Wyrok XV Ca 424/13 WYROK W I M I E N I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P OL S K I E J Dnia 11 czerwca 201

--- STRONA 1 --- Sygn. akt XV Ca 424/13 WYROK W I M I E N I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P OL S K I E J Dnia 11 czerwca 2013 Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Ewa Fras-Przychodni (spr.) Sędzia: SO Krzysztof Godlewski Sędzia: SR del. Tomasz Ignatowicz Protokolant: st. protokolant sądowy Marcin Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 roku w Poznaniu sprawy z powództwa T «mmmm Omm przeciwko - reprezentowanemu przez w o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt V C 707/12 oddala apelację. I-I K. Godlewski /-/ E. Fras-Przychodni I-I T. Ignatowicz --- STRONA 2 --- XV Ca 424/13 U Z A S A D N I E N I E Powód T mmbm - Cha» wniósł o zasądzenie od pozwanego SIMBi reprezentowanego przez 1 Zj Mnhi Feaang^w K ^ ^ N H i r kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu i o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W odpowiedzi na pozew pozwany SMfe - reprezentowany przez '^ P k lM r Z d w wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pozwany zgłosił zarzut przedawnienia. Wyrokiem z dnia 2 października 2012 roku Sąd Rejonowy Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.000 zł z ustawowymi odsetkami od 2.10.2012 r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił nie obciążając powoda kosztami postępowania. Podstawą powyższego wyroku były następujące ustalenia faktyczne: W okresach: od 21 lipca 2004 r. do 6 grudnia 2004 r. oraz od 11 października 2006 r. do 5 listopada 2007 r. powód T m m i Q f l| odbywał karę pozbawienia wolności w ZdMM mt Koppa» w który jest zaMMKt kaoppo typu półotwartego. W okresie od 21 lipca 2004 r. do 6 grudnia 2004 r. powód przebywał w pawilonie 9 w pomieszczeniu mieszkalnym nr S o powierzchni 22,47 m , przeznaczonym dla 7 osadzonych. W okresie od 11 października 2006 r. do 20 sierpnia 2007 r. powód przebywał w pawilonie M w pomieszczeniu mieszkalnym nr fli o powierzchni 22,01 m2, przeznaczonym dla 7 osadzonych. W okresie od 20 sierpnia 2007 r. do 21 sierpnia 2007 r. powód przebywał w pawilonie 9 w pomieszczeniu mieszkalnym nr • o powierzchni 22,02 m2, przeznaczonym dla 7 osadzonych. W okresie od 21 sierpnia 2007 r. do 25 września 2007 r. powód przebywał w pawilonie w pomieszczeniu mieszkalnym nr 9 o powierzchni 22,06 m2, przeznaczonym dla 7 osadzonych. W okresie od 25 września 2007 r. do 5 listopada 2007 r. powód przebywał w pawilonie w pomieszczeniu mieszkalnym nr o powierzchni 20,65 m2, przeznaczonym dla 6 --- STRONA 3 --- osadzonych. W pomieszczeniach mieszkalnych faktycznie osadzonych było więcej skazanych, aniżeli przewidziano miejsc. W okresie od 01 września 2007 r. do 25 wrześnią 2007 r. w pomieszczeniu mieszkalnym nr ^ w pawilonie % przebywało 9-10 osób, a w okresie od dnia 25 września 2007 r. do 05 listopada 2007 r. —od 8 osób. Przeludnienie w celach sprawiało, że niemożliwym było zmieszczenie w nich wystarczającej ilości mebli, stosownie do faktycznej liczby osadzonych. Skutkowało to utrudnieniami w przechowywaniu rzeczy osobistych i odzieży, niemożliwym było zjedzenie przez wszystkich osadzonych śniadania lub kolacji przy stole -musieli^ spożywać wskazane posiłki na łóżku, trzymając talerze na kolanach. Cele mieszkalne były całodobowo otwarte i skazani mieli możliwość swobodnego poruszania się po terenie pawilonu mieszkalnego. W godzinach od 7 do 16 (w porze zimowej) lub od 7 do 18 (w porze letniej) mogli również korzystać z tzw. „spacemiaka” - terenu pomiędzy pawilonami, gdzie znajdowało się również boisko do gry w siatkówkę. Stan techniczny obiektów zo W m I* k«*ąp* był systematycznie modernizowany - w latach 2004-2007 