Postanowienie XII C 1286/13/1 7 7 ZAĘTSTN ZARY RASJYY WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października

--- STRONA 1 --- UUiu SĄJNMALIM —KRAATY p Sygn. akt XII C 1286/13/1 7 7 ZAĘTSTN ZARY RASJYY WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2015 roku Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu Wydział XII Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Piotr Płóciniczak Protokolant: prak. Aneta Marszałek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015 roku w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa - o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę zł (złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia r. do dnia zapłaty; 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala; 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120 zł, z przysądznego w punkcie 1. roszczenia, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 4. przyznaje radcy prawnemu ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu kwotę 147,60 zł brutto, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu; 5. nieuiszczone koszty sądowe ponosi Skarb Państwa. SSR Piotr Płóciniczak --- STRONA 2 --- /' akt XII C 1286/13/1 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu r. (data nadania w) do, powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa - kwoty zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia "pozwu do dnia zapłaty, jako zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych spowodowanego warunkami panującym w czasie jego pobytu w tej jednostce penitencjarnej. W uzasadnieniu powód wskazał, że przebywał w, w której przebywał, były odpadające płytki w ubikacji, zimna woda, cieknący kran i ubikacja, z której wydobywał się nieprzyjemny zapach. Za dnia wyłączany był prąd, co utrudniało wypicie ciepłej herbaty do posiłku. W celi tej przebywało osób, a zatem, zdaniem powoda, nie były zachowane normy powierzchni przypadającej na jednego mieszkańca - na jedną osobę przypadało mniej niż mety. Nadto w celi było tylko krzeseł, brak było miejsca przy stołach żeby zjeść normalnie posiłek. W oknach znajdowały się tzw. „blindy”, które ograniczały dopływ powietrza i dopływ światła do celi, co utrudniało pisanie lisów i czytanie książek. Nadto powód zarzucił, że w celi były stare materace. W r. został przeniesiony do celi nr, która była celą. Zdaniem powoda było tam o wiele mniej miejsca niż w poprzedniej celi, jej stan był podobny do poprzedniej, szafki były bez zamknięć, stare materace, „blindy” itd. W r. przeniesiono go do celi i tam także, zdaniem powoda, nie było wymaganego metrażu. Nie było tam też wystarczającej liczby krzeseł, kącik sanitarny nie miał drzwi, brak było odpowiedniej wentylacji, z kącika sanitarnego wydobywał się fetor. Zdaniem powoda, sytuacja ta stanowiła złamanie praw człowieka. Postanowieniem z dnia r. uznał się rzeczowo niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał ją do dalszego prowadzenia. * Pismem datowanym na r. powód uzupełnił braki formalne pozwu. Postanowieniem z dnia r. referendarz sądowy zwolnił powoda od kosztów sądowych i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że powód nie określił w ogóle jakiej szkody doznał podczas pobytu w jednostce pozwanego. Zarzuty sformułowane przez powoda są ogólnikowe i nie poparte żadnymi dowodami. Wobec powoda nie zastosowano procedury określonej w art. 110 $2 bi c k.k.w., nie przebywał bowiem w warunkach przeludnienia w żadnej z cel. W celach 102, 142 i 56, których dotyczy żądanie pozwu, kąciki sanitarne oddzielone są od reszty celi pełną ścianą sięgającą do sufitu, wykonaną z cegły. W wejściach znajdują się drzwi łazienkowe. 1 --- STRONA 3 --- " Sygn. akt XII C 1286/13/1 N Wyposażone są w miski ustępowe z płuczką oraz umywalki z dostępem do ciepłej i zimnej wody. Posadzki wykonane są z gresu. Dostęp do światła naturalnego i świeżego powietrza zapewniony jest przez okna i wentylację grawitacyjną. W celach znajduje się też oświetlenie sztuczne. W oknach zamontowane są przesłony z przezroczystego poliwęglanu, których '" umieszczenie podyktowane jest względami bezpieczeństwa, w celu zapobiegnięcia kontaktu między osadzonymi i uniemożliwienia wyrzucenia przedmiotów poza obręb celi. Wentylacja cel podlega okresowym kontrolom i wszelkie jej usterki są na bieżąco usuwane. Nie ma możliwości, by cele były zagrzybione lub by było w nich duszno, tym bardziej, że osadzeni mogą wietrzyć cele. Pościel, koce, ręczniki i materace podlegają wymianie. Ilość sprzętu kwaterunkowego w celach musiała odpowiadać liczbie osadzonych, niezależnie od tego, czy w celi panowało przeludnienie, czy też nie. Zdaniem