Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2014 r. III AUa 128/13 Wyższa Szkoła Oficerska jako organ bezpieczeństwa państwa. Wspieranie osoby działającej na rzecz niepodległości Państwa Polskiego a zastosowanie art. 15b ust. 3 ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji. TEZA aktualna 1. Wyższa Szkoła Oficerska nie jest organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. 2. Wyższa Szkoła Oficerska nie spełnia kryterium określonego w art. 2 ust. 3 ustawy z 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. 3. Skoro Wyższa Szkoła Oficerska nie była instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa, ani nie można jej uznać za inny organ bezpieczeństwa państwa, okres służby - nauki podmiotu zaliczonego w etatowy stan podchorążych w WSO winien być, przy ustalaniu wysokości emerytury policyjnej liczony po 2,6% podstawy jej wymiaru za każdy rok jej pełnienia jak stanowi art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji. 4. Samo wspieranie osoby działającej na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, nie jest wystarczającym powodem dla zastosowania w przypadku danego funkcjonariusza dobrodziejstwa wynikającego z treści art. 15b ust. 3 ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji. Zaistnieć muszą zatem łącznie dwie przesłanki: podjęcie współpracy i czynne wspieranie osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, a nadto współpraca i czynne działanie musi nastąpić bez wiedzy przełożonych. Zakładając racjonalność w działaniach ustawodawcy, nie można uznać, aby jego intencją była możliwość stosowania, omawianego przepisu, w stosunku do funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, którzy w sposób jednorazowy, sporadyczny, bez podjęcia osobistej współpracy, pomagali osobom represjonowanym w określonych sytuacjach życiowych. I. II. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SA Magdalena Kostro-Wesołowska. Sędziowie SA: Maria Gleixner-Dyk (spr.), Małgorzata Micorek-Wagner. Sentencja Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2014 r. w Warszawie sprawy S. S. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno- Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej na skutek apelacji S. S. oraz Dyrektora Zakładu Emerytalno- Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt XIII U 9715/10 oddala obie apelacje; koszty postępowania apelacyjnego między stronami wzajemnie znosi. Uzasadnienie faktyczne Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, po uzyskaniu z Instytutu Pamięci Narodowej informacji o pełnieniu przez S. S. służby w organach bezpieczeństwa państwa, decyzją z dnia 26 października 2009 r. dokonał ponownego ustalenia wysokości jego emerytury policyjnej, określając jej wysokość od dnia 1 stycznia 2010 r. na kwotę 4.023,96 zł. III AUa 128/13, Wyższa Szkoła Oficerska jako organ bezpieczeństwa państwa. Wspieranie osoby działającej na rzecz niepodległości Państwa Polskiego a zastosowanie art. 15b ust. 3 ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
--- STRONA 2 ---
1) 2) S. S. w odwołaniu od tej decyzji wniósł o uznanie jej za niezgodną z prawem oraz jej uchylenie, podnosząc, iż została ona wydana na podstawie przepisów prawa niezgodnych z Konstytucją oraz sprzecznych z prawem międzynarodowym. Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30 października 2012 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do wyliczenia wysokości emerytury policyjnej S. S. z uwzględnieniem wskaźnika 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok służby w okresach od dnia 1 października 1980 r. do dnia 15 marca 1981 r., od dnia 15 lutego 1982 r. do dnia 17 maja 1982 r. oraz od dnia 1 października 1983 r. do dnia 28 czerwca 1985 r., zaś w pozostałej części oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Decyzją z dnia 26 stycznia 1998 r. przyznano S. S. prawo do emerytury policyjnej, a jej wysokość z tytułu wysługi lat wyniosła 56,03% podstawy wymiaru. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 11 o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin organ rentowy otrzymał informację z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 26 października 2009 r. o przebiegu służby odwołującego się w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 11 o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944- 1990 oraz treści tych dokumentów, sporządzoną na podstawie posiadanych przez IPN akt osobowych. Wobec powyższego, Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, decyzją z dnia 26 października 2009 11 dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej odwołującego się, określając ją od dnia 1 stycznia 2010 11 na kwotę 4.023,96 zł. Wskaźnik podstawy wymiaru za okres pracy w organach bezpieczeństwa obniżono z 2,6% podstawy wymiaru do 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok służby we wskazanym okresie. Ponownie ustalona wysokość emerytury z tytułu wysługi, wyniosła łącznie 48,03% podstawy wymiaru. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej o przebiegu służby odwołującego się, nadesłanej na żądanie Sądu wynika, że wnioskodawca pełnił służbę od 15 grudnia 1978 11 w Wydziale II Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku kontrolera, od 15 maja 1980 11 w Wydziale II Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku referenta techniki operacyjnej, od 1 października 1980 r. do 15 marca 1981 r. został zaliczony w etatowy stan podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Legionowie, od 16 marca 1981 r. pełnił służbę w Wydziale II Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku referenta techniki operacyjnej, od 15 lutego 1982 r. do 17 maja 1982 r. został ponownie zaliczony w etatowy stan podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Legionowie, od 18 maja 1982 r. pełnił służbę w Wydziale II Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku starszego referenta techniki operacyjnej, od 1 października 1983 r. do 28 czerwca 1985 r. został zaliczony w etatowy stan podchorążych Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Legionowie, a następnie pełnił służbę od 29 czerwca 1985 r. w Wydziale V Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku młodszego inspektora zaś od 1 stycznia 1986 r. w Wydziale V Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku inspektora, od 1 kwietnia 1987 r. w Wydziale V Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku starszego inspektora i od 16 czerwca 1989 r. do 31 lipca 1990 r. w Wydziale XIV Departamentu II Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na stanowisku specjalisty. Odwołujący się jak podał Sąd Okręgowy, nie powoływał się w toku postępowania na okoliczność, iż przed 1990 r., bez wiedzy przełożonych, podjął współpracę i czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, nie kwestionował również przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa. W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy podał, iż w dniu 16 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...), która wprowadziła do ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) oraz ich rodzin przepis art. 15b, określający zasady obliczania wysokości emerytury dla osób, które pozostawały w służbie przed 2 stycznia 1999 r. i pełniły służbę w charakterze funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. Następnie Sąd zacytował treść art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r., określający jakie jednostki są organami bezpieczeństwa państwa, w rozumieniu ustawy, § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 239, poz. 2404), zapis art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) oraz art. 15b ust. 1 powołanej wyżej ustawy, stanowiący, że w przypadku osoby, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. emerytura wynosi: 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990; 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1 a oraz pkt 2-4.