wymieniono okna, instalację elektryczną, węzeł cieplny, odmalowano ściany. Przy celach nie było kącików sanitarnych, lecz funkcjonował jeden węzeł sanitarny dla każdego pawilonu, z osobnymi pomieszczeniami przeznaczonymi na toalety, prysznice i umywalnię. W kranach była ciepła woda. W oknach pomieszczeń mieszkalnych nie było blend. Zdarzało się , że w celach znajdowano pluskwy; wówczas cela taka była opróżniania i przystępowano do dezynsekcji, przeprowadzanej przez specjalistyczną firmę, z którą ZataM Kmmy-miai podpisaną stałą umowę. Utrzymywanie czystości w celach i sanitariatach było zadaniem osadzonych, którym administracja dostarczała niezbędne do tego środki czystości. W tym celu wyznaczano specjalny grafik dyżurów poszczególnych osadzonych. Wyżywienie w ZflMMK» Kangp^w obejmowało trzy posiłki, z czego obiad był spożywany na stołówce, a śniadania i kolacje w pomieszczeniach mieszkalnych. Do dyspozycji skazanych było pomieszczenie gospodarcze, gdzie można było podgrzewać własne produkty żywnościowe. Nadto dla skazanych posiadających własne środki finansowe dostępna była kantyna, gdzie można było nabyć różne produkty, w tym spożywcze. W ZflHHkń l o g p w KflMglpaaric zapewniano skazanym opiekę medyczną na terenie zakładu, w dni tygodnia wyznaczane grafikiem dla poszczególnych pawilonów, przyjmował lekarz ogólny, stomatolog i dwie pielęgniarki. W przypadkach nagłych wzywano lekarza do chorego. W przypadku konieczności konsultacji z lekarzem specjalistą osadzony był kierowany na badania do innej jednostki penitencjarnej lub cywilnej --- STRONA 4 --- placówki medycznej. Powód korzystał z więziennej służby zdrowia w przypadku grypy, zatrucia pokarmowego oraz złamania nogi, którego doznał w czasie pobytu na przepustce. K wmą, w dysponował ofertą oświatowo-kulturalno-sportową. Obejmowała ona zajęcia poza terenem z M f t k « M | ^ takie jak: gra w piłkę nożną, wyjścia do kina, teatru, na kręgle, na mecze wycieczki rowerowe, zajęcia na pływalni, gra w Niektóre aktywności były organizowane na terenie jednostki, np. spotkania z artystami, sportowcami, konkursy wiedzy. Liczba skazanych mogących brać udział w tych zajęciach była ograniczona, a kluczem doboru uczestników była pozytywna prognoza kryminologiczno-społeczna; były one więc traktowane jako rodzaj nagrody. Natomiast dla wszystkich skazanych, bez ograniczeń dostępne były takie udogodnienia jak biblioteka i świetlica wyposażona w telewizor. Nadto skazani za z g o d ą ^ 0 B i z d M i mogli posiadać w celi jeden telewizor lub radioodbiornik - zazwyczaj zgoda taka była bezproblemowo wyrażana. Skazani mieli dostęp do aktów prawnych - w bibliotece i u wychowawcy. Powód sporadycznie brał udział w zajęciach J A - nie mógł uprawiać sportu ze względu na stan zdrowia, raz brał udział w konkursie wiedzy, korzystał z biblioteki. W Z d A A w Kmmfm w KaotaoiBaait był stosunkowo wysoki poziom zatrudnienia skazanych, gdy przebywał tam T m h b Gm»- utrzymywał się on na poziomie przeszło 60%. Powód był zatrudniony w okresie od 18 kwietnia 2007 r. do 19 kwietnia 2007 r. - nieodpłatnie poza terenem jednostki oraz w okresie od 1 czerwca 2007 r. do 5 listopada 2007 r. - odpłatnie poza terenem jednostki. Powód cierpi na chorobę zwaną chorobą która powoduje trwałe ograniczenie funkcji lewego biodra, co wiąże się z utykaniem i znacznymi dolegliwościami bólowymi. Zgodnie z zaleceniami lekarskimi powód powinien wykonywać najwyżej lekkie prace, przeciwwskazane jest obciążanie aparatu ruchu. W związku z opisanych schorzeniem wobec powoda orzeczono lekki stopień niepełnosprawności. Po poddaniu powoda badaniom lekarskim powierzono mu prace w charakterze kolejno: pracownika ogólnogospodarczego, pracownika ogólnobudowlanego, malarza, porządkowego i