pozwanego, dolegliwości, jakich doświadczył pozwany wpisane są w karę pozbawienia wolności. W piśmie procesowym z dnia r. pełnomocnik powoda wskazał, że szkoda jakiej doznał powód polega na naruszeniu dóbr osobistych, takich jak godność osobista, prywatność i prawo do intymności. Podstawę prawną żądania stanowią: art. 23 w zw. z art. 24, art. 417 i art. 448 k.c. Dobra osobiste powoda naruszone zostały poprzez niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami warunków bytowych. Na dalszym etapie postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód został skazany wyrokami dowód: wydruk z przeglądarki orzeczeń wydanych w stosunku do powoda - k. 74, historia rozmieszczenia powoda - k. 75, wykaz pomieszczeń - k. 130-135 W funkcjonuje elektroniczny system ewidencji osadzonych. System ten zawiera dane dotyczące powierzchni każdej z cel w oraz dopuszczalnej liczby osób, które mogą być osadzone w dalej celi. Istnieje możliwość ręcznego wprowadzenia w systemie kolejnej osoby do danej celi, co powoduje, że system odnotowuje wystąpienie przeludnienia w tej celi. Okoliczność ta jest uwidaczniana w systemie. Na tej podstawie wydawane są decyzje o przebywaniu osadzonych w warunkach przeludnienia. Jedyna rozbieżność między stanem rzeczywistym a wskazaniami systemu występuje wówczas, gdy danego dnia jedna osoba opuszcza celę a inna jest tam osadzana tego samego dnia. Wówczas system pokazuje obie 2 --- STRONA 4 --- / akt XII C 1286/13/1 osoby danego dnia, ale de facto nie występowało przeludnienie w tej celi. W r. przeludnienie występowało w jedynie przez kilka, a w r. w ogóle nie występowało. Powód nie przebywał w w warunkach przeludnienia. dowód: zeznania świadka - k. 98, przeglądarka historii przeludnienia - k. 136 Cele posiadają wentylację grawitacyjną, kratki wentylacyjne znajdują się w kąciku sanitarnym. Sprawność kanałów wentylacyjnych w celach mieszkalnych jest kontrolowana raz do roku przez mistrza kominiarskiego. Podczas corocznych kontroli przewodów kominowych i przewodów wentylacyjnych w latach nie stwierdzono żadnych uchybień w celach budynku. Sprawność powyższych przewodów oraz elementów urządzeń kominowych odpowiadała w ww. okresie przepisom ustawy Prawo budowlane. dowód: protokoły okresowej kontroli przewodów kominowych - k. 72-73 Materace znajdujące się na łóżkach w poszczególnych celach, po upływie okresu ich używalności są wymieniane, a w przypadku ich zużycia lub zniszczenia, wymania materacy następuje wcześniej. dowód: zeznania świadka - k. 152 W czasie, kiedy powód przebywał w celi nr, osadzonych w tej celi łącznie z nim było osób. Kącik sanitarny w tej celi był odgrodzony od reszty celi murowanymi ścianami, sięgającymi od podłogi do sufitu, ale w futrynie znajdującej się w wejściu do kącika nie było drzwi, a zamiast nich była powieszona prowizoryczna zasłona zrobiona przez skazanych z firany. Brak drzwi był bardzo uciążliwy dla przebywających tam osób, gdyż nieprzyjemne zapachy z kącika sanitarnego przedostawały się do celi. Zdarzało się, że jedna osoba korzystała z kącika sanitarnego, a inne spożywały w tym czasie posiłek. Przeszkadzało to powodowi, szczególnie przy spożywaniu posiłków, o czym mówił innym osadzonym. Jeżeli ktoś w czasie posiłku korzystał z kącika sanitarnego, to powód, z uwagi na nieprzyjemne zapachy, nie mógł wtedy spożywać posiłku i spożywał go później. W celi był jeden duży stół i dwa małe. Zdarzało się, że z braku miejsca przy stole powód spożywał posiłek na łóżku. W celi znajdowały się miski do mycia się i prania, był też czajnik. W celi znajdowała się odpowiednia ilość łóżek, taboretów, szafek w stosunku do liczby osadzonych. Cela była celą dla palących. Latem w celi było gorąco. W celi było oświetlenie sztuczne, które można było wyłączyć. W oknach celi były przesłony z poliwęglanu - tzw. „blindy”, ale światło słoneczne docierało przez nie do wnętrza celi. W celi nie było ciepłej wody. 3 --- STRONA 5 --- "Sygn. akt XII C 1286/13/1 N dowód: zeznania świadka - k. 166-167, zeznania świadka - k. 152, przesłuchanie powoda k. 180-181 W czasie, kiedy powód przebywał w celi nr, osadzonych w tej celi łącznie z nim było "osób. Kącik sanitarny w tej celi był odgrodzony od reszty celi murowanymi ścianami, sięgającymi od podłogi do sufitu, a w wejściu do niego znajdowały się drzwi. W celi było oświetlenie sztuczne, które można było wyłączyć. W oknach celi były przesłony z poliwęglanu - tzw. „blindy”, ale światło słoneczne docierało przez nie do wnętrza celi. W celi były dwa stoły, powód czasami spożywał posiłek na łóżku, z uwagi na brak miejsca przy stole. W celi znajdowała się odpowiednia ilość