Wyrok XII C 258/13 17 oddala obie apelacje

--- STRONA 1 --- W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Anna Czarnecka Sędziowie: SO Anna Kulczewska-Garcia (spr.) SR del. Dominik Stawicki Protokolant:staż. Marta Miernik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa M. O. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zapłatę na skutek apelacji wniesionych przez obie strony od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu zdnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt XII C 258/13 17 oddala obie apelacje, z zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej, 3. przyznaje od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego P.r. pr. G. T. kwotę 73,80 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Anna Kulczewska-Garcia Anna Czarnecka Dominik Stawicki Pozwem z dnia 21 sierpnia 2012 r. M. O. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego w P. kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W uzasadnieniu powód podał, że podczas pobytu w Oddziale Zewnętrznym w P. w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 stycznia 2011 r. i od 24 kwietnia 2012 r. do 24 lipca 2012 r. oraz podczas pobytu w Areszcie Śledczym w P. w okresie od 16 czerwca 2010 r. do 7 lipca 2010 r., od 29 marca 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r. oraz od 24 lipca 2010 r. do 17 sierpnia 2012 r, personel ww. placówek dopuścił się zaniedbań, na skutek których on sam narażony EE gee --- STRONA 2 --- był ma utratę zdrowia, spowodowaną nie zapewnieniem mu warunków odbywania kary pozbawienia wolności jako osobie niepalącej. Wyjaśnił, że w godzinach, w których palenie jest zakazane współosadzeni palili wyroby tytoniowe w toalecie, wskutek czego dym przedostawał się na korytarz, gdzie zmuszony był go wdychać. Zaznaczył, że administracje Placówek bagatelizowały wyżej opisany problem. Wskazał na ujemne skutki tzw. biernego palenia tytoniu. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w P. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany oświadczył, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w. wokresie od 17 czerwca 2010 r. do 1lutego 2012 r. oraz od 29 marca 2012 r. do 17 sierpnia 2012 r., natomiast w Oddziale Zewnętrznym w P. w okresach: od 7 lipca 2010 r. do 25 listopada 2010 r., od 26 listopada 2010 r. do 10 listopada 2011 r., od 17 listopada 2011 r. do 21 listopada 2011 r., od 23 listopada 2011 r. do 1 lutego 2012 r., od 24 kwietnia 2012 r. do 4 czerwca 2012 r., od 6 czerwca 2012 r. do 25 lipca 2012 r. Wyjaśnił, że stosownie do obowiązujących w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. zarządzeniach Dyrektora ww. jednostki nie ma przyzwolenia na to, by palenie wyrobów tytoniowych odbywało się w miejscach do tego nie przeznaczonych ani innych porach, niż wyznaczone, natomiast osadzeni po apelu wieczornym mają obowiązek przebywać w celach. Wyjaśnił, że w Areszcie Śledczym w P. dla osób palących wyznaczono odrębne cele i że powód przebywał w pomieszczeniach dla osób niepalących. Z ostrożności pozwany zakwestionował roszczenie powoda również co do wysokości. Nadmienił, że zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bowiem panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy Poznań — Stare Miasto w Poznaniu, sygn. akt XII C 258/13 zasądził od pozwanego na rzecz powoda 1.000 zł, w pozostałym zakresie powództwo oddalił, a kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa. Nadto, Sąd postanowił nie obciążać powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego oraz przyznał radcy prawnemu G. T. ze środków Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego P.wynagrodzenie za pełnienie funkcji pełnomocnika z urzędu powoda w kwocie 147,60 zł (w tym 23% VAT) oraz zwrot uzasadnionych wydatków w kwocie 534,67 zł. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: M.O., w okresie objętym żądaniem pozwu przebywał w Areszcie Śledczym w P. w okresach: od dnia 10 listopada 2011 r. do dnia 17 listopada 2011 r., od dnia 21 listopada 2011 r. do dnia 23 listopada 2011 r., od dnia 1 lutego 2012 r. do dnia 29 lutego 2012r. oraz od dnia 29 marca 2012 r. do dnia s kwietnia 2012 r. Nadto w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. przy ul. (... powód był osadzony w następujących okresach: - oddnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 10 listopada 2011 r. - oddnia 17 listopada 2011 r. do dnia 21 listopada 2011 r., - - oddnia 23 listopada 2011 r. do dnia 31 stycznia 2012 r. - od dnia 24 kwietnia 2012 r. do dnia 4 czerwca 2012 r. - oddnia 6 czerwca 2012 r. do dnia 24 lipca 2012 r. 