drobiarza. Podczas osadzenia w Z iM M k K « p e > w KMigbMaMit powód nie składał formalnie skarg na niewłaściwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy w całości dał wiarę zgromadzonym w sprawie dokumentom, albowiem zostały sporządzone przez właściwe podmioty, w granicach ich kompetencji i w przepisanej formie, ich autentyczność i wiarygodność nie były kwestionowane przez żadną ze --- STRONA 5 --- stron, a Sąd nie znalazł podstaw by czynić to z urzędu. Na wiarę zasługiwały w ocenie Sądu I instancji zeznania świadków i zatrudnionych w Z g flH ń t K w p u w KMflBfcPMfh'). Zeznawali oni bezstronnie o faktach sobie znanych, unikając formułowania własnych ocen i opinii. Ich relacje są wzajemnie spójne i korespondują ze złożoną do akt sprawy dokumentacją oraz wiarygodną częścią zeznań powoda. Zeznania powoda T m m i Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne jedynie w części, tj. odnośnie stanu przeludnienia pomieszczeń mieszkalnych w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Jego relacje znajdują w tym zakresie potwierdzenie w przedłożonym zaświadczeniu wystawionym przez pracownika Z l a a m w KNHBBMiEs co uwiarygodniało z kolei relacje powoda odnośnie niedostatecznego wyposażenia cel w sprzęty i meble, stosownie do rzeczywistej liczby osadzonych. W pozostałym zakresie zeznania powoda stanowiły w ocenie Sądu wyraz jego subiektywnych odczuć i niezadowolenia z faktu odbywania kary pozbawienia wolności w Z iA M i K— » w Pozostawały one przy tym gołosłowne i nie znajdowały wsparcia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i nie mogły w tej części stanowić miarodajnej podstawy dokonywanych w sprawie ustaleń faktycznych. Z tak ustalone stanu faktycznego sprawy Sąd Rejonowy wywiódł następujące wnioski prawne: Stosownie do treści art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonywanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Zgodnie z treścią art. 417 § 1 kc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność S®B# PfligBM lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przez szkodę w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć także szkodę niemajątkową, a więc również krzywdę, o której mowa w art. 448 kc. Zgodnie z powołanymi przepisami, jeżeli źródłem odpowiedzialności jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej, to --- STRONA 6 --- jest ona oparta na przesłance bezprawności, nie zaś winy. Na powodzie, zgodnie z przepisem art. 6 k.c., spoczywał ciężar wykazania następujących przesłanek odpowiedzialności pozwanego: 1. zdarzenia sprawczego, generującego odpowiedzialność odszkodowawczą - w tym przypadku chodzi o bezprawne zachowanie pozwanego, 2. szkody po swojej stronie - w tym przypadku chodzi o krzywdę wyrażająca się naruszeniem dobra osobistego, 3. związku przyczynowego między zdarzeniem sprawczym a powstaniem szkody. Na gruncie rozpoznawanej sprawy powód domagał się od pozwanego zapłaty kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niehumanitarne i naruszające jego godność warunki odbywania kary pozbawienia wolności w ZflMMMw w w okresach od 21 lipca 2004 r. do 06 grudnia 2004 r. oraz od 11 października 2006 r. do 05 listopada 2007 r. Z uwagi na podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenie powoda za okres od dnia 21 lipca 2004 r. do dnia 26 sierpnia 2007 r. podlegało oddaleniu na mocy art. 117 § 2 kc w zw. z art. 4421 § 1 kc. W dniu 27 sierpnia 2010 r. do Sądu wpłynął pozew, co skutkowało przerwaniem biegu przedawnienia (art. 123 § pkt 1 kc). W konsekwencji warunki, jakie panowały w celach przed 27 sierpnia 2007 r. nie miały znaczenia dla oceny zasadności roszczeń powoda. W związku z zarzutem przedawnienia , Sad Rejonowy zasadność zgłoszonego w pozwie żądania poddał