Wyrok XII C 448/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliw

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: XII C 448/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach XII Wydział Cywilny w składzie następującym: po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2012 roku w Gliwicach sprawy z powództwa T. S. (S.) przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Z. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7 200 (siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt XI I C 448/11 UZASADNIENIE do wyroku z dnia 24 kwietnia 2012 roku Powód T. S., pozwem z dnia 16 maja 2011 roku domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w Z. kwoty 255.000,00zł tytułem zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych za przebywanie w okresie (...) roku do (...) roku i (...) roku do (...) roku w przeludnionych i nie spełniających gwarantowanych norm celach Zakładu Karnego w Z.. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania powód podał, że we wskazanym wyżej okresie przebywał w celach Zakładu Karnego w Z.. Cele były przeludnione i nie spełniały gwarantowanych przez Unię Europejską norm przypadających na jednego osadzonego. Ponadto brak było odpowiednich warunków do utrzymania higieny osobistej, możliwość kąpieli w ciepłej wodzie tylko raz w tygodniu, brak prywatności w korzystaniu z urządzeń sanitarnych, brak możliwości korzystania ze świetlicy, nienależyte warunki sanitarne podczas wydawania posiłków, skandaliczny poziom opieki medycznej. W tych warunkach w ocenie powoda został on poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, czym narażono jego dobra Przewodniczący: SSO Andrzej Kieć Protokolant: stażysta Łukasz Rusinek --- STRONA 2 --- osobiste. Wobec tego pozew jest zasadny. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w Z. - reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa - wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany wskazał na bezzasadność roszczenia, albowiem w jego ocenie brak jest odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Pozwany podniósł, że powód miał zapewnione zgodne z przepisami prawa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym przebywał jedynie w celach, w których miał zapewnione co najmniej 3 m2 powierzchni. Warunki, w jakich przebywał powód były adekwatne do sytuacji w jakiej się znajdował (pozbawienie wolności) - powód miał zapewnione korzystanie z urządzeń koniecznych do egzystencji tj. łóżka, kącika sanitarnego, łaźni. Kara pozbawienia wolności jest środkiem dolegliwym i aby mogła spełniać swe funkcje resocjalizacyjne, warunki jej odbywania muszą zasadniczo odbiegać na niekorzyść od poziomu życia przeważającej części społeczeństwa. W oparciu o powyższe powództwo jako niezasadne winno zostać oddalone. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód T. S. w okresie od (...) roku do (...) roku i (...) roku do (...) roku przebywał w pawilonach mieszkalnych A,C,D,G,E Zakładu Karnego w Z.. Każdorazowo w celi miał zapewnione co najmniej 3m2 powierzchni. W latach 2003-2007 wszystkie pawilony mieszkalne ZK w Z. przyszły kapitalny remont, który obejmował: 1 wymianę instalacji wodnej, elektrycznej, kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania, 2 wymianę tynków we wszystkich pomieszczeniach wraz z odmalowaniem, 3 wykonanie nowych posadzek wykończonych kafelkami, 4 wymianę stolarki drzwiowej oraz okiennej (zastosowano nowe okna PCV rozwieralno-uchylne wyposażone w wywietrzniki), 5 wykonanie ocieplenia zewnętrznego budynków, 6 ułożenie nowych pokryć dachowych. W trakcie prowadzonego remontu wydzielono ogólnodostępne pomieszczenia: kuchnię, pralnię z suszarnią, palarnię, łaźnię, WC. Pomieszczenia WC wyposażone są w odrębne zamykane kabiny ustępowe, pisuary, umywalki oraz kabinę dla osób niepełnosprawnych. Łaźnia składa się z 3 części - łazienki z umywalkami i lustrami, druga wyposażona jest w wieszaki i taborety, w trzeciej znajdują się kabiny z natryskami. Wszystkie sale ZK w Z. wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i siedzenia. Jedynie w pawilonie D funkcjonuje odmienne rozwiązanie usytuowania urządzeń sanitarnych - są one zlokalizowane w kącikach sanitarnych w celach mieszkalnych. Po remoncie