łóżek, taboretów, szafek w stosunku do liczby osadzonych. dowód: zeznania świadka - k. 152, przesłuchanie powoda k. 180-181, Przebywając w celi nr powód zawsze spożywał posiłki przy stole. W celi było oświetlenie sztuczne, które można było wyłączyć. W oknach celi były przesłony z poliwęglanu - tzw. „blindy”, ale światło słoneczne docierało przez nie do wnętrza celi. W celi znajdowała się odpowiednia ilość łóżek, taboretów, szafek w stosunku do liczby osadzonych. dowód: zeznania świadka - k. 152, przesłuchanie powoda k. 180-181 Według stanu na dzień r. kąciki sanitarne w celach nr były odgrodzone od reszty celi murowanymi ścianami sięgającymi do sufitu W wejściu do każdego z tych kącików znajdowały się drzwi. ” dowód: dokumentacja fotograficzna - k. 114-129 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów, zeznań świadków oraz przesłuchania powoda. Sąd dał wiarę zgromadzonym w sprawie dokumentom, albowiem nie były one kwestionowane przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich z urzędu. Odnosząc się do dokumentacji fotograficznej załączonej do pisma procesowego pełnomocnika pozwanego z dnia r. (k. 104-129) zauważyć należy, że przedstawia ona stan cel mieszkalnych w na moment jej wykonania, czyli na dzień r., a zatem nie obrazuje ich stanu z okresu objętego żądaniem pozwu. Z uwagi na tę okoliczność dokumentacja ta miała niewielką moc dowodową w niniejszej sprawie. 4 --- STRONA 6 --- / Sygn. akt XII C 1286/13/1 Zeznaniom świadka Sąd dał wiarę w całości, albowiem były one spójne, logiczne i znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zeznania świadka Sąd ocenił jako wiarygodne w znacznej części, gdyż były spójne i logiczne. Jedynic w części, w której świadek zeznał, iż korzystanie z kącika sanitarnego wyposażonego w kotarę zamiast drzwi zapewnia skazanym dostateczną intymność, Sąd uznał, że zeznania te nie zasługują na przymiot wiarygodności. Świadek jest bowiem pracownikiem pozwanego, a nie skazanym i nie korzystał z ww. kącików sanitarnych. Świadek nie może więc wypowiadać się odnośnie możliwości korzystania z kącika sanitarnego w sposób niekrępujący, skoro z niego nie korzystał, ani nie przebywał w celi w trakcie korzystania z niego przez innych osadzonych. Nadto, Sąd nie uznał zeznań tego świadka za wiarygodne w tej części, w której twierdził on, że ilość stołów w każdej celi była zgodna z przepisami prawa. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie w postaci dokumentów dotyczących ilości osadzonych w celi nr oraz zeznań świadka i przesłuchania powoda wynika bowiem, że w celi nr, w takcie odbywania w niej kary pozbawienia wolności przez powoda, ilość miejsc przy stołach była mniejsza od ilości osadzonych. Za częściowo wiarygodne Sąd uznał zeznania świadka. Sąd nie dał wiary tym jego zeznaniom, w których twierdził, że materace w celi były brudne, śmierdzące. Zdaniem Sądu, świadek przedstawił swą subiektywną ocenę stanu materacy, co jednak nie odpowiadało ich obiektywnemu stanowi. Należy bowiem zauważyć, że z zeznań świadka wynika, iż materace posiadają określony czas używalności i po tym czasie są wymieniane, natomiast w przypadku ich uszkodzenia lub zniszczenia wymiana ta następuje częściej. W pozostałym zakresie Sąd uznał zeznania tego świadka za wiarygodne. - Zeznania powoda Sąd uznał za wiarygodne w części. Sąd odmówił wiary tym jego zeznaniom, w których twierdził, że w celi brakowało wentylacji, a w kąciku sanitarnym był grzyb na ścianach. Powyższe pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią zeznań świadka oraz protokołów z okresowej kontroli przewodów kominowych (k. 72-73), z których wynika, że każda cela wyposażona jest w wentylację grawitacyjną, która jest corocznie kontrolowana, jest sprawna i jej stan odpowiada przepisom ustawy Prawo budowlane. Sąd nie uznał także za wiarygodne tych zeznań powoda, w których wskazywał on na wystąpienie przeludnienia w celach, których dotyczy żądanie pozwu. Swoje twierdzenie powód opierał bowiem wyłącznie na wyliczeniu powierzchni cel w oparciu o płytki położone na podłodze. Jednakże z uwagi na fakt, iż powód ' nie dysponował odpowiednim sprzętem do wykonania pomiarów, jego * twierdzenia o wielkości celi nie mogą być uznane za miarodajne, a twierdzenia o braku odpowiedniego metrażu przypadającego na jednego skazanego - za wiarygodne. 