Postanowienie XV Ca 1163/12 WYROK W I M I E N I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J Dnia 16 listopada

--- STRONA 1 --- Sygn.akt XV Ca 1163/12 WYROK W I M I E N I U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J Dnia 16 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Krzysztof Godlewski (spr.) Sędzia: SO Jolanta Borkowicz-Grygier Sędzia: SR del. Monika Frąckowiak Protokolant apl. rade. Michał Zakrzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. w Poznaniu sprawy z powództwa RiriMh D n A przeciwko SlSato»-PJHBiBHi - WBmktmmś A i a M i W h a p w Smmm o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Śremie z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 61/11 I. oddala apelację, II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym. I-Ii. Borkowicz-Grygier I-I K. Godlewski /-/M. Frąckowiak --- STRONA 2 --- Sygn. akt XV Ca 1163/12 UZASADNIENIE Rotft D « śk wniósł pozew przeciwko Psśmlmm- reprezentowanemu przez o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Rzeczonym pozwem objęto żądanie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty w 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy, wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu wezwania do zaprzestania naruszania dóbr osobistych do dnia zapłaty, zasądzenia od pozwanego kwoty 5.000 zł na rzecz Fundacji a także zasądzenia na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na zasadzie art. 100 k.p.c. wniósł odpowiedź na pozew, w której domagał się wezwania do udziału w sprawie właściwych stationes fisci, przekazania sprawy właściwemu sądowi rejonowemu oraz zwolnienia od udziału Pozwany sformułował także żądania ewentualne - w razie nieuwzględnienia jego wniosków formalnych - oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Dnia 9 lutego 2011 r. Sąd R ejonow y^lftN M taM ^M N M B ».w Wi mmmm wydał ■ M n M H M v . W W ł postanowienie, w którym ustalił, iż właściwym statio fisci Słfitta R o H M r są: w SjMrtfe oraz w R m m , w związku z czym wezwał jednostki te do udziału w sprawie, zwolnił a także uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do rozpoznania - odpowiednio - Sądowi Rejonowemu w Ś H k i R r n m m . W piśmie procesowym z dnia 28 kwietnia 2011 r. pełnomocnik powoda wskazał, iż kwota, jakiej domaga się od pozwanego kształtuje się na poziomie 10.000 zł. Dnia 30 maja 2011 r. do Sądu Rejonowego w Ś s ń k wpłynęła odpowiedź na pozew SlHfc» P « B » - w S a ń . w której zażądano oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy w Śremie oddalił powództwo w całości i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów --- STRONA 3 --- Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne: W okresach od 16 lipca 2002 r. do 30 października 2002 r. oraz od 11 grudnia 2002 r. do 12 lutego 2002 r. przebywał w AŚ w w warunkach izolacji penitencjarnej. Pojemność AS w wynosi 158 miejsc, które rozdysponowane są w 26 celach mieszkalnych. Każda cela wyposażona jest w głośnik radiowy, a nadto w niemalże każdej z nich znajduje się telewizor umieszczony tam za zgodą ĘĘKŚtm * AŚ. W obrębie każdej celi znajduje się oddzielony murami kącik sanitarny, wyposażony w miskę ustępową oraz w umywalkę, w niektórych przypadkach zainstalowaną poza tymże kącikiem. Stan wyposażenia, a to: ilość szafek, łóżek, taboretów i stołów dostosowany był do liczebności przebywających w celi skazanych. W okresie od 16 lipca 2002 r. do 12 lutego 2003 r. stan zaludnienia jednostki przekraczał jej pojemność i wynosił kolejno 206, 201, 190, 184, 158, 192, 193, 188, 201, 194, 193, 195, 198, 20 208, 201, 194, 177, 166, 165, 177, 197, 173, 183, 176, 171, 177 skazanych. Cele, w których przebywał powód w 2002 i w 2003 roku były temporalnie przeludnione. Kontrola przeprowadzona przez podległe Rzecznikowi Praw Obywatelskich osoby nie wykazała nieprawidłowości w funkcjonowaniu AŚ w zakresie wyposażenia, stanu wentylacji czy opieki medycznej. Kontrola potwierdziła stan przeludnienia jednostki w 2002 r. W okresie, w którym powód przebywał w AŚ w Ś*0ia» nie była prowadzona Sygn. akt XV Ca 1163/12 ew idencja, z której w ynikałyby dane co do ilości osadzonych osób w poszczególnych celach. W czasie pobytu w AŚ w S 4 W . powód nie sformułował żadnej skargi związanej z działalnością jednostki. Przeprowadzona w 2002 r. i 2003 r. przez w Ś w » kontrola nie wykazała nieprawidłowości w funkcjonowaniu AŚ pod względem sanitarno - higienicznym. W ogólnym stanie technicznym -dobrym - znajdowały się w 2002 r. i w 2003 r. przewody kominowe. W latach 2002 r. - 2003 r. na terenie AŚ czynne było, od poniedziałku do piątku, ambulatorium, którego rozkład czasu pracy znany był osadzonym, natomiast korzystanie z porad specjalistów odbywało się po uprzednim zapisaniu w książce zgłoszeń. R ^ tf w okresie pobytu w AŚ w Ś im ś b nie korzystał z pomocy lekarza internisty, w dniach 16 grudnia 2002 r., 13 stycznia 2003 r. oraz 10 lutego 2003 r. lekarz - 2 - --- STRONA 4 --- stomatolog podejmował natomiast u powoda działania mające na celu wyleczenie stwierdzonej zgorzeli zęba. Stan zdrowia powoda w czasie po opuszczeniu AŚ w Ś«aai§-nie budził wątpliwości. R ^ ^ jest psychicznie sprawny. Sprawność ta polega na niewystępowaniu u powoda ostrych zaburzeń psychicznych w sferze poznawczej lub emocjonalnej ani też