Postanowienie XII C 1162/15 SNY 4 PSA

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt XII C 1162/15 SNY 4 PSA! ZDAN zje WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 18 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Zofia Lehmann Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Elżbieta Witaszczyk po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. w Poznaniu sprawy z powództwa z W . czebywającego w Zakładzie Karnym we W Ż W przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego we W = W - odszkodowania z tytułu odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy podległych Ministrowi Sprawiedliwości zakładów karnych I. Powództwo oddala. II. Kosztami niniejszego postepowania obciąża powoda i w związku z tym: a. zasadza od niego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa reprezentującej pozwanego kwoty 3.600,-zł z tytułu zwrotu kosztu jego procesowego zastępstwa. III. Odstępuje od obciążania stron nie uiszczoną opłatą sądowa. SSO Zofia Lehmann Sygn. akt XII C 1162/15 Uzasadnienie Pozwem z dnia 24 maja 2015 r. skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego we W «powód I W” vniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty i o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Powód domagał się również zwolnienia od kosztów sądowych. Powód wskazał, że odbywał u pozwanego karę pozbawienia wolności w okresie od dnia 16 kwietnia 2014 r. do dnia 5 maja 2015 r. Powód został umieszczony w celi nadmiernie przeludnionej, niespełniającej wymogu --- STRONA 2 --- wystarczającego wyposażenia w przedmioty codziennego użytku, nienależycie wietrzonej, z brakiem ciepłej wody, z nieszczelnymi oknami, grzybem na ścianach oraz robactwem. Cela, w której powód przebywał nie zapewniała intymności i prawa do prywatności, pozwany nie zapewnił ponadto odpowiednich warunków sanitarnych, albowiem powód wracając z pracy nie mógł umyć się, a tym samym utrzymać należytą higienę osobistą. Pozwany nie zapewniał osadzonym należytej opieki medycznej, odpowiedniego wyżywienia, ponadto funkcjonariusze służby więziennej przedmiotowo traktowali osadzonych. Zdaniem powoda, osadzenie go w takich warunkach naruszyło jego dobra osobiste w postaci godności i czci, prawa do prywatności i intymności oraz prawa do humanitarnego traktowania go jako osoby osadzonej. Powód podniósł, że w świetle obowiązujących przepisów prawa w tym umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską, za niedopuszczalne należy uznać umieszczenie go w celach niespełniających minimum powierzchni na jednego osadzonego, tj. 3m powierzchni wynikającej z art. 110 $ 2 k.k.w. Powyższe w ocenie powoda nosiło znamię niehumanitarnego, nieludzkiego traktowania, a nawet bezprawnego torturowania. Powód podkreślił, że podczas pobytu u pozwanego został ponadto umieszczony w jednej celi z osobą zakażoną wirusem HIV, co naraziło go na ryzyko zakażenia. Odbywanie kary pozbawienia wolności u pozwanego ma więc miejsce w niehumanitarnych, nieludzkich i poniżających warunkach. Powód podniósł, że pozwany ma obowiązek zapewnić odbywanie kary izolacyjnej nie tylko w warunkach zapewniających co najmniej 3m? powierzchni na jednego osadzonego, ale i zadbać o odpowiednie wyposażenie cel w przedmioty codziennego użytku i niezbędne do utrzymania prawidłowej higieny. U powoda narastało poczucie przygnębienia, świadomość upokarzającego traktowania, cierpienie nadmiernie przekraczające niedogodności związane z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Z tych wszystkich elementów składających się na warunki odbywania kary izolacyjnej powód wywiódł tezę, że w czasie pobytu w tej jednostce penitencjarnej został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, które winno być zrekompensowane odpowiednim zadośćuczynieniem (k. 1-2v, 3 akt). Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. powód został zwolniony od kosztów sądowych w całości (k. 15-15v akt). W odpowiedzi na pozew z dnia 9 lipca 2015 r. pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Karnego we W. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych zgodnie z treścią art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Pozwany zakwestionował żądania powoda co do zasady i co do wysokości. W ocenie pozwanego powództwo nie jest zasadne i winno być oddalone, ponieważ powód nie wykazał w świetle art. 6 k.c. żadnej z przesłanek jego odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym nie udowodnił w żaden sposób, że w rezultacie działań pozwanego doznał jakiegokolwiek uszczerbku w dobrach osobistych. Powód winien udowodnić, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych; pozwany zaś w takiej sytuacji obalić domniemanie bezprawności naruszenia. W ocenie pozwanego, brak jest elementu bezprawności w zachowaniu funkcjonariuszy służby więziennej, powód nie wykazał ponadto winy pozwanego, koniecznej by można było zastosować art. 448 k.c. Powód nie wykazał wielkości szkody, jak również normalnego związku przyczynowego między postępowaniem pozwanego, a doznaną szkodą (krzywdą). Powód na poparcie swoich twierdzeń przytoczył tylko ogólnikowe twierdzenia, niemające oparcia w rzeczywistości. Brak zaś podstaw, aby Sąd miał go wyręczać w inicjatywie dowodowej. Pozwany zaprzeczył, aby powodowi nie była udzielana opieka medyczna i doszło do naruszenia jego praw jako pacjenta, w tym doszło do narażenia go na niebezpieczeństwo zakażenia wirusem HIV. Pozwany zajął również stanowisko, iż osadzeni mają zapewnione warunki bytowe zgodne z obowiązującymi przepisami o odbywaniu kary pozbawienia wolności nie tylko, jeśli chodzi o organizację i wyposażenie kącików sanitarnych ale i wyposażenie cel w przedmioty codziennego SPO TP ZZO W ZOE PE PIN W CREE AREA AE RE | --- STRONA 3 --- użytku. Wskazana jednostka penitencjarna jest poddawana cyklicznym kontrolom ze strony uprawnionych organów - sądu penitencjarnego bądź sędziego penitencjarnego, które nie wykazują żadnych nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu. Powód nie przebywał również w okresie wskazanym w pozwie w warunkach przeludnienia. Z kolei powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką do oceny, czy doszło do naruszenia praw gwarantowanych normami prawa międzynarodowego. Według pozwanego, wyposażenie cel mieszkalnych jest zgodne z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Cele, w których powód przebywał są wyposażone w niezbędne urządzenia sanitarne, są nadto wyposażone w sprawny sprzęt kwaterunkowy w ilości zgodnej z unormowaniami tego rozporządzenia. Częściowe zabudowanie toalet wynika zaś z tego, że pozwany musi przeciwdziałać próbom samobójczym i przemocy między samymi osadzonymi. Cele, w których przebywał powód były także należycie wietrzone. Zdaniem pozwanego, powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących odpowiedzialność Skarbu Państwa za delikt prawa cywilnego na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Wyraził też pogląd, że istotą tej kary są pewne ograniczenia i utrudnienia, nie można jednak mówić o poniżającym odnoszeniu się do powoda, upokarzaniu i torturowaniu go. Zastosowanie art. 448 k.c. jest fakultatywne. Pozwany ocenił żądania powoda jako sprzeczne również z art. 5 k.c. z uwagi na to, że powód jest recydywistą penitencjarnym (k. 26-48 akt). W toku postępowania strony konsekwentnie podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód P W dbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym we