Wyrok XII C 801/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu

--- STRONA 1 --- Sygn akt XII C 801/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu wydział XII cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Protokolant: st. sekr. sąd. po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. w Poznaniu sprawy z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w o zapłatę 1. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1900 złotych (tysiąc dziewięćset złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 lipca 2011r. 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie 3. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego pozwanego UZASADNIENIE Powód pozwem z dnia 29 kwietnia 2011 r. (data wpływu do Sądu) wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu na swoją rzecz 80 tys złotych z tytułu naruszenia dóbr osobistych w postaci godności, prawa do intymności oraz prawa osób pozbawionych wolności do humanitarnego traktowania przez organy Państwa i to wraz z ustawowymi odsetkami. Powód jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia podał art 24 kc w zw. z art 448 kc w zw z art 30, art 40, art 41, art 47 i 60 ust 1 Konstytucji RP. Jednocześnie wskazał, że w czasie osadzenia w pozwanym Zakładzie Karnym przebywał w przeludnionych celach w nie w pełni odseparowanym od reszty celi kącikiem sanitarnym przy braku odpowiedniego oświetlenia i wentylacji pomieszczenia cel, odpowiedniego sprzętu kwaterunkowego. Powód wskazał także, iż pozwany nie zagwarantował mu dostatecznej ilości środków higieny oraz odpowiedniej opieki medycznej. (k. 1-4) Pozwany reprezentowany przez pełnomocnika Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z 20.07.2011 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu pisma wskazano, iż roszczenie powoda uległo częściowemu przedawnieniu. W ocenie pełnomocnika pozwanego w niniejszej sprawie nie zaktualizowały się przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, zwłaszcza, że powód nie wskazał aby przed dniem 6.12.2009 przebywał w przeludnionych celach oraz aby poniósł jakąkolwiek szkodę ani też nie wykazał normalnego związku przyczynowego (k.31-50) Powód na rozprawie 13.10.2011r oświadczył, że ramy czasowe jego żądania zakreśla począwszy od 24.01.2006 r. do grudnia 2009 r. Jednocześnie sprecyzował, że odnośnie warunków panujących w celach zarzuca pozwanemu, że brak w nich było murowanego kącika sanitarnego, cele były zarobaczone, obdrapane i panowała tam wilgoć (k67-68) Tak ukształtowane stanowiska stron nie uległy już zmianie do zakończenia procesu (k121- --- STRONA 2 --- 122) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym począwszy od 24.01.2006r. do chwili obecnej. (dowód: zeznania powoda - k. 67-68 , k 111-112) Powód przebywał w zakładzie karnym w celach w skrzydle B (cele nr 210, nr 212) i C gdzie w celach kącik sanitarny jest nie oddzielony drzwiami od reszty celi, a jedynie nieprzeźroczystą kotarą oraz w skrzydle A w celach nr 39, nr 65, nr 67, nr 79 i nr 62, które posiadały murowane kąciki sanitarne, przy czym odgrodzone były od reszty celi płytą pilśniową o wysokości 1,2m. Powód przebywał w przeludnionych celach od 24.01.2006r. do 6.12.2009r. (dowód: zeznania powoda - k. 67-68, k. 111-112, zeznania świadka - k. 105-106, zeznania świadka - k 107) Począwszy od 6.12.2009 r. w zakładzie karnym nie występuje zjawisko przeludnienia w celach więziennych. Łącznie powód był osadzony w celach nie spełniających norm metrażowych i z nie oddzielonym całkowicie od reszty celi kącikiem sanitarnym przez okres 19 miesięcy. (dowód: zeznania powoda - k. 67-68 i k. 111-112) Każdy z osadzonych posiadał w celi własne łóżko. Dla osadzonych pozwany przygotował możliwość korzystania ze świetlicy i uczestniczenia w zajęciach sportowych np gra w siatkówkę. Powód nie składał pozwanemu żadnych skarg dotyczących warunków panujących w celach więziennych. (dowód: zeznania powoda - k. 67-68 i k. 111-112, zeznania świadka - k. 105-106, zeznania świadka -k 107) Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o podane wyżej dowody. Przymiotem wiarygodności zostały opatrzone zeznania powoda albowiem były spójne logiczne oraz korespondowały z uznanymi za wiarygodne zeznaniami świadków. Sąd przyjął, że wszystkie dokumenty złożone i zgromadzone w sprawie są prawdziwe i autentyczne, mając na względzie treść przepisów art 244 i 245 kpc. Nie ma bowiem żadnych podstaw, aby je kwestionować z urzędu, a żadna ze stron nie podniosła zarzutu ich nieprawdziwości. Sąd nie widział potrzeby przeprowadzenia dowodów z urzędu. Innymi słowy Sąd oparł się jedynie na materiale dowodowym zaoferowanym przez strony. Jest to zgodne z obowiązującą zasadą kontradyktoryjności. Prowadzenie postępowania dowodowego przez sąd z urzędu jest bowiem obowiązkiem Sądu jedynie w sytuacjach wyjątkowych, a taka nie zachodziła w niniejszym przypadku. Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się częściowo zasadne. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadnym okazał się zarzut częściowego przedawnienia roszczenia dochodzonego przez powoda zgłoszony przez pełnomocnika pozwanego (k.31) Zgodnie z art 442¹ § 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zatem skoro powód dochodził w tym postępowaniu zadośćuczynienia za okres, począwszy od 24.01.2006r a pozew wniósł do tutejszego sądu 29.04.2011r. (k.1 -prezentata sądowa) roszczenie to uległo częściowo przedawnieniu za okres przed 29.04.2008r. (art 442¹ § 1 kc i art 123 § 1 pkt 1 kc w --- STRONA 3 --- zw. z art 165 § 1 i 3 kpc) Co do meritum. powód w tym procesie domagał się zasądzenia na swoja rzecz od pozwanego kwoty 80 tys zł. tytułem zadośćuczynienia pieniężnego w związku z zachodzącym w jego ocenie naruszaniem przez pozwanego dóbr osobistych jak "[...]jego godność, prawo do intymności oraz prawa osób pozbawionych wolności do humanitarnego traktowania przez organy Państwa wraz z ustawowymi [...]". (k.1 pozwu) Wobec tak sprecyzowanego żądania należy uznać, iż skarb Państwa ponosi odpowiedzialność "za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Tak więc przesłanką odpowiedzialności z tego przepisu jest także bezprawność rozumiana jako niezgodność z konstytucyjnymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami. Ciężar wykazania tej niezgodności z prawem spoczywa na poszkodowanym. Dodać w tym miejscu wypada, że przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art 417 kc jest szkoda w rozumieniu art 361 § 2 kc , ale może być też zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę w przypadkach wskazanych w art 445 i 448 kc (por wyrok SN z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07). Wypada w tym miejscu poczynić parę uwag natury ogólniejszej. Osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi wiąze się z określonymi dolegliwościami (np. nie oddzielenie urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia) i może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność skarbu państwa za podstawie art 24 i 448 kc. Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym zgodnie z art 24 kc (wyrok SN z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06 OSNC 2008/1/13). W uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że zgodnie z art 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art 10 ust 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977r. nr 38 poz 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art 8 ust 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art 40, 41 ust 4 i art 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzielona toaletą i węzłem sanitarnym, nieodpowiednią wentylacją oraz innymi --- STRONA 4 --- uciążliwościami może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może to uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art 24 w związku z art 448 kc jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Takie ujęcie sprawy prowadzi w zasadzie do wzbogacenia otwartej listy chronionych prawnie dóbr osobistych w wywiedzione przez SN uprawnieni do godnych warunków odbywania kary w zakładach karnych. Opisanych wyżej warunków odbywania kary nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art 110 § 2 kkw, w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m², cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach określonych w art 248 kkw i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m², jednakże jedynie na czas określony. Musi to być czas ściśle określony i nie nadmiernie długi, chodzi bowiem - co ważne- o wyjątek od zasady. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. (III CZP 25/11) stwierdził, że umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m ² na osobę może być wystarczającą przesłanką stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, a możliwość przyznania zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wyrządzoną osadzonemu z powodu zbyt ciasnej celi (odpowiedzialność skarbu Państwa na podstawie art 448 kc) nie zależy od zawinienia. Zatem wbrew stanowisku strony pozwanej skoro na powodzie spoczywa obowiązek udowodnienia jedynie naruszenia dobra osobistego, to przy domniemaniu bezprawności takiego naruszenia powód nie musi wykazywać niczego więcej. (podobnie Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyrokach z 7 kwietnia 2010r. w sprawie o sygn akt I ACa 222/10 oraz wyroku z 9 listopada 2010r. w sprawie o sygn akt I ACa 841/10) Nie wyklucza to wprawdzie możliwości udowodnienia przez pozwanego, że naruszenie danego dobra osobistego było zgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie było bezspornym, że co do powoda nie wydano żadnej decyzji indywidualnej, o której mowa w art 248 kkw. Jednocześnie powód w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia przebywał w czasie osadzenia w zakładzie karnym w celach mniejszych, aniżeli 3 m². Wskazany fakt wynikał z wiarygodnych zeznań powoda potwierdzonych zeznaniami świadków. Należało również przyjąć, że powód w okresie objętym pozwem przebywał w przeludnionych bowiem pozwany- Dyrektor Aresztu Śledczego nie złożył odpowiedniej dokumentacji, która prowadziłaby do przeciwnego wniosku. Sąd orzekający podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lutego 2007 r. V CSK 431/2006 sprowadzający się do stwierdzenia, że z faktu, że zakłady karne nie prowadzą odpowiedniej ewidencji i nie potrafią udzielić ścisłej informacji w jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych odbywał karę powód, nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych i --- STRONA 5 --- materialnoprawnych. Jak bowiem słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 1971r. II PR 453/70, w orzecznictwie Sądu Najwyższego można uznać za ukształtowany pogląd, że ilekroć jedna ze stron swoim postępowaniem spowoduje uniemożliwienie lub znaczne utrudnienie wykazania okoliczności przeciwnikowi co miało ewidentnie w niniejszej sprawie miejsce z uwagi na postawę pełnomocnika pozwanego, na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, wówczas na tę stronę przechodzi ciężar dowodu, co do tego, że okoliczności takie nie zachodziły. Zresztą gdyby nawet powoda umieszczano na podstawie decyzji dyrektora właściwej jednostki penitencjarnej w celach o mniejszej powierzchni to i tak nie oznaczałoby to, że takie umieszczenie jest zgodne z prawem. Jak już zaznaczono, umieszczenie w celach mniejszych niż 3 m² może nastąpić tylko wyjątkowo i to na czas określony. Tymczasem powód przebywał - jak ustalił to Sąd orzekający w celach nie spełniających minimalnych standardów przez okres łącznie około 19 miesięcy tj,od 29.04.2008r. (czyli w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia) do 6.12.2009r. Trzeba przypomnieć, że od dnia 6.12.2009r. w pozwanym zakładzie karnym wyeliminowano już zjawisko przeludnienia w celach więziennych (fakt notoryjny) Nie można także zaakceptować stanowiska prezentowanego przez pełnomocnika pozwanego, zgodnie z którym samo rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. (wcześniej było to rozporządzenie MS z 26 sierpnia 2003r. w sprawie trybu postępowania właściwych oragnów w przypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów, Dz.U. z 2003 r. nr 152 poz 1497 oraz rozporządzenie MS z 17 października 2003 r. -Dz.U. z 2003 r. nr 168 poz 1820) uchyla - co do zasady - bezprawność niedochowania normy powierzchniowej. Rozporządzenie dające prawo do czasowego odstąpienia od normy 3 m² powierzchni w celach więziennych jest przeznaczone, jak mowa była wcześniej do regulowania sytuacji wyjatkowych nie będących nadmiernie długotrwałymi czasowo. Tak więc należy podzielić pogląd, że art 24 § 1 stanowi podstawę roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych:godności i prawa do intymności i rodzi on odpowiedzialność Skarbu Państwa (art 24 i art 448 kc) Niewątpliwie Skarb Państwa poprzez wykonywanie kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem dopuścił się czynu niedozwolonego w rozumieniu art 417 § 1 kc . Przeludnienia cel nie można usprawiedliwiać dużą liczbą przestępstw czy ograniczoną ilością miejsc w zakładach