Wyrok XIII C 84/19/3 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu X

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt XIII C 84/19/3 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w L. w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia Michał Kuczkowski Protokolant: prot. Magdalena Glapa po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2020 r. w L. na rozprawie sprawy z powództwa S. B. przeciwko Skarbowi Państwa Dyrektorowi Zakładu Karnego w R. - o zapłatę 1. Powództwo oddala. 2. Zasądza od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata G. M. kwotę 147,60 zł (z VAT) tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. SSO Michał Kuczkowski --- STRONA 2 --- Sygn. akt XIII C 84/19/3 UZASADNIENIE Pozwem z 4 lutego 2019 r. powód S. B. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa — Dyrektora Zakładu Karnego w R. kwoty 120.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty oraz o obciążenie pozwanego kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł następujące zarzuty wobec warunków, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R.. Powód podniósł, że był wielokrotnie przenoszony do różnych cel i łącznie przebywał w piętnastu celach, które są celami dwuosobowymi, a ich metraż wynosił poniżej 6 m. Zdaniem powoda cele w jakich przebywał nie spełniają warunku określonego w art. 110 $ 2 k.k.w., a jednocześnie nie zostały spełnione warunki do zastosowania wobec niego art. 110 $ 2a lub $ 2b k.k.w. Ponadto powód powołał się na brak zabudowanego kącika sanitarnego w celach nr 115 i 125 i brak zamontowania osobnego źródła światła. Powód zarzucił, że w celach, w których przebywał nie miał dostępu do ciepłej wody. Powód podniósł także, że w czasie osadzenia nie zapewniono mu bezpieczeństwa, gdyż był obiektem ataku i został pobity. Poza tym powód jest również obiektem agresji słownej ze strony strażników, którzy nie traktują go z należytym szacunkiem i używają w stosunku do niego niecenzuralnych słów. Powód zarzucił także, że był umieszczany w celach monitorowanych. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Od czerwca 2016 r, powód przebywa w Zakładzie Karnym w R.. Powód karę pozbawienia wolności odbywał na Oddziale Terapeutycznym dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo w związku ze stwierdzoną koniecznością objęcia powoda oddziaływaniami terapeutycznymi z uwagi na zaburzenia osobowości, upośledzenie umysłowe stopnia lekkiego oraz uzależnienie od kanabinoli. Powód jest osobą impulsywną, konfliktową, nie respektuje regulaminu. Był wielokrotnie karany dyscyplinarnie, w tym umieszczany w celi izolacyjnej. Wielokrotnie stosowano wobec powoda środki przymusu bezpośredniego z uwagi na groźne nieposłuszeństwo, niebezpieczeństwo, stawianie czynnego oporu. W czasie osadzenia powód próbował popełnić samobójstwo, a poza tym dokonywał samookaleczeń. Powód zachowywał się w sposób naganny i konfliktowy wobec osadzonych i w związku z tym powodowi wielokrotnie zmieniano miejsce osadzenia. O zmianie osadzenia powoda decydował każdorazowo zespół terapeutyczny. Na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w R. powód był umieszczany w celach monitorowanych w związku z tym, że wchodził w konflikty ze współosadzonymi i odgrażał się, że zrobi sobie lub innym krzywdę. W celach monitorowanych powód był umieszczany w związku z potrzebą zapewnienia mu bezpieczeństwa. Powód nigdy nie przebywał w celi, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła poniżej 3 m. Wobec powoda nigdy nie wydano decyzji o umieszczeniu w takiej celi. Najczęściej powód przebywał w celach dwuosobowych o powierzchni powyżej 7 m”. Jeden dzień przebywał w celi o powierzchni 6,13 m. Cela o powierzchni 5,94 m*, w której powód przebywał przez kilka dni na przełomie lutego