W. w następujących terminach: - od dnia 16 kwietnia 2014 r. do dnia 29 września 2014 r. w 5-osobowej celi numer 327 o powierzchni 16,50m? oddziału IV pawilonu C — w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od 30 września 2014 r. do dnia 14 października 2014 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m* oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia 15 października 2014 r. do dnia 26 października 2014 r. w 6-osobowej celi numer 119 o powierzchni 20,50m? oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 6 osadzonych, - wdniu 27 października 2014 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m* oddziału I pawilonu B —w tym dniu w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia 28 października 2014 r. do dnia 31 października 2014 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m* oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 4 osadzonych, - od dnia I listopada 2014 r. do dnia 5 stycznia 2015 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m? oddziału T pawilonu B ='w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia 6 stycznia 2015 r. do dnia 12 stycznia 2015 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m? oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 4 osadzonych, - od dnia 13 stycznia 2015 r. do dnia 3 marca 2015 r. w 5-osobowej celi numer 132 o powierzchni 16,00m oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia 4 marca 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r. w 5-osobowej celi numer 128 o powierzchni 16,00m? oddziału I pawiłonu B —w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia I kwietnia 2015 r. do dnia 2 kwietnia 2015 r. w 5-osobowej celi numer 128 o powierzchni 16,00m? oddziału I pawilonu B - w tym czasie w celi przebywało 4 osadzonych, a --- STRONA 4 --- - od dnia 3 kwietnia 2015 r. do dnia 4 maja 2015 r. w 5-osobowej celi numer 128 o powierzchni 16,00m? oddziału I pawilonu B — w tym czasie w celi przebywało 4 osadzonych. Następnie powód został w dniu 5 maja 2015 r. czasowo został przetransportowany do innej jednostki. W dniu 28 maja 2015 r. powód został ponownie przetransportowany do tutejszej jednostki z Aresztu Śledczego w P i przebywał w niej w następujących terminach: - od dnia 28 maja 2015 r. do dnia 10 czerwca 2015 r. w 5-osobowej celi numer 60 o powierzchni 16,10m* oddziału III pawilonu A — w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych, - od dnia 11 czerwca 2015 r. do dnia 1 lipca 2015 r. w 5-osobowej celi numer 44 o powierzchni 16,10m* oddziału II pawilonu A — w tym czasie w celi przebywało 5 osadzonych. Dowód: notatka służbowa z dnia 13 lipca 2015 r. (k. 54 akt) Zakład Karny we W podpisał z Przedsiębiorstwem I: | * z siedzibą w P. 1 przy ul. Pr umowę na wykonywanie usługi dezynsekcyjnej i deratyzacyjnej na terenie całego Zakładu Kamego we W 1 oraz monitoringu ustawionych pułapek w pomieszczeniach i na terenie przyległym do bloku żywnościowego. Przedmiotowa usługa jest wykonywana raz na kwartał. Dodatkowo przeprowadza się dezynsekcję cel mieszkalnych przez fumigację — zamgławianie mającą na celu zlikwidować pojawiające się pluskwy w celach mieszkalnych. Aktualnie fumigacja jest wykonywana niezwłocznie po zgłoszeniu takiego faktu. Ponadto w pozwanej jednostce penitencjarnej obowiązuje harmonogram dezynfekcji sanitariatów w celach mieszkalnych. W Zakładzie Karnym we W: «każda cela mieszkalna jest wyposażona w sprzęt kwaterunkowy zgodny z tabelą nr | załącznika nr 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a od dnia 1 sierpnia 2014 r. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 r.: łóżko koszarowe (jedna sztuka na osobę osadzoną), wkład do łóżka (jedna sztuka na osobę osadzoną wg potrzeb), stół więzienny (mały lub duży), szufladkę wysuwaną (jedna sztuka na osobę osadzoną wg potrzeb), szafkę więzienną (małą lub dużą), taboret więzienny (jedna sztuka na osobę osadzoną), stolik lub półkę pod telewizor (jedna sztuka na celę), wieszak (wg potrzeb), lustro (jedna sztuka na celę), półkę na przybory toaletowe do kącika sanitarnego (wg potrzeb), miskę plastikową do prania ręcznego (jedna sztuka od I do 4 osadzonych), wiadro plastikowe na śmieci (jedna sztuka na celę), popielnicę stojącą (wg potrzeb), szczotkę zmiotkę i szufelkę (jedna sztuka na celę), szczotkę klozetową (jedna sztuka na celę). Cela mieszkalna w pawilonie C wyposażona jest w częściowo zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi mieszkalnej płytą pilśniową na konstrukcji z kątownika trwale przymocowanej do podłoża zgodnie z projektem technicznym. Cele mieszkalne w pawilonie A i B wyposażone są w zabudowany murowany w całości kącik sanitarny z muszą ustępową, a w części mieszkalnej w umywalkę w bieżącą zimną wodą. Aktualny stan techniczny cel jest dobry, cele są zadbane. Środki higieny osobistej wydawane są osadzonym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych — do dnia 10-tego każdego miesiąca. Raz w miesiącu osadzeni otrzymują mydło toaletowe 100g, papier toaletowy (1 rolkę), nożyk do golenia (1 sztukę), proszek do prania (200g). W zależności od potrzeb otrzymują pastę do zębów oraz krem do golenia. Każdorazowe pobranie w/w środków skazani kwitują podpisem. Raz w miesiącu wydawane są środki do utrzymania czystości w celach mieszkalnych w postaci płynu do mycia naczyń w ilości 0,51 — 11'w zależności od liczby osób osadzonych: Raz na dwa miesiące są wydawane środki do utrzymania czystości w celach w postaci proszku do szorowania w ilości 300g. Od stycznia 2008 r. wydawany jest płyn do mycia naczyń, a od marca 2008 r. płyn do mycia podłogi — ten ostatni w miarę zgłaszanych potrzeb u kwatermistrza oddziałowego. Fakt odbioru tych środków osadzeni kwitują własnoręcznym podpisem. a A a asa --- STRONA 5 --- W/w jednostka penitencjarna posiada wystarczającą ilość środków czystości dla zapewnienia zgłaszanych dodatkowo potrzeb przez osadzonych u kwatermistrza oddziałowego. Zgodnie z $ 28 ust. 1 i $ 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, cela winna być wyposażona w niezbędne urządzenia sanitarne, co najmniej raz w tygodniu osadzonym przysługuje ciepła kąpiel. Istnieje możliwość kąpieli częściej niż raz w tygodniu, jeśli kąpiel zaleci lekarz względnie wyrazi na nią zgodę dyrektor. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Kąpiel skazanego chorego odbywa się według zaleceń lekarza. Od dnia 30 czerwca 2014 r. skazani korzystają z dwóch kąpieli tygodniowo. We wszystkich celach w tej jednostce zamontowane są kratki wentylacyjne, zapewniające wymianę grawitacyjną powietrza. W celu przewietrzenia celi mieszkalnej można otworzyć bądź uchylić skrzydło okienne w zamontowarnej stolarce okiennej. Do oświetlenia cel zastosowane są dwie oprawy, wyposażone w Żarówki 100W. Do oświetlenia kącika sanitarnego stosuje się pojedynczą oprawę z żarówką GOW. Zgodnie z $ 9 Zarządzenia nr 66/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 6 września 2010 r. w sprawie gospodarki żywnościowej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej, rozdział posiłków w Zakładzie Karnym we Wronkach następuje w oddziałach mieszkalnych, a posiłek spożywany jest w celach. Jeżeli osadzony zakwestionuje wagę wydanej porcji ma prawo zgłosić powyższy fakt funkcjonariuszowi działu ochrony i w przypadku potwierdzenia nieprawidłowości należy podjąć kroki niezbędne do wyjaśnienia kwestii spornych. Na podstawie $ I Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym z zakładach karnych i aresztach śledczych, wartość dziennej normy wyżywienia powinna zawierać nie mniej niż 2800 kcal w artykułach żywnościowych dla osadzonych w wieku do ukończenia 18 roku życia, a dla pozostałych nie mniej niż 2600 kcal ($ 1 punkt 1 rozporządzenia). Procentowa zawartość składników odżywczych obejmująca wartość dzienną powinna wynosić w posiłkach wydawanych osadzonym odpowiednio: białko 10-15%, tłuszcze - poniżej 30%, węglowodany 50-65%. Zgodnie z $ 2 Zarządzenia nr 4/2013 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 6 lutego 2013 r. w sprawie realizacji uprawień do wyżywienia osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, wartość dziennej normy żywienia dla osadzonego przebywającego w jednostce jest realizowana w formie trzech gotowych posiłków, w tym co najmniej jednego posiłku gorącego. Wyżywienie dla osadzonego planowego do udziału w czynnościach procesowych poza terenem jednostki lub innych planowanych czynnościach wymagających konwojowania może być realizowana w formie suchego prowiantu wydanego przed opuszczeniem jednostki. Osadzeni korzystają ze spaceru: 1 godzina codziennie, latem 1,5 godziny. W celi mają telewizor, dostęp do świetlicy, biblioteki. | W Zakładzie Karnym we Wi jeden raz w roku dokonywany jest przegląd stanu technicznego | sprawności elementów narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników | występujących podczas użytkowania obiektu, ocena przydatności do użytkowania, estetyki obiektu oraz jego otoczenia. W jednostce tej odbywają się ponadto kontrole kwartalne oraz jeden raz w roku kontrola okresowa przewodów kominowych, dymowych, spalinowych oraz wentylacyjnych kończona protokołami potwierdzającymi drożność kominów oraz ich sprawność. Podczas tych kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości, o jakich mowa w art. 70 ust. 1 Prawa budowlanego. Dowód: notatki służbowe z dnia 10 lipca 2015 r. (k. 55-59 akt) Po DZY W TOPR OOOO PY RC EEE OTO I PE AR --- STRONA 6 --- W okresie objętym pozwem nie odnotowano w książeczkach zdrowia osadzonych żadnego wpisu dotyczącego pogryzienia przez owady. Dotyczy to również powoda. Stan ambulatorium, w którym rozdawane są lekarstwa, wykonywane drobne zabiegi i zabiegi opatrunkowe nie budzi żadnych zastrzeżeń. Pielęgniarze zatrudnieni w ambulatorium dysponują listą lekarstw, którą mogą podawać osadzonym bez konsultacji lekarskich. Dowód: oświadczenie z dnia 17 lipca 2015 r. (k. 60 akt), zeznania świadka M VW . (k. 89-90 akt) W lipcu i sierpniu 2015 r. nie było konieczności hospitalizacji którekolwiek z osadzonych z powodu pogryzienia przez insekty. W okresie objętym pozwem nie miała miejsca na terenie pozwanej jednostki penitencjarnej epidemia pogryzień przez robactwo. Obowiązujące przepisy przewidują odnotowywanie faktu pogryzienia przez insekty w książeczkach zdrowia poszczególnych osadzonych, bez konieczności prowadzenia w tym celu specjalnego rejestru ogólnego dla całej jednostki. Dowód: pisma Dyrektora Zakładu Karnego we W z dnia 12 października 2015 r. i z dnia 19 października 2015 r. (k. 118, 122 akt), notatki służbowe z dnia 9 i 10 października 2015 r. (k. 119-120 akt) Zakład Karny we W 1 podlega okresowym wizytacjom przez sędziów sądu penitencjarnego. W toku tych wizytacji nie doszło do stwierdzenia uchybień w funkcjonowaniu tej jednostki. Okoliczności niesporne Powód liczy 35 lata, ma wykształcenie zawodowe, jest z zawodu fryzjerem. Powód upatruje naruszenia dóbr osobistych - czci i godności osobistej w fakcie pobytu w celi przeludnionej, niedostatecznie wyposażonej w przedmioty codziennego użytku oraz nieposiadającej kącika sanitarnego zapewniającego prawo do prywatności i intymności przy zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych, jak