5 --- STRONA 7 --- "Sygn. akt XII C 1286/13/1 N Twierdzeniom tym przeczy także treść zeznań świadka. Za niewiarygodne Sąd uznał także twierdzenia powoda co do tego, że światło jarzeniowe w celi było włączono przez cały czas i bolały od niego oczy. Powód w kolejnym zdaniu podczas swego przesłuchania, zaprzeczył bowiem tym twierdzeniom wskazując, że istniała możliwość wyłączenia tego światła i "skazani wyłączali je jeżeli było ono niepotrzebne. Nadto Sąd nie uznał za wiarygodne tych zeznań powoda, w których wskazał, że stan kącika sanitarnego w celi był „opłakany” - sypiący się tynk, grzyb, zdewastowane drzwi wejściowe. Zdaniem Sądu, powyższy opis stanowi subiektywną ocenę stanu kącika sanitarnego, co jednak, biorąc pod uwagę pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie, nie odpowiada jego faktycznemu stanowi. Nadto gołosłownymi okazały się te zeznania powoda, w których wskazywał on, że w celi nr nie było wystarczająco dużo miejsca przy stołach dla wszystkich osadzonych. Z jego zeznań wynika bowiem, że były tam dwa duże stoły, przy których usiąść mogą cztery osoby, zaś z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań wynika, że osób odbywających karę pozbawienia wolności w tej celi było wówczas nie więcej niż . Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się zasadne jedynie w niewielkiej części. Z normy wyinterpretowanej na podstawie przepisów art. 23, 24 i 448 k.c. wynika, iż dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia Istnienie roszczenia o zadośćuczynienie zależy od wystąpienia trzech przesłanek: istnienia dobra osobistego, zagrożenia lub naruszenia tego dobra, bezprawności zagrożenia lub naruszenia. Zaistnienie pierwszych dwóch przesłanek udowodnić musi powód dochodzący ochrony, natomiast pozwany może bronić się wykazując, że jego działanie było zgodne z prawem (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1149/98, LEX nr 50831). Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego — Izba Cywilna z dnia 28 lutego 2007 roku, V CSK " 431/2006). . 6 --- STRONA 8 --- / akt XII C |286/13/1 W doktrvnie i orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd, iż prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych pod'egających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Odpowie zialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. jest niezależna od winy. Powyższe wynika z interpretacji art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, który łączy obowiązek naprawienia szkody z działaniem, które jest „niezgodne z prawem”, przy czym chodzi o niezgodność o charakterze obiektywnym z określoną normą prawną. Unormowanie zawarte w tym przepisie wskazuje, że podstawą odpowiedzialności jest „niezgodność z prawem” i eliminuje znacz: nie czynnika subiektywnego w postaci winy. Znaczenie tego przepisu polega na tym, że anawia surowsze przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej w porównaniu z ogólńymi zasadami opartymi na przesłance winy. Nie budzi wątpliwości, że także art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność opartą na przesłance (obiektywnie) niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, a wina pozostaje poza przesłankami konstytuującymi obowiązek odszkodowawczy (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale 7 Sędziów z 18 października 2011 roku, III CZP 25/2011, OSNC 2012, nr 2, poz. 15). Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wo ności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdujący odzwierciedlenie zarówno w normach krajowych, jak i normach prawa międzynarodow 10. Powód w niniejszej sprawie podniósł, iż w trakcie pobytu w naruszona została jego godności osobis'”, prywatność, prawo do intymności (k. 85). Niewątpliwie wszystkie te dobra znajdują ochron: w przepisach prawa krajowego. 'W art. 30 i 40 Konstytucji ustawodawca podkreślił, że rzyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, jej poszanowanie i » >hrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany prz: władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperic:i, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do wi kszego ograniczenia praw człowieka ijego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i co : zastosowanego środka represji (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r, V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Godność osobista jest uznawana za centralną wart i*, którą ustawodawca "obejmuje ochroną prawna w polskim porządku prawnym. Jest ona także szczególnie chroniona na gruncie prawa międzynarodowego. Pozostałe dobru takie jak intymność rozumiana jako prywatność oraz zdrowie, na które 7 --- STRONA 9 --- Sygn. akt XII C 1286/13/1 N wskazał powód, są ściśle z nią z związane. Jak zaznaczył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r. (IV CSK 603/11) otwarta lista dóbr osobistych, podlegających ochronie prawnej, została uzupełniona o uprawnienie do godnych warunków odbywania Lury w zakładach karnych. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że naruszenie wskazanych wyżej dóbr może "hastąpić wskutek osadzenia w areszcie śledczym, w którym nie zapewnia się osadzonym odpowiednich warunków bytowych i sanitarnych. Wskazać także należy, że zgodnie z art. 4 $ 1 k.k.w. kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego oraz że zakazuje się tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków bywania kary pozbawienia wolności znajduje wyraz także w normach prawa międzynarod wego. W art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodov co Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) zostało wskazane, że każda osoba pozbawiona wolności będzie tra!:'owana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także :t. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia « listopada 1950 r. stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu !ub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadzając obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z nim wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek ::pewnienia takich warinków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo co intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa n:icdzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Należy także zauważyć, iż w orzecznictwie podkreśla się, że nicodpowiednich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Każdy taki przypadek należy jednak oceniać indywidualnie, mając na uwadze, że przyznanie zadośćuczynienia jest fakultatywne (zob. uzasadnicnic wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 603/11). Powód zarzucił, że przebywał w celach przeludnionych. 8 --- STRONA 10 --- /' akt XII C i ?G/13/1 Zgodnie / urt. 110 $ 2, 2b ii 2c k.k.w., powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego nosi nie mniej niż 3 mł. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy owniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dosta v dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określo: la pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wy wania pracy. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skaza: o na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w $ 2 zdanie c e, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniż m, nie mniej jednak niż 2 m*, jeżeli zachodzi konieczność natychmiastow iieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miej: celach mieszkalnych: skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą ate, skazanego określonego w art. 64 $ 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, skaz: o za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, skazanego, który samowo uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, skazanego, który korzystając z 7 lenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wy »nym terminie, przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zak! nego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach ' :sowych, osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której 7 :ov ano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. Okres, o którym mowa 3 7b, może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres e zczenia skazanego w warunkach określonych w $ 2b nie może przekroczyć 2: - Odnosz: yższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że z zeznań świadka wynika, iż po w trakcie pobytu w nie przebywał warunkach przeludnienia. Gdyby tak było, okoliczne ta zostałaby odnotowana w systemie „”, co jednak nie miało miejsca. Wprawdzie z zonego do akt sprawy przez pozwanego dokumentu w postaci wyciągu z przeglądarki b przeludnienia (k. 136) wynika, że powód będąc osadzony w celi nr przebywał w «ach przeludnienia, jednakże jak wyjaśnił świadek, w przypadku, gdy danego dnia je "ba opuszcza celę a inna jest tam osadzana tego samego dnia, system odnotowuje, iż y Unia w celi były obie osoby. Powyższe nie oddaje jednak rzeczywistego stanu, albowie:* oic ie osoby nie były osadzone w celi jednocześnie, a więc przeludnienie nie występow: | Z niem Sądu, załączony do sprawy dokument obrazuje właśnie taki przypadek. 