--- STRONA 3 ---
Podał, że kwestia zgodności przepisów art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, a także art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, była badana przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem ich zgodności z ustawą zasadniczą. Trybunał Konstytucyjny w pkt 4 wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. (K 6/09) uznał, iż art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 8, poz. 67 z późn. zm.) jest zgodny z art. 2, art. 10, art. 30, art. 32 i art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 42 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż z konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i stanowionego przez niego prawa nie wynika w żaden sposób, że każdy, bez względu na cechujące go właściwości, może zakładać, że unormowanie jego praw socjalnych nie ulegnie nigdy w przyszłości zmianie na jego niekorzyść. Jego zdaniem ustawodawca był upoważniony, mimo upływu 19 lat od zmiany ustrojowej, do wprowadzenia regulacji obniżających w racjonalnie miarkowany sposób świadczenia emerytalnego za okres służby w organach bezpieczeństwa publicznego, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944- 1990 oraz treści tych dokumentów. Ponadto Sąd I instancji podał, iż przepis art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) jest przepisem szczególnym, w porównaniu do art. 15 ww. ustawy, i zmienia zasady liczenia emerytury policyjnej dla określonej grupy osób, określając odrębną zasadę liczenia wysokości emerytury dla takich funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Zaś art. 15 ust. 1 dotyczy funkcjonariusza, który pozostawał w służbie przed 2 stycznia 1999 r. i który nie pełnił służby w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. Zwrócił uwagę, że art. 15 ust. 2 mówi o odpowiednim stosowaniu przepisów art. 14 i 15 co oznacza, że mogą być one stosowane z uwzględnieniem odmienności, jakie wprowadza przepis szczególny art. 15b ust. 1 ustawy. Odpowiednie stosowanie art. 14 i 15 dotyczy np.: doliczania do wysługi emerytalnej okresów przypadających po zwolnieniu ze służby, uwzględniania okresów składkowych i nieskładkowych poprzedzających służbę, zwiększania świadczenia z uwagi na istnienie inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą itd. Sąd Okręgowy zauważył też, że kwestie interpretacyjne art. 15b rozstrzygnięte zostały przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 marca 2011 r. (II UZP 2/11), w której Sąd ten stwierdził, iż "Za każdy rok pełnienia służby w latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 z późn. zm.), emerytura wynosi 0,7% podstawy jej wymiaru (art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 z późn. zm.), co oznacza, że wysokość emerytury wyliczanej wyłącznie za okresy pełnienia takiej służby może być niższa od 40% podstawy wymiaru tego świadczenia." Sąd orzekający przyjął, iż okres służby pełnionej przez odwołującego w pionie "W" oraz pionie II mieści się w katalogu organów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych). Następnie Sąd podał, że zgodnie ze strukturą organizacyjną Służby Bezpieczeństwa, na poziomie centralnym istniały Departamenty i biura MSW. Ich zadania w terenie realizowały odpowiednie wydziały (i inne jednostki) ulokowane w Komendach Wojewódzkich MO. W dniu 1 sierpnia 1983 r. Komendy przemianowano na Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych. Na niższym szczeblu, w Komendach Powiatowych i Miejskich MO funkcjonowały Referaty ds. SB (z grupami operacyjnymi, paszportów i dowodów osobistych, rejestracji cudzoziemców, "T", "W"). Po reformie administracyjnej z 1975 r. powiatowe jednostki MO/SB zostały zlikwidowane. Struktura terenowa została jednak po kilku latach odtworzona. W styczniu 1983 r. powołano Komendy Rejonowe MO, w sierpniu przemianowano je na Rejonowe Urzędy Spraw Wewnętrznych (funkcjonowały w nich piony: II -VI i paszportów, w zależności od liczby etatów jako: grupy, referaty, sekcje lub wydziały). Struktury służb bezpieczeństwa państwa obejmowały w szczególności pion II - kontrwywiad - Departament II MSW jako organ centralny i Wydziały II w terenie. Pion "W" zajmował się kontrolą korespondencji. W latach 1981-1983 wszyscy funkcjonariusze tego pionu wchodzili w skład Głównego Urzędu Cenzury MSW i Wojewódzkich Urzędów Cenzury KW MO. Pion ten składał się z Biura "W" MSW (1956-1989), które następnie włączono do Departamentu II oraz z Wydziałów "W" KW MO/WUSW (Sekcji "W" w mniejszych województwach). Sąd Okręgowy zwrócił też uwagę na brak przesłanek do zaliczenia do okresu służby w organach bezpieczeństwa państwa okresu studiów odwołującego w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie. Przywołał pogląd Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wyrażony w wyroku z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt. II AKa 322/09 odnosząc w jego treści rozważania wprost do tego podmiotu. Wskazał on, iż "Wyższej Szkoły Oficerskiej z Legionowa nie można uznać za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa w latach 1944- 1990 oraz treści tych dokumentów, bo chociaż mieści się w katalogu instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej nie odpowiada kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3 tej ustawy". Dochodząc do takiego wniosku Sąd Apelacyjny wskazał, podaje Sąd Okręgowy, iż uczelnia ta została powołana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie utworzenia wyższej szkoły oficerskiej resortu spraw wewnętrznych i z rozporządzenia tego nie wynika, że była to jednostka Służby Bezpieczeństwa. Zgodnie z § 1 Statutu uczelnia ta była szkołą wyższą i stanowiła samodzielną jednostkę organizacyjną MSW. Na podstawie powyższych dokumentów można wyprowadzić wniosek, iż WSO w Legionowie była jednostką organizacyjną Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Natomiast odpowiedź na pytanie, czy była także instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa MSW daje dopiero analiza aktów prawnych niższego rzędu takich jak regulamin rady
--- STRONA 4 ---