ocenie za okres od 27 sierpnia 2007 r. do 05 listopada 2007 r. Oceniając bezprawność zachowania pozwanego, Sąd wziął pod uwagę normy regulujące wykonywanie kary pozbawienia wolności, które administracja kanaa^p) ma obowiązek realizować i skonfrontował działania pozwanego podjęte w stosunku do powoda z przepisami oddziału 4. (Prawa i obowiązki skazanego) rozdziału X kodeksu karnego wykonawczego. Odwołując się do twierdzeń faktycznych powoda wziął pod uwagę fakt przeludnienia cel mieszkalnych, w których był osadzany, a więc o naruszenie art. 110 § 2 k.k.w., zgodnie z którym powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m2. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Według stanu prawnego, który obowiązywał w trakcie osadzenia G« bb _ w ZK w K « ^ i ^ m k k ( a miało to miejsce przed datą 6 grudnia 2009 r., tj. wejścia w życie --- STRONA 7 --- ustawy nowelizującej art. 110 k.k.w.), w myśl ówczesnego art. 248 § 1 k.k.w., dopuszczalne było, w szczególnie uzasadnionych wypadkach umieszczenie osadzonego, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2. O takim umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Przepis ten został uznany za niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, OTK-A 2008/4/62. W orzeczeniu tym TK wywiódł, że nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne, a w razie wyjątkowej kumulacji różnych niedogodności - nawet jako tortura. Nie wykluczono co prawda, w rzeczywiście nadzwyczajnych sytuacjach (np. nagły wzrost przestępstw i wyroków skazujących) możliwości czasowego osadzenia skazanych w celach o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m (zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w.). Zasady czasowego umieszczenia skazanego w takiej celi powinny być jednak wyraźnie określone. Przepisy nie mogą pozostawiać wątpliwości co do wyjątkowości sytuacji, w których to może nastąpić, maksymalnego czasu umieszczenia skazanego w mniejszej celi, dopuszczalności i ewentualnych zasad wielokrotnego umieszczania w takiej celi oraz trybu takiego postępowania. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając skargi obywateli polskich, uznał, że w sytuacji, w której na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m. kw. powierzchni celi, już sam ten fakt stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia naruszenia art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, nie można bowiem zapewnić w takich warunkach godnego traktowania więźnia. W konsekwencji stwierdził, że wszystkie sytuacje, w których osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m. kw. w celi będą traktowane jako uzasadniona przesłanka stwierdzenia naruszenia art. 3 Konwencji (por. wyroki ETPCz. z 22 października 2009 r. skarga nr 17885/04 Orchowski i skarga nr 17599/05 Sikorski). Także Sąd Najwyższy, nawiązując do powyższych orzeczeń, stwierdził w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. III CZP 25/11, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego niniejszej niż 3 m. kw. może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych. We wskazanych wyżej orzeczeniach niezachowanie minimalnej normy powierzchniowej przewidzianej w art. 110 § 2 k.k.w. uznano za obiektywną przesłankę naruszenia dóbr osobistych, wystarczającą do przyjęcia odpowiedzialności za skutki tego naruszenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd wskazał, że w okresie od dnia 27 sierpnia 2007 r. do dnia 05 lipca 2007 r. powód niewątpliwie był osadzony w celi --- STRONA 8 --- przeludnionej (por. notatka służbowa z dnia 27.08.2012 r. - k. 150). Pozwany natomiast nie wykazał okoliczności egzoneracyjnej - tj. że osadzenie powoda w takich warunkach było uzasadnione szczególnymi okolicznościami. Zatem