pawilonu w latach 2006-2007 kąciki sanitarne zostały wydzielone z cel mieszkalnych i całkowicie zabudowane. W latach 2008-2009 przeprowadzono całkowitą modernizację kuchni i stołówki. Wyżywienie w ZK w Z. realizowane jest w formie stołówkowej. Skazani spożywają posiłki dostarczone im przez administrację w stołówce w godzinach określonych w rozkładzie zajęć, przy czym możliwe jest spożywanie śniadania i kolacji w pawilonach mieszkalnych. --- STRONA 3 --- Pawilony mieszkalne zaopatrywane są w środki utrzymania czystości zgodnie z miesięcznym normatywem przydziału środków czystości, zatwierdzonym przez Dyrektora ZK. W razie potrzeby możliwe jest otrzymanie dodatkowych środków czystości na wniosek oddziałowego lub wychowawcy pawilonu. Po zakończeniu remontu wszystkie pomieszczenia przebadano pod względem natężenia i równomierności oświetlenia elektrycznego. ZK w Z. współpracuje także z firmą odpowiedzialną za zwalczanie szkodników, wykonywanie dezynsekcji i dezynfekcji pomieszczeń. Wszystkie pomieszczenia są należycie ocieplone przez w pełni zautomatyzowany system grzania pomieszczeń oraz trzy razy dziennie są zaopatrywane w ciepłą wodę. W ZK w Z. funkcjonuje jedna świetlica centralna, wyposażona w sprzęt do tenisa stołowego. Skazanym stworzono możliwość oglądania telewizji w celach, korzystania z pokazów filmowych, uczestniczenia w konkursach ogólnozakładowych. Na terenie jednostki organizowane są turnieje sportowe z różnych dziedzin, dostępne dla każdego osadzonego w każdym wieku (szachy, kości, tenis stołowy, piłka nożna, siatkówka, koszykówka, turnieje konsoli). Jednostka dysponuje trzema boiskami sportowymi: do mini piłki nożnej, siatkówki i koszykówki, które dostępne są bez ograniczeń dla każdego w czasie otwarcia pawilonów mieszkalnych. Każdy skazany ma możliwość korzystania z prasy, książek, gier planszowych, uczestnictwa w działalności kół zainteresowań. Zasoby biblioteki w ZK wynoszą 6475 książek. Bibliotek czynna jest w dniach i godzinach dogodnych dla wszystkich skazanych, także tych pracujących na terenie i poza terenem zakładu. Przy bibliotece znajduje się czytelnia, do której codziennie dostarczana jest aktualna prasa. W 2011 roku skazani 6-krotnie korzystali z wyjścia poza teren ZK na seans filmowy do Multikina w Z., 3- krotnie brali udział w pielgrzymkach do Ł. i C., korzystali także z pobliskiej krytej pływalni. W ZK w Z. odbywają się różne spotkania i imprezy kulturalno-oświatowe (spotkania z piłkarzami, koncerty, mecze między skazanymi i funkcjonariuszami). Osadzeni poruszają się swobodnie po terenie więziennym w godzinach otwarcia oddziałów - 8:30 - 12:00 oraz 14:30-15:30 (w porze zimowej) i 14:45 - 16:45 (w porze letniej). Cele w oddziałach otwarte są całą dobę. W trakcie odbywania kary powód nie zgłaszał skarg odnośnie warunków bytowych, w jakich się znajdował. dowodu: notatka służbowa z 21.03.2012r (k.49), 21.03.2012r (k.50-51), 21.03.2012r (k.52), 20.03.2012r (k.53). Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód nie udowodnił, aby pozwany w bezprawny sposób naruszył dobra osobiste powoda. Przepis art. 417 k.c. przewidujący odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa w przypadku wyrządzenia szkody przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, podobnie jak w przypadku roszczeń opartych na art. 23 i 24 k.c. w związku z art. 448 k.c., dających podstawy do żądania zadośćuczynienia, jako przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa wskazują wystąpienie szkody, przez którą należy rozumieć tak uszczerbek o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym ( krzywda ), bezprawność rozumiana jako niezgodne z prawem działanie bądź zaniechanie oraz istnienie związku przyczynowego między określonym zachowaniem a szkodą. Zgodnie z ogólną regułą dowodową, wyrażoną w art. 6 k.c., powinność wykazania faktu naruszenia dóbr osobistych spoczywała na powodzie, podobnie jak wykazania związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem zobowiązanego a zwiększeniem się potrzeb poszkodowanego lub zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość. Bezprawne działanie pozwanego, jak wynikało z twierdzeń powoda, miało przede wszystkim polegać na umieszczaniu go w przeludnionych celach, które nie