programowej oraz programy nauczania. Według Sądu Apelacyjnego w Gdańsku analiza programu nauczania - bloków tematycznych i nauczanych w ich ramach zagadnień nie może pozostawiać dla nikogo wątpliwości, iż cały proces kształcenia, profil i kierunki nauczania wszystkich wskazanych w nim przedmiotów nakierowane były na potrzeby operacyjne Służby Bezpieczeństwa. Wskazał on także, iż z opracowań wytworzonych przez funkcjonariuszy tej uczelni w trakcie jej działalności wynika jednoznacznie, że WSO w Legionowie była uczelnią Służby Bezpieczeństwa, która kontynuowała tradycję szkolnictwa SB, a w szczególności szkół w Lublinie i Łodzi. Następnie podkreślił, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. o utworzeniu WSO MSW w Legionowie oraz statut szkoły nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że była ona instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa w strukturze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, co doprowadziło go do konkluzji, iż stwierdzenie, że Wyższa Szkoła Oficerska MSW w Legionowie była instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej powoduje, że należy przeprowadzić rozważania o możliwości zastosowania do niej art. 2 ust. 3 cytowanej ustawy. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 czerwca 1989 r., w sprawie zniesienia wyższych szkół oficerskich nadzorowanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych z dniem 30 września 1989 r. zostały zniesione: Wyższa Szkoła Oficerska im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie i Wyższa Szkoła Oficerska im. Generała Franciszka Jóźwiaka - Witolda w Szczytnie. Zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 czerwca 1989 r. w sprawie utworzenia wydziałów zamiejscowych Akademii Spraw Wewnętrznych, z dniem 1 października 1989 r. utworzono Wydział Bezpieczeństwa Państwa w Legionowie i Wydział Porządku Publicznego w Szczytnie. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 1990 r. z dniem 1 października 1990 r. utworzono Wyższą Szkolę Policji z siedzibą w Szczytnie i zniesiono Akademię Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Zgodnie zaś z § 3 rozporządzenia, kontynuuje Sąd, słuchacze Wydziału Porządku Publicznego ASW z dniem utworzenia Wyższej Szkoły Policji stają się - za ich zgodą - słuchaczami tej Szkoły, a słuchacze Wydziału Bezpieczeństwa Państwa ASW mogą być przyjęci do tej uczelni, jeżeli zostali przyjęci do służby w Policji. Ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o utworzeniu Urzędu Ochrony Państwa z chwilą utworzenia UOP Służba Bezpieczeństwa została rozwiązana (art. 129 ust. 1). Zgodnie z art. 130 w zw. z art. 137 cytowanej ustawy Urząd Ochrony Państwa utworzony został w dniu 10 sierpnia 1990 r. Następnie Sąd Apelacyjny w Gdańsku, podaje Sąd Okręgowy, przypomniał, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej jednostkami Służby Bezpieczeństwa, w rozumieniu tej ustawy, są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami i wskazał, iż Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie nie została z mocy prawa rozwiązana z chwilą utworzenia UOP, albowiem została zniesiona ponad 10 miesięcy wcześniej i to na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym. Skoro zatem, wywodzi Sąd I instancji, WSO w Legionowie nie może zostać uznana za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. (wyżej cytowanej), do którego w tym zakresie odsyła ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...), to okres zaliczenia w poczet etatowych słuchaczy tej szkoły nie może być utożsamiany z okresem "pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa", o którym mowa w art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) i nie może skutkować obniżeniem wskaźnika podstawy wymiaru emerytury z 2,6% do 0,7%. Z tych względów Sąd 1 instancji na podstawie art. 477 § 1 i 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji wyroku. Apelację od powyższego wyroku wniosły obie strony postępowania. S. S. zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej odwołanie i wniósł o jego zmianę oraz powtórne wyliczenie wysokości należnego mu świadczenia emerytalnego zgodnie z obowiązującymi przepisami i zarzucił naruszenie zasad zwartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Protokole 1 do Konwencji, błędne wyliczenie wysokości świadczenia emerytalnego za pierwsze 15 lat służby oraz w okresie służby w Biurze "W" MSW. W uzasadnieniu apelacji rozwinął zarzut naruszenia przepisów prawa międzynarodowego wskazując na art. 8, art. 6, art. 13, art. 7 oraz art. 3 Konwencji oraz art. 1 Protokołu. Powołał się ponadto na zdanie odrębne sędziego zgłoszone do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt K 6/09. oraz orzecznictwo sądowe jak i akty prawne wskazując, iż do oceny prawnej Biura "W" należy zastosować analogiczne kryteria, jak w przypadku WSO w Legionowie, co nie pozwala uznać tej jednostki za organ bezpieczeństwa państwa. Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części zmieniającej zaskarżoną decyzję, tj. w zakresie rozstrzygnięcia objętego punktem 1 wyroku wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) poprzez niezastosowanie tego przepisu do obliczenia wysokości emerytury policyjnej S. S. w okresie od dnia 1 października 1980 r. do dnia 15 marca 1981 r., od dnia 15 lutego 1982 r. do dnia 17 maja 1982 r., od dnia 1 października 1983 r. do dnia 28 czerwca 1985 r. W uzasadnieniu zarzutów organ rentowy zakwestionował wyłączenie przez Sąd Okręgowy z okresu służby odwołującego w organach bezpieczeństwa państwa, okresu studiów w WSO w Legionowie. W uzasadnieniu środka zaskarżenia organ emerytalny przedstawił argumentację sformułowanych zarzutów. Uzasadnienie prawne Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył, co następuje: Apelacje obu stron postępowania są bezzasadne i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. 14
--- STRONA 5 ---