również niewietrzonej. W ocenie powoda, nie ma on zapewnionej należytej opieki medycznej. Zdaniem powoda, w celach występują pluskwy, które gryzą osadzonych, a przypadki pogryzienia nie są odnotowane w książeczkach zdrowia osadzonych. Pozwany osadzając w celi z osobami zdrowymi osoby zarażone wirusem HIV naraża osoby zdrowe na ryzyko zakażenia tym wirusem. Na ścianach celi znajduje się grzyb. W ocenie powoda te aspekty dotyczące odbywania u pozwanego kary izolacyjnej skutkowały naruszeniem jego dóbr osobistych, które zrekompensować może mu zadośćuczynienie w kwocie 80.000 zł. Powód nie jest zatrudniony odpłatnie w pozwanej jednostce penitencjarnej, a jedynie „w czynie społecznym” przy wydawaniu posiłków. Mimo zgłoszenia konieczności diety powód podnosi, że nie otrzymuje stosownych posiłków. Powód ocenia, że jest niewłaściwie traktowany przez funkcjonariuszy służby więziennej. Dowód: zeznania powoda (k. 69 akt) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów urzędowych, załączonych do akt przez stronę pozwaną. Wymienione dokumenty urzędowe uznano za wiarygodne w całości. Odpowiadały one dyspozycji art. 244 $ 1 k.p.c., zgodnie z treścią którego dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. | Autentyczność i prawdziwość treści dokumentów urzędowych nie była kwestionowana przez żadną ze stron w oparciu o treść art. 232 k.p.c. w zw. Z art. 252 k.p.c. i art. 253 k.p.c. Także Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby uczynić to z urzędu. Tym samym okazały się one istotne dla rozstrzygnięcia tego sporu. Stan faktyczny w niniejszej sprawie był w części niespomy. Nie ulegało wątpliwości, iż powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym we W w okresach wskazanych w pozwie i odpowiedzi na pozew. Spór stron dotyczył warunków odbywania kary, a mianowicie przeludnienia cel, w których przebywał powód, oraz problemów z utrzymaniem należytej higieny z uwagi na złe warunki sanitarne — brak odpowiedniej organizacji PY PDT PY PD. zai, Pro O DE W COO ZSEE Da: JD ES ERN MR | --- STRONA 7 --- kącików sanitarnych, ponadto nienależytego wyposażenia cel w przedmioty codziennego użytku. Powód podniósł też fakt osadzania osób zdrowych z nosicielami wirusa HIV, a tym samym narażanie osób zdrowych na ryzyko zakażenia tym wirusem. Taka sytuacja miała dotyczyć również powoda. Zdaniem powoda, nieodgrodzenie kącików sanitarnych od reszty celi w całości skutkowało tym, że narażony był na załatwianie potrzeb fizjologicznych przy pozostałych osadzonych, a ponadto zmuszony był spożywać posiłki „na kolanach” wobec nienależytego wyposażenia cel w przedmioty codziennego użytku. Inicjator niniejszego procesu podnosił również inne niedogodności związane z odbywaniem przez niego kary izolacyjnej. Co do tych niedogodności, jakich doznawać miał powód odbywając karę pozbawienia wolności w jednostce uznać trzeba, iż nie zostały one przez niego wykazane, a zeznania powoda w tym aspekcie jawią się jako niewiarygodne. W znacznej mierze zeznania powoda nie znalazły nawet oparcia w relacjach zawnioskowanych przez niego współosadzonych. Zdaniem Sądu, nie został udowodniony w myśl art. 6 k.c. przede wszystkim fakt pobytu powoda w celach przeludnionych w pozwanej jednostce penitencjarnej. Twierdzeń powoda nie potwierdzają ani notatki służbowe, ani zeznania świadków. Pozwany wykazał natomiast, że wszystkie podejmowane wobec powoda działania związane z jego pobytem w w/w jednostce mieściły się w granicach zakreślonych przepisami regulującymi warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Jeśli chodzi o wyposażenie cel w przedmioty codziennego użytku i bieżącą wodę oraz organizację kącików sanitarnych, to ustalić należało, że pozwany