i marca 2017 r., jest celą jednoosobową. Zdarzyło się, że w ciągu dnia na kilka godzin powód był umieszczany w celi, gdzie przebywało już dwóch osadzonych, ale nigdy w takich celach powód nie zostawał na noc. Sytuacje te były związane z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa powodowi. Wszystkie cele wieloosobowe posiadają oddzielny kącik sanitarny, oddzielony dyktą i kotarą od reszty pomieszczenia. Zgodnie z regulaminem, w celach światło jest gaszone o 22. W celach osadzeni posiadają dostęp do bieżącej zimnej wody, a nadto dwukrotnie w ciągu tygodnia mają zapewnią kąpiel w łaźni, gdzie zainstalowane są prysznice z ciepłą wodą. W czasie osadzenia powód pracował sprzątając pawilon mieszkalny i pomagał przy osobach niepełnosprawnych. Po wykonanej pracy powód nie miał możliwości korzystania z dodatkowej kąpieli. Powód przebywał w celach jednoosobowych o numerach 115 i 125. W tych celach kącik sanitarny nie był trwale wygrodzony od reszty pomieszczenia, a usytuowany jest za kotarą. Powód podnosił, że w tych celach muszlach klozetowa była usytuowana zbyt blisko stołu przy którym jadł posiłki. --- STRONA 3 --- W czasie osadzenia powód nigdy nie został pobity, sam natomiast doprowadzał do sytuacji konfliktowych z innymi więźniami. W dniu 16 lipca 2016 r powód pobił w celi mieszkaniowej osadzonego P. P. w wyniku czego poszkodowany doznał obrażeń w postaci: krwiaka oka lewego, rozległego zasinienia oczodołu lewego. U powoda natomiast nie stwierdzono żadnych obrażeń. Za popełnienie powyższego czyny powód został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Re z 12 września 2017 r. w sprawie osygn. IK s) na karę pięciu miesięcy pozbawienia wolności. W dniu Il Czerwca 2018 r. w czasie uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej powód naruszył nietykalność cielesną osadzonego B. J.. Powód dotykał współosadzonego po pośladkach oraz klatce piersiowej, a gdy B. J. nie wyraził zgody na takie zachowanie i odepchnął Powoda, powód uderzył B. J. w twarz. U powoda stwierdzono otarcie naskórka pod prawym okiem, a u B. J. uraz nosa. W dniu zgarzenia oraz w kolejnym dniu powód odmówił składania wyjaśnień. W związku z tym zdarzeniem powód został umieszczony w celi izolacyjnej. W zwiazku Z przesłuchaniem powoda w charakterze strony w ramach odezwy sądowej przed Sądem Rejonowym w N. 4 Które miało się odbyć 25 września 2019 r., powód przebywał w Areszcie Śledczym w S.. W dniu 2 sierpnia 2018 r. powód kierował szereg wulgaryzmów i gróźb karalnych pod adresem wychowawcy oraz prezentował wobec niego agresywne zachowania. W związku Z tym zdarzeniem powód został przetransportowany do Oddziału Terapeutycznego w Zakładzie Karnym w P. ze względu na potrzebę Zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w jednostce, a przesłuchanie powoda zostało przesunięte na późniejszy termin. Dowód: pisma Dyrektora ZK w R. k. 8-17 Informacja © pobytach i orzeczeniach k. 55-58 Notatki służbowe k, 59.63 Sprawozdanie > czynności wyjaśniających k. 64-65 Historia rozmieszczenia k. 66-68 Normy WYPosażenia k. 69-70 Zeznania świadka M. D. k. 100 Zeznania Świadką Ł. K. (1) k. 100 Zeznania Świadką Ą. N. k. 100 Pismo Służby Więziennej k. 148 Częściowo Zeznania powoda k. 88 akt I Cps (.. 