ubytków klinicznych na tychże obszarach. Nie stwierdza się u powoda ujemnego wpływu warunków osadzenia na jego stan zdrowia psychicznego, co znajduje potwierdzenie również i w jego własnych twierdzeniach, co do tego, iż kara pozbawienia wolności winna być dolegliwa. Rdfli Dtffce nie doznał takich negatywnych wpływów warunków osadzenia, które skutkowałyby rozstrojem zdrowia psychicznego w jakimkolwiek stopniu, również i w ocenie samego powoda. Powyższej rekonstrukcji stanu faktycznego Sąd dokonał na podstawie złożonych do sprawy dokumentów, zeznań świadków, wydanej przez biegłego opinii oraz przesłuchania powoda w trybie art. 304 k.p.c. Zgodnie z brzmieniem art. 231 k.p.c., Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki wyprowadzić można z innych ustalonych faktów. Z uwagi na przeprowadzenie pozytywnego dowodu na okoliczność przeludnienia AŚ w 2002 i 2003 r. możliwe było stwierdzenie faktów na zasadzie domniemania, iż cele zajmowane przez powoda również zajmowane były przez większą aniżeli dopuszczalna przez podówcześnie obowiązujące przepisy prawa liczbę osadzonych. Poza granicami możliwości pozostaw ało jed n ak dokładne oznaczenie liczby przebyw ających w nich osób, dlatego Sąd ograniczył rekonstrukcję stanu faktycznego do generalnego stwierdzenia o przeludnieniu cel. W niniejszym postępowaniu w poczet materiału dowodowego zaliczono w znacznej mierze dokumenty prywatne, ale Sąd oparł również ustalenia stanu faktycznego na dokumentach urzędowych. Normy proceduralne wskazujące charakter powyższych zawarte zostały w art. 244 k.p.c. oraz w art. 245 k.p.c. I tak, według pierwszego ze wskazanych przepisów prawa, dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Z przepisu tego wprost wynika domniemanie prawdziwości treści tak sporządzonych dokumentów, niemające jednak charakteru absolutnego, wobec możliwości jego wzruszenia (łac. praesumptio iuris tantuni). Mocą art. 245 k.p.c. ustanowione zostało natomiast względem dokumentu prywatnego jedynie domniemanie tego, iż osoba, która podpisała taki dokument, złożyła oświadczenie w Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 3 - --- STRONA 5 --- nim zawarte. Wskazać również wypada, iż jakkolwiek spora część dokumentów stanowiących materiał dowodowy w niniejszej sprawie przedłożona została w postaci uwierzytelnionych fotokopii, jednak powód ani pozwany nie kwestionowali istnienia ich oryginalnych wersji, wobec czego możliwe było poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie tychże, natomiast Sąd nie znalazł podstaw ku temu, by kwestionować wartość dowodową nadmienionych kopii z urzędu. W toku postępowania, wydana została opinia biegłego - orzeczenie sądowo - lekarskie specjalisty psychiatrii z dnia 20 stycznia 2012 r. Opinia ta nie była kwestionowana przez strony procesu, natomiast - w ocenie Sądu - weryfikowalna była tak pod kątem zasad logiki jak i doświadczenia życiowego oraz zasad powszechnej wiedzy, a także jej podstaw teoretycznych, sposobu umotywowania oraz stopnia stanowczości, wobec czego wartość dowodowa tejże, oceniona została przez Sąd pozytywnie w całej rozciągłości. Zeznający podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 2 września 2011 r. świadek - W 4 h a v RatiMńw (k. 134-134v akt) podjął próbę wyjaśnienia wątpliwości związanych z objęciem osób osadzonych fachową opieką medyczną. Wobec zatrudnienia świadka w AŚ w latach 2002 - 2003, możliwe było bazowanie na jego relacji w tej mierze, która - z jednej strony podlegała pozytywnej ocenie jako koherentnej, z drugiej konweniowała ze zgromadzoną w toku postępowania obiektywną dokumentacja medyczną, wobec czego ustalenia stanu faktycznego w tej mierze mogły posłużyć ustaleniu stanu faktycznego. Na szczególną uwagę zasługiwały przede wszystkim objaśnienia co do udzielonej pomocy stomatologicznej oraz braku konieczności niesienia osadzonemu pomocy ogólno medycznej, które pozwoliły zaprzeczyć próbom lansowania nieuprawnionych w tej mierze w yw odów pozw u. W charakterze świadka zeznawała zatrudniona w AŚ - K M p a F^H hr. Jako wieloletni pracownik miała wiedzę co do stosowania systemów informatycznych i sposobów ewidencjonowania osób osadzonych w AŚ, która jakkolwiek nie była szczegółowa, brak było podstaw po temu, by odmówić jej wiarygodności. Dzięki zeznaniom świadka możliwe było potwierdzenie zawartych w wydrukach komputerowych danych, które zasadniczo korespondowały z jej relacją. Za wiarygodną uznać należało również informację o przeludnieniu jednostki i bieżącym informowaniu o tym fakcie sędziego penitencjarnego, albowiem znajdowało to potwierdzenie w protokołach pokontrolnych. Ogół zeznań stanowił spójną relację i brak było podstaw do jej nieuwzględnienia, zwłaszcza, iż nie zmierzała ona do egzoneracji pozwanego, li tylko wskazywała, że nie jest możliwe dokładne odtworzenie zaludnienia poszczególnych cel, albowiem nie zezwalają na to dane, których - w istocie - brak z uwagi na nieprowadzenie odnośnych ewidencji. Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 4 - --- STRONA 6 --- Na miano wiarygodnych zasługiwały zeznania świadków - BdMto oraz W pierwszej kolejności wskazać należało, iż przedstawione twierdzenia zgodne były z zakresem pełnionych na terenie AŚ świadków obowiązków, natomiast w przypadkach, w których nie mieli oni konkretnej wiedzy do warunków pobytu zapewnianymi przez AS, w związku z którymi pozostawało roszczenie powoda, nie wzbogacali swoich zeznań niepewnymi, czy wręcz nieprawdziwymi informacjami. Logika obu wywodów, a także korespondencja ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami pozwoliły na pozytywną weryfikację w toku oceny dowodów i oparcie na nich rekonstrukcji stanu faktycznego. Jedynie co do świadka G « | p » wskazać należało, iż zeznania w zakresie gwarantowanych na terenie AŚ świadczeń kulturalno - wychowawczych dotyczyły okresu zatrudnienia świadka w AŚ, to jest od 1 kwietnia 2003 r., zatem czasu, który nastąpił po tym, za który powód domaga się zadośćuczynienia, wobec czego relacja w tej mierze jakkolwiek była wiarygodna to nieprzydatna w niniejszym postępowaniu. Częściowo pozytywnej weryfikacji poddawały się twierdzenia przedstawione przez powoda podczas przesłuchania przeprowadzonego w trybie art. 304 k.p.c.. W pierwszej kolejności powód przedstawił logiczną relację co do wykształcenia, stanu rodzinnego oraz wyniku prowadzonych przeciwko niemu postępowań karnych, a także wyposażenia cel. Nie zasługiwały natomiast na przymiot wiarygodności twierdzenia powoda, iżby cele, w których przebywał były zagrzybiałe, wentylacja nie działała, pomieszczenia znajdowały się w stanie niedogrzania, środki przeciwbólowe niedostępne, a pomoc medyczna nieudzielania. Okoliczności te ni znajdowały potwierdzenia w żadnym ze zgromadzonych w toku procesu dowodów, a nadto sprzeczne z innymi wiarygodnymi w tej mierze zeznaniami świadków (udzielanie pom ocy m edycznej) czy dokum entam i (rzekom y b rak wentylacji). Z tych też względów, przesłuchanie powoda tylko w części zdatne było do ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego. Powyższe ustalenia faktyczne doprowadziły Sąd Rejonowy do następujących rozważań i wniosków: Powód Ddafet domagał się w niniejszym procesie zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia za krzywdy pozostające, w jego ocenie, w związku z przebywaniem w AŚ w Ś m n k niezapewniającym na przełomie lat 2002/2003 przepisanych prawem warunków osadzenia. Powództwo to okazało się niezasadne, w konsekwencji czego podlegało oddaleniu. Formułując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd zobowiązany był do dokonania subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod rozległe prawodawstwo zawarte w: przepisach prawa międzynarodowego, ustawy zasadniczej (Konstytucji) RP, przepisów kodeksowych Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 5 - --- STRONA 7 --- cywilnych oraz norm zawartych w kodeksie karnym wykonawczym, przy ogólnym respektowaniu dorobku judykatury, tak ETPCz jak i Sądu Najwyższego. Art. 30 Konstytucji RP (dalej: KoRP) statuuje, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Zgodnie natomiast z art. 91 ust. 1 KoRP ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. W taki oto sposób, w zakres obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej przepisów prawa wchodzi również - między innymi - art. 3 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPCz), który wskazuje, iż nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu oraz art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw obywatelskich i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (opubl. w Dz. U. z 1977r., numer 38, poz. 167 i 169), zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Powyższe nakłada na organy państwa obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych (dla porządku - rozważania dotyczące zakładów karnych dotyczą również w niniejszym uzasadnieniu aresztów śledczych) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Obowiązek ów nierozerwalny jest również z uregulowaniem art. 8 ust. 1 EKPCz normującego nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytow ych i sanitarnych, w których godność ludzka i praw o do intym ności nie doznają uszczerbku. Przedłużeniem powyższych zasad jest materialno - prawne unormowanie art. 23, zgodnie z którym dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Nie budzi przy tym wątpliwości, w pełni aprobowany pogląd, iż dokonana w art. 23 k.c. enumeracja nie stanowi zamkniętego katalogu, w konsekwencji czego, na zasadzie przepisów prawa cywila żądać można ochrony wszelkich dóbr osobistych, w tym także niezbywalnej godności. Środki, które stosować może Sąd w razie stwierdzenia naruszenia dóbr osobisty wynikają z kolei z art. 24 k.c. oraz ściśle z nim skorelowanego art. 448 k.c. Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 6 - --- STRONA 8 --- Sygn. akt XV Ca 1163/12 Według art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działanie może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonań naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczeni o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie natomiast z art. 448 zdanie pierwsze k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Jakkolwiek Sąd nie podejmuje w tym miejscu polemiki z prezentowanymi dotychczas w doktrynie i judykaturze zapatrywaniami co do wzajemnej relacji art. 445 § 1 k.c. oraz art. 448 k.c. wyraża pogląd, iż zasadniczą funkcją uregulowanych celem ochrony dóbr osobistych narzędzi prawnych jest pełna kompensacja (moralnej) szkody względem osoby, która doznała