spełniały wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego (3m2). Tymczasem jak wynika z notatki służbowej (k.49), powód ani razu nie przebywał w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego byłaby mniejsza niż 3m2. najmniejsza cela, w której przebywał powód (od (...)) była to cela numer 11 w pawilonie D, gdzie powierzchnia na jednego skazanego wynosiła 3,01m2. należy także mieć na uwadze, że Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia norm powierzchni celi przypadających na skazanego. Europejski Komitet przeciwdziałania torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu jedynie zaleca, a nie narzuca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania --- STRONA 4 --- jednostek penitencjarnych. Europejskie reguły więzienne nie przewidują żadnych wiążących norm powierzchni. Podkreślić przy tym należy również, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie przepisu art. 3 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości nie wskazał konkretnej normy powierzchni, której przekroczenie automatycznie oznaczałoby naruszenie w/w przepisu. Co więcej, z jego orzecznictwa wynika, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką do oceny czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. Przy ustaleniu, czy warunki pobytu w zakładzie przekraczają zakres dolegliwości uzasadniających stwierdzenie, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji Trybunał posługuje się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków, polegającej na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pozbawienia wolności, takich jak powierzchnia celi, liczba osadzonych osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, możliwość pracy, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, wiek i płeć osadzonych, ich prawidłowy dobór itp. Zastosowanie tego kryterium ma to znaczenie, iż braki i nieprawidłowości w jednej z wymienionych okoliczności, jeżeli są „zrekompensowane” pewnymi udogodnieniami w zakresie innych, nie muszą powodować oceny negatywnej i stwierdzenia naruszenia praw człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka za traktowanie nieludzkie uznał złe traktowanie, które jest zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez dłuższy czas, jeśli spowodowało u ofiary obrażenia ciała albo intensywne cierpienie fizyczne lub psychiczne. W sprawach rozpatrywanych przez Trybunał najczęściej zwracano uwagę ( generalnie przy przeludnieniu celi) na złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, permanentną niemożliwość zaspokajania potrzeb snu spowodowaną niewystarczającą liczbą łóżek, jak i nieustannie zapalonym światłem, niedostateczne oświetlenie uniemożliwiające czytanie, czy warunki prowadzące do rozprzestrzeniania się chorób, bądź brak możliwości leczenia. Tylko działania stwarzające niegodziwe, poniżające dla każdego osadzonego warunki lub ich tolerowanie przez dłuższy okres uznane są za bezprawne rodzące prawo do ochrony godności na podstawie art. 24 k.c. Zarówno przepisy Konstytucji, jak i przepisy prawa międzynarodowego, które zostało ratyfikowane przez Polskę, dozwalają na pozbawienie wolności, choć tylko na zasadach i w trybie określonym w ustawie, tj. kodeksie postępowania karnego oraz w kodeksie karnym wykonawczym. Odbywający karę pozbawienia wolności musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami swobód i praw, mieszczących się w granicach prawnych, regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. Ochronę z art.24 k.c. można bowiem przyznać tylko w przypadkach działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające uznanie w przepisach prawa ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003r. wydany w sprawie o sygn. akt I CKN 480/01, LEX nr 137619 ). W każdym wypadku o naruszeniu godności skazanego można mówić wtedy, gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków obywania kary i godzi się na przepełnienie cel, nie dba o zwiększenie ich ilości, o remonty, o polepszenie warunków racjonalnych, żywieniowych, czy wreszcie kulturalnych. Takiego zaś zachowania nie można było przypisać jednostce, w której odbywał karę powód, bowiem podejmowano w nich wszelkie możliwe działania by zagwarantować osobom pozbawionym