'W okresie objętym żądaniem pozwu skazani osadzeni w Oddziale Zewnętrznym oraz oddziałach penitencjarnych Aresztu Śledczego w P. mogli przebywać poza celami pomiędzy godziną 5.15 a 20.50, natomiast w dni wolne od pracy - od 7.15 do 20.50 (od kwietnia 2012 r. w Oddziale Penitencjarnym I odpowiednio od 6.40 do 21.00 oraz w dni wolne od 7.40 do 21.00) w specjalnie do tego przeznaczonych pomieszczeniach. W pozostałym czasie pomieszczenie to było zamykane i osadzeni nie mieli do niego dostępu, na terenie obiektów obowiązywał zakaz palenia papierosów, UUUU—.——— HHHEuT— CŁEE.— ee --- STRONA 3 --- a osadzeni winni byli przebywać w swoich celach. Palenie w pomieszczeniach mieszkalnych oraz toaletach było zabronione. Podczas przyjęcia go do Aresztu Śledczego w P. powód zadeklarował się jako osoba niepaląca, jednakże dopiero w styczniu 2011 r., podczas pobytu w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. M. O. zaczął rzucać palenie. W sierpniu tego roku powód już nie palił, natomiast inni osadzeni w tym czasie za dnia palili tytoń w palami na dworze, natomiast po godzinie 22.00 chodzili palić na korytarz lub do toalety znajdującej się naprzeciwko celi zajmowanej przez powoda. Dym papierosowy było czuć w celi zajmowanej przez M. O. nawet przez zamknięte drzwi, a rano w toalecie i na korytarzu dym się nadal unosił. M. O. we wskazanym wyżej okresie nie zgłaszał pretensji związanych z paleniem tytoniu przez kolegów przebywających razem w nim w jednej celi, nie pisał również skarg do administracji ww. jednostki w tej sprawie. Personel Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego miał świadomość opisanych wyżej naruszeń porządku wewnętrznego i winni często byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej, jednakże nie wszystkie tego typu przypadki były przez oddziałowych ujawniane, Wskutek ww. biernego palenia powód nie doznał żadnego uszczerbku na zdrowiu i nie korzystał w związku z tym z pomocy lekarskiej, jednakże jako osoba niepaląca odczuwał dyskomfort, a uwagi na przesiąkanie odzieży zapachem tytoniu musiał częściej je prać. Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie wymienionych wyżej dowodów. Zebrane w sprawie dokumenty urzędowe Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne, albowiem zostały sporządzone przez właściwe ku temu organy i w granicach kompetencji sporządzających je osób, a nadto, żadna ze stron procesu nie kwestionowała ich wiarygodności. Tym samym i Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw, aby czynić to z urzędu. Za wiarygodne i przydatne Sąd uznał również dokumenty prywatne zebrane w sprawie, bacząc jednak, iż zgodnie z art. 245 k.p.e. stanowią one jedynie dowód tego, iż osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia o treści zawartej w dokumentach. Przymiotem wiarygodności Sąd obdarzył również zeznania świadków P. D., P. F., B. K.i M. T., a także część zeznań M. O. albowiem były spontaniczne, szczere i wyczerpujące, a ich wartość dowodowa nie budziła zastrzeżeń żadnej ze stron. Sąd natomiast nie znalazł podstaw, aby kwestionować ich przydatność w procesie z urzędu. Sąd nie dał jedynie wiary zeznaniom powoda w zakresie dotyczącym palenia podczas spacerów w Areszcie Śledczym w P., bowiem okoliczność ta nie znalazła potwierdzenia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale, a dodatkowo świadek B. K, zaprzeczył, jakoby dochodziło do palenia tytoniu podczas spacerów w ww. jednostce penitencjarnej. Sąd miał przy tym na uwadze, iż świadek M. T. zeznała, że nie było jej wiadomo, by osadzeni palili w miejscach innych niż wyznaczone ani poza wyznaczonymi godzinami, jednakże brak wiedzy wymienionej osoby na ten temat nie może wykluczać faktu, że do takich naruszeń regulaminu w zakresie palenia wyrobów tytoniowych przez osadzonych dochodziło. Okoliczność tą potwierdzają zeznania świadków B. K. oraz M. S., którzy podali, że podczas nocnych zmian były wypisywane wnioski dyscyplinarne za palenie papierosów, jak również za palenie w miejscach do tego nie przeznaczonych. Nadto Sąd Rejonowy zaznaczył, że P. D. podczas przesłuchania go na rozprawie oświadczył, że w okresie wspólnego pobytu w jednej celi, to jest przez sześć miesięcy począwszy od stycznia 201 r. roku powód rzucał palenie, jednakże z zeznań ww. świadka nie wynikało czy w czerwcu tego M. O. już w ogóle nie palił. W związku z powyższym w oparciu o zeznania świadka P. F. Sąd przyjął, że dopiero od sierpnia 2011 r. powód z całą pewnością był już osobą niepalącą. Powód w niniejszym procesie zgłosił roszczenie o zadośćuczynienie oparte na treści przepisów art. 24 i art. 448 k.c. U HRENEIIIEONIEEEEE --- STRONA 4 --- Stosownie do treści