penitencjarnych. Obowiązkiem Państwa jest takie zorganizowanie systemu penitencjarnego, aby zapewnić szacunek dla godności osób osadzonych i to bez względu na trudności finansowe czy logistyczne. W kwestii naruszenia godności osobistej powoda poprzez umieszczenie go w celi, w której kącik sanitarny nie jest oddzielony w wystarczający sposób od reszty celi, na wstępie wskazać należy, że kwestia ta została uregulowana w §28 ust 1 zd 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2003r. nr 152 poz 1493) niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, powód w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności przebywał w celach, w znajdujących się w skrzydle B i C gdzie zamknięcie kącika sanitarnego wykonane było jedynie z kotary z --- STRONA 6 --- nieprzeźroczystego materiału lub wyposażone były tylko częściowo zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi mieszkalnej płytą pilśniową na konstrukcji z kątownika trwale przymocowanej do podłoża o wysokości 1,2m Jak wskazano o tym we wcześniejszej części uzasadnienia Sąd Orzekający wyraża pogląd, że skoro pełnomocnik pozwanego nie złożył dokumentów potwierdzających w jakich celach przebywał powód i równocześnie ilu jeszcze skazanych w tym samym czasie w tej samej celi przebywało skazanych, jaka była powierzchnia całkowita cel i powierzchnia przypadająca na jednego skazanego, a w końcu w jaki sposób został oddzielony kącik sanitarny od reszty celi to należało przyjąć, że pozwany nie potrafił udzielić ścisłej informacji w tym zakresie i nie może dla powoda wywoływać to negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych (k.35) Wyjaśnić przy tym należy równocześnie, iż sąd w oparciu o wprowadzone w art 233 § 2 kpc unormowanie, zgodnie z którym Sąd na podstawie własnego przekonania ocenia, jakie znaczenie nadać przeszkodom stawianym przez stronę w przeprowadzeniu dopuszczalnego dowodu Sąd uznał twierdzenie powoda o tym, iż w okresie objętym pozwem był osadzony w przeludnionych celach i z nie odseparowanym w wystarczającym zakresie zakresie kącikiem sanitarnym za prawdziwe biorąc pod uwagę treść wiarygodnych zeznań samego powoda jak i wymienionych wcześniej świadków. Zdaniem Sądu Okręgowego jedynie częściowe oddzielenie płytą pilśniową kącika sanitarnego od reszty celi niewątpliwie powoduje negatywne odczucia osób korzystających z powyższych sanitariatów, gdyż korzystanie z toalety w pomieszczeniu, w którym znajdują się także inne osoby powoduje naruszenie prywatności osoby, która z przedmiotowej toalety korzysta. Oczywistym jest to, że powód przebywa w izolacji więziennej w konsekwencji swoich czynów, który to pobyt musi przede wszystkim spełniać swoje podstawowe funkcje, w tym również funkcję bezpiecznej (dla wszystkich osadzonych) izolacji więźniów. Jednakże należy stwierdzić, że istnieje możliwość takiego pogodzenia powyższych interesów, by godność i prywatność więźniów nie była naruszana w takim stopniu, w jakim ma to miejsce w opisanej sytuacji. Skoro istnieje możliwość odgrodzenia kącika sanitarnego przegrodą murowaną, co miejsce w niektórych celach np. w skrzydle A, to znaczy, że zasady bezpieczeństwa są w tych celach zachowane. Natomiast brak przegrody murowanej i jedynie częściowe oddzielenie tej części celi przegrodą z płyty pilśniowej niewątpliwie nie zapewnia niekrępującego użytkowania toalety, a zatem jest niezgodne z normą wyrażoną w § 28 ust 1 wskazanego powyżej rozporządzenia. Sąd Okręgowy stwierdził zatem, że powyższa sytuacja spowodowała naruszenie także godności osobistej powoda i prawa do intymności. W konsekwencji powyższych ustaleń Sądu zastosowanie ma w niniejszej sprawie art 448 kc, albowiem roszczenia oparte na tej podstawie prawnej ustawodawca określił w ramach odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. W razie naruszenia dobra osobistego czynem niedozwolonym sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art 417 § 1 kc i art 448 kc) Podstawowym kryterium dla ustalenia wysokości należnego poszkodowanemu zadośćuczynienia jest rozmiar i intensywność doznanej krzywdy, ocenianej według miar obiektywnych oraz stopień negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego. Powód przebywał w przeludnionych celach przez okres 19 miesięcy ( uwzględniwszy wcześniej omówiony zarzut przedawnienia) Sąd wziął również pod rozwagę. iż powód --- STRONA 7 --- przebywał