9 --- STRONA 11 --- "Sygn. akt XII C 1286/13/1 N Podkreślić należy, że powód w niniejszej sprawie nie zarz 1! pozwanemu umieszczenia go w warunkach przeludnienia wbrew powyżej wskazan; wzepisom, lecz wskazywał, że odnośnie każdej z cel, których dotyczy żądanie pozwu wany podawał zawyżony metraż w stosunku do tego, jaki był on w rzeczywistości. O liczność ta nie "została jednak w żaden sposób wykazana. W szczególności powód ani jeso elnomocnik nie wnioskowali o przeprowadzenie dowodu z oględzin czy też z opinii bieg'e; - na okoliczność ustalenia rzeczywistej wielkości cel. Powód swe twierdzenia opierał nato: st wyłącznie na podstawie swoich obserwacji i obliczeń dokonanych w oparciu o płytki po'o/ ne na podłodze poszczególnych cel. Zdaniem Sądu, z uwagi na brak odpowiedniego sprz ; do wykonania pomiarów, twierdzenia powoda nie zasługują na przymiot wiarygodności | sie mogą zostać uznane za miarodajne w kwestii powierzchni celi przypadającej na jednegc zanego. Zdaniem Sądu, brak było podstaw do przyjęcia, by prawo powoda d . »dbywania kary pozbawienia wolności w godnych warunkach zostało naruszone poprze przebywanie w celach nieodpowiednio oświetlonych. Powód zeznał, że w oknach cel ly przesłony z poliwęglanu - tzw. „blindy”. Zadaniem tych przesłon jest uniemożliv e nielegalnego kontaktu pomiędzy osadzonymi, a zatem nie mogą być one wyeliminov: Jednocześnie, | zdaniem Sądu, nie powodują one tego rodzaju uciążliwości, która skutkow: > by naruszeniem jakiegokolwiek dobra osobistego. Powód zeznał bowiem, że światło słoncc : © dociera przez nie do wnętrza celi. Nadto w celach była możliwość włączenia oświetlenia «tucznego. Przy czym za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia powoda, że światło jarzern we w celi było włączone przez cały czas i bolały od niego oczy, albowiem powód wskazy » 1 jednocześnie, że istniała możliwość wyłączenia tego światła i skazani wyłączali je żeli było ono niepotrzebne. Zatem zdaniem Sądu brak jest podstaw do tego by uzr ', że powyższe oświetlenie w celi naruszyło dobra osobiste powoda. Odnośnie zarzucanego przez powoda braku ciepłej wody w cc ch, w których przebywał należy stwierdzić, iż działanie pozwanego w tym zakresi. nie nosi cech bezprawności, albowiem brak jest w obecnym porządku prawnym przepis” v nakazujących dostarczenie do cel osadzonych ciepłej wody. Powód w każdej z cel mia! c sęp do bieżącej zimnej wody, którą mógł podgrzać za pomocą grzałki lub czajnika elektryc ego. Posiadanie tych sprzętów w celi nie jest bowiem zabronione. Natomiast nie zna /ly poparcia w materiale dowodowym twierdzenia powoda zawarte w pozwie, że za dnia w ączany był prąd i powód nie mógł zrobić sobie ciepłej herbaty, Powyższe twierdzenia pozos « wały bowiem w sprzeczności z jego zeznaniami dotyczącymi tego, że w celi przez cały « eń świeciło się światło, a zatem był prąd. Nadto podkreślenia wymaga fakt, iż powód miał możliwość 10 --- STRONA 12 --- / Sygn. akt XII C 1286/13/1 skorzystania raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Powyższe było zgodne z $ 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U 2003, nr 152 poz. 1493), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 2015 r. U 6/14; Dz.U. 2015/498) został uznany za zgodny z art. 249 $ 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy, art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 4 $ 1 i art. 102 pkt 1 ustawy - Kodeks karny wykonawczy i art. 40 w związku z art. 41 ust. 4 Konstytucji. Brak ciepłej wody w celi nie spowodował więc naruszenia dóbr osobistych powoda. Możliwość korzystania z ciepłej wody w celi nie stanowi wymogu określonego przepisami prawa - stanowi jedynie dodatkowe udogodnienie dla osadzonych. Powód wskazywał także na takie okoliczności jak odpadające płytki w ubikacji, cieknący kran, czy stare materace. Odnośnie powyższych kwestii zauważyć należy, że w materiale dowodowym brak jest potwierdzenia, że okoliczności te w rzeczywistości występowały. Jedynie w kwestii materacy świadek wskazał, że były one brudne i śmierdzące, jednakże w tej kwestii Sąd omówił wiarygodności tym zeznaniom. Nadto podkreślić należy, że nawet gdyby okoliczności te rzeczywiście wystąpiły, to powód w swych zeznaniach nie wskazywał, że były one dla niego w jakimkolwiek stopniu dolegliwe i że powodowały naruszenie jego dóbr osobistych. Natomiast, zdaniem Sądu, naruszenie godność, prawa do intymności i prywatności powoda nastąpiło na skutek umieszczenia go w celi nr, w której kącik sanitarny nie był oddzielony od reszty celi drzwiami tylko kotarą. Wskazać należy, że sposób usytuowania kącika sanitarnego w celi reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno — porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2003 r., nr 152, poz. 1493). Zgodnie z $ 28 ust. 1 zd. 2 ww. rozporządzenia, niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich nieskrępowane użytkowanie. Zdaniem Sądu, brak drzwi do kącika sanitarnego i oddzielenie go od reszty celi wyłącznie kotarą, niewątpliwie powoduje u osoby korzystającej ze znajdujących się w kąciku sanitariatów, negatywne odczucia. Korzystanie z toalety w tak oddzielonym kąciku sanitarnym, w