Postanowienie XV Ca 1095/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLI TEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Poz

--- STRONA 1 --- .‘Sygn. akt XV Ca 1095/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLI TEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jarosław Grobelny (spr.) Sędzia: SO Anna Paszyńska-Michałowska Sędzia: SR del. Ewa Markowicz Protokolant: prot.sąd. Justyna Małek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. w Poznaniu sprawy z powództwa K jm jm MA D Ś M a U a p przeciwko S J a d w r P « M w - ’ SpafatoM M u ńammtm M M h m h w S um Ś o zadośćuczynienie na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Śremie z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt 1 C 18/10 1 . oddala apelację; 2 . zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej; 3. przyznaje ze Sitarint Paaafcm - Sądu Rejonowego w Sw aa» na rzecz ad w .-ttQ p U H E M M aatr kwotę 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. /-/A. Paszyńska-Michab wska /-/J. Grobelny /-/E. Markowicz --- STRONA 2 --- / Sygn. akt XV Ca 1095/12 U zasadnienie Pozwem złożonym w dniu 26 stycznia 2010 r. JflM tow Sona* domagał się zasądzenia od pozwanego SkMbu P m M ppb - kwoty 40.000 zł jako zadośćuczynienia z tytułu krzywd związanych z przebywaniem w A Ę g tm S M H Jp tw Siw we. W dniu 26 stycznia 2010 r. pozew przeciwko w WtRmm wniósł również D r I m M ee ; domagając się zapłaty zadośćuczynienia w kwocie 25.000,00 zł oraz zasądzenia na rzecz powoda kosztów procesu oraz nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu powód wskazał, że przebywał w Am m m t Ś W « p i w Smmm- od dnia 10 lutego 2001 r. do dnia 5 września 2001 r. Zdaniem powoda, pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności, intymności oraz prawa osób pozbawionych wolności do humanitarnego traktowania przez organy państwa poprzez osadzenie go w wilgotnej, pozbawionej wentylacji i właściwego dla przepisów prawa karnego wykonawczego wyposażenia, w tym wyraźnie odseparowanego kącika sanitarnego, o powierzchni przypadającej na jednego skazanego - 2,2 m 2 celi. Postanowieniem Sądu Rejonowego w S « r z dnia 28 stycznia 2010 r. sprawa z powództwa K a p D a i M M S M l h g » ' (sygnatura akt I C W P ) połączona została ze sprawą z powództwa J ^ n i a n t Smmaęt (sygnatura akt: I C 18/10) do wspólnego rozpoznania. W odpowiedzi na pozew pozwany zażądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł, że bezspornym jest fakt przebywania obu powodów w Arnmmt Ś H tapw t, niemniej jednak żądania powodów są niezasadne z uwagi na to, że JMMtB* S r 0 k w warunkach przeludnienia przebywał przez 3 dni za jednoczesnym spełnieniem przesłanek z art. 110 k.k.w. Z kolei co do niemożliwe jest przedłożenie dokładnych danych dotyczących jego pobytu w Amtmmm- S f lk p M w S a n i» , albowiem w okresie, za który powód dochodził zapłaty, nie były prowadzone stosowne zbiory danych. W ocenie pozwanego, nieuprawnionym jest podnoszenie złych warunków bytowych przez powodów, albowiem były one zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, a nadto potwierdzane były przez kontrole i wizytujące osoby. Pozwany podniósł, że warunki, w jakich przebywali powodowie nie odbiegały od powszechnie występujących, natomiast zasądzenie zadośćuczynienia pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. W piśmie z 19 marca 2012 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda D d a n a M k o p , z którym nie zgodził się pełnomocnik powoda. Wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r. Sąd Rejonowy w Śremie, w sprawie o sygn. akt I C 18/10, oddalił powództwo JRMgMafe S**»* w całości (punkt 1 . wyroku) oraz oddalił powództwo K a p p i^ A D&mmmki&mĘb w całości (punkt 2. wyroku). Ponadto sąd zasądził od powoda Jmmkmm S-anqr oraz powoda K iiap n t^k na rzecz pozwanego po 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt 3. i 4. wyroku), a także przyznał na rzecz adwokata Sadmmk od Słmtom PaŃatm - Sądu Rejonowego w Smarn: kwotę 2.952 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu (punkt 5. wyroku). 