Wyrok XII C 39/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: XII C 39/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach XII Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Piotr Suchecki Protokolant: starszy protokolant sądowy Magdalena Kostur po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 roku w Gliwicach sprawy z powództwa Ł. R. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda Ł. R. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 (stu dwudziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. SSO Piotr Suchecki Sygn. akt XII C 39/16 UZASADNIENIE Ł. R. w dniu 8 września 2015 roku wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T. domagając się zasądzenia od pozwanego kwoty 150 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, w tym kwoty 100 000 zł. na swoją rzecz, kwoty 25 000 zł na rzecz Fundacji (...) i kwoty 25 000 zł na rzecz Oddziału Onkologicznego Szpitala w K. L. przy ul. (...); domagał się także zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu. Uzasadniając powództwo zarzucił pozwanemu naruszenie dóbr osobistych poprzez poniżanie, szykanowanie i prowokowanie go przez funkcjonariuszy pozwanej jednostki, co doprowadzić go miało do załamania nerwowego, notoryczne łamanie jego podstawowych praw, konieczność przebywania w przeludnionych celach o zaniżonym metrażu i dla osób palących, nadto zamontowanie w oknach blind uniemożliwiających dostęp do świeżego powietrza oraz światła dziennego, brak zamontowanych drabinek przy łóżkach powodujący poczucie zagrożenia oraz problemy z wejściem na łóżko w celi, złą, a wręcz brak opieki medycznej, nagabywanie do współpracy, notoryczne odmawianie zgłaszanym prośbom, złe warunki na spacerniaku, brak --- STRONA 2 --- prawidłowego ogrzewania cel w okresie zimowym, brak widzeń z bliskimi oraz brak widzeń bezdozorowych, panujące w celach złe warunki sanitarne, a także brak dostępu do zajęć kulturalno oświatowych i brak dostępu do tekstów aktów prawnych w trakcie pobytu w pozwanej jednostce, uniemożliwianie wykonywania praktyk religijnych, bezpodstawne wymierzanie kar dyscyplinarnych w okresie od 2012 roku do nadal. Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w T., w imieniu którego zastępstwo procesowe przejęła Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, konsekwentnie domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia od powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany zakwestionował istnienie przesłanek uzasadniających roszczenie powoda, w tym zaprzeczył twierdzeniom o nieodpowiednim metrażu cel i nieodpowiednich warunkach bytowych, jak również podniósł, iż działania funkcjonariuszy pozwanego wobec powoda nigdy nie nosiły cech bezprawności, a okoliczności wskazywane w pozwie nie miały miejsca lub nie są przyczynami, które prowadzić mogły do naruszenia dóbr osobistych powoda. Strona pozwana podniosła także zarzut przedawnienia roszczeń powoda w za okres wykraczający poza trzy lata przed wniesieniem pozwu. Stan faktyczny: Ł. R. ma (...) lata, aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym w T., jest osobą wielokrotnie karaną w warunkach recydywy, z zawodu jest pracownikiem budowlanym. (dowód: przesłuchanie powoda zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 01:02:50 – 01:18:02) W Areszcie Śledczym w T. Ł. R. przebywał wielokrotnie w następujących okresach: - od 2 grudnia 2004 roku do 25 stycznia 2005 roku, - od 23 listopada 2005 roku do 25 kwietnia 2005 roku, - od 29 sierpnia 2008 roku do 17 października 2008 roku, - od 24 maja 2010 roku do 8 lipca 2010 roku, - od 10 lipca 2010 roku do 29 lipca 2010 roku, - od 31 lipca 2010 roku do 30 sierpnia 2010 roku, - od 12 kwietnia 2012 roku do 27 grudnia 2012 roku, - od 29 grudnia 2012 roku do 25 stycznia 2013 roku, - od 27 stycznia 2013 roku do 4 lutego 2013 roku, - od 5 lutego 2014 roku do 28 lutego 2014 roku, - od 25 marca 2014 roku do do dnia dzisiejszego. /okoliczność niesporna/ W trakcie pobytu w tej jednostce w okresie od 10 