bezprawne zachowanie pozwanego w tym zakresie zostało wykazane ponad wszelką wątpliwość. Odpowiedzialność za to zachowanie jest odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka, co było wielokrotnie podkreślane w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego - składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15), nie jest konieczne zatem wykazywanie przez powoda winy po stronie pozwanego i odwrotnie - pozwany nie może bronić się zarzutem, że winy nie ponosi. Konsekwencją przeludnienia pomieszczeń mieszkalnych było z kolei ich niedostateczne wyposażenie, stosownie do ilości faktycznie osadzonych osób. W ocenie Sądu Rejonowego skoro cela była przewidziana na 7 osób, przy normatywie powierzchni 3 m na jednego skazanego, to fizyczną niemożliwością było zapewnienie osadzonym „ponadnormatywnym” np. miejsca przy stole czy wystarczającej ilości miejsca w szafce. Skutkowało to naruszeniem prawa do prywatności, osobistej przestrzeni życiowej, w tym przechowywania rzeczy osobistych, wykonywania podstawowych czynności jak np. spożywanie posiłków - śniadania i kolacji w godnych warunkach. Umieszczenie aż 10 osadzonych w pomieszczeniu o powierzchni zaledwie 22,06 m2 , nawet jeżeli z uwagi na półotwarty charakter zataHk. nie przebywali stale ze sobą w jednym pomieszczeniu, niewątpliwie generowało konflikty. W tym aspekcie za wiarygodne należy uznać twierdzenia powoda, że mimo wentylacji i możliwości otwierania okien, w celach z uwagi na ich przeludnienie panował trudny do wytrzymania zaduch i wilgoć (skoro skazani suszyli w tych pomieszczeniach ręczniki i bieliznę). Owa ponadnormatywna obsada cel, z uwagi na półotwarty charakter Z A k K m b q p ^ w przekładała się z kolei na przeludnienie w całych pawilonach. W konsekwencji z pomieszczeń wspólnych, w tym z łazienki i sanitariatów, świetlicy, kuchni, biblioteki - korzystało więcej osób, aniżeli było to regulaminowo przewidziane. Uwiarygodnia to twierdzenia powoda, że miał on utrudniony i ograniczony dostęp do niektórych z tych pomieszczeń - tj. świetlicy i kuchni (pomieszczenia gospodarczego zwanego „smażalnią”). W ocenie Sądu prowadzi to do wniosku, że w przedstawionym wyżej zakresie zostały naruszone dobra osobiste powoda, tj. prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach respektujących jego godność i zgodnych z obowiązującymi w kraju normami prawnymi. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie znalazły natomiast potwierdzenia w ocenie Sądu Rejonowego stawiane pozwanemu zarzuty związane ze stanem technicznym pomieszczeń, higieną i opieką zdrowotną, wyżywieniem, możliwością --- STRONA 9 --- korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych. Z tych ostatnich powód nie korzystał w szerszym zakresie głównie z uwagi na własną bierną postawę. Zrozumiałym jest bowiem, że są one traktowane jako pewne dobrodziejstwo i do udziału w tego typu zajęciach kwalifikowani są skazani legitymujący się najkorzystniejszą prognozą kryminologiczno- społeczną. Nie sposób czynić z tego zarzutu pozwanemu. Co do zatrudnienia powoda - nie przedstawił on żadnych dowodów, które potwierdzałyby jego wywody odnośnie nadmiernej uciążliwości zaoferowanej mu pracy przy jego stanie zdrowia; nie ma też żadnego dowodu, aby stan ten uległ pogorszeniu w związku z wykonywanymi zajęciami. Powód został poddany badaniom lekarskim przed skierowaniem do zatrudnienia. Lekarz orzekł, że jest on zdolny do pracy. Zatem jakiekolwiek zarzuty powoda w tym zakresie musiałyby być poparte wiadomościami specjalnymi z zakresu medycyny, zaś powód, mimo pouczenia, nie zgłosił stosownego wniosku dowodowego w tym zakresie. Zwraca również uwagę roszczeniowa postawa przejawiająca się w zeznaniach powoda, który uważa, że administracja znMMta powinna załatwiać za niego jego wszelkie sprawy (np. zgłoszenie przestępstwa na jego szkodę, wyrobienie dokumentów). Warto również odnotować, że powód nie składał żadnych skarg w okresie odbywania kary pozbawienia wolności, a jego twierdzenia odnośnie rzekomego szykanowania go przez pracowników służby więziennej, niewłaściwego i monotonnego żywienia, czy braku odpowiedniej opieki medycznej, podnoszone w trakcie procesu o zadośćuczynienie, pozostają gołosłowne, nie poparte innymi wiarygodnymi dowodami. Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że zadośćuczynienie w żądanej przez powoda kwocie jest zdecydowanie wygórowane. Uciążliwość przeludnienia cel mieszkalnych choć miała miejsce i skutkowała naruszeniem dóbr osobistych powoda to nie była z uwagi na krótki, uwzględniany w niniejszym procesie, okres czasu (27 sierpnia 2007 r. - 05 listopada 2007 r.) znaczna i nie wywołała u powoda trwałych następstw. Zatem zadośćuczynieniem stosownym do charakteru oraz stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda jest w ocenie Sądu Rejonowego kwota 1.000 zł. Jest to przy tym kwota niewygórowana, mając na uwadze, że stanowi ona w przybliżeniu równowartość najniższego miesięcznego wynagrodzenia w 2007 r. (por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. - Dz. U. 2006/171/1227), a uciążliwości związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia powód odczuwał przez okres przekraczający dwa miesiące —od 27 sierpnia do 05 listopada 2007 r. (tj. w zakresie uwzględnianym przez Sąd w niniejszym postępowaniu). Taką zatem kwotę Sąd I instancji zasądził od pozwanego na rzecz powoda w punkcie --- STRONA 10 --- 1. wyroku, oddalając w punkcie 2. wyroku powództwo w pozostałym zakresie jako nieuzasadnione. O odsetkach ustawowych od zadośćuczynienia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Zgodnie z drugim z przytoczonych przepisów, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Roszczenie z tytułu czynu niedozwolonego jest roszczeniem bezterminowym. Brak było przedprocesowego wezwania do zapłaty kwoty objętej pozwem, a więc termin wymagalności roszczenia upłynął z dniem doręczenia pozwanemu odpisu pozwu - 20 grudnia 2011 r. (k. 91). Od dnia następnego pozwany pozostawał w opóźnieniu. Jednakże powód żądał odsetek od dnia wydania wyroku - 2 października 2012 r., a więc Sąd nie mógł w tym zakresie wykroczyć swym orzeczeniem ponad żądanie pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.). Sąd Rejonowy mając na uwadze, że powód jest osadzony w zaMadae kaap», nie posiada majątku, ani dochodów na poziomie umożliwiającym pokrycie choćby w części kosztów niniejszego postępowania, na podstawie art. 102 kpc kierując się zasadami słuszności, nie obciążył powoda kosztami postępowania i kosztami sądowym. Ze względów słusznościowych Sąd odstąpił od ściągnięcia nieuiszczonych kosztów z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda - art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (punkt 4. wyroku), jako że pochłonęłyby one całość zasądzonego świadczenia (wysokość opłaty od pozwu, od której zwolniony był powód to kwota 1.500 zł. Od powyższego wyroku apelację wniósł pozwany domagając się jego uchylenia i zasądzenia kosztów postępow ania odwoławczego w g norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 233 kpc, polegające na przekroczeniu granic zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez uznanie, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że pozwany nie zagwarantował powodowi odpowiednich warunków bytowych 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 248 § 1 kkw poprzez jego błędną wykładnię, w szczególności przyjęcie, że w okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce nie było podstaw