wolności jak najlepsze warunki odbywania kary. Wyraźnie podkreślić należy, że ocena czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być jednoznacznie dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta określonym zachowaniem, czy działaniem innej osoby ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002r., wydany w sprawie o sygn. akt II CKN 953/00, LEX nr 55098 ). Także pozostałe zarzuty powoda (brak odpowiednich warunków do utrzymania higieny osobistej, możliwość kąpieli w ciepłej wodzie tylko raz w tygodniu, brak prywatności w korzystaniu z urządzeń sanitarnych, brak możliwości korzystania ze świetlicy, nienależyte warunki sanitarne podczas wydawania posiłków, skandaliczny poziom opieki medycznej) nie zasługiwały na uwzględnienie. W latach 2003-2007 w ZK w Z. przeprowadzono kapitalny remont, w wyniku którego wydzielono ogólnodostępne pomieszczenia: kuchnię, pralnię z suszarnią, palarnię, łaźnię, WC. Pomieszczenia WC wyposażone są w odrębne zamykane kabiny ustępowe, pisuary, umywalki oraz kabinę dla osób niepełnosprawnych. Łaźnia składa się z 3 części - łazienki z umywalkami i lustrami, druga wyposażona jest w wieszaki i taborety, w trzeciej znajdują się kabiny z natryskami. Wszystkie sale ZK w Z. wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i siedzenia. Pawilony mieszkalne zaopatrywane są w środki utrzymania czystości zgodnie z miesięcznym normatywem przydziału środków czystości, zatwierdzonym przez Dyrektora ZK. W razie potrzeby możliwe jest otrzymanie dodatkowych środków czystości na wniosek oddziałowego lub wychowawcy pawilonu. Po zakończeniu --- STRONA 5 --- remontu wszystkie pomieszczenia przebadano pod względem natężenia i równomierności oświetlenia elektrycznego. ZK w Z. współpracuje także z firmą odpowiedzialną za zwalczanie szkodników, wykonywanie dezynsekcji i dezynfekcji pomieszczeń. Wszystkie pomieszczenia są należycie ocieplone przez w pełni zautomatyzowany system grzania pomieszczeń oraz trzy razy dziennie są zaopatrywane w ciepłą wodę. W ZK w Z. funkcjonuje jedna świetlica centralna, wyposażona w sprzęt do tenisa stołowego. Skazanym stworzono możliwość oglądania telewizji w celach, korzystania z pokazów filmowych, uczestniczenia w konkursach ogólnozakładowych. Na terenie jednostki organizowane są turnieje sportowe z różnych dziedzin, dostępne dla każdego osadzonego w każdym wieku (szachy, kości, tenis stołowy, piłka nożna, siatkówka, koszykówka, turnieje konsoli). Jednostka dysponuje trzema boiskami sportowymi: do mini piłki nożnej, siatkówki i koszykówki, które dostępne są bez ograniczeń dla każdego w czasie otwarcia pawilonów mieszkalnych. Każdy skazany ma możliwość korzystania z prasy, książek, gier planszowych, uczestnictwa w działalności kół zainteresowań. Nawet fakt zamiany dwóch świetlic na cele mieszkalne nie miał wpływu na prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej jednostki. Powód jako osoba przebywająca w warunkach izolacji więziennej musi zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości, jakie się z tym wiązały ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r., wydany w sprawie o sygn. akt II CSK 269/07, LEX 315849 ). Kara pozbawienia wolności jest środkiem dolegliwym i aby mogła spełniać swe funkcje resocjalizacyjne, warunki jej odbywania muszą zasadniczo odbiegać na niekorzyść od poziomu życia przeważającej części społeczeństwa. Nie sposób oprzeć się ocenie, że wniesiony przez powoda pozew w istocie świadczy o fiskalnym i majątkowym nastawieniu powoda i próbie znalezienia sobie źródła dochodu, zwłaszcza, że powód w bezkrytyczny sposób domaga się zasądzenia wysokiego zadośćuczynienia (225.000zł) w sytuacji gdy od wielu lat będąc pozbawionym wolności pozostaje na wyłącznym utrzymaniu Państwa nie ponosząc z tego tytułu żadnych kosztów, a w takich kwestiach jak np.: dostęp do lekarza mając zapewnione lepsze warunku niż osoby przebywające na wolności i korzystające w takich warunkach z usług służby zdrowia. W tej sytuacji Sąd oddalił w całości powództwo w niniejszej sprawie. O kosztach procesu, mając na względzie jego wynik, Sąd orzekł na zasadzie art.98kpc, zasądzając od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7200zł tytułem zwrotu kosztów procesu. SSO Andrzej Kieć