1 --- STRONA 3 --- t Sygn. akt XV Ca 1095/12 Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Sąd Rejonowy ustalił, że SuMMi przebywał w Ammmm ŚłM tejw t w Storn«, z przerwami, w latach 2008-2010. Od dnia 17 września 2008 r. do dnia 14 listopada 2008 r. powód przebywał w celi n r M ł o powierzchni 16,5 m2 (pojemność - 5 osób), od dnia 14 listopada 2008 r. do 26 marca 2009 r. - w celi nr <Wi o powierzchni 16,3 m2 (pojemność - 5 osób) oraz od 26 marca 2009 r. do 20 maja 2009 r. - w celi nr M t o powierzchni 24,3 m2 (pojemność - 8 osób). Z uwagi na brak dostępu do poprzednio używanego programu który został wycofany z użytkowania, niemożliwe było ustalenie przez kierownictwo 4 h ( i SNHtowp» szczegółów pobytu powoda w okresie do 17 września 2008 r. J m m km Sans&> przebywał w A M ń S M ftpw » w Ś m m w warunkach przeludnienia w okresie od 7 do 9 grudnia 2012 r. Odnośnie do powoda K a a p M S A t sąd ustalił, iż przebywał w A m UK. S W a p R w StM M tod dnia 9 lutego 2001 r. do 5 września 2001 r. w celach numer I M W k oraz o powierzchni odpowiednio: 16,5 m2, 16,3 m2 i 16,4 m2, przy czym każda z wskazanych cel mieszkalnych była celą 5-osobową. W celi nr IM , w okresie kiedy powód przebywał w niej wraz z innym skazanym - Do 28 sierpnia 2001 r. toczyło się przed Sądem Rejonowym w Ś M f t postępowanie kamę z udziałem KjopaMfei E M M b W ś M Stan zaludnienia w 2001 r. w S W k p » w S M i kształtował się na poziomie: w lutym - 215 osób, w marcu - 224 osoby, w kwietniu - 216 osób, w maju - 235 osób, w czerwcu - 233 osoby, w lipcu - 231 osób, w sierpniu - 233 osoby oraz we wrześniu - 230 osoby. Pojemność jednostki w 2001 r. kształtowała się na poziomie 157 miejsc. Cele, w których przebywał powód w 2001 r., były temporalnie przeludnione. Funkcjonariusze A i mm**- Ś I M p dbali, w granicach możliwości sprzętowych i finansowych, o zagwarantowanie jak najlepszych warunków bytowych osadzonym. W razie zużycia czy zniszczenia materaców i koców, przedmioty te były wymieniane. Przewody kominowe oraz inne elementy urządzeń z nimi związanych odpowiadały w dniu 17 maja 2001 r. warunkom technicznym unormowanym w obowiązujących podówczas przepisach prawa. W 2002 r. wszystkie pomieszczenia w Awmmm S W M p * poza administracyjnymi znajdowały się w złym stanie technicznym. Cele były brudne, zaniedbane, wyposażone w stary, zniszczony sprzęt, materace czy koce. Ściany wielu cel były popisane, z odpadającym tynkiem. W wielu celach możliwe było zaobserwowanie braku dbałości skazanych o wymagany przepisami porządek. Sytuacja ta powodowana była brakiem środków finansowych, niemniej jednak możliwa była większa dbałość kierownictwa zakładu, jak i samych osadzonych w zakresie utrzymania czystości pomieszczeń. W 2001 r. przeludnienie jednostki doprowadziło do zmiany ostatniej czynnej świetlicy dla osadzonych, znajdującej się na Oddziale II na celę mieszkalną i spowodowało zaprzestanie prowadzenia zajęć świetlicowych. W związku z tym wprowadzone zostały inne formy prowadzenia zajęć świetlicowych. Osadzeni mogli korzystać z: radiowęzła nadającego zamawiane utwory muzyczne, audycje własne czy konkretne stacje radiowe, konkursów organizowanych w bibliotece bądź turniejów w sali widzeń, książek, prenumerowanych egzemplarzy dzienników (do listopada 2001), telewizorów własnych lub więziennych. 2 --- STRONA 4 --- t Sygn. akt XV Ca 1095/12 Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd I instancji powołał przepis art. 231 k.p.c. i wskazał, że z uwagi na przeprowadzenie pozytywnego dowodu na okoliczność przeludnienia A m m I k Ś M n p p f w 2001 r. możliwe było stwierdzenie faktów na zasadzie domniemania, iż cele zajmowane przez powoda również zajmowane były przez większą aniżeli dopuszczalna przez ówcześnie obowiązujące przepisy prawa liczbę osadzonych. Poza granicami możliwości pozostawało jednak dokładne oznaczenie liczby przebywających osób, dlatego sąd ograniczył rekonstrukcję stanu faktycznego do generalnego stanu przeludnieniu cel. Za wiarygodne w znacznej części sąd uznał zeznania świadka W M p ta » > B flttM riM t Sąd miał wątpliwości co do twierdzeń świadka dotyczących sytuacji panującej w zakładzie prawie 10 lat wcześniej, skoro protokoły pokontrolne z 2002 r. wskazywały inny stan rzeczy. Zeznania świadka w szczególności umożliwiły pozytywną weryfikację twierdzeń zgodnie z którymi nie miały miejsca takie sytuacje, że osadzeni spędzali noc wyłącznie na materacach. Sąd dał wiarę nadto twierdzeniom świadka ze względu na ich spójność i szczegółowość. Za niewiarygodne Sąd Rejonowy uznał twierdzenia świadka jakoby incydentalnie zdarzyło się, by osadzeni nocowali na materacu. Sąd uzasadniał taką ocenę przynależnością świadka do tej samej grupy społecznej, co powodowie, jakkolwiek nie był on bezpośrednio zainteresowany, to zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz K-wpasflAi mogło uzasadniać formułowanie powództw opartych na zeznaniach współosadzonych, a nadto podkreślił, że twierdzenia świadka w tym zakresie nie były potwierdzone, zaś świadek i powód D flN RM ttfe mieli możliwość kontaktowania się. Z tych przyczyn sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne