i 6911 k.p.c. Jeżeli w którejkolwiek z tych kategorii spraw orzekł sąd rejonowy, postępowanie będzie uotknięte nieważnością. Nie skutkuje nieważnością postępowania rozpoznanie przez sąd rejonowy sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt. 4. Wobec powyższego nieważność postępowania w sprawie niniejszej nie zachodziła. Wbrew twierdzeniom apelującego istniały podstawy odpowiedzialności SiM hktPM M at za bezprawne pozbawienie powoda wolności. Przywołany już wyżej przepis art. 417 k.c. stanowi ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania, która nie znajduje zastosowania wtedy gdy ustawodawca odrębnym unormowaniem określa konsekwencje niektórych działań organów władz publicznych. Art. 417 k.c. znajduje zastosowanie o ile szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu władzy publicznej, a więc dotyczy wyłącznie skutków funkcjonowania 9 --- STRONA 12 --- państwa w sferze imperium, a więc działań lub zaniechań polegających na wykonywaniu funkcji władczych, realizacji zadań władzy publicznej. Pojęcie wykonywania władzy publicznej obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty czy ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w przepisach prawa. Przesłankę bezprawności ujętą w omawianym przepisie należy ujmować ściśle jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej. Innymi słowy, niezgodność z prawem należy rozumieć jako węższe znaczenie bezprawności, które co do zasady nie obejmuje niezgodności z normami pozaprawnymi. Podkreślić należy, że art. 417 k.c. w obecnej treści nie wymaga zawinienia sprawcy szkody. Przepis art. 417 k.c. uniezależnia od winy władz publicznych przypisanie im obowiązku naprawienia szkody. Dla przyjęcia odpowiedzialności z omawianego przepisu wystarczające będzie ustalenie bezprawności zachowania, a wina sprawcy nie jest ani przesłanką ani zasadą odpowiedzialności. Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych obok zdarzenia sprawczego należy ustalić pozostałe przesłanki odpowiedzialności deliktowej, a więc szkodę i związek przyczynowy. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym uznać należy, że znajdują zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu oraz koncepcji związku przyczynowego. Szkodą w przypadku odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417 k.c. jest więc szkoda w rozumieniu art.361 § 2k.c. czyli obejmująca starty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć gdyby mu szkody nie wyrządzono. Pojęcie związku przyczynowego winno być natomiast oceniane na ogólnych zasadach wynikających z art. 361 § 1 k.c. wobec czego S łn fe Ptóptoan i inne osoby prawne ponoszą odpowiedzialność za normalne następstwa niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej (por. Komentarz do art. 417 kodeksu cywilnego, Adam Olejniczka, Lex; Komentarz do art. 417 kodeksu cywilnego, Agnieszka Rzetecka - Gil, Lex). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, uznać należy że pozostawienie powoda po dniu 5 sierpnia 2010 r. w Z A M m Kmmgm nie miało podstawy prawnej, nakaz zwolnienia został bowiem wydany już w tamtym dniu i zaniechanie jego niezwłocznego wykonania spowodowało, iż powstał stan uzasadniający przyjęcie, iż doszło do pozbawienia powoda wolności. Tytułem uwagi ogólnej wskazać należy, że wbrew stanowisku apelującego bezprawność zachowania pozwanego w niniejszej sprawie nie należy łączyć z całym postępowaniem dotyczącym wysyłki nakazu zwolnienia i jego doręczeniem lecz z obiektywnym stanem braku jego wykonania i pozbawieniem powoda wolności bez podstawy prawnej. Reasumując stwierdzić należy, że zostały spełnione wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego wynikające z art. 417 k.c. tj. niezgodne z prawem zachowanie S łm im PfńMMft, krzywda powoda oraz związek przyczynowy pomiędzy opisanym zachowaniem pozwanego, a krzywdą poniesioną przez powoda. Apelacja okazała się natomiast zasadna w części w jakiej podkreśliła, że cierpienia powoda wskutek przedłużającego się pobytu w zakładzie karnym, w sytuacji kiedy odbywał on karę ponad 3 lat pozbawienia wolności i został zwolniony przedterminowo nie uzasadniały przyznania zadośćuczynienia w takiej wysokości. Rację miał w pełni apelujący, iż wysokość zadośćuczynienia w kwocie ponad 500 zł za każdy dzień jest rażąco zawyżona jeśli zważyć na okoliczności, iż pobyt w warunkach pozbawienia wolności przedłużył się tylko o 4 doby, grzywna została uiszczona dopiero po ponad roku od jej zamiany na karę zastępczą pozbawienia wolności i to w zasadzie wyłącznie pod wpływem warunkowego przedterminowego zwolnienia, kara odbywana przez powoda była długotrwała, a zwłoka w 10 --- STRONA 13 --- t 11 *“ zwolnieniu powoda miała częściowo obiektywne przyczyny ( zbyt długi czas doręczenia dokumentów przez pocztę). W tych warunkach krzywda powoda spowodowana pozbawieniem wolności uzasadniała w ocenie Sądu Okręgowego przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 1000 zł jako adekwatnego. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok częściowo w zakresie wskazanym w sentencji i oddalił powództwo oraz apelację pozwanego w pozostałej części jako bezzasadną. Zażalenie od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 lutego 2013 r. okazało się ostatecznie niezasadne i nie mogło doprowadzić do zmiany zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na rzecz powoda od pozwanego kosztów zastępstwa prawnego ale spowodowane to było zmianą w wyniku apelacji samego rozstrzygnięcia co do wysokości zasądzonego świadczenia. Skarżący trafnie natomiast podniósł, że stosowny wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów procesu zawarto w piśmie procesowym z dnia 4.02.2011 r. skierowanym do Sądu Okręgowego we 'Wmmimm*, a zatem żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zgłoszone przed zamknięciem rozprawy wyłączało możliwość zastosowania art. 109 § 1 k.p.c. W wyniku apelacji powód uzyskał jednak ostatecznie jedynie 40 % swoich żądań co w wyniku zastosowania zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów ( art. 100 k.p.c.) nie uzasadniało zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda żadnego zwrotu kosztów procesu. Zażalenie podlegało zatem oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. SSO J. Grobelny SSO E. Fras-Przychodni SSR T. Sroka 11