art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. Zgodnie z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Aby przypisać jakiemukolwiek podmiotowi (w tym Skarbowi Państwa) odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: powstanie szkody - uszczerbku w dobrach osoby poszkodowanej; szkoda spowodowana być musi przez zachowanie (działanie lub zaniechanie) określonego podmiotu; pomiędzy szkodą, a zachowaniem podmiotu potencjalnie odpowiedzialnego musi zaistnieć związek przyczynowy. Czyn sprawcy pociągający za sobą odpowiedzialność cywilną musi być bezprawny, a więc niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Dla oceny odpowiedzialności cywilnej z tytułu czynu niedozwolonego koniecznym jest wykazanie przesłanek odpowiedzialności wskazanych powyżej. Zważyć należy, że w polskim systemie prawa krzywdę moralną naprawia się przede wszystkim poprzez środki ochrony niemajątkowej przewidziane w art. 24 k.c. ukierunkowane na usunięcie skutków wyrządzonej czynem bezprawnym krzywdy. Pokrzywdzonemu przysługuje także inny środek ochrony o charakterze majątkowym w postaci przyznania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, które to roszczenie jest samodzielne, niezależne od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.e.). Osoba, której dobra osobiste zastały naruszone ma pełną swobodę wyboru roszczenia, Sądowi jednak pozostawiona jest ocena zarówno celowości skorzystania z konkretnego środka, jego adekwatności do rodzaju naruszonego dobra jak i rozmiaru doznanej krzywdy. Zadośćuczynienie służyć ma udzieleniu poszkodowanemu satysfakcji w sytuacji, gdy inne środki nie są wystarczające dla usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. Zasądzenie zadośćuczynienia ma zatem charakter fakultatywny i od oceny sądu, opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy, zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie. Należy przy tym zaznaczyć, że fakultatywny charakter zadośćuczynienia za krzywdę („sąd może także przyznać”) nie oznacza dowolności w podejmowaniu przez Sąd decyzji, który może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej wtedy, gdy stwierdzi - w oparciu o zobiektywizowane kryteria - że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej. Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy też przeciwnie - istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej. Wjudykaturze wskazuje się, że art. 448 k.c. może znaleźć zastosowanie w przypadku każdego stopnia winy, niezależnie od jej natężenia (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53). Stwierdzenie choćby winy nieumyślnej po stronie naruszyciela wystarcza do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Nadto sąd orzekający musi rozważyć całokształt okoliczności faktycznych sprawy. Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy, niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Oceniając zarówno możliwość zasądzenia, ze względu na brak obligatoryjności, jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra - ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Ponadto, sąd musi zbadać nasilenie złej woli oraz celowość zastosowania tego środka, Przekłada się to zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość. Pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. Wobec brzmienia art. 24 $ 1 k.c. to ewentualnie adresat roszczeń musiałby dowieść braku bezprawności naruszeń. Natomiast na pokrzywdzonym spoczywa ciężar dowodu winy, chociażby w UE UA UE CZD ZEN EUDIED TEE PEDWNIEOIEPO W --- STRONA 5 --- najlżejszej postaci, ponieważ przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych jest krzywda wyrządzona z winy umyślnej lub nieumyślnej, niekoniecznie wskutek rażącego niedbalstwa. Ponieważ zadośćuczynienie dochodzonego przez powoda wiązać się ma ze szkodą niemajątkową na jego osobie, powód zobligowany jest do wskazania, stosownie do reguł statuowanych przepisem art. 6 k.c., na czym owa szkoda miałaby polegać, wykazania jej wystąpienia, a nadto - poza wykazaniem samej zasady odpowiedzialności - do wykazania, że wysokość dochodzonego zadośćuczynienia uzasadniona jest rozmiarem krzywd, Przepisy rangi ustawowej, zawierające generalne regulacje problematyki używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, zamieszczone zostały w ustawie z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Ustawa ta konkretyzuje konstytucyjny zapis o prawie do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP), określając zasady postępowania, mające zapewnić realizację celu, ustawy, jakim jest przeciwdziałania uzależnieniu od używania tytoniui wyrobów tytoniowych