jedynie częściowo. Za wiarygodne tylko w części sąd uznał również zeznania powoda K J tp a flfe Sąd podkreślił, że w chwilach, gdy powód starał się wykazać niedogodności zastane w zakładzie, jego relacja stawała się lakoniczna. Za niewiarygodne uznane zostało twierdzenie, jakoby tk lm z M M » miał namawiać powoda do pozostawania w A ¡m am Ś M t a b t po zakończeniu postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Śmmm w dniu 28 sierpnia 200 1 r. Działanie takie byłoby niczym nieuzasadnione, a w obliczu zasad doświadczenia życiowego sąd uznał, iż ii jHlMB' Ammtm S M B ^ p nie mógł mieć w tym żadnego interesu. Sąd nie podzielił również stanowiska powoda, jakoby zakład nie zapewniał żadnych form spędzania czasu wolnego, wobec ewidentnej sprzeczności tych twierdzeń z ustalonym przez sędziego penitencjarnego stanem faktycznym, a wynikającym z protokołu pokontrolnego z 2002 r. Z tych samych przyczyn nie można było dać wiary twierdzeniom o niedostatecznym wyposażeniu cel. W ocenie sądu, występowanie w celach zakurzonych koców mogło być powodowane brakiem prawidłowego dbania przez osadzonych o higienę, zwłaszcza że funkcjonariusze systematycznie wymieniali koce. Powód w swoich zeznaniach przyznał bowiem, iż osadzeni nie dbali o stan cel, co generowało nieprzyjemne zapachy. Sąd dał wiarę ogólnym twierdzeniom co do zakwaterowania powoda w poszczególnych celach, niemniej jednak ilość osób, o których relacjonował powód, mogła być jedynie co do zasady zweryfikowana w kontekście domniemania płynącego z aktualnego wówczas przeludnienia jednostki. Za wiarygodne Sąd Rejonowy uznał zeznania A « a a £ t Jw ^spi Z g M ta m ń iń g B ' przesłuchiwanego w charakterze pozwanego. W ocenie sądu, pozwany nie próbował umniejszać odpowiedzialności poprzez próbę wykazania, że cele zamieszkiwane przez powoda nie były przeludnione. Sąd dał wiarę w szczególności twierdzeniom co do podstawowych warunków bytowych panujących w zakładzie, mając na uwadze długotrwałe zatrudnienie w awmmz. ś t t N p ą wiedzę specjalistyczną oraz 3 --- STRONA 5 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 szczegółową i spójną reakcję. Dokonując rozważań prawnych, Sąd Rejonowy wskazał na wstępie, iż oba powództwa okazały się niezasadne i podlegały oddaleniu. Sąd powołał przepisy art. 30 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, art. 3 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 10 ust. 1 międzynarodowego paktu praw obywatelskich i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. Sąd Rejonowy podkreślił, że powyższe przepisy nakładają na organy państwa obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Sąd powołała nadto przepis art. 23 k.c., art. 24 k.c. oraz art. 448 k.c. Następnie Sąd Rejonowy przeprowadził szerokie rozważania dotyczące przepisu art. 417 § 1 k.c. Analizując przepisy prawa karnego wykonawczego, sąd wskazał na treść obowiązującego do 6 grudnia 2009 r. art. 248 k.k.w. oraz obecnie obowiązujących przepisów art. 110 § 2a i nast. k.k.w., które jednakże w związku z dochodzeniem w niniejszej sprawie roszczeń za okres odpowiednio od 18 czerwca 2008 r. do 20 maja 2009 r. oraz od 9 lutego 2001 r. do 4 września 2001 r. nie znalazły zastosowania. Sąd Rejonowy wskazał, że w odniesieniu do powoda Jmmkmmt Smmmr zastosowanie znajdzie brzmienie przepisu art. 110 § 2 zdanie drugie k.k.w. nadanym przez ustawę z dnia 24 lipca 2003 r. o zmianie ustawy kodeks kamy wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r., Nr 142, poz. 1380), zaś przy ocenie roszczeń - pierwotne brzmienie tego przepisu. Sąd podkreślił nadto, że z uwagi na zamieszczenie powoływanego art. 248 k.k.w. w przepisach przejściowych i końcowych, miał on szczególny charakter względem regulacji art. 110 k.k.w., która jednak nie umożliwiała, poza umieszczeniem osadzonego w celi, w której na jedną osobę przypadało mniej aniżeli 3 m2, rezygnacji z innych wskazanych weń warunków bytowych (sprzęt, higiena, temperatura). W ocenie sądu, z omawianych regulacji wynikało także bezwzględne i każdorazowe wskazywanie tego, jakie zaistniały szczególnie uzasadnione wypadki czasowego zwiększenia limitu osób osadzonych w poszczególnych celach, bezpośrednio prowadzącego do przeludnienia. W dalszej części uzasadnienia sąd przytoczył poglądy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące kwestii przeludnionych cel i warunków bytowych panujących w zakładach karnych. Sąd Rejonowy podkreślił, że w świetle przepisów normujących ochronę dóbr osobistych na powodach spoczywał obowiązek wykazania przede wszystkim tego, iż wykonywana była wobec nich w A w w Ś M n p a t w Ś « i l