września 2012 roku do 10 września 2015 roku Ł. R. miał zagwarantowane warunki bytowe zgodne z obowiązującymi normami. Traktowany był przy tym na równi z innymi osadzonymi. Miał każdorazowo zapewnione osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieniczno-sanitarne oraz zagwarantowany dostateczny dostęp świeżego powietrza i oświetlenia. Przebywał w celach, w których zapewniona była przewidziana ustawą minimalna powierzchnia, jaka winna przypadać na jednego osadzonego. Przy przyjęciach przeprowadzano z powodem stosowne rozmowy informacyjne - dnia 12 kwietnia 2012 r. oraz dnia 5 lutego 2014 r. Cele mieszkalne, w których przebywał Ł. R. były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy zgodny z obowiązującymi normami, jego ilość każdorazowo dostosowana była do liczby osadzonych przebywających w celi. W każdej celi znajdowała się odpowiednia --- STRONA 3 --- ilość łóżek, szafek więziennych przeznaczonych do przechowywania przez osadzonych posiadanych przez nich rzeczy, taboretów więziennych, a także stół więzienny, stolik lub półka pod telewizor. W każdej celi znajdował się również odpowiednio wyposażony kącik sanitarny, zapewniając osadzonemu dostęp do wody bieżącej. Kąciki sanitarne oddzielone były od części mieszkalnej w celu zapewnienia osadzonym warunków do załatwiania potrzeb fizjologicznych. W ramach posiadanych środków cele mieszkalne poddawane były bieżącym remontom, w ramach których budowane były w nich murowane kąciki sanitarne, stanowiące zupełnie oddzielone pomieszczenia. Powód przebywając w pozwanej jednostce miał zapewnione prawo do przynajmniej jednej ciepłej kąpieli w tygodniu, a w celach miał stały dostęp do bieżącej wody oraz prawo do posiadania czajnika elektrycznego i grzałki, które pozwalają na samodzielne podgrzewanie wody. Stolarka okienna w celach aresztu jest poddawana systematycznej konserwacji, a w przypadku zgłaszania przez osadzonych jakichkolwiek usterek są one usuwane na bieżąco. W jednostce pozwanego funkcjonowała i funkcjonuje wentylacja grawitacyjna, która jest drożna i działała prawidłowo. Każda cela mieszkalna posiada okno z możliwością otwarcia lub uchylenia. Od zewnątrz, w odpowiedniej odległości, zapewniającej swobodny przepływ powietrza oraz dostęp światła, okna zabezpieczone są tzw. blendami, z uwagi bliskie sąsiedztwo innych instytucji publicznych i konieczność wyeliminowania podejmowanych przez osadzonych /głównie tymczasowo aresztowanych/ prób przekazywania wiadomości. W sezonie grzewczym cele są ogrzewane przez całą dobę, zapewniając odpowiednią temperaturę. Podczas spacerów powód miał zapewnioną możliwość skorzystania z kubka jednorazowego ujęcia wody, po zgłoszeniu takiej potrzeby funkcjonariuszowi nadzorującemu przebieg spaceru. Takie rozwiązanie wprowadzono w jednostce od 1 lipca 2014 roku. Powód był traktowany przez pracowników Aresztu Śledczego w T. w sposób standardowy i zgodny z przyjętymi normami, a wszystkie działania wobec powoda podejmowane były w oparciu o obowiązujące przepisy i miały na celu zapewnienie porządku i bezpieczeństwa w jednostce. Powód przez cały okres pobytu miał zapewniony bezpłatny i regularny dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej w pełnym zakresie. Powód był informowany o możliwości utrzymywania stałego kontaktu z wychowawcą oraz zgłaszania się do psychologa. Mógł uczestniczyć i uczestniczył w organizowanych zajęciach resocjalizacyjnych, kółkach zainteresowań, czy też uzupełniać swoją edukację, słuchać radia, oglądać telewizję, korzystać z biblioteki i dostępnej prasy. Powód nie podlegał dyskryminowaniu przez pracowników aresztu na jakimkolwiek tle. Powód skarżył decyzje dyrektora Aresztu Śledczego trzykrotnie – wszystkie decyzje Dyrektora zostały utrzymane w mocy. Powód wielokrotnie sprawiał problemy wychowawcze. Był karany dyscyplinarnie – w okresie od 17 lipca 2012 roku do czerwca 2015 roku wnioski o wymierzenie kary kierowane były 11 razy. Powodowi nie przyznano dotychczas żadnej nagrody. Powód dziesięciokrotnie