1) 2) Odnosząc do apelacji Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdza, iż Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił okresy gdy skarżący był słuchaczem w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie jako jej etatowy słuchacz - będąc zaliczony w etatowy stan podchorążych tej szkoły. Sąd Apelacyjny także podziela stanowisko Sądu I instancji, że WSO w Legionowie nie jest organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. z następujących przyczyn: Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie została powołana na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie utworzenia wyższej szkoły oficerskiej resortu spraw wewnętrznych (Dz. U. z 1972 r. Nr 38, poz. 248), które to rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 5 listopada 1958 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1969 r. Nr 4, poz. 31 i z 1972 r. Nr 16, poz. 114). Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia (§ 1) utworzonej Wyższej Szkole Oficerskie nadano imię Feliksa Dzierżyńskiego. W § 2 podano, iż prowadzi ona działalność dydaktyczno-wychowawczą o specjalizacji prawno-administracyjnej oraz ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego kształcąc i wychowując kadry na potrzeby resortu spraw wewnętrznych, przygotowywane do objęcia stanowisk oficerskich. Dalej postanowiono, że program nauczania przedmiotów zawodowych ustala Minister Spraw Wewnętrznych a ramowy program nauczania w zakresie nauk innych, niż zawodowe, ustala Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Kontrolę i ocenę realizacji nauczania w zakresie przedmiotów innych niż zawodowe przeprowadza się z udziałem przedstawicieli Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Treść tego aktu prawnego nie daje podstaw do uznania tej jednostki jako instytucji centralnej Służby Bezpieczeństwa. Szkoła ta miała statut nadany zarządzeniem nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 grudnia 1972 r. w którym podano, że jest samodzielną jednostką organizacyjną w strukturze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jednakże jego lektura także nie wskazuje aby była ona instytucją centralną SB. Wyższa Szkoła Oficerska im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie została zniesiona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 czerwca 1989 r. w sprawie zniesienia wyższych szkół oficerskich nadzorowanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 37, poz. 204 z dnia 14 czerwca 1989 r.) wydanym na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym (Dz. U. z 1987 r. Nr 27, poz. 156). W § 1 tego rozporządzenia postanowiono, iż z dniem 30 września 1989 r. znosi się: Wyższą Szkołę Oficerską im. Feliksa Dzierżyńskiego, Wyższą Szkołę Oficerską im. Generała Franciszka Jóźwiaka- Witolda. Dlatego też Sąd Apelacyjny w Warszawie nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wyrażonym w wyroku z dnia 18 listopada 2009 r. II AKa 322/09 (POSAG 2010/1/198. LEX 563028), w którym sąd tej wyraził pogląd - " Wyższej Szkoły Oficerskiej z Legionowa nie można uznać za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa w łatach 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, bo chociaż mieści się w katalogu instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej nie odpowiada kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3 tej ustawy" w części uznającej WSO w Legionowie za instytucję wymienioną w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, formułując tezę, iż WSO w Legionowie mieści się w katalogu instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej (przepis ten mówi o - instytucjach centralnych Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległych im jednostkach terenowych w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych) odniósł się do aktów prawnych niższego rzędu takich jak: regulamin rady programowej szkoły oraz programów jej nauczania, a także do opracowań funkcjonariuszy tej uczelni. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić w szczególności gdy się zważy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2007 r. (K 2/07, OTK-A 2007/5/48) odrzucił możliwość interpretowania normy ustawowej poprzez odwoływanie się do aktów będących dokumentami tajnymi i podkreślił, że zasadą w państwie prawa jest, że pojęcia ustawowe determinują treść pojęć używanych w aktach niższego rzędu a nie odwrotnie. Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 czerwca 2000 r. (I KZP 15/00, LEX 40508). Argumentem uznającym WSO w Legionowie jako centralną jednostkę Służby Bezpieczeństwa nie może być również instrukcja przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej z dnia 25 czerwca 1990 r., gdzie podaje się kogo uznaje się za funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa. W jej pkt 2n - stwierdzono, że za funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa uznaje się m.in. osoby, które w dniu 10 maja 1990 r. pełniły służbę w ASW bez Wydziału Porządku Publicznego w Szczytnie oraz te, które w dniu 31 lipca 1989 r. pełniły służbę w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie - pkt 3j. Instrukcja ta jako akt niższego rzędu, i kwalifikujący ex post kogo należy uznać za funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa nie może być argumentem za przyjęciem, że słuchacz tej szkoły był funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa. Wyższa Szkoła Oficerska im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie została zniesiona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 czerwca 1989 r. w sprawie zniesienia wyższych szkół oficerskich nadzorowanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 37, poz. 204 z dnia 14 czerwca 1989 r.) z dniem 30 września 1989 r. Wraz z nią zniesiono także Wyższą Szkołę Oficerską im. Generała Franciszka Jóźwiaka-Witolda w Szczytnie. Zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych (...) z dnia 21 czerwca 1989 r. w sprawie utworzenia wydziałów zamiejscowych Akademii Spraw Wewnętrznych z dniem 1 października 1989 r. utworzono: - Wydział Bezpieczeństwa Państwa w Legionowie i
--- STRONA 6 ---