bezprawnych naruszeń. Podstawa prawna roszczeń winna być uzupełniona w okolicznościach niniejszej sprawy także o dyspozycję art. 417 § 1 k.c., który statuuje, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność S l« ^ P iś M n lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę z mocy prawa. W zw iązku z obow iązyw aniem art. 67 k.p.c., osoby prawne, inne jednostki organizacyjne organizacje społeczne mające zdolność sądową dokonują czynności procesowych przez organy albo przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Z tej też przyczyny za Pwmmtmm podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z działalnością której wiąże się dochodzone roszczenie lub organ jednostki nadrzędnej, w konsekwencji czego w niniejszej sprawie pozwanym był Bezprawność, o której mowa w art. 417 § 1 k.c. wyklucza wykazywanie zawinienia, choćby w stopniu niedbalstwa. Nie sposób wspomnieć o tym, iż także na bezprawności zasadza się ochrona wywodzona z art. 23, 24 i 448 k.c., niemniej jednak podkreślić należy, iż zakres zastosowania tych przepisów nie wyklucza się, li tylko krzyżuje, wobec czego orzekanie jest w sprawach typu niniejszego możliwe kumulatywnie, na zasadzie wszystkich wskazanych podstaw. -7 - --- STRONA 9 --- Za bezprawne uznać należy działania naruszające dobra osobiste (godność, prawo do humanitarnego traktowania czy do intymności) we wszystkich tych sytuacjach, kiedy nie istnieją żadne okoliczności je usprawiedliwiające, a to: działanie w ramach obowiązujących przepisów prawa, wykonywanie prawa podmiotowego czy zgoda samego pokrzywdzone go. Do dnia 6 grudnia 2009 r. obowiązywał art. 248 Kodeksu karnego wykonawczego (dalej: KKW), który w § 1 statuował, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach lub aaMtt» śM a o f^ m ó g ł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2, o czym należało niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Utarta mocy obowiązującej przez art. 248 KKW stanowiła konsekwencję uznania tegoż za niezgodny z przepisami ustawy zasadniczej przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 r. (sygnatura akt: SK 25/07). Aktualnie, możliwość przekroczenia wskaźnika metrażu przypadającego na osobę normuje art. 110 § 2a i nast. KKW, przepisy te jednak z uwagi na dochodzenie roszczeń przez za okres od 27 czerwca 2002 r. do 27 lutego 2003 r. nie znalazły zastosowania. Okoliczności pobytu powoda w AS w Ś m m k rozpatrywane winny być z kolei w związku z brzmieniem art. 110 zdanie drugie KKW: cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Z uw agi na podów czesne zam ieszczenie art. 248 KKW w przepisach przejściowych i końcowych, wskazać wypadało, iż miał on szczególny charakter względem regulacji art. 110 KKW, która jednak nie umożliwiała, poza umieszczeniem osadzonego w celi, w której na jedną osobę przypadało mniej aniżeli 3 m2, rezygnacji z innych wskazanych weń warunków bytowych (sprzęt, higiena, temperatura). Z przedmiotowej regulacji wynikało także bezwzględne, a każdorazowe wskazywanie tego, jakie zaistniały szczególnie uzasadnione wypadki czasowego zwiększenia limitu osób osadzonych w poszczególnych celach, bezpośrednio prowadzącego do przeludnienia. Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, ETPCz uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m2, przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. (vide — skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 8 - --- STRONA 10 --- nr 28524/95) Trybunał stwierdził z kolei, iż przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. Na gruncie powstałych w krajowej i europejskiej judykaturze nieścisłości uplasowały się dwa paralelne poglądy — pierwszy, zgodnie z którym w razie przeludnienia celi powinno także dochodzić do naruszenia innych gwarancji dotyczących warunków pobytu osadzonego w z d W ń i oraz drugi, iż przekroczenie wskaźników pojemności jednostki stanowi samoistną przesłankę naruszenia dóbr osobistych (w konsekwencji - zasądzenia zadośćuczynienia). Obecnie ostatnie ze wskazanych zapatrywań nie budzi wątpliwości i osoby dochodzące roszczeń w analogicznych do niniejszej sprawach, nie muszą silić się na wykazywanie dodatkowych, nierzadko absurdalnych okoliczności. Ogólna reguła dotycząca ciężaru dowodzenia zawarta została w art. 6 k.c. oraz w skorelowanym z nim jego proceduralnym odpowiedniku - art. 232 zdanie pierwsze k.p.c., na zasadzie których to osoba, która z jakiegoś faktu wywodzi skutki prawne, winna udowodnić jego wystąpienie. Przepisy normujące ochronę dóbr osobistych ustanawiają jednak korzystne dla strony powodowej domniemanie bezprawności, które przerzuca na stronę pozwaną konieczność przeprowadzenia dowodu tego, iż w danych okolicznościach sprawy bezprawność nie zachodził. W konsekwencji, powód winien wykazać fakt naruszenia dobra osobistego, powstania krzywdy oraz jej rozmiaru, a także istnienia związku przyczynowo - skutkowego między tymże bezprawnym naruszeniem, a powstałą u powoda szkodą, i to związku o charakterze adekw atności, k tóra w ynika 361 § 1 k.c. (zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła). W związku z powyższymi rozważaniami stwierdzić należało, iż na powodzie spoczywał ciężar wykazania w niniejszym procesie przede wszystkim tego, iż wykonywana była wobec powoda w AS w Ś a ś e kara