2) Sąd zważył co następuje: Składając zeznania powód potwierdził, że przebywał w celach, tak jak to zostało przedstawione przez administrację zakładu karnego. Ponadto zgłosię zastrzeżenia co do warunków bytowych i tego jak jest traktowany przez funkcjonariuszy w zakładzie karnym. Sąd dał wiarę POWoqowi w zakresie, w jakim przedstawił swoje zastrzeżenia co do warunków bytowych, albowiem zeznania w tej części były zgodne 2 przeprowadzonymi dowodami. Zeznania powoda w pozostałym zakresie nie znalazły natomiast potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały uznane przez sąd za niewiarygodne. Oceniając Zeznania świadków A. E. R. A. i Ł. K. (2) sąd uznał, że zeznania te nie były wiarygodne, albowiem były sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym i zostały złożone w sposób korzystny dla powoda. W szczególności świadek A. E. R. A. twierdził, Że Powód był grzeczny, co jest rażąco sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym. Świadek ponadto stwierdził, że powód miał być bity przez funkcjonariuszy, czego jednak nie był świadkiem. Nie wskazał także osób od których miał uzyskać taką wiedzę. Zqaniem świadka miały mieć miejsce sytuacje popychania powoda na korytarzu, wyśmiewania się z niego, grożenia --- STRONA 4 --- pobiciem i osadzeniem na pierwszym oddziale. Świadek nie potrafił jednak wskazać funkcjonariuszy, którzy takich czynów mieli się dopuszczać, a o takim postępowaniu funkcjonariuszy nie mówił w swoich zeznaniach powód. Wiarygodne były zeznania świadków M. D., Ł. K. (1) i A. N., albowiem były spójne i zgodne ze sobą oraz z przedłożonymi dokumentami. Dowody z dokumentów sąd uznał za wiarygodne, albowiem zostały sporządzone w przepisanej formie, przez podmioty uprawnione i nie budziły wątpliwości, co do swojej prawdziwości, nie były też kwestionowane przez strony postępowania. Zgodnie z art. 24 $ 1 k.c. ochrona dóbr osobistych przysługuje tylko przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym przewidzianej we wskazanym wyżej przepisie. Na temat bezprawności działania wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 19.10.1989 r. II CR 419/89 (OSP 11 — 12/90, poz. 377) wyjaśniając, że „za bezprawne uważa się działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających takie działanie; do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2) wykazywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działania w ochronie uzasadnionego interesu.” Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji, gdzie w art. 30 wskazano, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowiek jest nienaruszalna, a jej poszanowanie jest obowiązkiem władz publicznych. W ocenie sądu ten obowiązek winien być przede wszystkim realizowany w tych sytuacjach, w których państwo realizuje swe zadania represyjne, a więc w przypadku osadzenia obywateli w Zakładach Karnych. Przesłanką odpowiedzialności wynikającej z art. 24 k.c. jest bezprawność działania, natomiast w ocenie sądu, pozwany wykazał brak bezprawności swego działania. Oceniając roszczenie powoda sąd doszedł do przekonania, że było ono w całości nieuzasadnione. Przedstawione przez powoda zarzuty odnośnie warunków panujących w Zakładzie Karnym w R. stanowiły jego subiektywne odczucia. Powód natomiast nie wykazał, aby warunki te naruszały obowiązujące regulaminy i przepisy prawa oraz by naruszały dobra osobiste powoda. W szczególności nieprawdziwy był zarzut pozwu zgodnie z którym powód miał przebywać w celach dwuosobowych, w których metraż. wynosił poniżej 6 m, Pozwany przedstawił wykaz cel w których przebywał powód i zgodnie z tym wykazem, który nie został zakwestionowany przez powoda, powód nie przebywał w celach poniżej 3 m? przypadających na jednego więźnia. Powód, powołując się na rekomendację Europejskiego Komitetu do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu, podniósł, że minimalny standard przestrzeni mieszkalnej przypadającej na jednego więźnia wynosi 4 m. W celu wykazania bezprawności działania pozwanego powód powinien wskazać naruszenie obowiązujących przepisów prawa. Przepisów takich nie stanowi przywołana powyżej rekomendacja, która stanowi jedynie zalecenia co do poprawy warunków osadzonych w polskich zakładach karnych. W związku z powyższym, sąd oddalił wniosek pełnomocnika powoda o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sadowego