- Wydział Porządku Publicznego w Szczytnie. Nie można jednak przyjąć, że WSO została przekształcona w Wydział Bezpieczeństwa Państwa Akademii Spraw Wewnętrznych bowiem już nie istniała, gdyż została zniesiona. Nie była więc poprzedniczką prawną, jak w wielu sprawach twierdzi Instytut Pamięci Narodowej, Akademii Spraw Wewnętrznych. Być może na bazie WSO w Legionowie utworzono Wydział Bezpieczeństwa Państwa w Legionowie jednakże nie istniało żadne następstwo prawne nawet gdy się zważy, iż Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie została utworzona rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r., zniesiona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 czerwca 1989 r. a wydziały zamiejscowe Akademii Spraw Wewnętrznych utworzono aktem niższego rzędu - zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych (...) z dnia 21 czerwca 1989 r. w sprawie utworzenia wydziałów zamiejscowych. O ewentualnym następstwie prawnym można by mówić, gdyby akty prawne były tożsame, gdy tymczasem aktem prawnym niższego rzędu utworzono wydziały zamiejscowe Akademii Spraw Wewnętrznych niż utworzono i zniesiono WSO w Legionowie. Dlatego też nie jest do zaakceptowania pogląd, że następcą WSO w Legionowie był wydział zamiejscowy Akademii Spraw Wewnętrznych. Jak wynika z wyżej przytoczonej tezy wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, sąd ten uznał, iż WSO w Legionowie nie odpowiada kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3 tej ustawy lustracyjnej i dlatego nie można jej uznać za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Należy podzielić stanowisko tego sądu, iż WSO w Legionowie nie podlegała rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa. Jak już wskazano, wyżej omawiana szkoła została zniesiona z dniem 30 września 1989 r. natomiast UOP został utworzony na mocy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r., która weszła w życie z dniem 10 maja 1990 r. (ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa Dz. U. z 1999 r. Nr 51, poz. 526 ze. zm.). Na mocy art. 130 tej ustawy Minister Spraw Wewnętrznych miał zorganizować Urząd Ochrony Państwa w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W dniu 31 lipca 1990 r. rozwiązano Służbę Bezpieczeństwa i zorganizowano Urzędu Ochrony Państwa. Tym samym WSO w Legionowie została zlikwidowana zanim jeszcze uchwalono ustawę o Urzędzie Ochrony Państwa. Natomiast Akademia Spraw Wewnętrznych została zniesiona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1990 r. w sprawie utworzenia Wyższej Szkoły Policji oraz zniesienia Akademii Spraw Wewnętrznych (Dz. U. z 1990 r. Nr 64, poz. 373 z dnia 24 września 1990 r.) z dniem 1 października 1990 r. a wiec już po utworzeniu UOP. Jednakże jak już wywiedziono WSO w Legionowie nie była poprzedniczką ASW a w szczególności jej wydziału zamiejscowego, a mianowicie Wydziału Bezpieczeństwa Państwa w Legionowie. Tym samym nie spełnia kryterium określonego w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 200711, Nr 63, poz. 425 ze. zm.). Sąd Apelacyjny rozpoznając niniejszą sprawę, w pełni akceptuje stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 14 maja 2010 11 (II AKa 108/10, Apel.-W-wa 2010/4/16, KZS 201 1/7-8/85, LEX 832778), iż "Źródła prawa, możliwe do zastosowania przy analizie statusu Wyższej Szkoły Oficerskiej im. Feliksa Dzierżyńskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nie pozwalają na uznanie tej Szkoły za instytucję centralną Służby Bezpieczeństwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 z późn. zm.). Wobec tego, że Szkoła nie odpowiada też kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3, nie spełnia żadnego z warunków koniecznych do uznania jej za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 in principio wymienionej ustawy ". Wprawdzie powyższe orzeczenie zapadło przy rozpoznawaniu sprawy lustrowanego, jednakże przepis art. 15b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) odnosi się i ma zastosowanie do osób, które pełniły służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji... (wyżej cytowanej). Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 grudnia 2011 r. w sprawie II UZP 10/11 odmawiającego odpowiedzi na pytanie prawne Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał, iż nie powinno być rozbieżności w wykładni tych samych przepisów (art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej) miedzy różnymi sądami, choćby ich wykładni dokonywano raz na potrzeby procesów lustracyjnych a innym razem na potrzeby rozstrzygania odwołań od decyzji organu emerytalnego resortu spraw wewnętrznych przez sądy ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy zaznaczył również, odwołując się od ukształtowanej już od wielu lat linii orzecznictwa sądów karnych rozpoznających sprawy lustracyjne, iż przepis art. 2 ustawy lustracyjnej nie może być interpretowany rozszerzająco. Skoro zatem Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie nie była instytucję centralną Służby Bezpieczeństwa, ani nie można jej uznać za inny organ bezpieczeństwa państwa, okres służby - nauki wnioskodawcy zaliczonego w etatowy stan podchorążych w WSO w Legionowie winien być, przy ustalaniu wysokości emerytury policyjnej liczony po 2,6% podstawy jej wymiaru za każdy rok jej pełnienia jak stanowi art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...). Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację organu rentowego. Odnosząc się do apelacji S. S., Sad Apelacyjny stwierdza, iż jako pozbawiona podstaw prawnych nie zasługuje ona również na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę prawna sprawy jakiej dokonał Sąd I instancji w odniesieniu do nowych zasad ustalania wysokości emerytury policyjnej funkcjonariuszy byłych organów bezpieczeństwa państwa, w tym wzajemna relację pomiędzy przepisem art. 15 i 15b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (obecnie
--- STRONA 7 ---
tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. 667, z późn. zm.) i wobec tego nie zachodzi potrzeba poważania tej argumentacji (porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2000 r. sygn. akt I CKN 356/98 oraz wyrok z dnia 5 listopada 1998 r. sygn. akt I PKN 339/98, OSNAPiUS 1998/24/776). Istota zarzutów apelacji sprowadza się w zasadzie do ustalenia, czy okres służby skarżącego w Biurze "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w okresie od 15 grudnia 1978 r. do 15 czerwca 1989 r. (z przerwami gdy skarżący odbywał naukę w WSO w Legionowie) na różnych stanowiskach i Wydziałach tego Biura, stanowił służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Sąd Apelacyjny uzupełnił w tym zakresie postępowanie dowodowe i zażądał z Instytutu Pamięci Narodowej odtajnionych zarządzeń dotyczących powołania, organizacji i rozwiązania Biura "W" MSW. W oparciu o ich analizę Sąd II instancji uznał, iż ocena prawna Sądu Okręgowego w zakresie kwalifikacji Biura "W" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako organu bezpieczeństwa państwa jest prawidłowa z następujących względów. Biuro "W" było jednostką SB wyspecjalizowaną w realizacji zadań związanych z ochroną łączności pocztowej dla wykorzystania jej, jak podaje się w zarządzeniach powołujących je do życia, do prowadzenia wrogiej lub przestępczej działalności skierowanej przeciwko podstawowym interesom obronnym, gospodarczym i politycznym przeciwko PRL. Prowadziło profilaktyczny, wybiórczy przegląd przesyłek pocztowych (paczek, listów, depesz, telegramów, teleksów) oraz - zgodnie z zamówieniami składanymi przez piony operacyjne - systematyczną kontrolę przesyłek przychodzących na wskazane adresy lub wysyłanych z określonych miejsc. Jednocześnie wykonywało ekspertyzy w zakresie tzw. utajnionej łączności chemicznej i fotograficznej, umożliwiającej przesyłanie informacji drogą pocztową. W czasie stanu wojennego funkcjonariusze pionu "W" odpowiedzialni byli za cenzurą przesyłek listowych. Biuro "W" funkcjonowało w strukturach MSW od 1955 r. w oparciu o rozkazy organizacyjne Nr 067 z dnia 21 kwietnia 1955 r. i z dnia 7 grudnia 1955 r. Nr 0159 - wydane przez Przewodniczącego Komitetu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego (stosowne dokumenty znajdują się w zbiorze dokumentów Wydziału). Zajmowało się wówczas perlustracją korespondencji. Także w następnych latach istniało w strukturze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Zarządzeniem Nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 lipca 1964 r., wydanym na podstawie § 2 uchwały nr 781 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1956 r. w sprawie statutu organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, nadano Biuru "W" regulamin organizacyjny, w którym szczegółowo określono zakres działania Biura "W" MSW. W jego § 4 podano, iż Dyrektor Biura "W" MSW w terminie miesięcznym od wejścia w życie niniejszego zarządzenia, ustali zarządzeniem wewnętrznym szczegółowy zakres działania, oddzielnie dla każdej komórki organizacyjnej podległej mu jednostki z podaniem zakresu czynności, rodzaju i ilości stanowisk przeznaczonych do ich realizacji. Następnym zarządzeniem Nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 marca 1973 r. nadano mu kolejny regulamin organizacyjny i ustalono jego zakres działania. W następnych latach nadawano tej jednostce nowe regulaminy działania oraz instrukcje, a w zarządzeniu z dnia 27 grudnia 1979 r. Ministra Spraw Wewnętrznych Nr (...) w § 2 zaznaczono, iż Biuro "W" jest jednostką Służby Bezpieczeństwa, odpowiedzialną za realizację zadań zabezpieczania kanału łączności pocztowej przed wroga działalnością, skierowaną przeciwko podstawowym interesom politycznym i gospodarczym PRL. Wykonuje swoje zadania poprzez ukierunkowaną operacyjną kontrolę przesyłek pocztowych w obrocie zagranicznym a tę kontrolę prowadzą terenowe komórki "W". W jego § 7 postanowiono, iż Dyrektor Biura "W" w porozumieniu z Dyrektorem Biura Organizacyjnego MSW określi szczegółowy zakres działania każdej komórki organizacyjnej oraz ramowy zakres działania terenowych komórek "W" występujących w KWMO. Podobnie zapisano w zarządzeniu Nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17 grudnia 1982 r. W 1983 r. po tzw. reformie Kiszczaka, przeprowadzono zmiany w strukturach terenowych MSW i utworzono Wojewódzkie, Rejonowe, Miejskie i Dzielnicowe Urzędy Spraw Wewnętrznych a piony Służby Bezpieczeństwa przeszły z Komend Wojewódzkich MO do Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych i jednocześnie utworzono struktury SB na niższych szczeblach: w Rejonowych, Miejskich i Dzielnicowych Urzędach Spraw Wewnętrznych. Dotyczyło to również pionu "W". Biuro "W" i jego jednostki terenowe uległy rozwiązaniu na mocy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych nr (...) z dnia 30 maja 1989 r. dotyczącego włączenia Biura "W" MSW do Departamentu II MSW. Jak wynika z tego zarządzenia na jego bazie powstały trzy nowe wydziały (XIV, XV i XVI) w Departamencie II. Faktycznie jednak został on włączony w struktury Departamentu II, a na szczeblu wojewódzkim na bazie Wydziałów "W" utworzono Zespoły ds. Obrotu w Komunikacji. W pkt II tego zarządzenia organizacyjnego nakazano Dyrektorowi Departamentu II Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przy udziale zainteresowanych kierowników jednostek organizacyjnych MSW, przejęcie protokolarne z Biura "W" MSW pomieszczeń służbowych z wyposażeniem sprzętu specjalistycznego, środków finansowych (w złotówkach i dewizach), w tym funduszu operacyjnego oraz niezbędną dokumentację będącą w dyspozycji lub przewidzianą dla dotychczasowego Biura "W". Zauważyć przy tym należy, że potrzebę zmian w strukturach SB w 1989 r. motywowano koniecznością dostosowania służby bezpieczeństwa do nowej sytuacji politycznej, a rzeczywistym celem było uchronienie przed utratą pracy i konsekwencjami politycznymi jak największej liczby funkcjonariuszy, przy zachowaniu możliwości operacyjnych resortu. Tym samym, wobec włączenia Biura "W" do Departamentu II, odpowiednie wydziały tego departamentu były następcami Biura "W" a Biuro "W" uznać trzeba za poprzednika nowo utworzonych wydziałów w tym Departamencie. Na mocy art. 130 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa Minister Spraw Wewnętrznych miał zorganizować Urząd Ochrony Państwa w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Natomiast jak stanowił art. 129 ustawy - Z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa Służba Bezpieczeństwa zostaje rozwiązana a dokumenty, mienie oraz etaty pozostające dotychczas w dyspozycji Służby Bezpieczeństwa Minister Spraw Wewnętrznych przekaże nowo utworzonym organom centralnym, zgodnie z ich kompetencjami. Natomiast Departament II, nazywany Departamentem Wywiadu i Kontrwywiadu, został rozwiązany wskazywanym już wyżej, zarządzeniem nr (...) Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności SB wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 129 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. Nr 30, poz.