pozbawienia wolności (względnie rzeczywiste pozbawienie wolności na innej podstawie — np. tymczasowe aresztowanie) przez określony czas w warunkach przeludnienia, ewentualnie, iż dochodziło do innych naruszeń (np. ograniczenia cyrkulacji powietrza, niezachowania zasad higieny czy niewłaściwej opieki medycznej), natomiast w gestii pozwanego leżała obrona polegająca na wskazaniu legitymacji do wprowadzania przedmiotowych ograniczeń oraz wykazaniu, iż normy dotyczące warunków bytowych były przestrzegane. Sygn. akt XV Ca 1163/12 -9 - --- STRONA 11 --- W efekcie przeprowadzonego postępowania dowodowego uznać należało, iż w AŚ w nie dochodziło do naruszania warunków bytowych innych niż konieczność zachowania wskaźnika 3m2 /osobę. Jakkolwiek w ocenie osób przeprowadzających kontrolę z ramienia Rzecznika Praw Obywatelskich, techniczna kondycja AŚ mogła prowadzić do konieczności podjęcia działań remontowych, nie stanowiła ona naruszenia w stopniu bezprawności. Pamiętać bowiem należało, iż jakkolwiek warunki w AŚ były skromne, to spory nań wpływ miało zachowanie osób osadzonych, zobowiązanych do zachowania porządku i higieny osobistej. Pozwany dostarczał osadzonym tak środki czyszczące jak i środki higieny osobistej, a nadto umożliwiał dodatkowy zakup tychże na terenie jednostki, wskutek czego możliwe było uznanie, iż osadzeni niejako sami kreowali warunki, w których przebywali. Bezdyskusyjne jest co prawda to, że na ewentualnie występujące przeludnienie i warunki techniczne pomieszczeń oraz urządzeń nie mieli wpływu, to mogli nie pokrywać ścian malunkami czy dbać o porządek. Sygn. akt XV Ca 1163/12 RtfK DflHfe zarzucał pozwanemu, niezachowanie właściwych warunków cyrkulacji powietrza. AŚ zdołał jednak przeprowadzić dowód na to, iż wentylacja była sprawna, albowiem pozostawała w ogólnym stanie technicznym - dobrym - co stwierdzane było regularnie przez uprawnione po temu osoby na zasadzie art. 62 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - prawo budowlane (tekst jednolity opubl. w Dz. U. z 2010r. Nr 243, poz. 1623 ze zmianami). Sąd orzekający podkreślił, iż przebywanie w warunkach legalnego pozbawienia wolności, co do zasady, znajduje uzasadnienie w uprzednim działaniu przestępnym osób osadzonych i nie m oże prow adzić do gw arantow ania w arunków subiektyw nie komfortowych, albowiem podstawowym zadaniem stosowania sankcji karnych jest represja, następnie natomiast resocjalizacja. W świetle powszechnie obowiązującego zakazu tortur, nieludzkiego (niehumanitarnego) traktowania oraz obowiązku poszanowania godności, środki represji stosowane winny być w sposób przepisany prawem, niemniej jednak nie można wymagać od państwa, iżby miało gwarantować przebywanie w mlśaśtmk k « p t t czy a ^ H a rit ś M a p f c w warunkach przekraczających obiektywny komfort. Więzienna służba zdrowia zapewnia opiekę zdrowotną osobom pozbawionym wolności na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego (dalej: KKW). Art. 102 pkt 1 KKW statuuje, iż skazany ma prawo między innymi do opieki lekarskiej i sanitarnej, po myśli natomiast art. 115 § 1 KKW skazanym zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. - 10 - --- STRONA 12 --- Świadczenia zdrowotne udzielane są skazanemu przede wszystkim przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności (art. 115 § 4 KKW). Z uwagi na powyższe, osobie osadzonej w zo M m M i kmmfgf (AŚ) zapewnić należy opiekę lekarską w placówce służby zdrowia w zakładach karnych - albo - w razie potrzeby - w placówkach służby zdrowia poza z d M R » l ^ i . Opieka medyczna zapewniana skazanym jest bezpłatna i jako taka finansowana z budżetu, jako że skazani nie podlegają powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. art. 66 a contrario ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2008r., nr 164, poz. 1027). Pozwany AŚ uwolnił się w niniejszym postępowaniu od zarzutu niezapewnienia opieki medycznej skazanemu. Inne natomiast zarzuty, a to choćby niepodanie środków przeciwbólowych obciążało powoda i jako niewykazane, nie zostało uwzględnione przez Sąd. W taki sam sposób - w związku z art. 6 k.c. i art. 232 zd. pierwsze k.p.c. - powód nie zdołał udowodnić, iżby pozostawanie w warunkach pozbawienia wolności w AŚ w SMBrit miało wpłynąć niekorzystnie na kondycję jego narządu wzroku. Jakkolwiek zarzuty tego rodzaju sformułowane były podczas przesłuchania w trybie art. 304 k.p.c. (k. 135 akt), powód nie wnioskował o przeprowadzenie po temu żadnych dowodów, w tym choćby dowodu z opinii biegłego lekarza okulisty na okoliczność wpływu warunków bytowych na pogorszenie ostrości widzenia, a Sąd nie był zobligowany do przeprowadzenia dowodu na tą okoliczność z urzędu, bowiem nie wymagały tego okoliczności sprawy (fakt reprezentowania powoda przez swego pełnomocnika czy też pełne rozeznanie powoda). Zgodnie z dyspozycją art. 4421 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozw olonym ulega przedaw nieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę. Art. 4421 § 3, z kolei wskazuje, iż w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany i dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przepisów w tym brzmieniu nie należało jednak stosować w niniejszym wypadku ze względu na obowiązywanie art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (opubl. w Dz.U. z 2007r., nr 80, poz. 538), wedle którego do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 4421 Kodeksu cywilnego. Sygn. akt XV Ca 1163/12 -11 - --- STRONA 13 --- Zastosowanie zatem w niniejszym wypadku znajduje art. 442 § 1 k.c., zgodnie z którym, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Podczas posiedzenia wyznaczonego celem przeprowadzenia rozprawy w dniu 5 czerwca 2012 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda R iM B D o i» (k. 216 akt). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 11 lutego 1963 roku, sygnatura akt III Po 6/62, opubl. w OSNCP z 1964r., nr 5, poz. 87 (pogląd potwierdzony w wyroku z dnia 18 września 2002 r., sygnatura akt III CKN 597/2000), fakt powzięcia wiadomości o szkodzie ma miejsce wtenczas, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody. Wprzedmiotowym postępowaniu powód żądał zasądzenia na jego zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku z przebywaniem w AS w ŚiOM»>w okresie od 27 czerwca 2002 r. do 27 lutego 2003 r., przy czym rzeczywiste pozbawienie wolności w AŚ w Ś tfa ś ; a wynikające z Informacji o pobytach i orzeczeniach (k. 80-83 akt) oraz z przesłuchania powoda w trybie art. 304 k.p.c. (k. 135v akt), miało miejsce w okresach od 16 lipca 2002 r. do 30 października 2007 r. oraz od 11 grudnia 2003 r. do 12 lutego 2003 r. Niezachowanie obowiązujących podówczas norm, a dotyczących przeludnienia, mógł powód stwierdzić w chwili kiedy w przedmiotowych warunkach się znalazł — które występowały, w jego ocenie, przez okres osadzenia w A Ś, przy czym za chw ilę m ożliw ie najdalszą uznać należało dzień opuszczenia AS, to jest — wedle zgromadzonego materiału dowodowego — 12 lutego 2003 r. Sąd Rejonowy wskazał, że twierdzenia prawne nie podlegają prekluzji, ta bowiem może odnosić się tylko do twierdzeń faktycznych (powoływania nowych dowodów). W dalszej kolejności Sąd wskazał, że treść zarządzeń wydawanych przez przewodniczącego, podług których strona pozwana winna była odnosić się do twierdzeń powoda (przykład: punkt 5 zarządzenia z dnia 6 maja 2011 r. — k. 65v akt czy też punkt 2 postanowienia 1 wydanego w toku rozprawy w dniu 11 października 2011 r.. — k. 148 akt). Pozostawienie bowiem dyskrecjonalnej władzy sędziego uprawnienia przewidzianego w art. 207 § 3 k.p.c. umożliwia mu podjęcie decyzji w jakim zakresie z tego uprawnienia w konkretnej sprawie skorzysta, a zatem - czy zobowiąże stronę do założenia we wskazanym terminie wszystkich twierdzeń, zarzutów i wniosków dowodowych, czy tylko do wykonania niektórych z tych obowiązków. . Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 1 2 - --- STRONA 14 --- Dokonany wybór jest jednak wiążący dla strony. Oznacza to, że zobowiązanie do zgłoszenia wszelkich wniosków dowodowych wymusza pełną aktywność dowodową w wyznaczonym terminie i nie uprawnia do zgłaszania tego rodzaju wniosków w terminie późniejszym, poza wypadkami, gdy strona wykaże, iż nie mogła danego wniosku zgłosić wcześniej. Niemożność ta musi jednak mieć charakter obiektywny, nie dotyczy zatem wypadków przeoczenia określonej koncepcji obrony, możliwej do podjęcia w terminie wyznaczonym na składanie wniosków dowodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2008 r. wydany w sprawie o sygnaturze akt V CSK 125/08, opubl. w SIP Lex pod numerem 602329). Co do początku biegu terminu przedawnienia zważyć natomiast należało, iż w chwili, w której dochodziło do subiektywnych naruszeń warunków bytowych powoda, podmiot będący pozwanym był znany i nie budziło wątpliwości, iż bytność AŚ związana jest z funkcjonowaniem Państwa Polskiego i odpowiedzialności za jego działania Skalni Foafe», a jedyną wątpliwością pozwanego mogło być pozwanie konkretnej statio fisci, której ustalenie natenczas również nie było niemożliwe. Istotnym w tej mierze jest również fakt, iż w chwili, kiedy powód przebywał w AŚ, obowiązywał przepis art. 248 KKW, który w jasny sposób formułował dopuszczalność pozostawania w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m2, na zasadzie wyjątku i to na czas określony. Marginalnie Sąd wskazał również, iż zarzut przedawnienia podniesiony został także w odpowiedzi na pozew sformułowanej przez W świetle brzmienia natomiast art. 34 k.c. Skafk Paaflk» jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nie należącego do innych państw ow ych osób praw nych. K onkretne stationes fisci reprezentują tylko SkM b P b M m i trudno uznać, iżby stanowisko wyrażone przez jedną z nich uznać za niebyłe, w sytuacji zwolnienia jej od udziału w sprawie, a także z uwagi fakt jednolitości charakteru SłariK PpM w . z tej bowiem przyczyny iż, reprezentuje całość praw państwa w stosunku do mienia państwowego nieprzysługującego innym państwowym osobom prawnym (zob. N. Gaił, Skarb Państwa, Warszawa 1996, s. 90). Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ustalić czy działanie pozwanego było bezprawne. W świetle przedawnienia roszczeń powoda nieuprawnionym byłoby natomiast wskazywanie kwoty, która przysługiwałaby mu, gdyby przedawnienie nie nastąpiło. Sąd Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 1 3 - --- STRONA 15 --- 4 « Sygn. akt XV Ca 1163/12 sygnalizuje jednak, iż w efekcie niniejszego postępowania stwierdzono, iż dobra osobiste powoda zostały naruszone, co znamionowane było bezprawnością. Na marginesie tylko wskazać wypadało, iż ewentualna kompensata strat moralnych byłaby o tyle utrudniona, iż nie sposób było z pełną stanowczością stwierdzić jaki był zakres rzeczonej bezprawności — uściślając — jaki był stopień przeludnienia. Brak uczynienia zadość ciężarom dowodowym spoczywającym na powodzie — a to nieudowodnienie ile osób w poszczególnych celach z nim przebywało (same twierdzenia powoda w tej kwestii były niewystarczające), a nadto brak stosownych danych AŚ z przełomu lat 2002/2003 wywołany niefunkcjonowaniem właściwego systemu je rejestrującego pozwalało wywieść jedynie — na zasadzie domniemania prawnego, iż powód w warunkach przeludnienia przebywał. Rekapitulując powyższe rozważania, powództwo RUBh D «U t zostało oddalone w całości, o czym Sąd rozstrzygnął w punkcie 1 wyroku. Podstawę orzeczenia o kosztach procesu stanowiła obowiązująca w postępowaniu cywilnym zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1k.p.c.). W związku ze zwolnieniem powoda od ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie z dnia 22 października 2010 r., sygnatura akt I C 1038/10) nie był on zobowiązany do uiszczenia opłaty stosunkowej od wniesionego pozwu ani też poniesienia kosztów sporządzonej do sprawy opinii biegłego, wobec czego kwoty te obciążały S U U P«Utam (punkt 2 wyroku). Koszty zastępstwa procesowego strony reprezentowanej przez radcę prawnego zaliczone zostały natomiast przez prawodawcę w art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. do kosztów procesu, stanowiących szersze pojęcie niż koszty sądowe, od których zwolnienia uzyskać nie można. W związku z przegraniem sprawy w całości, Sąd postanowił zasądzić od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł (punkt 3 wyroku). Kwota ta wyliczona została na podstawie § 6 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez S U » PaUfew- kosztów pomocy udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r nr 163, poz. 1349 ze zmianami) w związku z wartością przedmiotu sporu - 10.000 zł. Nie znalazł przy tym Sąd uzasadnienia dla zastosowania w niniejszym wypadku dyspozycji art. 102 zezwalającego na nieobciążanie przegrywającej strony powstałymi kosztami. Apelację od niniejszego wyroku wniósł powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając niniejsze orzeczenie w zakresie punktów 1 i 3. Skarżący podniósł zarzut: 1. obrazy przepisów prawa materialnego - art. 24 i 448 k.c. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; - 1 4 - --- STRONA 16 --- * Sygn. akt XV Ca 1163/12 2. obrazy przepisów prawa materialnego 4421 k.c. w związku z 121 pkt. 4 k.c. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 3. naruszenia prawa procesowego, polegającego na nierozważeniu przy podejmowaniu decyzji wszystkich okoliczności sprawy. Skarżący domagał się zmiany wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, nadto zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 100 k.p.c. W odpowiedzi na apelację powoda, pozwany reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się bezzasadna. Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił w przedmiotowej sprawie stan faktyczny, stanowiący podstawę do merytorycznego rozpoznania powództwa, w związku z czym Sąd Okręgowy przyjął niniejsze ustalenia za własne. Na aprobatę zasługiwała również ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Rejonowy oraz rozważania prawne. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 24 k.c. i art. 448 k.c. podniesiony przez apelującego, skoro Sąd Rejonowy ustalił, że w przedziale czasowym wskazanym przez powoda przebywał on w Ś W a p i w Śmmm w warunkach przeludnienia, co stanowiło bezprawne zachowanie pozwanego i naruszyło dobra osobiste powoda. Sąd podzielił stanowisko powoda co do zasady, że zaistniała odpowiedzialność pozwanego za zaistniały stan rzeczy i ziściła się przesłanka do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, a powództwo oddalił jedynie wobec przedawnienia roszczenia. Wskazać należy, że ustalenia powyższe były przy tym możliwe do dokonania w oparciu o domniemanie faktyczne - skoro w A n ś Ś M a p t było przeludnienie w okresie, kiedy przebywał tam powód, musiało zatem i jego dotknąć. Powód nie naprowadził żadnych środków dowodowych, które dałyby podstawy do czynienia szczegółowych ustaleń w tym zakresie, a tylko w takich okolicznościach możliwe byłoby ustalenie wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia, choć z uwagi na uwzględnienie zarzutu przedawnienia, nie miałoby to żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Prawidłowo przy tym przytoczył Sąd Rejonowy przepisy prawne określające termin przedawnienia roszczenia dochodzonego przez powoda - czyli art. 442 § 1 k.c., wskazując, - 1 5 - --- STRONA 17 --- że jest to termin trzyletni liczony od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Należy podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że termin ten należało liczyć najpóźniej od opuszczenia przez powoda A m b (P S IMhaoeer w Ś n m k , co miało miejsce 12 lutego 2003 r. Wskazać przy tym należy, że powód przebywając w warunkach przeludnienia już w tym momencie odczuwał dyskomfort z tym związany, miał świadomość złych warunków, za które odpowiadał pozwany, a nadto znał podmiot