obecności innych osób znajdujących się w celi, zdaniem Sądu, powoduje naruszenie prywatności osoby, która korzysta z przedmiotowej toalety. Należy podkreślić, że powód przebywał 'w w konsekwencji swoich czynów, który to pobyt musi przede wszystkim spełniać swoje podstawowe funkcje, w tym również funkcję bezpiecznej dla wszystkich osadzonych izolacji. Jednakże w tym przypadku Sąd dostrzega 11 --- STRONA 13 --- " Sygn. akt XII C 1286/13/1 N konflikt interesów: ochrony godności i prywatności skazanych z jednej strony oraz zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa osadzonych i możliwości szybkiego reagowania służb więziennych na sytuacje występujące w celi z drugiej strony. Sądowi z urzędu wiadomym jest jednak, że w niektórych celach są kąciki sanitarne murowane, w wejściu do "których zamontowane są drzwi. Nadto, nawet z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że powód przebywał także w celach pawilonu , w których kąciki sanitarne wyposażone były w drzwi. Zatem istnieje możliwość pogodzenia powyższych interesów w taki sposób, by godność i prywatność osadzonych nie była naruszana w takim stopniu, w jakim ma to miejsce w przedmiotowej sytuacji. Niewątpliwie niepełne oddzielenie tej części celi od części mieszkalnej, nie zapewnia nieskrępowanego użytkowania toalety, powodując jednocześnie uciążliwości dla osób przebywających w celi w czasie, gdy inna osoba korzysta z toalety w kąciku sanitarnym. Uciążliwości te związane są w szczególności z faktem przedostawania się zapachów z kącika sanitarnego do wnętrza celi. Powód zeznał, że przeszkadzało mu to szczególnie w trakcie spożywania posiłków, których nie mógł zjeść w sytuacji, gdy ktoś w tym samym czasie korzystał z kącika sanitarnego. Zatem kącik sanitarny w celi nie spełniał warunków, które winien był spełniać zgodnie z normą wyrażoną w $ 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno — porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Zdaniem Sądu powyższa sytuacja niewątpliwie spowodowała naruszenie godności osobistej powoda i prawa do jego intymności. Dokonując oceny powyższej sytuacji Sąd miał na uwadze także stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wyrażone w wyroku z dnia 7 kwietnia 2005 r. w sprawie Karalevilius v. Litwa (nr sprawy 53254/99) zgódnie z którym, fakt, iż skarżący był zmuszony do życia i korzystania z toalety w towarzystwie wielu współwięźniów jest sam w sobie wystarczający by spowodować cierpienie lub niewygody o intensywności przekraczającej nieunikniony poziom cierpienia nieodłącznie związany z pozbawieniem wolności i wywoływać u skarżącego uczucie strachu, poniżenia i niższości mogące go poniżyć i upokorzyć. Nadto, zdaniem Sądu, naruszenie prawa powoda do godnego odbywania kary pozbawienia wolności w spowodowała konieczność spożywania posiłków na łóżkach, z uwagi na niezapewnienie przez pozwanego w celi nr odpowiedniej liczby miejsc przy stołach. Artykuł 110 $ 2 k.k.w. stanowi, że celę wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemy osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do 12 --- STRONA 14 --- / Sygn. akt XII C 1286/13/1 czytania i wykonywania pracy. Warunki bytowe określone w art. 110 $ 2 k.k.w. stanowią standard minimalny, który administracja zakładu karnego musi zapewnić skazanym (Kazimierz Postulski. Komentarz do kodeksu karnego wykonawczego. WKP 2012). | W okresie objętym żądaniem pozwu, normy wyposażenia i sprzętu kwaterunkowego "cel i innych pomieszczeń służących do obsługi osób osadzonych oraz sposób ich użytkowania określał załącznik nr 3 do rozporządzenia z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r., nr 186 poz. 1820). Zgodnie z treścią tego załącznika, w celi powinny znajdować się, w zależności od potrzeb, stół więzienny mały lub stół więzienny duży, przy czym stół więzienny mały przypadał na 2 osoby osadzone, a stół więzienny duży przypadał na 4 osoby osadzone. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że cela nr przeznaczona była dla osób. W trakcie obywania w niej kary pozbawienia wolności przez powoda i świadka przebywało w niej osób. Natomiast w celi tej znajdował się jeden duży stół i dwa małe stoliki, o czym zeznał świadek. Zatem jednocześnie przy stołach mogło spożywać posiłki maksymalnie osób. Z powyższego wynika więc, że w trakcie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w tej celi, pozwany nie zapewnił wszystkim osadzonym możliwości spożywania posiłku przy stole, czym naruszył normy wynikające z ww. przepisów. Zdaniem Sądu, brak możliwości spożycia posiłku przy stole godzi w godność osobistą osadzonego. Jest on bowiem postawiony w