oraz ochrona zdrowia przed jego następstwami. W art. 3 ust. 1 tej ustawy skonkretyzowane zostało, jako podlegające ochronie, prawo niepalących do życia wśrodowisku wolnym od dymu tytoniowego. W świetle powyższych regulacji nie może zatem budzić wątpliwości fakt, iż powód miał prawo domagać się zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w zakresie jego prawa do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, a tym samym do nienarażania go na szkodliwy dla zdrowia wpływ dymu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 marca 2007 r. I ACa 68/07, LEJC nr 446245). Powód domagał się zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną mu zaniedbaniami pozwanego w zakresie zapewnienia mu, jako osobie niepalącej właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w szczególności nie narażania go na tzw. bierne palenie, czyli wdychanie dymu z wyborów tytoniowych. M. O. twierdził, że przebywał w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. przy ul. (... w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. oraz od 24 kwietnia 2012 r. do 24 lipca 2012 r., a w Areszcie Śledczym w P. w okresach: od 16 czerwca 2010 r. do 7 lipca 2010 r., od 29 marca 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r. oraz od 24 lipca 2010 r. do 17 sierpnia 2012 r, W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał Sąd ustalił, że w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. M. O. przebywał w następujących okresach: - od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 10 listopada 2011 r., - oddnia 17 listopada 2011 r. do dnia 21 listopada 2011 r., - oddnia 23 listopada 2011 r. do dnia 31 stycznia 2012 r., - oddnia 24 kwietnia 2012 r. do dnia 4 czerwca 2012 r., - oddnia 6 czerwca 2012 r. do dnia 24 lipca 2012 r. Nadto Sąd ustalił, że w wyżej wymienionych okresach inni osadzeni palili wyroby tytoniowe w godzinach, w których było to zakazane oraz w miejscach do tego nie przeznaczonych, w szczególności na korytarzu oraz toalecie znajdującej się naprzeciwko celi zajmowanej przez M. O., co spowodowało narażenie powoda na szkodliwy wpływ dymu tytoniowego. W ocenie Sądu, do opisanych wyżej naruszeń dóbr osobistych powoda dochodziło na skutek zaniedbań pozwanego, bowiem to na Dyrektorze Aresztu Śledczego w P., z mocy art. 13 ust. 1 pkt 2 Ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U.2014.1415 j.t.) ciążył obowiązek zapewnienia prawidłowego i praworządnego wykonywania kar pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w podległej jednostce organizacyjnej. Zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że personel Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego w P. miał świadomość palenia tytoniu przez osadzonych w czasie i miejscach do tego nie wyznaczonych, jednakże nie dołożył należytych starań, by wykroczeniom tym skutecznie przeciwdziałać. Mając powyższe rozważania na uwadze należy stwierdzić, że pomiędzy krzywdą powoda wywołaną naruszeniem jego dóbr osobistych w zakresie jego prawa do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, a opisanymi wyżej HO — € A --- STRONA 6 --- zaniedbaniami pozwanego zachodził związek przyczynowo - skutkowy. Nadto zachowanie pozwanego cechowała bezprawność, bowiem nie dopełnił on obowiązków w zakresie zapewnienia przestrzegania obowiązującego porządku wewnętrznego na terenie podległej mu jednostki penitencjarnej ciążących na nim z mocy ustawy, a jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do uznania, że zaniedbania pozwanego nie były przez niego zawinione. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, iż powód nie przebywał stale bezpośrednio w pomieszczeniu, w którym palono wyroby tytoniowe, albowiem osadzeni nie palili w celi, w której powód zamieszkiwał, a zatem stopień naruszenia dóbr osobistych powoda był niewątpliwie dużo mniejszy, aniżeli w przypadku, gdyby powód zmuszony był przebywać w zamkniętej celi z osobami palącymi i narażony na stałe wdychanie szkodliwego dymu. Odnośnie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w P. przy ul. (..) należy wyjaśnić, że wprawdzie z poczynionych przez Sąd ustaleń wynika, iż M, O. przebywał w ww. jednostce penitencjarnej w okresach: od dnia 10 listopada 2011 r. do dnia 17 listopada 2011 r., od dnia 21 listopada 2011 r. do dnia 23 listopada 2011 r., od dnia 1 lutego 2012 r. do dnia 29 lutego 2012 r. oraz od dnia 29 marca 2012 r. do dnia 5 kwietnia 2012 r., jednakże zgromadzony w sprawie materiał nie dał podstaw do uznania, że w tym czasie pozwany dopuścił się jakichkolwiek zaniedbań związanych z narażeniem powoda na wdychanie dymu papierosowego. W konsekwencji Sąd uznał, że powód narażony był na kontakt z dymem papierosowym wyłącznie w czasie gdy przebywał w Oddziale Zewnętrznym Aresztu Śledczego w P. i to po rzuceniu przez niego palenia, tj. od dnia 1 sierpnia do dnia 10 listopada (102 dni), od dnia 17 listopada do dnia 21 listopada 2011 (5 dni) oraz od dnia 23 listopada 2011 do dnia 31 grudnia 2011 (38 dni) co łącznie daje 145 dni. W ocenie Sądu kwota 1.000 zł jest w pełni adekwatna do stopnia winy naruszyciela, rodzaju naruszonego dobra, poczucia pokrzywdzenia poszkodowanego czasujego trwania, ajednocześnie nie sposób uznać ją za wygórowaną. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził od Skarbu Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego w P. na rzecz powoda kwotę 1.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez M. O. w wyniku opisanego wyżej naruszenia jego dóbr osobistych, a powstałą na skutek zaniedbań pozwanego wzakresie zapewnienia przestrzegania porządku wewnętrznego Oddziału Zewnętrznego Aresztu Śledczego. Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia było oddalenie powództwa w zakresie kwoty 29.000 zł o w P. przez innych osadzonych. Nadto, stosownie do treści art. 113 ust. 1 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawcach cywilnych (Dz.U.2014.1025j.t.) kosztami sądowymi Sąd obciążył Skarb Państwa, O kosztach zastępstwa procesowego pozwanego Sąd orzekł kierując się regułą zawartą w art. 102 k.p.c, zgodnie z którą w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powód odbywa obecnie karę pozbawienia wolności, nie jest zatrudniony, nie posiada majątku ani dochodów. W ocenie Sądu wymienione okoliczności oraz przedmiot dochodzonego roszczenia (zadośćuczynienie za doznaną krzywdę) - uzasadniają zdaniem Sądu skorzystanie przez niego z dobrodziejstwa art. 102 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 223 Ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U.2014.637j.t.) koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa, przy czym Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Realizację tej delegacji ustawowej stanowi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kósztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013.490 j.t.). Na podstawie $ 15 wskazanego wyżej rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Ponadto, zgodnie z $ 16 wskazanego wyżej rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy URI". HH. aaaaaaana na wawssasnnssnewo oo --- STRONA 7 --- prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Oświadczenie takie zostało w niniejszej sprawie złożone na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. Stosownie do treści $ 10 ust. 1 pkt 25 ww. rozporządzenia w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania stawka minimalna wynosi 120,00 zł, przy czym na podstawie $ 2 ust. 3 rozporządzenia sąd winien podwyższyć ją o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą wdniu orzekania o tych opłatach. Jak stanowi art, 146a pkt 1) Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2011.177.1054 j.t.) stawka ta wynosi obecnie 23%, co w sumie daje kwotę 147,60 zł, jaką Skarb Państwa winien wypłacić radcy prawnemu G. T. z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto, za uzasadniony Sąd uznał poniesiony przez pełnomocnika powoda wydatek związany z jego stawiennictwem w Sądzie Rejonowym w K.w dniu 31 października 2014 r., gdzie powód był przesłuchiwany w drodze pomocy sądowej, w wysokości 534,67 zł netto. Jednakże brak było podstaw do podwyższenia kwoty z tytułu zwrotu poniesionych przez pełnomocnika powoda wydatków o stawkę VAT, bowiem z treści $ 2 ust. 3 wynika, że podwyższeniu takiemu podlega wyłącznie stawka minimalna wynagrodzenia. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł zarówno powód jak i pozwany. Powód zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w zakresie punktu II, tj. oddalenia powództwa co do kwoty 29.000 | zł. Apelujący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa procesowego i zastosowanie art. 233 k.p.c. przez błędne ustalenie braku podstaw dla uznania podnoszonego roszczenia co do całości dochodzonej sumy przy jednoczesnym uznaniu zasadności podnoszonych roszczeń co do zasady oraz nietrafność ustaleń Sądu wobec zgromadzonego materiału dowodowego przez przyjęcie, że powód jest osobą niepalącą dopiero od sierpnia 2011 r., t). nietrafność ustaleń Sądu pierwszej instancji w zakresie wiarygodności zeznań świadków, którzy nie dali podstaw do twierdzenia, iż powód palił wyroby tytoniowe przed sierpniem 2011 r. Świadek F. nie przebywał w jednej celi z powodem, zaś świadek D. takich okoliczności nie