odpowiedzialny za ten stan. Wobec czego już w momencie przebywania w A i m é S M É p k możliwe było dochodzenie roszczenia i od tego momentu liczyć należy termin przedawnienia. W każdym razie bieg terminu rozpoczął się najpóźniej z dniem opuszczenia A m B » Ś M n p przez powoda. Wobec powyższego w momencie wytoczenia powództwa - marzec 2011 r. - roszczenie powoda było już przedawnione. Nie do przyjęcia jest przy tym koncepcja prezentowana, przez powoda, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia w oparciu o przepis art. 121 pkt 4 k.c. Powszechnie przyjęte przez doktrynę i judykaturę jest tzw. obiektywne pojęcie siły wyższej. Według teg j stanowiska siłę wyższą odróżnia od zwykłego przypadku (casus) to, że jest to zdarzenie nadzwyczajne, zewnętrzne i niemożliwe do zapobieżenia (vis cui humana infirmitas resistere non potest). Należą tu zwłaszcza zdarzenia o charakterze katastrofalnych działań przyrody i zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna, zam ieszki krajow e itp., a także w pew nych przypadkach akty władzy publicznej, którym nie może przeciwstawić się jednostka (tak W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania - zarys wykładu, Warszawa 2002, s. 247) - por. Adam Jedliński, komentarz do art. 121 k.c. Nie sposób zatem przyjąć, aby niska świadomość prawna powoda stanowiła przypadek siły wyższej. Wskazać należy, że ustawowym skutkiem przedawnienia jest powstanie po upływie terminu przedawnienia po stronie tego, przeciw komu przysługuje roszczenie, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia, czyli tzw. zarzut peremptoryjny. Wykonanie tego uprawnienia powoduje, że roszczenie już nie może być skutecznie dochodzone - por. Stanisław Rudnicki, komentarz do art. 117 k.c.. system informacji prawnej Lex Polonica. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, wobec skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia przez pozwanego. ą Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 1 6 - --- STRONA 18 --- Zwrócić należy uwagę, że przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, dopuszczenie bowiem możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strony pozostawałyby przez dziesiątki lat w niepewności co do swej sytuacji prawnej - por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24.05. 2006 r., A Ca 1345/05, LEX nr 215625. Nie uwzględnienie zarzutu przedawnienia winno mieć zatem zastosowanie w wyjątkowych okolicznościach. W realiach przedmiotowej sprawy nie można uznać, że skorzystanie przez pozwanego z niniejszego zarzutu stanowiło nadużycie prawa (art. 5 k.c.). W wyjątkowych okolicznościach sąd może posłużyć się przy ocenie podniesionego zarzutu przedawnienia treścią art. 5 k.c. Stosując powołany przepis trzeba mieć oczywiście na względzie jego szczególny charakter wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Z tej przyczyny dla oceny, czy podniesiony zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa, konieczne jest rozważenie charakteru dochodzonego roszczenia, przyczyn opóźnienia i jego nienadmiemości - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 02.04.2003 r., I CKN 204/01, LEX nr 78814. Uwzględnienie stanowiska powoda, że pozwany podnosząc zarzut przedawnienia nadużył prawa mogłoby byłoby uzasadnione, gdyby to pozwany swoim zachowaniem przyczynił się do tak późnego wniesienia powództwa przez RdMh. Gdyby przykładowo pozwany prowadził negocjacje w sprawie zadośćuczynienia celowo wydłużając je, stwarzając pozory uznania roszczenia za zasadne. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca. Ponadto na naruszenie zasad współżycia społecznego (5 k.c.) powoływać się może ten tylko, kto sam ich przestrzega. Powód zaś znalazł się w A m m k S4Hfc(B*^w skutek sw ojego w ysoce nagannego zachow ania, nie m oże zatem teraz w toku postępowania zarzucać pozwanemu naruszenia zasad współżycia społecznego, które sam naruszył w tak drastyczny sposób. Wskazać należy, że ostatni z zarzutów podniesiony przez apelującego jest bezprzedmiotowy wobec uwzględnienia zarzutu przedawnienia. Zarzut ten oparty jest na gołosłownej polemice z prawidłowymi ustaleniami Sądu Rejonowego. Apelujący nie powołał żadnych dowodów, które wykazywałyby zasadność jego twierdzeń, że poza przeludnieniem miały miejsce inne nieprawidłowości, które były następstwem bezprawnego zachowania pozwanego, a które naruszały dobra osobiste powoda. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., zasądzając je od powoda jak przegrywającego, na rzecz pozwanego jako wygrywającego. Na koszty poniesione przez Sygn. akt XV Ca 1163/12 - 1 7 - --- STRONA 19 --- - ’ * * Sygn. akt XV Ca 1163/12 pozwanego złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego strony pozwanej w stawce minimalnej tj. w wysokości 600 zł - zgodnie z § 6 pkt 4 w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Stanfc P m M h kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2002.163.1349). Na wysokość przyznanego wynagrodzenia miał wpływ niezbędny nakład pracy pełnomocnika, który był standardowy, a także nieskomplikowany charakter sprawy, wobec czego nie było podstaw do zasądzenia wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości przekraczającej stawkę minimalną. SSO J. Borkowicz - Grygier SSO K. Godlewski SSR del. M. Frąckowiak - 1 8 -