kara pozbawienia wolności przez określony czas w warunkach przeludnienia, ewentualnie, iż dochodziło do innych naruszeń, natomiast w gestii pozwanego pozostawało uzasadnienie, że wprowadzone ograniczenia były zgodne z prawem. W efekcie przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd Rejonowy uznał, że w Swwte-nie dochodziło do naruszania warunków bytowych innych niż konieczność zachowania wskaźnika 3m2 na osobę, przy czym nawet ta przesłanka nie zachodziła w przypadku powoda J a m i m » Sąd podkreślił, że wprawdzie na przestrzeni lat zakład poddano generalnemu remontowi, jednakże nie sposób twierdzić, że w 2001 r. dochodziło do permanentnego naruszania warunków bytowych (poza normą dotyczącą przeludnienia), co wynikało jednoznacznie z protokołu pokontrolnego sporządzonego wskutek wizytacji sędziego penitencjarnego. Jakkolwiek zastane warunki budziły zastrzeżenia, w tym choćby niedochowanie czystości, to nie stanowiły one naruszeń świadczących o bezprawności działań A j m & . Wpływ na warunki panujące w SMtaapMt miało również zachowanie osób osadzonych, zobowiązanych do 4 --- STRONA 6 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 zachowania porządku i higieny osobistej. Pozwany dostarczał osadzonym tak środki czyszczące jak i środki higieny osobistej, a nadto umożliwiał dodatkowy zakup tychże na terenie jednostki, wskutek czego możliwe było uznanie, iż osadzeni niejako sami kreowali warunki, w których przebywali. Sąd wskazał również, iż łĘ Ę ttttr A « M » S M k f ^ wykazał, że wentylacja była w pełni sprawna, albowiem pozostawała w ogólnym stanie technicznym dobrym, co było stwierdzane podczas regularnych kontroli. Odnosząc się do kwestii przedawnienia, Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie, zgodnie z art. art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r., Nr 80, poz. 538), znajdzie uchylony już art. 442 § 1 k.c. i podkreślił, że w niniejszej sprawie pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda K a p a M fc D t b » M U Ń p . KiopM flf żądał zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku z przebywaniem w A j Mn i e w Ś« 0 He od 9 lutego 2001 r. do 4 września 2001 r. Niezachowanie obowiązujących w tym czasie norm dotyczących przeludnienia mógł on stwierdzić w chwili kiedy w takich warunkach się znalazł. Warunki te występowały, w ocenie powoda, przez cały okres osadzenia w areszcie, przy czym za chwilę najpóźniejszą sąd uznał dzień opuszczenia zakładu, czyli 5 września 2001 r. Sąd pokreślił, że w chwili, gdy dochodziło do naruszeń warunków bytowych powoda, podmiot mogący być pozwanym był znany powodowi, a jedyną wątpliwością pozwanego mogło być pozwanie konkretnego statio fisci, którego ustalenie natenczas również nie było niemożliwe. Sąd nie uwzględnił nadto również stanowiska powoda, jakoby chwila dowiedzenia się o wystąpieniu szkody przesunięta była w czasie o blisko 10 lat w związku z wydaniem przez Europejski Trybunał Praw Człowieka orzeczenia z dnia 12 grudnia 2010 r. Odnosząc się do podnoszonej przez pełnomocnika powoda kwestii spóźnienia zarzutów i twierdzeń pozwanego, Sąd Rejonowy podkreślił, że twierdzenia prawne nie podlegają prekluzji, ta bowiem może odnosić się tylko do twierdzeń faktycznych (powoływania nowych dowodów). W ocenie Sądu Rejonowego, powód JaariBh» S « 0 * nie zdołał udowodnić, że doszło do jakichkolwiek naruszeń podczas odbywania przezeń kary pozbawienia wolności. Wprawdzie ¿Ęgiśm a f f k i przyznał, iż powód przebywał w zakładzie w warunkach przeludnienia w okresie od 7 do 9 grudnia 2012 r. (3 dni), zaś powództwo dotyczyło osadzenia w czasie od 18 czerwca 2008 r. do 20 maja 2009 r. Wobec niewykazania twierdzeń w tym zakresie, Sąd nie uwzględnił powództwa również w odniesieniu do nieprawidłowej wentylacji pomieszczeń. Z uwagi na powyższe, Sąd Rejonowy w pkt. 1. wyroku oddalił powództwo Sw a*-w całości. Sąd Rejonowy wskazał, że dobra osobiste powoda zostały naruszone w sposób bezprawny, jednakże z uwagi na przedawnienie roszczeń jego powództwo zostało oddalone w pkt. 2. wyroku. O kosztach procesu sąd rozstrzygnął zgodnie z wyrażoną art. 98 § 1 k.p.c. z obowiązującą w postępowaniu cywilnym zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. W związku przegraniem sprawy w całości sąd postanowił zasądzić na rzecz pozwanego kwotę 2.400 zł od obydwu powodów, na podstawie § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zmianami). W związku z udzieleniem powodowi pomocy prawnej z urzędu, sąd przyznał na rzecz adwokata Sad*M*-od SłNfck Pritotam - Sądu Rejonowego w S * « i* kwotę 2.952 zł tytułem wynagrodzenia. Sąd Rejonowy uznał nadto, iż