do zastosowania powyższego przepisu 3. naruszenie przepisu art. 417 § 1 kc - poprzez zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie nieadekwatnej do stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda. Powód domagał się oddalenia apelacji. --- STRONA 11 --- XV Ca 424/13 Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Skarżący podniósł zarzut przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów przez Sąd Rejonowy przy dokonywaniu ustaleń co do braku zagwarantowania powodowi odpowiednich warunków bytowych w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Odnośnie tego zarzutu stwierdzić należy, że jest on nietrafny, zaś ustalony przez Sąd Rejonowy stan faktyczny nie budzi wątpliwości, i Sąd Okręgowy przyjmuje go za podstawę własnego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 382 kpc. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się dysharmonii pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją do jakiej doszedł Sąd I Instancji na podstawie tego materiału. Ponadto, w uzasadnieniu środka zaskarżenia poza negowaniem ustaleń faktycznych, nie podważa się ich skutecznie, i choć podejmuje się próbę ich konfrontacji z konkretnymi elementami materiału dowodowego w postaci zeznań świadków Majnarikt- i Adaflfcap» Sapawkatakk»', to nie daje ona dla skarżącego pomyślnych rezultatów. Świadek S&0BRŚM w swych zeznaniach nie odnosił się do wyposażenia cel. Natomiast świadek Maiw*k-przedstawił tylko ogólne zasady wyposażenia cel, co nie daje się pogodzić w świetle zasad doświadczenia życiowego z liczbą osadzonych zajmujących w przedmiotowym okresie pomieszkanie mieszkalne nr 9 w pawilonie 9-10 osób) i nr®.w pawilonie • ( 8 osób) z powierzchnią tychże cel (22,06 m2 i 20,65m2). Powierzchnia łóżek, nawet piętrowych zajmowała bowiem już znaczną część pomieszczenia, stąd nie sposób przyjąć, by było jeszcze 8-10 miejsc przy stołach i taborety dla wszystkich zajmujących celę oraz szafki więzienne dla każdego z nich na tak ograniczonej powierzchni.. Sąd I instancji podał dlaczego uwzględnił w tym zakresie zeznania powoda jako zgodne z zasadami doświadczenia życiowego i ocena Sądu Rejonowego jest przekonywująca i daleka od zarzucanej mu przez apelującego bezkrytyczności i dowolności. Należy zatem stwierdzić, że Sąd Rejonowy skrupulatnie i wnikliwie zbadał zgromadzony materiał dowodowy, dokonał wszechstronnego rozważenia dowodów zaoferowanych przez strony nie przekraczając granic art. 233 par. 1 kpc. Poddał je weryfikacji, zestawił treść zeznań powoda i świadków z pozostałymi dowodami w sprawie, w tym dokumentami, i dokonał prawidłowego wyboru. Zarzuty apelacji nie wykazały wadliwości dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny materiału dowodowego, a co za tym idzie błędu w ustaleniach faktycznych. Wbrew natomiast przekonaniu skarżącego, Sąd Rejonowy nie naruszył art. 248 § 1 kkw poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w okresie pobytu powoda w danej jednostce nie było podstaw do zastosowania tego przepisu. Sąd I instancji w ustalonym stanie faktycznym przyjął, że pozwany nie wykazał by istniał szczególnie uzasadniony wypadek (k. 178) i by 1 --- STRONA 12 --- XV Ca 424/13 zostały podjęte decyzje zgodnie z rozporządzeniem wydanym na podstawie §2 art. 248 kkw Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w lub eMĘtmk śJMMpfr przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz. U. z dnia 19 kwietnia 2006 r.). W orzecznictwie zarysowała się rozbieżność w wykładni prawa dotycząca tego, czy umieszczenie osadzonego w przeludnionej celi może być uznane samo w sobie, bez uwzględnienia innych uciążliwości, za naruszenie jego dóbr osobistych, przy czym ostatecznie Sąd Najwyższy wypowiedział się w tej kwestii pozytywnie