z zakresu budownictwa na okoliczność stwierdzenia czy Zakład Karny w R. dysponuje celami o minimalnej powierzchni mieszkalnej (...) m ? przypadającej na jednego więźnia, nie wliczając w tę wartość powierzchni kącików sanitarnych, zgodnie z zaleceniami Europejskiego Komitetu do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu. Zgodnie z obowiązującym art. 110 $ 2 k.k.w. powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2. Umieszczenie skazanego w celi o takiej powierzchni nie narusza również artykułu 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. W wyroku z 17 maja 2016 wydanego w sprawie 66850/12 (M. O. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej) Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że wszystkie sytuacje, w których osadzony został pozbawiony minimum 3 m kw. powierzchni mieszkalnej wewnątrz swojej celi będą traktowane jako stwarzające wyraźną oznakę, że artykuł 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. został naruszony. Zdaniem powoda w celach jednoosobowych kącik sanitarny nie był w wystarczający sposób odgrodzony od reszty pomieszczenia. Jednocześnie powód potwierdził, że kącik ten był odgrodzony kotarą, co oznacza, że prywatność w tych celach powód miał zapewnioną. Pozwany odbywa karę pozbawienia wolności musi więc liczyć się z pewnymi niedogodnościami, a w szczególności w celach izolacyjnych, w których powód był umieszczany w związku z tym, że był karany dyscyplinarnie. Zgodnie z wyrokiem --- STRONA 5 --- Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 8 listopada 2018 r. wydanego w sprawie I ACa 509/18: „Dyskomfort spowodowany pobytem w warunkach izolacji nie może stanowić podstawy do sformułowania tezy, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Do naruszenia dóbr osobistych dochodzi jedynie wówczas, gdy cierpienie i upokorzenie, Jakiego doznaje pozbawiony wolności przekraczają nieunikniony clement cierpienia wpisanego w karę pozbawienia wolności. O naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z pobytem w takim zakładzie, polegających na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 1 I października 2012 r sygn. akt I A Ca455/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 listopada 2018 r. sygn. Akt I ACa 509/18). Opisane przez powoda warunki w celach jednoosobowych nie przekraczały granicy, w której sfera prywatności czy godności powoda zostałaby naruszona. W związku z powyższym, zgłaszane przez powoda w tym zakresie zarzuty były nieuzasadnione. Również bezpodstawne były zarzuty powoda odnośnie braku ciepłej wody w celach i braku możliwości korzystania z dodatkowych kapieli po wykonanej pracy. Zgodnie z $ 31 ust. 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. 2016, poz. 2231) skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Skazana kobieta korzysta co najmniej raz dziennie z ciepłej wody i dwa razy w tygodniu z ciepłej kąpieli. Przepisy tego rozporządzenia nie przewidują więc dostępu w celach do ciepłej wody dla skazanych mężczyzn, a praca wykonywana przez powoda nie miała charakteru pracy brudzącej wymagającej dodatkowych kąpieli, Zarzut dotyczący braku światła w kąciku sanitarnym po godz. 22 był bezzasadny w świetle regulaminu obowiązującego w zakładzie karnym i $ 13 ust I pkt. I wymienionego powyżej rozporządzenia zgodnie z którym cisza nocna obowiązuje przynajmniej w godz. 22-6. Zarzuty odnośnie wielokrotnego przenoszenia powoda do różnych cel oraz umieszczania go w celach jednoosobowych, które są monitorowane, były również nieuzasadnione w świetle zachowania powoda, który doprowadzał do konfliktów ze współosadzonymi i dokonywał samookaleczenia oraz jednej próby samobójczej. Pozwany przedłożył dokumentację, z której wynika, że powód jest osobą konfliktową, wielokrotnie karaną