sytuacji przymusowej, w której musi zjeść posiłek na łóżku, gdyż nie ma dla niego wystarczającej liczby miejsc przy stole. Pozwany powinien zapewnić wszystkim osadzonym w celi możliwość pożywania posiłków przy stole. Z uwagi na fakt, iż koniczność ta wynika z przepisów ustawy i rozporządzenia, pozwany winien zapewnić każdemu skazanemu możliwość spożycia posiłku przy stole, niezależnie od tego, czy osadzeni zgłaszali w tej kwestii jakiekolwiek skargi. Zdaniem Sądu, stawiając pozwanego w sytuacji, w której nie miał możliwości zjedzenia posiłku przy stole w celi nr, pozwany naruszył jego godność osobistą. Wbrew twierdzeniom powoda, powyższa okoliczność nie zaistniała natomiast w celi nr. Cela ta przeznaczona była bowiem dla osób i powód nie przebywał w niej w warunkach przeludnienia. Powód zeznał, że były w niej dwa stoły, a zatem miejsce przy stole mieli w tej celi zapewnione wszyscy osadzeni. Zatem fakt spożywania przez powoda posiłków na łóżku wtej celi, nie wynikał z niezgodnego z normami zachowania pozwanego. Natomiast odnośnie celi nr powód stwierdził, że zawsze miał w niej miejsce przy stole. Z materiału dowodowego nie wynika także, by w którejkolwiek z cel, w których przebywał powód, brakowało taboretów. W szczególności wskazać należy, że powód nie 13 --- STRONA 15 --- "Sygn. akt XII C 1286/13/1 N wskazywał na tę okoliczność podczas jego przesłuchania. Nadto okoliczność ta nie wynikała z zeznań żadnego ze świadków. Wobec powyższego Sąd uznał, że naruszenie dóbr osobistych powoda w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w wynikało z faktu umieszczenia go w celi nr, w "której kącik sanitarny nie był oddzielony od reszty celi drzwiami tylko kotarą, a nadto w której z uwagi na niezapewnienie wszystkim skazanym miejsca przy stołach, zmuszony był do jedzenia posiłków na łóżku. Jak wynika z dokumentu dotyczącego historii rozmieszczenia powoda (k. 75), powód przebywał w tej celi od r. Jednakże należy wziąć pod uwagę fakt, iż pozew został przez powoda wniesiony w dniu r. (k. 4 w zw. z k.7) i uzupełniony pismem z dnia r. (k. 15). Po doręczeniu odpisu pozwu pozwanemu powód ani jego pełnomocnik nie rozszerzyli żądania o dalszy okres - po dniu r. Zatem należy przyjąć, że w niniejszej sprawie powód dochodził roszczeń w związku z umieszczeniem go w celi nr w okresie od r. Rozważając zasadność przyznania powodowi zadośćuczynienia za doznaną w ten sposób krzywdę Sąd wziął pod uwagę stosunkowo niedługi czas odbywania przez powoda kary w tych warunkach, stopień ich uciążliwości oraz odczucia powoda z tym związane. Mając to na uwadze, Sąd uznał, że z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności oraz prawa do intymności i prywatności podczas odbywania kary, adekwatne będzie zadośćuczynienie w wysokości zł, zaś żądanie w pozostałym zakresie Sąd uznał za wygórowane. Wobec powyższego, tytułem zadośćuczynienia Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę zł, o czym orzekł w punkcie 1. wyroku, oddalając powództwo w pozostałym zakresie w punkcie 2. wyroku. "O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 $ 1 i 2 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu. O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 100 zd 2. k.p.c., obciążając nimi powoda, jako stronę, która wygrała spór jednie w niewielkiej części. Z uwagi na fakt, iż powód w toku postępowania został zwolniony od kosztów sądowych, Sąd zasądził od niego na rzecz pozwanego wyłącznie kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z przysądzonego w punkcie 1. roszczenia. Zgodnie bowiem z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego została ustalona w oparciu o $ 10 us. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb 14 --- STRONA 16 --- / > akt XII C 1286/13/1 i Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu | (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). | 'W punkcie 4. wyroku Sąd zasądził od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego Poznań - | Stare Miasto w Poznaniu na rzecz radcy prawnego kwotę 147,60 zł brutto, tytułem zwrotu "kosztów zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu. Powyższa kwota została wyliczona w oparciu o dyspozycję $ 2 ust. 1 - 3, $ 10 ust. 1 pkt 25 i $ 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej 1 udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Z uwagi na fakt, iż powód został zwolniony od kosztów sądowych w całości, zaś pozwany uległ żądaniu pozwu jedynie w niewielkiej części, zdaniem Sądu, nie było podstaw do tego by obciążyć nieuiszczonymi kosztami sądowymi którąkolwiek ze stron procesu, o czym orzekł w punkcie 5. wyroku. SSR Piotr Płóciniczak