w uchwale 7 sędziów z 18.10.201 lr. ( III CZP 25/11, publ. Bill. SN 2011/10/6 ). Zdaniem Sądu Najwyższego jest to wykładnia prokonstytucyjna (w cytowanym przez Sąd Rejonowy wyroku z 26.05.2008r., SK 25/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził mianowicie, że nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne, a w razie wyjątkowej kumulacji różnych niedogodności - nawet jako tortura, a także wyraził pogląd, że trudno sobie wyobrazić sytuację, w której w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m na osobę, co jest jednym z najniższych standardów w Europie, można mówić o humanitarnym traktowaniu) oraz uwzględniająca orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na tle art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4.11.1950r. ( Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 ). Choć zatem na konkretne warunki uwięzienia składają się różne parametry (jak np. powierzchnia pomieszczeniaprzy padająca na jedną osobę, dostęp światła i powietrza, infrastruktura sanitarna, wąrynkł spania i jedzenia lub możliwość przebywania poza celą) i uzasadnione jest ich łączne; ro żj^ u ^ a m e i ócena na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, to nie wyklucza to sytuacji, w której decydujące znaczenie zostaje przypisane jednemu czynnikowi ze względu na jego wagę jako przyczyny naruszenia dóbr osobistych osadzonego. Z art. 110 § 2 k.k.w. wynika, iż minimalna powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi 3 m2, co jest równoznaczne z ustaleniem standardu na najniższym możliwym poziomie. Naruszenie takiego minimum z reguły stanowi istotną przesłankę stwierdzenia naruszenia godności pozbawionego wolności, przybierającego postać poniżającego i niehumanitarnego traktowania, będącego następstwem przebywania w celi o drastycznie ograniczonej przestrzeni życiowej. Przy uwzględnieniu występujących w niniejszej sprawie okoliczności prowadziło to do uznania, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych i w rezultacie - przyznania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Nie można zgodzić się z zarzutem, iż zasądzone zadośćuczynienie jest wygórowane uwzględniając ponad 2-miesięczny okres pobytu w warunkach przeludnienia. Z uzasadnienia 2 --- STRONA 13 --- XV Ca 424/13 zaskarżonego wyroku jasno wynika, iż zasądzając przewidzianą w art. 448 k.c. sumę pieniężną Sąd 1 instancji miał na względzie zarówno charakter, jak i czas trwania naruszenia dóbr osobistych powoda. Powód, jak ustalił Sąd I instancji (a co nie jest kwestionowane w apelacji), przebywał w przeludnionych celach ponad dwa miesiące i w tym czasie przypadało na niego od 2,2 do 2,58 m powierzchni mieszkalnej, a więc znacznie poniżej powierzchni minimalnej. Bezprawne działanie pozwanego miało charakter trwały, a prawo powoda do godnego odbywania kary pozbawienia wolności zostało naruszone w stopniu wykraczającym poza typowe dolegliwości, które nieuchronnie wiążą się z osadzeniem w zflMMfe» Negatywne następstwa osadzenia w warunkach nieodpowiadającym standardom ujawniały się we wszystkich aspektach codziennego życia i funkcjonowania, jak choćby przemieszczanie się po celi czy spożywanie posiłków, utrzymywania higieny, naruszenia prawa do prywatności, generowało konflikty. Powyższe okoliczności w powiązaniu z długością okresu osadzenia powoda w celach mieszkalnych, w których przypadająca na niego powierzchnia była mniejsza mż 3 m , uzasadniały przyznanie powodowi zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości l.OOOzł. Nie jest to kwota wygórowana i odpowiada dyspozycji art. 448 k.c. Z uwagi na powyższe i na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych. /-/Krzysztof Godlewski /-/Ewa Fras-Przychodni /-/Tomasz Ignatowicz > 15 ' 3