wobec wstąpienia przez pełnomocnika powoda 5 --- STRONA 7 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 K «pM B A do sprawy na zaawansowanym już etapie i poniesienia umiarkowanego nakładu pracy zwiększanie kosztów przynależnych pełnomocnikowi o dodatkowe 250,74 zł byłoby niezasadne. Apelacją z dnia 25 lipca 2012 r. powód K i ^ m W t DA b m a M Ł, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w punkcie 2., 4. i 5., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 25.000 z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i obciążanie pozwanego kosztami procesu, zmianę pkt. 5 zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu dodatkowo kwoty 250,74 zł oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów instancji odwoławczej w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił temu orzeczeniu: I. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 442 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie oddalenie roszczenia powoda z uwagi na przedawnienie jego roszczenia. II. naruszenie przepisów prawa procesowego: 1. art. 233 § 1 k.p.c. - brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że: a) w razie zużycia czy zniszczenia materaców i koców przedmioty te były wymieniane, mimo że ustalenie to jest sprzeczne z protokołem wizytacji S M f l m w ŚwMŚi obejmującej okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2001 r. i pismem atmwtm do Sądu Okręgowego w P mmmmgmj, dnia 11 września 2002 r. b) cele, w których przebywał powód w 2001 r. były czasowo przeludnione, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności z ww. protokołu wizytacji, wynika, że przeludnienie w areszcie, w tym w celach zajmowanych przez powoda, w okresie objętym pozwem było permanentne, c) w areszcie nie dochodziło do naruszenia warunków bytowych innych niż konieczność zachowania wskaźnika 3 m2, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w zakładzie brakowało środków czystości, nie było właściwej cyrkulacji powietrza, powód nie mógł korzystać ze świetlicy z uwagi na zamianę jej przeznaczenia na celę z powodu przeludnienia, d) sporządzona przez powoda ilustracja zawarta na k. 345 dotyczy rozmieszczenia przedmiotów w celach oraz ich ilości, mimo że z treści tego dokumentu wynika, iż dotyczy ona również rozmieszczenia pionów wentylacyjnych, a nadto przez wzajemną sprzeczność dokonanej przez Sąd Rejonowy wiarygodności i mocy dowodu w postaci ilustracji dokonanej przez powoda (k. 345). 2. naruszenie art. 233 § 2 k.p.c. poprzez nieustosunkowanie się Sądu do odmowy przedstawienia przez pozwanego wykazu współosadzonych z powodem w celach nr 10^ i Mft, pomimo istnienia takiej możliwości, co wynika z zeznań świadka 3. naruszenie art. 229 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie przez Sąd, iż przyznanie przez dyrektora aresztu okoliczności, które wypływały z ilustracji sporządzonej przez powoda wymagało uwiarygodnienia za pomocą innych środków dowodowych, a także domniemania faktycznego, 4. naruszenie art. 231 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie odnośnie do ustalenia liczby osób przebywających z powodem w areszcie na podstawie ilustracji sporządzonej przez powoda, 6 --- STRONA 8 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 5. naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak w uzasadnieniu wyroku dowodów, na których oparł się Sąd ustalając, że w areszcie nie dochodziło do naruszenia warunków bytowych innych niż konieczność zachowania wskaźnika 3 m2 na osobę, 6. naruszenie art. 98 § 3 w zw. z art. 109 § 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię, tj. brak oceny przez Sąd Rejonowy niezbędności i celowości wydatków poniesionych przez pełnomocnika w wysokości 250,74 zł. Uzasadniając swoje stanowisko, powód wskazał w pierwszej kolejności, że w niniejszej sprawie dowiedział się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie i ta późniejsza data wyznacza początek biegu terminu przedawnienia. Dodał, że o przedawnieniu roszczenia możemy dopiero mówić, gdy istnieje realna możliwość jego dochodzenia, a ta - zgodnie z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - nastąpiła od wydania przez Sąd Najwyższy wyroku z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 486/2009). Wskazał przy tym, że rząd polski zajął oficjalne stanowisko, iż ujednolicenie praktyki i interpretacji przepisów 24 k.c. i 448 k.c., zgodnie z interesem osób domagających się zadośćuczynienia za niewłaściwe warunki pozbawienia wolności, w szczególności przeludnienia, ukształtowało się co najmniej począwszy od 28 lutego 2007 r. tj. od daty wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia w sprawie VCSK 431/06. Powód zauważył, że w piśmie procesowym, które wpłynęło do sądu w dniu 10 lutego 2011 r. wyjaśnił, iż o szkodzie i osobie odpowiedzialnej do naprawienia szkody dowiedział się w grudniu 2009 r. Po pobycie w a « M H i w Sannie powód przebywał w z śśm śtkf k m p n w K.4Bfa^MHMk. Nawet zaś gdyby za początek biegu terminu przedawnienia przyjąć wskazywany przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej termin 28 lutego 2007 r., to do przedawnienia by nie doszło, gdyż powód złożył pozew w dniu 26 stycznia 2010 r. W ocenie powoda Sąd Rejonowy nie rozważył ponadto zebranego materiału dowodowego w sposób wszechstronny, ustalenia poczynione przez sąd są sprzeczne z zebranym sprawie materiałem dowodowym, a ocena materiału dowodowego jest wadliwa i sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania. Następnie skarżący powtórzył treść sformułowanych na wstępie apelacji zarzutów dotyczących oceny materiału dowodowego w kwestii wymiany koców, wentylacji cel i naruszania innych warunków bytowych poza normami dotyczącymi powierzchni przypadającej na jednego skazanego, a także oceny wiarygodności ilustracji sporządzonej przez powoda, co do której nawet w protokole rozprawy z 13 marca 2011 r. wskazano, że szkice dotyczą m.in. rozmieszczenia przewodów wentylacyjnych. Powód podkreślił, że przy ocenie tego właśnie dowodu sąd popadł w sprzeczność, wskazując w jednym miejscu, że uznaje tenże dowód za w pełni wiarygodny, a z drugiej strony podnosząc, że okoliczności wypływające z tego dowodu i dodatkowo przyznane przez reprezentanta pozwanego wymagały dodatkowego uwiarygodnienia. W dalszej części uzasadnienia powtórzono treść pozostałych zarzutów, a jedynie zarzut naruszenia art. 98 § 3 w zw. z art. 109 § 2 k.p.c. został szerzej wyjaśniony poprzez wskazanie, iż pełnomocnik z urzędu przedłożył sądowi spis poniesionych wydatków w kwocie obejmującej trzy przejazdy z P m m m - siedziby kancelarii pełnomocnika do Sądu Rejonowego w Ś a ś t . Pierwszy przejazd miał na celu wykonanie fotografii z akt sprawy, zaś pozostałe dwa dojazdy związane były ze stawiennictwem na rozprawie. Skarżący podkreślił, że koszty z tym związane były niezbędne i celowe do prawidłowej reprezentacji powoda w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na apelację S tt f e A a t f U Ś l h M p ^ w Ś m b wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od powodu kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych. 7 --- STRONA 9 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 W uzasadnieniu pozwany podniósł, że kuriozalnym jest stwierdzenie, iż powód nie znał osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, a dowiedział się o niej dopiero w 2009 roku. Nie sposób bowiem uznać, że przebywając w areszcie nie wiedział, że kieruje nim d p witm i że ewentualny pozew należy skierować właśnie przeciwko dyrektorowi jednostki, reprezentującemu S M |^ Pańfcaa, zwłaszcza że przy przyjęciu do jednostki skazanych informuje się o obowiązującym w jednostce porządku wewnętrznym, w tym o sposobie kierowania próśb, skarg i wniosków. Pozwany wskazał też, że Sąd I instancji wszechstronnie rozważył zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, z którego w żadnej mierze nie wynika, aby konkretne cele, w których przebywał powód były „permanentnie przeludnione". Z danych ewidencyjnych wynika wprawdzie, że występowało wówczas przeludnienie, jednakże w żadnym z dokumentów nie ma informacji o tym, że cele, w których przebywał powód również były przeludnione. Ogólna informacja o stanie zaludnienia nie może natomiast stanowić podstawy domniemania, że również konkretne cele były przeludnione. Zdaniem pozwanego, powód nie wykazał, aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w A m m » Ś M f e p w Śmmm. Dolegliwości, z jakimi wiązał się pobyt powoda w celach pozwanego nie wykraczały poza miarę wynikającą z izolacji i były naturalną konsekwencją popełnionych przez niego przestępstw. Pozwany przy tym w toku procesu obalił domniemanie bezprawności swojego działania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się nieuzasadniona. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Rejonowy słusznie uznał, że roszczenie uległo przedawnieniu. W przypadku skarżącego analizując, czy doszło do przedawnienia dochodzonego przez niego roszczenia majątkowego z tytułu naruszenia dóbr osobistych należało mieć na uwadze nieobowiązujący już art. 442 § 1 k.c., co a contrario wynika z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r., nr 80, poz. 538). Zgodnie z tym przepisem roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Niewątpliwe jest przy tym, iż przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do roszczenia o zadośćuczynienie z art. 448 k.c., na co wskazuje usytuowanie art. 448 k.c. w tytule VI księgi trzeciej „Czyny niedozwolone”. Stosując zatem przepis art. 442 § 1 k.c. do roszczenia o zadośćuczynienie z art. 448 k.c. przyjąć należy, że ulega ono przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o bezprawnym zachowaniu godzącym w jego dobra osobiste i o podmiocie dopuszczającym się takiego naruszenia. W każdym jednak wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie stanowiące naruszenie dobra osobistego. Według twierdzeń powoda do naruszenia jego dóbr osobistych dochodziło od momentu osadzenia go w A m m Ś M a p a w S n a ń , tj. w okresie od 9 lutego 2001 r. do 4 września 2001 r. W tym czasie obowiązywał zarówno 110 § 2 k.k.w., który przewidywał, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m2 oraz określał warunki, jakim powinna odpowiadać cela, jak i art. 248 k.k.w., który wyłącznie na zasadzie wyjątku przewidywał możliwość umieszczenia osadzonego w celi, w której na jedną osobę przypadałoby mniej niż 3 m2. Konieczność spełnienia przez zataM ^ k a a t i annały 8 --- STRONA 10 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 śMA»>takich wymogów jest faktem powszechnie znanym wśród osadzonych, a skoro powód był przy tym niezadowolony z warunków, w jakich przebywał i miał do nich liczne zastrzeżenia, to nie sposób przyjąć, że w trakcie pobytu w A mbsmb S H f e a p i w Ś M A -n ie miał świadomość bezprawności zachowań funkcjonariuszy pozwanego, godzących w jego dobra osobiste. Nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia, że powód o podmiocie dopuszczającym się naruszeń jego dóbr osobistych dowiedział się później niż o samym fakcie tych naruszeń, a mianowicie dopiero w roku 2009, czyli po ośmiu latach od pobytu w A m r S M ta p » w S mmm. Trudno byłoby uznać, że D o la M o M t nie wiedział, że to na państwie polskim i odpowiednich jego organach leży obowiązek organizacji systemu penitencjarnego, co w szczególności dotyczy warunków osadzenia w zafeMapir k«ap>k czy Jest to bowiem okoliczność powszechnie znana, a już z pewnością taką wiedzą dysponują sami osadzeni. Skarżący nie przytoczył zresztą żadnych przekonujących argumentów, które mogłyby prowadzić do wniosku, że nie miał świadomości, iż ewentualne roszczenia związane z niezapewnieniem mu właściwych warunków w A h m m k S M a p » w SaMto-winien kierować wobec SMfcfr Bafetam. Słusznie zwrócił uwagę Sąd Rejonowy, że jedynym problem dla skarżącego mogło być ustalenie właściwego statio fisi, co jednak pozostawało bez znaczenia, skoro podmiotem odpowiedzialnym za przedmiotowe naruszenia niezależnie od statio fisi i tak pozostaje Słaab Faśataaa. Całkowicie chybiona okazała się też argumentacja powoda o braku realnej możliwości dochodzenia przez niego roszczenia o zadośćuczynienie aż do wydania przez Sąd Najwyższy wyroku z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 486/2009) lub przynajmniej do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (VCSK 431/06). Wydaje się - gdyż skarżący wprost nie podał podstawy prawnej - że powód podnosząc taką argumentację zmierzał do wykazania, iż wystąpiła okoliczność z art. 121 pkt. 4 k.c. Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody. Nie mogło jednak budzić wątpliwości, że nie istniały żadne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiałby M m m M m i dochodzenie od S ta if c Pmmtmm zadośćuczynienia za naruszenia jego dóbr osobistych w związku z osadzeniem go w A m m >Ś M p p w i w S m m ». Skarżący zupełnie niesłusznie jako taką przeszkodę traktuje okoliczność, że początkowo sądy nie uwzględniały tego typu powództw, przyjmując, że Skarbowi Państwa nie można przypisać bezprawności w działaniu, a dopiero z czasem - pod wpływem orzecznictwa Sądu Najwyższego, a także Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w SMBdmwgp- zmieniły stanowisko. Nie jest to jednak siła wyższa, o jakiej mowa w art. 121 pkt 4 k.c. czy jakakolwiek inna przeszkoda w dochodzeniu roszczeń. Skarżący od początku osadzenia w A M B » SlBMHpak-w Smmme dysponował odpowiednimi instrumentami prawnymi i tylko od jego woli i decyzji zależało, czy z nich skorzysta, wytaczając powództwo przeciwko SttfeBM t PontoNk Tak więc o żadnym nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia roszczeń skarżącego nie może być w niniejszej sprawie mowy. Reasumując, z upływem każdego dnia pobytu w A m h » Ś W a n » w ŚaMB» rozpoczynał się bieg przedawnienia roszczeń powoda z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych określony w art. 442 § 1 k.c. Tak więc co do ostatniego dnia osadzenia, tj. 4 września 2001 r., termin przedawnienia upływał z dniem 4 września 2004 r. A skoro powód wniósł pozew dopiero w dniu 22 stycznia 2010 r. (w tym dniu złożył pismo w administracji A mtśm ŚłflfcBap»), uznać należało, że dochodzone przez niego w niniejszej sprawie roszczenie uległo przedawnieniu. 