zwracał się do dyrektora jednostki z prośbami dotyczącymi wyrażenia zgody na przekazanie na widzeniu przedmiotów w postaci np. rysunku, róży, szkatułki czy chusty z życzeniami. Prośby te wielokrotnie były rozpatrywane pozytywnie, jedynie trzykrotnie dyrektor odmówił pozytywnego rozpatrzenia prośby powoda w tym zakresie. Wszystkie składane prośby były rozpatrywane zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Sposób rozstrzygnięcia próśb przez kierownika jednostki był uzależniony przede wszystkim od realnej możliwości jej spełnienia, ale także od zachowania samego osadzonego. Jeżeli zachowanie osoby osadzonej jest w danym okresie negatywne, to brak podstaw do tego, aby przychylać się do każdej składanej przez nią prośby i załatwiać ją pozytywnie. Ta reguła stosowana jest w równej mierze wobec wszystkich osadzonych. Powód początkowo funkcjonował wśród współosadzonych w celi mieszkalnej oraz w oddziale prawidłowo, bezkonfliktowo i zgodnie, nie wykazywał skłonności do dominacji, był zadowolony ze składu osobowego celi, w której przebywał. Zmiana w zachowaniu powoda nastąpiła dnia 27 lutego 2015 r. kiedy to dopuścił się naruszenia regulaminu i uderzył współosadzonego. Powód przyznał, że popchnął współosadzonego. Za to naruszenie dnia 27 lutego 2015 r. został ukarany dyscyplinarnie pozbawieniem możliwości otrzymania paczek żywnościowych na okres 3 miesięcy. Po tym zdarzeniu skazany ponownie zgodnie i bezkonfliktowo funkcjonuje w grupie współosadzonych. Powoda podejrzewano o wprowadzanie na teren aresztu narkotyków, albowiem podczas jednego z rutynowych przeszukań znaleziono w jego celi amfetaminę, którą próbował podrzucić współosadzonemu. Stąd dokładniejszej, lecz zgodnej z przepisami kontroli poddawano odwiedzające go osoby. (dowód: notatki służbowe Kierownika Działu Ewidencji, Inspektora Działu Ochrony, wychowawcy, Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego, Kierownika Działu Ochrony, wychowawcy ds. KO, Kierownika Ambulatorium i inspektora ds. organizacyjno- prawnych k. 46-56, informacja o pobytach i orzeczeniach k. 57-67, notatka z rozmowy informacyjnej k. 68-69, oświadczenia powoda k. 70-77, wnioski o wymierzenie kary dyscyplinarnej k. 78-88, rejestr zatrudnienia powoda k. 89, decyzja o wycofaniu zatrudnienia powoda k. 90, świadectwa uczestnictwa powoda w programach k. 91-93, pisma i wnioski powoda do Dyrekcji Aresztu Śledczego k. 95-104, protokół wydawanych rzeczy k. 105, protokoły kontroli przewodów kominowych k. 106-112, --- STRONA 4 --- karta biblioteczna k. 113, postanowienia i odpowiedzi na skargę k. 114-117, książka zdrowia osadzonego k. 118-132, zeznania świadków: P. B. - zapis rozprawy z 20 kwietnia 2016 roku 00:18:12 – 00:40:10, R. M. - zapis rozprawy z 20 kwietnia 2016 roku 00:40:18 – 00:55:00, J. W. - zapis rozprawy z 20 kwietnia 2016 roku 00:55:09 – 01:11:35, D. S. - zapis rozprawy z 20 kwietnia 2016 roku 01:11:42 – 01:20:05, T. Z. - zapis rozprawy z 20 kwietnia 2016 roku 01:20:11 – 01:30:00, D. J. - zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 00:08:57 – 00:16:16, S. R. - zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 00:18:45 – 00:31:05, P. O. - zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 00:31:34 – 00:43:37, P. T. - zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 00:43:55 – 01:01:20, przesłuchanie powoda - zapis rozprawy z 15 czerwca 2016 roku 01:02:50 – 01:18:02) Ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętego za podstawę do przeprowadzenia rozważań prawnych sąd dokonał zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c., w zakresie w pełni realizującym inicjatywę dowodową stron. Dokumenty przedstawione przez stronę pozwaną nie zostały kwestionowane w zakresie autentyczności i dlatego mogły stanowić podstawę dokonywania ustaleń w oparciu o ich treść, zwłaszcza że powód – po doręczeniu mu odpisów tej dokumentacji - nie negował jej. W oparciu o dowody z zeznań świadków powołanych zarówno przez powoda jak i stronę pozwaną oraz przesłuchania powoda, sąd ustalił okoliczności związane z okresem i przebiegiem pobytu powoda w Areszcie Śledczym w T., w tym zasady i warunki techniczno-sanitarne w jakich odbywał on karę, realizację opieki zdrowotnej oraz ilość skarg i zastrzeżeń ze strony powoda w okresie pobytu w tej placówce a także liczbę wniosków u ukaranie powoda. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w zakresie, w jakim wskazywały one na nieodpowiadające normom warunki bytowe, czy nieodpowiednie traktowanie przez funkcjonariuszy jednostki. Zeznania w tym zakresie stanowiły bowiem wyraz procesowej kreacji, względnie niezrozumienia istoty ograniczeń wynikających z konieczności przebywania w warunkach odbywania kary izolacyjnej i nie znalazły potwierdzenia w pozostałej części materiału dowodowego. Sąd zważył, co następuje: Powód ostatecznie zarzucił pozwanemu naruszenie swych dóbr osobistych poprzez konieczność przebywania w celach o nieodpowiednich warunkach, brak dostępu do zajęć kulturalno oświatowych i opieki zdrowotnej w trakcie pobytu w pozwanej jednostce oraz szykanowanie przez funkcjonariuszy w szczególności w okresie od 2012 roku do chwili obecnej. Jednak odnosząc się do skutecznie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczeń powoda za okres sprzed 8 września 2012 roku należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Albowiem zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co do okresu następującego od września 2012 roku powód nie udowodnił - zgodnie z regułą z art. 6 k.c. - by podczas pobytu w jednostce pozwanego doznał jakiejkolwiek krzywdy, mogącej wynikać z bezprawnego działania jej funkcjonariuszy i to w kategoriach adekwatnej przyczynowości. Dochodząc roszczeń od Skarbu Państwa powód zobowiązany był do wykazania konkretnej krzywdy wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz związek przyczynowy istniejący pomiędzy zachowaniem się, a szkodą. W myśl art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Powód powinien był wykazać istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienie tejże krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda, związek przyczynowy pomiędzy krzywdą niemajątkową, a działaniem lub zaniechaniem sprawcy krzywdy niemajątkowej, a ponadto udowodnić w przypadku bezprawnego działania lub zaniechania sprawcy. Powód nawet podczas przesłuchania nie był w stanie wyjaśnić w czym miała się przejawiać jego krzywda, ani w sferze jakich dóbr osobistych miał nastąpić uszczerbek. W analizowanym okresie powód umieszczony został na oddziale półotwartym i został zatrudniony nieodpłatnie. 27 sierpnia 2014 roku decyzją dyrektora Aresztu Śledczego w T. został wycofany z zatrudnienia z powoda oddalenia się z miejsca pracy bez zezwolenia przełożonego. Za pobicie współosadzonego w dniu 27 lutego 2015 roku został decyzją Dyrektora jednostki zakwalifikowany do grupy i podgrupy R-1/P i skierowany do odbywania kary w ZK typu zamkniętego. W dniu 9 czerwca 2015 roku podczas przeszukania celi powoda ujawniono, że posiadał on środki odurzające w postaci amfetaminy, które próbował podrzucić osadzonemu. Sąd penitencjarny utrzymał w mocy decyzję o zmianie kwalifikacji podgrupy dla powoda. Zatem wszelkie działania funkcjonariuszy --- STRONA 5 --- aresztu miały charakter uzasadniony, nie stanowiły szykanowania, a podejmowane były w reakcji na rażąco negatywne zachowania powoda. Zarzuty powoda nie potwierdziły się, a działań pozwanego nie można uznać za bezprawne, albowiem mieściły się one w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny, nie były nacechowane złą wolą i co bezsporne, nie stanowiły próby dyskryminacji. Warunki związane z odbywaniem przez powoda kary pozbawienia wolności były zgodne z przepisami obowiązującymi w służbie więziennej, tj. kodeksem karnym wykonawczym oraz obowiązującymi aktami niższego rzędu. Powód nie udowodnił, by w okresie pobytu w pozwanej jednostce kiedykolwiek przebywał w celach o powierzchni ponadnormatywnie ograniczonej, ani by pozostałe warunki odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia go lub upokarzania i wywoływały w nim realne poczucie krzywdy oraz naruszały jego godność w stopniu wymagającym udzielenia mu ochrony prawnej. Pozwany wykazał, że umieszczanie powoda w celach dla palących lub niepalących dokonywane było każdorazowo na pisemny wniosek powoda. Nadto sytuacja powoda była na bieżąco monitorowana przez sąd penitencjarny. Sąd w procesie cywilnym nie może prowadzić ustaleń zmierzających do podważenia czynności zastrzeżonych do właściwości tego sądu. Warto przy tym zauważyć, że powód nigdy skutecznie nie podważył decyzji dotyczących odbywania kary w placówce pozwanego w tym właśnie, specjalnie przewidzianym do tego trybie. Zeznania powoda wskazują raczej, że wszelkie dolegliwości sugerowane przez niego wynikają z samej istoty kary izolacyjnej, za której zastosowanie to powód ponosi wyłączną odpowiedzialność. W swych zeznaniach powód sam przyznał że opieka lekarska w jednostce realizuje swoje obowiązki, podczas wizyt lekarz bada powoda, a następnie przepisuje mu stosowne leki, powód kierowany jest także do lekarzy specjalistów. Warto zwrócić uwagę, że w warunkach wolnościowych powód w ogóle nie podlegał pod system powszechnej opieki zdrowotnej z uwagi na brak ubezpieczenia. W areszcie uzyskał dostęp do natychmiastowej i bezpłatnej opieki lekarskiej, w tym także specjalistycznej. Na marginesie można jeszcze zauważyć, że przepis art. 448 k.c. daje sądowi możliwość przyznania zadośćuczynienia, a zatem nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na tej podstawie. Powód nie wykazał wprawdzie naruszenia swoich dóbr osobistych, tym bardziej w sposób bezprawny, jednakże nie można nie zauważyć, że powód trafił do jednostki penitencjarnej, której standard był mu znany z wielu uprzednich pobytów, w następstwie rażącego naruszenia porządku prawnego poprzez umyślne popełnienie przestępstwa w warunkach recydywy. Nie wziął przy tym pod uwagę, że przez większość czasu z ostatnich kilku lat zaspokajał swoje potrzeby życiowe w ponadstandardowym dla niego zakresie /biorąc pod uwagę wolnościowy tryb życia powoda/ na koszt Skarbu Państwa i nie został tymi kosztami w żaden sposób obciążony, choć są systemy prawne, w których powszechnie przyjmuje się zasadę odpłatności za pobyt w placówkach penitencjarnych. Nadto warunki panujące w jednostkach penitencjarnych nie powstrzymały powoda przed popełnianiem kolejnych przestępstw. Wobec powyższego sąd - na podstawie powołanych przepisów – rozstrzygnął jak w pkt 1 sentencji. O kosztach procesu pomiędzy stronami sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz w zw. z §2 ust. 1 i 2 i § 11 pkt 25 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.jedn. Dz.U. 2013 poz. 461), mającego w niniejszej sprawie zastosowanie na mocy § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 poz. 1800) i w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 205 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ( t.jedn. Dz.U, 2013 poz. 1150z późn. zm.). Strona pozwana wygrała proces w całości, a poniesione przez nią koszty sprowadzały się wyłącznie do wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego wykonywanego przez Prokuratorię Generalną, które przyznane zostały przez sąd w stawce minimalnej w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania określonej w powołanym wyżej Rozporządzeniu tj. w wysokości 120 zł. Należy wyjaśnić, że obciążenie powoda kosztami procesu nie stanowi żadnej sankcji, a wyłącznie realizację zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Powód z własnej inicjatywy zainicjował postępowanie i tym samym świadomie wszczynając proces cywilny musiał liczyć się z konsekwencjami takiego kroku, także w aspekcie związanym z możliwością przegrania sprawy i tym samym koniecznością zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej. Sygn. akt XII C 39/16 --- STRONA 6 --- ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) 4. (...) 5. (...) Gliwice, 28 lipca 2016 roku SSO Piotr Suchecki