zeznawał. Nadto, apelujący zarzucił Sądowi Rejonowemu nietrafność ustaleń w zakresie w jakim naruszyły one domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.) wobec braku dowodów uzasadniających stwierdzenie, iż powód rzucił palenie dopiero w sierpniu 2011 r. albo do niego następnie powrócił. W związku z powyższymi zarzutami, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie punktu I i zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego kwoty 30.000 zł. Wobec wydanego postanowienia o przyznaniu pomocy prawnej z urzędu pełnomocnik powoda wniósł, na mocy $2 ust. 2wzw.z$7ust. 6oraz 8 8 ust. 3 wzw. z $ 12 ust. 1 wzw. z 8 150raz $ 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłaty za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu o zasądzenie na rzecz radcy prawnego G. T. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości przypisanej odpowiednimi normami, których mandant nie uiścił w żadnej części. 'W uzasadnieniu apelacji, powód powołał się na ustalenia Sądu Rejonowego, w których wskazano na nieustannie dobiegający powoda niekorzystny dla zdrowia zapach dymu nikotynowego dobiegający spoza celi także w godzinach formalnie wykluczających palenie nikotyny przez osadzonych. Przedmiotowym zdarzeniom pozwany nie przeciwdziałał w sposób wystarczający. Nietrafne pozostają zatem w ocenie apelującego ustalenia Sądu pierwszej instancji zmierzające do ustalenia, iż powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu w skutek biernego palenia. Aktualnie z uwagi na niewielki upływ czasu dokonanie przedmiotowych ustaleń wymagałoby zaawansowanych badań lekarskich , którym jako osadzony powód nie może się poddać. Podkreślenia wymagają także trafne ustalenia Sądu pierwszej instancji, iż świadkowie wskazani do niniejszej sprawy ze strony pozwanego nie posiadali wiarygodnej wiedzy o paleniu nikotyny przez osadzonych poza wyznaczonymi miejscami i czasem. Bezspornie zatem dobro osobiste powoda zostało naruszone, zaś przesłanki do uznania zastosowania do niniejszej sprawy art. 448 k.c. spełnione. Powyższe roszczenie znajduje w pełni uzasadnienie także wobec zawartego w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji ustalenia zasadności co do zasady wytoczonego powództwa oraz ustalenia palenia wyrobów tytoniowych w obecności U Hast... --- STRONA 8 --- powoda przez innych osadzonych. Dostrzeżenia wymaga także nieuzasadniona okoliczność wycenienia uszczerbku na zdrowiu za okres 145 dni jedynie na kwotę niższą od kwoty równowartej ewentualnie wypalonym w ww. terminie papierosom. Strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Rejonowego w części dot. pkt I i IV. Apelujący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa, tj.: -art.448 k.c. poprzez przyjęcie, iż powodowi należy się zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda, : - art.102 k.p.c, poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności do nie obciążania powoda kosztami, - art.5 ke, poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przypadek naruszenia zasad współżycia społecznego. W związku z powyższymi zarzutami apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji, pozwany odnosząc się do ustaleń Sądu Rejonowego wskazał, że powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu, ani też nie zgłaszał żadnych pretensji związanych z paleniem tytoniu przez współosadzonych albowiem byłosobą palącą wyroby tytoniowe. Brak jakiejkolwiek reakcji ze strony powoda w sposób dobitny wskazuje, iż palenie tytoniu przez inne osoby w ogóle powodowi nie przeszkadzało i nie narażało w żadnym stopniu na uszczerbek na zdrowiu z winy pozwanego. Nadto, w ocenie apelującego Sąd Rejonowy w sposób bezpodstawny wywiódł z zeznań świadka pozwanego - M. T., iż dochodziło do naruszeń regulaminu w kwestii palenia wyrobów tytoniowych przez innych osadzonych w czasie i miejscach do tego nie przeznaczonych, podczas gdy z zeznań wynikało, iż świadek takiej wiedzy nie posiada. Apelujący podniósł, że Sąd pierwszej instancji obdarzył przymiotem wiarygodności również zeznania świadka B. K.. Świadek ten zeznał, iż powód był widywany w palarni. Sądził, iż powód był osobą palącą. Jako oddziałowy nie miał zgłoszeń od innych osadzonych, że ktoś palił w toalecie. Zeznał również, że na nocnej zmianie były wypisywane wnioski dyscyplinarne za palenie papierosów, ale nie wiedział ile. Powyższe w ocenie apelującego wskazuje, iż pozwany w żaden sposób nie ignorował naruszeń porządku wewnętrznego i nie dopuszczał się zaniedbań związanych z narażaniem powoda na wdychanie dymu papierosowego. Zdaniem apelującego nie jest możliwym przypisanie pozwanemu odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego bowiem powód nie doznał uszczerbku w dobrach osobistych, pozwany w przypadku naruszeń porządku wewnętrznego reagował przez karanie dyscyplinarne osób nie przestrzegających zasad. Pozwanemu nie można zatem przypisać niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Nadto, nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy szkodą a zachowaniem podmiotu potencjalnie odpowiedzialnego. Na koniec, apelujący wskazał, że Sąd Rejonowy stwierdził, iż podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego wart. 448 k.c. może być nieznaczny rozmiar krzywdy, niewłaściwe zachowania poszkodowanego. Z akt sprawy wynika, że powód nie doznał krzywdy, a swoim niewłaściwym zachowaniem np. nie informując administracji o znanych naruszeniach porządku przyczynił się do występowania zjawisk niepożądanych. W odpowiedzi na apelację pozwanego, powód wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego podlegała oddaleniu EE 2 eh --- STRONA 9 --- Zarzut naruszenia przepisu art. 233 $ 1 k.p.c. okazał się chybiony. Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw do podważenia oceny zebranego materiału dowodowego, dokonanej przez Sąd Rejonowy, jak i poczynionych na podstawie tej oceny ustaleń faktycznych. W ocenie Sąd Okręgowego ustalenia te są prawidłowe i znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy, w związku z czym Sąd Odwoławczy przyjął je na mocy przepisu art. 382 k.p.c. za własne. Należy podkreślić, że pozwany w swojej apelacji nie zdołał skutecznie podważyć ustaleń Sadu Rejonowego, z których wynika, iż więźniowie palili papierosy w toalecie, a dym papierosowy wydostawał się z niej a następnie przedostawał się do celi, w której przebywał powód. Te ustalenia znajdują oparcie zarówno w zeznaniach samego powoda, jak i pracowników placówki penitencjarnej M. S. oraz B. K.. Świadkowie na posiedzeniu w dniu 15 lipca 2014 r. zeznali, iż były przeprowadzane kontrole w toalecie i były wymierzane kary dyscyplinarne za nieprzestrzeganie przez osadzonych postanowień regulaminu co do palenia w miejscach niedozwolonych, z czego wynika, iż służby pozwanego miały świadomość, że tego rodzaju problem ma miejsce . Taki stan trwał przez okres 145 kiedy powód był już osobą niepalącą. Okoliczność ta wprost wynika z zeznań świadka P. F., który przebywął z powodem w celi od sierpnia 2011r. Świadek potwierdził, iż już wówczas powód był osobą niepalącą .Z kolei świadek P. D. wskazał, iż powód rzucał palenie kiedy razem przebywali w celi a było to na przełomie 2010 / 2011 roku. Świadek wskazywał, że powód żeby nie palić kupował dodatkowe rzeczy do jedzenia takie jak jogurty. Zeznania w tym zakresie świadków są spójne i brak podstaw do odmowy im wiarygodności. W szczególności nie sposób wykluczyć pomimo wcześniejszych deklaracji powoda w tym zakresie, iż w trakcie odbywania kary powód rzucił palenie. Powód podkreślał, iż przymus wdychania dymu papierosowego rodził dla niego duży dyskomfort. I twierdzenie to uznać należy za wiarogodne mając także na względzie, iż niedługi okres wcześniej podjął starania zmierzające do rzucenia nałogu. Działania pracowników placówki związane z likwidacją nielegalnego procederu palenia tytoniu przez więźniów uznać należy za nieskuteczne, które w istocie nie przyniosły zamierzonego efektu. Ponadto wbrew zarzutowi apelującego Sąd Rejonowy ustaleń, co do palenia więźniów w toalecie, nie poczynił w oparciu o zeznania świadka M. T.wskazując, iż świadek nie miała wiedzy codo tego czy więźniowie palili w miejscach niedozwolonych . W ocenie Sądu Rejonowego brak wiedzy świadka w tym zakresie nie mógłjednak przesądzać, iż do takich incydentów nie dochodziło. Taką ocenę Sąd Okręgowy podziela mając na uwadze, iż ustalenia Sądu Rejonowego poczynione w tym zakresie znajdują oparcie w pozostałym wiarygodnym materiale dowodowym sprawy. W rezultacie przejąć należy, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda jakim jest zdrowie, poprzez konieczność wdychania dymu tytoniowego przez powoda będącego osobą niepalącą. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych skonkretyzowane zostało prawo niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. W świetle wskazanych regulacji nie sposób podważać prawa powoda do dochodzenia zadośćuczynienia w przedmiotowej sprawie. Wskazać przy tym należy, iż brak ustaleń co do wystąpienia u powoda uszczerbku na zdrowiu nie miało w sprawie decydującego znaczenia i nie przesądzało o braku podstaw zgłoszonego żądania. Powód miał prawo przebywać w celi wolnej od dymu tytoniowego a pozwany takiego prawa powodowi nie zagwarantował. Powód został pozostawiony zatem w przymusowej sytuacji systematycznego przebywania w środowisku dymu tytoniowego. Działanie pozwanego doprowadziło zatem do naruszenia dobra osobistego powoda jakim jest zdrowie . Wbrew twierdzeniom apelującego, powód sprecyzował jakie dobro osobiste zostało naruszone w skutek zaniechań pozwanego i miał prawo domagać się zadośćuczynienia za naruszenie jego prawa do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Nadto, powód zdołał wykazać, iż za doznaną krzywdę odpowiada pozwany, który w skutek zaniedbań nie zapewnił powodowi odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności, poprzez narażanie powoda na tzw. bierne palenie. Działanie strony pozwanej cechowała bezprawność, a przedstawione przez powoda okoliczności wskazują, że między doznaną przez powoda krzywdą wywołaną naruszeniem jego dóbr osobistych, a zaniedbaniami pozwanego wystąpił związek przyczynowo - skutkowy. W takim stanie rzeczy, żądanie zapłaty zadośćuczynienia należało uznać za zasadne. A W ay ZE O POPR WWR ZONY ERZ WRO OTIS YYY OLE GOW OO U POD ZS DY PORE TY --- STRONA 10 --- W związku z powyższym, Sąd Okręgowy uznał zarzut naruszenia przepisu art. 448 k.c. za chybiony. Chybiony okazał się również zarzut naruszenia przepisu art, 102 k.p.c. Ocena czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania zasady słuszności została pozostawiona w gestii sądu. Apelujący nie zdołał skutecznie zakwestionować oceny Sądu Rejonowego i nie wskazał żadnych argumentów, które uzasadniałyby zmianę w tym zakresie wyroku. : Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 5 k.c. Pozwany nie skonkretyzował, jakie zasady współżycia społecznego zostały naruszone w skutek dochodzenia przez powoda zapłaty zadośćuczynienia. Nadto, należy podkreślić, że powołanie się na klauzule generalne określone w art. 5 k.e. musi być usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami, których apelujący również nie wskazał. W takim stanie rzeczy, zarzut apelującego nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Reasumując, należało stwierdzić, iż argumenty podniesione w apelacji pozwanego nie mogły prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego. W swojej apelacji powód wskazywał, iż w czasie przyjęcia go do Aresztu Śledczego w P. zadeklarował się jako osoba niepaląca co w istocie miałoby wykazywać, iż już wówczas był osobą niepalącą. Materiał dowodowy sprawy okoliczności tej jednak nie potwierdza. Świadek P. D. nie potwierdził, aby powód od samego początku był osobą niepalącą. Wskazał, iż na przełomie lat 2010/2011 powód był osobą palącą, natomiast w późniejszym okresie przebywając w celi ze świadkiem zaczął rzucać palenie. Sąd Rejonowy słusznie zatem ustalił, że powód był osoba niepalącą od sierpnia 2011r. Brak także podstaw do przyjęcia, iż powód na skutek wdychania dymu tytoniowego doznał uszczerbku na zdrowiu. Brak w tym zakresie jakiegokolwiek materiału dowodowego przedstawionego przez powoda. Należy także podkreślić, że jakiekolwiek hipotezy co do stanu zdrowia powoda nie mogły być brane pod uwagę przez Sąd Rejonowy. Sąd Okręgowy podziela stanowisko apelującego, iż działania pozwanego cechowała bezprawność, jednakże nie dawało to wystarczających podstaw do uwzględnienia powództwa w całości. W ocenie Sądu Odwoławczego biorąc pod uwagę okres naruszenia dobra osobistego, jego intensywność oraz fakt, że powód w istocie nie przebywał bezpośrednio w celi z osobami palącymi i nie podejmował w istocie działań zmierzających do zmiany celi, należy stwierdzić, że wszystkie wskazane okoliczności uzasadniają wysokość zasądzonego zadośćuczynienia przez Sąd Rejonowy, w związku z czym Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do korekty tej wysokości. W związku z powyższym, Sąd Odwoławczy na podstawie przepisu art. 385 k.p.e. oddalił obydwie apelacje, jako bezzasadne (punkt 1 sentencji wyroku). O kosztach zastępstwa procesowego powoda Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku zgodnie z regułą zawartą w art. 98 8113 kp.e. w zw. z art. 391 $ 1 k.p.c. oraz $ 10 ust. 1 pkt 25 w zw. z $ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. W związku z wnioskiem pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zgłoszonym w złożonej apelacji, Sąd Okręgowy na podstawie przepisów $ 2 ust. 3 w zw. z $ 10 ust. 1 pkt 25 w zw.z$12 ust.1pkt1i$ 15116 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, z uwzględnieniem obowiązującej 23% stawki podatku VAT postanowił przyznać od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego P.r.pr. G. T. kwotę 73,80 zł (pkt 3 sentencji wyroku). Anna Kulczewska-Garcia Anna Czarnecka Dominik Stawicki