sądownie i dyscyplinarnie. Powód natomiast potwierdził próbę samobójczą oraz dokonywanie samookaleczeń. Z uwagi na powyższe, sąd nie miał wątpliwości co do zasadności decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w R. o umieszczaniu powoda w celach monitorowanych czy izolacyjnych oraz częstego przenoszenia powoda do różnych cel. Na uwagę zasługuje również zachowanie powoda w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w S. w związku z zamiarem przesłuchaniem powoda przed Sądem Rejonowym w N. «Powód prezentował wobec wychowawcy na tyle agresywne i wulgarne zachowania, że dyrektor tamuej jednostki wnioskował o przetransportowanie powoda na Oddział Terapeutyczny Zakładu Karnego w P., by zapobiec napaści powoda na funkcjonariusza. Zarzuty odnośnie niezapewnienia powodowi bezpieczeństwa były gołosłowne. Powód twierdził, że został pobity, czego nie udowodnił. Z wyroku karnego wydanego w sprawie o sygn. II K ( .;] wynika natomiast, że o powód w czasie osadzenia pobił innego osadzonego, za co został prawomocnie skazany. Ponadto z notatek urzędowych wynika, że powód doprowadził do konfliktu ze współosadzonym B. J., którego dotykał po pośladkach i klatce piersiowej i dlatego został przez niego odepchnięty. Powód natomiast uderzył tego mężczyznę w nos. Zarzuty odnośnie niczapewnienia powodowi bezpieczeństwa były więc nie tylko gołosłowne, ale i całkowicie sprzeczne z materiałem dowodowym. Powód zarzucał również, że jest obiektem agresji słownej ze strony strażników, którzy nie traktują go z należytym szacunkiem i używają w stosunku do niego niecenzuralnych słów. Twierdzenia te sąd uznał za nieudowodnione. Zeznania przesłuchanych w sprawie świadków nie były wiarygodne i nie mogły stanowić podstawy do czynienia ustaleń w sprawie. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że powód jest osobą konfliktową, zachowującą się agresywnie wobec współosadzonych i funkcjonariuszy więziennych. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku używania przez strażników wobec powoda wulgarnych słów, jego roszczenie w tym zakresie byłoby nieuzasadnione. W szczególności sąd miał na uwadze, że w toku niniejszej sprawy powód zachowywał się na tyle agresywnie wobec funkcjonariuszy więziennych w Areszcie Śledczym w S., że zachodziła konieczność przeniesienia go do innej jednostki w celu udaremnienia czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego. W świetle powyższych okoliczności, roszczenie powoda w tej części jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i również w świetle regulacji przewidzianej w art. 5 k.c. nie może zasługiwać na uwzględnienie. Z punktu widzenia zasad stosowania art. 5 k.c. nie jest rzeczą obojętną ocena zachowania się podmiotu prawnego pozostającego w konkretnym wypadku pod ochroną prawa. Związana z tym jest zasada „czystych rąk”, a to oznacza, że nie może korzystać z ochrony art. 5 k.c. ———DDDDZZZ --- STRONA 6 --- ten kto sam narusza zasady współżycia społecznego. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie I ACa 148/15). Mając zatem powyższe na uwadze, sąd powództwo oddalił, o czym orzekł w pkt. 1 wyroku. Powód nie wykazał bezprawności zachowania pozwanego, ani by doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. W przypadku kierowania wobec powoda przez strażników niecenzuralnych słów jego roszczenie było nadto nieuzasadnione w świetle art. 5 k.c. Na podstawie $ 4 ust. 1 w zw. z $ 14 ust. I pkt. 26 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714), tj. z dnia 30 listopada 2018 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 18) w pkt. 2 wyroku sąd zasądził od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata G. M. kwotę 147,60 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. L., dnia 10.03.2020 r. SSO Michał Kuczkowski