9 --- STRONA 11 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 Wobec powyższego, jedynie na marginesie zauważyć należy, że Sąd Rejonowy - wbrew zarzutom skarżącego - zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowody, dochodząc do słusznego wniosku, że materiał dowodowy nie dawał podstaw do przypisania pozwanemu bezprawnych działań innych niż umieszczenie w przeludnionej celi. Ponieważ brak było dowodów wskazujących na to, w jakim okresie i z iloma osadzonymi przebywał powód w danej celi, ale jednocześnie z innych ustalonych przez sąd faktów wynikało, że w A m » S J ^ a p n w Ś m m dochodziło do przeludnienia cel, to Sąd Rejonowy na podstawie domniemania faktycznego z art. 231 k.p.c. (omyłkowo nazywając je w uzasadnieniu domniemaniem prawnym), doszedł do słusznego wniosku, że także skarżący był osadzony w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m2. Nie sposób było jednak ustalić stopnia oraz czasu trwania tego przeludnienia, co - jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy - nie pozwalało na ocenę zakresu bezprawności ze strony pozwanego i w konsekwencji stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda. Na koniec wyjaśnić trzeba, że na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty strony powodowej kwestionujące nieuwzględnienie przez Sąd Rejonowy w wynagrodzeniu przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wydatków w wysokości 250,74 zł. Zauważyć trzeba, że art. 109 § 2 k.p.c., na który powołał się Sąd I instancji dotyczy rozstrzygania o kosztach procesu poniesionych przez strony procesu, co dotyczy także kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru i jego nakładu pracy. Tymczasem „ koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jeżeli zostaną pokryte przez SlWKk- nie stanowią kosztów procesu, o których mowa w art. 98 § 1 i 3 kp.c. Podstawą ich ponoszenia przez S k ttk Pmmmm nie są przepisy kp.c. dotyczące kosztów procesu ani przepisy u.ks.s.c. Subsydiarny i publicznoprawny obowiązek ponoszenia tych kosztów przez SUtUk PmmUm- wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z 1982 r. - Prawo o adwokaturze” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt V CZ 161/11). W związku z tym miarkowanie na podstawie art. 109 § 2 k.p.c. wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sytuacji, gdy pokrywa je S if lk P m m » wydaje się nieuzasadnione. Zastosowanie winny znaleźć przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm). Zgodnie z § 19 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez S H R ' obejmują: opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Pełnomocnik powoda w piśmie z dnia 7 maja 2012 r. (k. 373) wystąpił o przyznanie mu oprócz opłaty także wydatków na przejazd do Sądu Rejonowego w f l f e M w kwocie 250,74 zł. Wydatków tych jednak nie udokumentował, gdyż nie przedłożył żadnych paragonów, faktur itp., które świadczyłby o tym, że takie wydatki i w takiej wysokości faktycznie poniósł. Stąd też nie było podstaw, aby w ramach kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnikowi z Z uwagi na powyższe apelacja na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. podlegała oddaleniu jako bezzasadna. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. Powód przegrał postępowanie apelacyjne, w związku z czym pozwanemu należał się od niego zwrot poniesionych kosztów tego postępowania. Na koszty te składało się wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej w kwocie 1.200 zł, ustalone na w oparciu o § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 10 --- STRONA 12 --- Sygn. akt XV Ca 1095/12 dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez SM fe Ymmśnm kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 2002, Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Ponadto na podstawie § 19 w zw. z § 6 pkt 6 w zw. § 2 ust.l w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm) w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz.U. 2009 r., nr 146, poz. 1188) należało przyznać adw. wotę 1.476 zł (wynagrodzenie 1.200 zł + 23% podatku VAT) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSO A. Paszyńska-Michałowska SSO J. Grobelny SSR (del.) E. Markowicz 11