--- STRONA 8 ---
180), który w § 1 stanowił, iż Służba Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i w Urzędach Wojewódzkich Spraw Wewnętrznych (SUSW) zaprzestaje działalności. Na mocy art. 130 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa Minister Spraw Wewnętrznych miał zorganizować Urząd Ochrony Państwa w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Natomiast jak stanowił art. 129 ustawy - Z chwila utworzenia Urzędu Ochrony Państwa Służba Bezpieczeństwa zostaje rozwiązana a dokumenty, mienie oraz etaty pozostające dotychczas w dyspozycji Służby Bezpieczeństwa Minister Spraw Wewnętrznych przekaże nowo utworzonym organom centralnym, zgodnie z ich kompetencjami. Tym samym Sąd Okręgowy prawidłowo zakwalifikował służbę skarżącego w Biurze "W" MSW jako służbę w jednostce bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. 11, Nr 63, poz. 425 z późn. zm.). Przedstawione przez skarżącego w apelacji zdanie odrębne sędziego Trybunału Konstytucyjnego do wyroku z dnia 24 lutego 2010 11 (K 6/09) nie jest ani dla Sądu wiążące ani prawidłowe, a stanowi jedynie głos w dyskusji nad treścią nowelizacji ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...). Należy wskazać, że dokumenty dotyczące prac legislacyjnych organów ustawodawczych i organów władzy sądowniczej nie stanowią zgodnie z art. 87 Konstytucji RP, źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Interpretacja norm prawnych pozostawiona jest sądom powszechnym, które wiąże sentencja wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku, natomiast sprzeczne z orzeczeniem votum separatum członka składu orzekającego prezentuje jego stanowisko indywidualne, podobnie zresztą jak argumenty przedstawiane przez członków organów państwowych w ich wypowiedziach. Od chwili bowiem ogłoszenia przez Trybunał wyroku, także i oni mają obowiązek przestrzegania normy konstytucyjnej, czyli ustalonego w państwie porządku prawnego. Wskazać również trzeba, iż apelujący nie udowodnił, aby w jego sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 15b ust. 3 ustawy policyjnej emerytalnej, który stanowi, że do okresów, o których mowa w art. 13 ust. 1, na żądanie wnioskodawcy, mogą być doliczone w pełnym wymiarze okresy służby w latach 1944-1990 w organach bezpieczeństwa państwa, jeżeli funkcjonariusz udowodni, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjął współpracę i czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz niepodległości Państwa Polskiego. Dokonując wykładni gramatycznej przywołanego przepisu art. 15b ust. 3 policyjnej ustawy emerytalnej, stwierdzić należy, iż ustawodawca założył, że owe korzystne dla byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa unormowanie, musi sprowadzać się do stwierdzenia - w toku postępowania przed organem emerytalnym, czy na etapie postępowania sądowego - że miało miejsce podjęcie współpracy i czynne wspieranie osoby lub organizacji działających na rzecz niepodległości Państwa Polskiego bez wiedzy przełożonych, w dającym się ustalić okresie służby. Samo wspieranie osoby działającej na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, nie jest wystarczającym powodem dla zastosowania w przypadku danego funkcjonariusza dobrodziejstwa wynikającego z treści art. 15b ust. 3. Zaistnieć muszą zatem łącznie dwie przesłanki: podjęcie współpracy i czynne wspieranie osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, a nadto współpraca i czynne działanie musi nastąpić bez wiedzy przełożonych. Zakładając racjonalność w działaniach ustawodawcy, nie można uznać, aby jego intencją była możliwość stosowania, omawianego przepisu, w stosunku do funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, którzy w sposób jednorazowy, sporadyczny, bez podjęcia osobistej współpracy, pomagali osobom represjonowanym w określonych sytuacjach życiowych. Sąd Apelacyjny zauważa, iż nawet jednorazowa pomoc musi wzbudzać wyrazy uznania, lecz nie może przesądzać o tym, że w przypadku jej zaistnienia, cały okres służby w organach bezpieczeństwa państwa, przypadający na lata 1944-1990, zostanie niejako "wymazany" z historii danego funkcjonariusza zwłaszcza, gdy z tego tytułu nie poniósł on żadnych ujemnych konsekwencji ze strony swych przełożonych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy, stwierdzić należy, iż przedłożona do akt sprawy charakterystyka z dnia 18 maja 2014 r. obywatelsko - patriotycznej działalności Pana S. S. na rzecz popularyzacji czynu zbrojnego żołnierzy 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz pomocy udzielanej członkom środowiska kombatanckiego w żaden sposób nie dowodzi, iż zachowanie odwołującego wypełnia dyspozycję z art. 15b ust. 3. Z załączonego pisma wynika jedynie, iż skarżący od 1967 r. pozostaje ściśle związany ze środowiskiem harcerskim. Faktem jest, iż przez okres swojej przynależności do tych struktur popularyzował wiedzę o środowisku harcerskim i podejmował liczne inicjatywy, jednak podejmowane przez niego działania miały wyłącznie wymiar społeczny i zmierzały, co najwyżej do popularyzacji idei harcerskich i udzielania wsparcia byłym kombatantom wojennym. Postawa odwołującego w pełni zasługuje na uznanie i aprobatę, jednakże nie stanowi ona, zgodnie z art. 15b ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...) działalności polegającej na podjęciu współpracy i czynnym wspieraniu - bez wiedzy przełożonych - osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości Państwa Polskiego. Ewentualne udzielanie pomocy innym działaczom opozycyjnym nie zostało przez odwołującego wykazane, a przede wszystkim nie wykazał on, aby bez wiedzy przełożonych podjął współpracę z nimi. Z racji prowadzonej przez siebie działalności odwołujący nie poniósł żadnych ujemnych konsekwencji służbowych, sam również nie był działaczem opozycyjnym. Nie sposób także podzielić zarzutów apelacji naruszenia obowiązujących Polskę norm prawa międzynarodowego, a w szczególności art. 6 (prawo do rzetelnego procesu), art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej), art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego), art. 14 (zakaz dyskryminacji) Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz wynikającej z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji zasady ochrony własności. Zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji umowa międzynarodowa, ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Problem taki nie występuje w niniejszej sprawie. Wszystkie zasady, na które powołuje się skarżący, wyrażone w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz w art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji znajdują się w krajowym porządku prawnym i są uregulowane w Konstytucji Rzeczpospolitej