w/w okres czasu w celach gdzie kącik sanitarny był odseparowany od pozostałej części celi tylko płytą pilśniową.. Wobec powyższego na podstawie art 24 kc w zw z art 448 kc Sąd Okręgowy określił wysokość należnego powodowi zadośćuczynienia na kwotę 1900 zł, uznając jego żądanie w pozostałym zakresie za nadmiernie wygórowane. Pomimo zatem samego uznania, że warunki, w których był osadzony powód ze względu na przeludnienie cel naruszały jego godność i prawo do intymności, to stopień tych naruszeń nie przybrał jednak takiej formy, w której można stwierdzić, iż były to warunki nieludzkie i rażąco uwłaczające godności powoda oraz prawu do intymności uzasadniające żądanie zasądzenia zadośćuczynienia ponad w/w kwotę 1900 zł. Odpowiedniość kwoty zadośćuczynienia oznacza, że nie może stanowić źródła swoistego wzbogacenia. Dlatego należy przypomnieć w tym miejscu zmieniające się stanowisko powoda w czasie trwania procesu i składane przez niego oświadczenia. Reasumując, w ocenie Sądu analiza czynników, które negatywnie i sumarycznie oddziaływały na powoda tj, zjawiska przeludnienia w celi przez łącznie 19 miesięcy przy jednoczesnym zachodzącym nie oddzieleniu w sposób całkowity kącika sanitarnego od reszty celi traktowanych jako naruszenie jego godności i prawa do intymności- prowadziła do konstatacji, iż powodowi należy się zadośćuczynienie w kwocie 1900 zł. Dodać należy, że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 27.10.2011 r. (sygn akt V CSK 489/10) w pełni aprobowanym przez Sąd Okręgowy już samo tylko osadzenie skazanego w celi w której na jedną osobę przypada powierzchnia mniejsza niż 3 m² jest wystarczającą podstawą do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Sąd tylko pomocniczo przyjął, iż punktem odniesienia dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia powodowi będzie kwota ok 100 złotych (która w niewielkim stopniu jest wyższa od stawki dziennej utrzymania jednego więźnia- tj ok 78 zł) za jeden miesiąc przebywania w warunkach, o których mowa była powyżej, co łącznie dawało kwotę 1900 zł. Zdaniem sądu kwota ta stanowi odpowiednią sumę zadośćuczynienia, która z odsetkami przewidzianymi w art 481 § 1 kc w pożądanym stopniu złagodzi odczuwaną przez powoda krzywdę. Jest to o tyle istotne, że ocena stopnia dolegliwości związanej z przeludnieniem uwzględniać musi ewentualną kumulację także innych czynników wpływających na warunki pozbawienia wolności jak też to, że osoba osadzona w zakładzie karnym musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami wykonywania kary tego rodzaju, które jednak nie mogą być większe, niż wynika to z koniecznej izolacji ułożonej według zasad przewidzianych przepisami. Ustalając kwotę zadośćuczynienia Sąd kierował się także zasadą zgodnie z którą nie należy stosować automatyzmu w ustalaniu wielkości zadośćuczynienia, które w polskim prawie cywilnym jest zindywidualizowane. Powyższe kryteria pozwalają stwierdzić, że z jednej strony zasądzone zadośćuczynienie przedstawia realną ekonomicznie odczuwalną wartość, z drugiej zaś jest umiarkowane, przez co należy rozumieć, iż jest utrzymane w rozsądnych granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. W orzecznictwie ostatniego okresu podnosi się uzupełniający charakter zasady umiarkowanego zadośćuczynienia- w przyjętym wyżej znaczeniu- w stosunku do kwestii zasadniczej, jaką jest rozmiar szkody niemajątkowej i wskazuje, że powołanie się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia na potrzebę utrzymania go w rozsądnych granicach nie może prowadzić --- STRONA 8 --- do podważenia jego kompensacyjnej funkcji. (wyroki SN z dnia 12 września 2002 r. IV CKN 1266/00 niepubl., oraz z dnia 30 stycznia 2004 r. I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2 poz 40) Nie do przyjęcia jest więc argumentacja pełnomocnika pozwanego, że o bezzasadności powództwa przesądza to, iż "społeczeństwo polskie" jest biedne oraz, że powód, pomimo posiadania wiedzy o zjawisku przeludnienia w jednostkach penitencjarnych, sam doprowadził do ponownego osadzenia go w zakładzie penitencjarnym (podobnie sąd apelacyjny w wyroku z 18 listopada 2010 r. w sprawie sygn akt I ACa 870/10) (k.48) Ubocznie należy wskazać, iż zasądzeniu zadośćuczynienia na rzecz powoda nie sprzeciwiała się wbrew stanowisku pełnomocnika pozwanego, treść art 5 kc. Prawo podmiotowe powoda w postaci zdefiniowanego dobra osobistego - prawa do odbywania kary pozbawienia wolności bez naruszania sfery dóbr osobistych powoda jak choćby godności osobistej istnieje w granicach wyznaczonych treścią przepisu art 5 kc. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy postępowanie uprawnionego nie tylko nie jest zgodne z obiektywnie rozumianymi i przyjmowanymi normami moralnymi, ale jest wręcz sprzeczna z tymi normami, co absolutnie nie miało w tej sprawie miejsca. Oznaczało to, że norma zamieszczona w art 5 kc ma charakter wyjątkowy, zaś przy ocenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad współżycia społecznego Sąd wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy i odniósł tę ocenę do podniesionych już elementów charakteryzujących treść naruszonego dobra powoda i towarzyszących temu uprawnień, a nie tylko jedna z nich, choćby jej znaczenie było doniosłe jak podawał pełnomocnik pozwanego- poczucia elementarnej sprawiedliwości społecznej (orzeczenie SN z 11 września 1961 r. I CR 693/61 OSNCP 1963/2 poz 31) Wręcz przeciwnie należy wyprowadzić wniosek, że żadne zasady współżycia społecznego nie mogą usprawiedliwiać wykonywania kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem godząc zarazem w dobra osobiste skazanego, a niewątpliwie umieszczenie w celach o powierzchniach mniejszych niż 3 m² narusza dobro osobiste w postaci godności (art 23 kc) Przy czym zaznaczenia wymaga to, iż zdaniem Sądu o "niegodziwości" warunków. w których powód odbywał karę pozbawienia wolności nie mógł stanowić także nieestetyczny wygląd cel. Z doświadczenia życiowego sądu wynika bowiem, iż w nieodległej przeszłości , która rozciąga się także na okres osadzenia powoda w zakładzie karnym, wiele do życzenia pozostawiała także estetyka szpitali umiejscowionych w przedwojennych budynkach, czy też innych zakładach zdrowotnych, w których pacjenci byli leczeni stacjonarnie. Nawet zaś warunki w nowoczesnych szpitalach w porównaniu ze standardowymi warunkami ze szpitali w krajach europy zachodniej wskazywały na wieloletnie zapóźnienia. Jednocześnie powoływane przez powoda zastrzeżenia do stworzonych przez pozwanego warunków przebywania w jednostkach penitencjarnych co do np. niewłaściwej wentylacji w celach są bezpośrednią konsekwencją stanu przeludnienia cel. Przeprowadzone dowody nie dały także podstaw do stwierdzenia, że nie było właściwego oświetlenia cel. Powód nie wykazał w ogóle aby w wyniku nie zachowania norm metrażowych doszło w czasie osadzenia do pogorszenia jego stanu zdrowia i co należy podkreślić, iż sam nie inicjował w tym zakresie postępowania dowodowego (k.347)Innymi słowy nie sposób było przyjąć aby warunki odbywania kary pozbawienia wolności wywołały u niego choćby przejściowe problemy zdrowotne. Z powyższych powodów Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku. Odsetki ustawowe od zasądzonego zadośćuczynienia przez sąd należały się powodowi od dnia 20.07.2011 r. tj od następnego dnia po doręczeniu odpisu pozwu (k.62) Podstawą --- STRONA 9 --- zasądzenia odsetek ustawowych stanowił przepis art 481 § 1 kc, a termin ich zasądzenia wynikał z art 455 kc albowiem spełnienie świadczenia (zadośćuczynienia) powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Wezwaniem tym było właśnie doręczenie odpisu pozwu. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art 102 kpc (zasada słuszności w orzekaniu o kosztach sądowych). Sąd stanął na stanowisku - uwzględniając całokształt sprawy, a w szczególności fakt, iż sytuacja życiowa powoda jest trudna- powód przebywa w warunkach izolacji więziennej i nie posiada odpłatnego zatrudnienia, a nadto był już częściowo zwolniony od kosztów sądowych z uwagi na swoją trudną sytuację finansową zwłaszcza na bardzo zadłużenie alimentacyjne (k.8 i k. 19)- że zachodzi - wypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art 102 kpc. Ponadto obciążenie powoda choćby częścią kosztów procesu w tym zastępstwa procesowego pozwanego przy jednoczesnym niewygórowanej kwocie zasądzonego zadośćuczynienia w sposób oczywisty godziłoby w ratio legis normy prawnej zawartej w przepisie art 448 kc albowiem takie rozstrzygnięcie niwelowało by zupełnie kompensacyjną funkcję wskazanego przepisu. W związku z powyższym Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu w tym kosztami zastępstwa procesowego pozwanego (pkt 3 wyroku) SSO