--- STRONA 9 ---
Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego, Sądów Powszechnych, Sądów Administracyjnych, Krajowej Izby Odwoławczej, Głównej Komisji Orzekającej. Polskiej. Nie ma zatem potrzeby odwoływania się do aktów międzynarodowych, skoro nie zachodzi sprzeczność między regulacją ustawową a umową międzynarodową, zaś krajowy porządek prawny zapewnia realizację tych samych zasad co prawo międzynarodowe. Zaznaczyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt K 6/09 (OTK-A 2010/2/15), wskazanym przez Sąd Okręgowy powołał się również na orzecznictwo Komisji Praw Człowieka i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Kwestionowane przepisy nie zawierają sankcji karnych, ani nawet sankcji o charakterze represyjnym, nie przesądzają też winy adresatów norm w nich wyrażonych. Z tych przyczyn wskazane przez apelującego przepisy art. 6 i art. 7 (prawo do rzetelnego procesu oraz zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności dotyczące odpowiedzialności karnej i postępowania karnego nie odnoszą się do stanu faktycznego sprawy. Niemniej jednak podnieść należy, iż skarżący miała prawo odwołać się od decyzji ponownie ustalającej wysokość jego emerytury do niezawisłego sądu i z tego prawa skorzystał, a sprawa była rozpoznana w postępowaniu jawnym, i w jej toku badana była zgodność tej decyzji z obowiązującym prawem. Zaskarżona decyzja nie została wydana w trybie postępowania karnego, gdyż przepis art. 15b ustawy nie stanowi o odpowiedzialności karnej lecz reguluje zasady ustalania wysokości emerytur dla funkcjonariuszy Policji, którzy pełnili służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Natomiast w odniesieniu do zarzutu dyskryminacji, to w tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 6/09 (wyżej przytaczanej) odnosząc się do zgodności art. 15b ust. 1 z art. 32 Konstytucji. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 14 Konwencji (zakaz dyskryminacji) szczególnie istotne jest stanowisko sformułowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 16 września 1996 r. w sprawie "G." przeciwko Austrii (Reports 1996-IV, s. 1141, § 36), w którym Trybunał wyjaśnił, że "odmienne traktowanie jest dyskryminujące jeżeli nie ma usprawiedliwienia obiektywnego i racjonalnego, to znaczy gdy nie zmierza ono do osiągnięcia «słusznego celu» bądź jeżeli brak jest «racjonalniej proporcji między użytymi środkami a celem, jaki chce się osiągnąć». W tym względzie państwo dysponuje ponadto pewnym marginesem swobody w ocenie czy i do jakiego stopnia różnice w podobnych skądinąd sytuacjach zasługują na zróżnicowane traktowanie". Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji (zasada ochrony własności). Odwołujący nie został pozbawiony prawa do świadczenia emerytalnego, jedynie jego wysokość została ponownie ustalona przy zastosowaniu innego przelicznika. Oznacza to, że istota prawa do zabezpieczenia emerytalnego nie została naruszona. Sąd Apelacyjny przypomina także że Europejski Trybunał Spraw Człowieka w swojej decyzji z dnia 14 maja 2013 r. jednomyślnie, w składzie 7 sędziów uznał, że skargi 1628 osób (A. C. i innych) nie "nadają się do przyjęcia - są niedopuszczalne" (skargi odrzucił). Decyzja ta jest ostateczna. W uzasadnieniu decyzji Europejski Trybunał Praw Człowieka podał, iż kwestionowane środki zostały zastosowane wobec byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa zdefiniowanych przez polskie ustawodawstwo. Wszystkie te osoby korzystały nie tylko ze specjalnego - (przeznaczonego dla) służb mundurowych - systemu emerytalnego, znacznie korzystniejszego niż powszechny system, lecz także ze znacznie wyższych, uprawniających do emerytury wynagrodzeń, niedostępnych dla zwykłych obywateli, którzy nie byli włączeni w pracę komunistycznego organu bezpieczeństwa państwa. Fakt odbywania służby w wyżej wymienionej instytucji, stworzonej w celu naruszania praw człowieka chronionych zgodnie z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności należy, zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, uważać za właściwą okoliczność dla zdefiniowania i uzasadnienia kategorii osób, których mają dotyczyć kwestionowane obniżki świadczeń emerytalnych. Trybunał jest przekonany, że władze polskie nie rozszerzyły personalnego zakresu tych środków poza to, co było niezbędne do osiągnięcia realizowanego słusznego celu. Trybunał stwierdzał, że skarżący, w niniejszych sprawach, nie ponieśli straty w sferze środków utrzymania ani też nie zostali całkowicie pozbawieni świadczeń. Zauważył, że wprawdzie kwestionowane podjęte środki spowodowały obniżenie przywilejów emerytalnych stworzonych specjalnie dla osób zatrudnionych w komunistycznych instytucjach państwowych, które służyły niedemokratycznemu reżimowi, ale pomimo to utrzymały one dla tych osób system korzystniejszy od powszechnego. Zatem nie można powiedzieć, że państwo polskie spowodowało, iż ponoszą oni "nieproporcjonalny i nadmierny ciężar". Pozbawienie zatem skarżącego wyższych świadczeń nie stanowi także naruszenia podanych przepisów prawa międzynarodowego. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił także apelację S. S. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. z uwagi na oddalenie apelacji, zarówno odwołującego jak i organu emerytalnego.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Wyrok#Sąd Apelacyjny w Warszawie#XIII U 9715/10 oddala obie apelacje#art. 15b ust. 3 ustawy#art. 2 ustawy#art. 2 ust. 3 ustawy#art. 15 ust. 1 pkt#art. 13a ust. 1 ustawy#art. 15b ust. 1 powo#art. 13 ust. 1 pkt#art. 15b ustawy#art. 15b ust. 1 ustawy#art. 67 ust.#art. 31 ust. 3 Konstytucji#art. 42 Konstytucji.#art. 15 ww.#art. 15 ust. 1 dotyczy#art. 15 ust.#art. 15b ust. 1 ustawy.#art. 15b rozstrzygni#art. 15b ust. 1 pkt#art. 2 ust. 1 pkt#art. 2 ust. 3 tej#art. 2 ust. 3 cytowanej#art. 129 ust.#art. 137 cytowanej#art. 3 ustawy#art. 7 oraz#art. 3 Konwencji