kwestie te rozwiązuje zgodnie z przepisami przywołanych wyżej rozporządzeń regulujących warunki odbywania kary pozbawienia wolności w zakładach karnych i aresztach śledczych. Dodać należy, iż z niekwestionowanych przez powoda twierdzeń pozwanego zawartych w odpowiedzi na pozew wynika, iż cele są systematycznie poddawane dezynfekcji, sprawdzana jest wentylacja cel i drożność m.in. przewodów kominowych, a cała jednostka penitencjarna poddawana okresowym i wszechstronnym kontrolom ze strony właściwych sędziów penitencjarnych. Twierdzeń tych powód nie zdołał skutecznie zakwestionować. Okolicznością niesporną są dokonywane raz w roku wizytacje zakładów karnych i aresztów śledczych przez sędziego penitencjarnego, z których sporządzane są sprawozdania wizytacyjne. Obowiązek ich przeprowadzania wynika z postanowień Kodeksu karnego wykonawczego i aktów prawnych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. Podane zatem przez powoda fakty dotyczące ponadstandardowych dolegliwości, jakich doświadczać miał przy odbywaniu kary izolacyjnej w w/w jednostce penitencjarnej należy uznać za wymyślone przez niego w celu zwiększenia prawdopodobieństwa korzystnego rozstrzygnięcia sporu. Powyższe nakazywało ocenić zeznania powoda jako w znikomej tylko części wiarygodne i przydatne. Twierdzenia o pewnych faktach w świetle reguły ogólnej z art. 6 k.c. wymagają wsparcia dowodowego, by móc zostać uznane za udowodnione. Jest tak w sytuacji, gdy przeciwnik procesowy oponuje twierdzeniom pozwu. Powód nie wykazał przy tym, aby istniały odpowiednie przepisy nakazujące zorganizowanie kącika sanitarnego w taki sposób, w jaki zasugerował to w pozwie. Nie sposób pominąć, że z zeznań świadków M. K M K P R G s M: ść wynika, że nie zauważyli oni problemów ze zdrowiem powoda, powód nie miał im również skarżyć się na złą opiekę zdrowotną. Zeznający wskazali ponadto, że powodowi nie odmówiono nigdy dostępu do służby medycznej. Wymienieni świadkowie nie tylko nie potwierdzili okoliczności przeludnienia cel, w których powód był osadzony, ale nie potwierdzili również osadzenia go w celi z osobą będącą nosicielem wirusa HIV. W tym zakresie ich zeznania jako co do zasady spójne i zgodne Sąd opatrzył przymiotem wiarygodności i mocy dowodowej. Sąd ostrożnie podszedł też do twierdzeń powoda o epidemii pluskiew w celach. Z dokumentów wynika, że taka sytuacja nie miała miejsca, a zgłoszenie faktu pojawienia się robactwa w celach jest przyjmowane i natychmiast przeprowadzana jest dezynsekcja pomieszczeń. Jeden ze świadków (M _— K :) wskazał wprost, że nie ma problemu z. pluskwami i nie było przypadków pogryzienia osadzonych przez te owady. Nie sposób pominąć, że świadkowie nie przebywali z powodem przez cały e ZAD ZY NO STO DO ZD POD OB YSPODP OREPON ERNC E E Ł --- STRONA 8 --- czas licząc od dnia 16 kwietnia 2014 r. do dnia 5 maja 2015 r., nie przebywali też z nim w tych wszystkich celach, w których był on kolejno osadzany. Trudno zatem pozytywnie przesądzić, że ujemne warunki miały powodowi towarzyszyć przez cały okres objęty pozwem. Zawnioskowani przez powoda świadkowie, w tym w szczególności Marcin Kincel podnieśli, że nigdy nie zaobserwowali, aby funkcjonariusze służby więziennej nagannie zwracali się do powoda. Tym samym także ten zarzut kierowany wobec pozwanego nie mógł zostać przez Sąd oceniony jako udowodniony. Nie bez znaczenia dla ujemnej oceny twierdzeń powoda pozostaje również stwierdzenie świadków, że nie zauważyli aby powodowi cokolwiek dolegało zarówno w aspekcie psychicznym jak i fizycznym. Różnice w ocenie własnej świadków jakości opieki medycznej w Zakładzie Karnym we W nie przesądzają faktu, aby powodowi odmówiono kiedykolwiek pomocy lekarskiej. Świadek M — Kr zeznał, że w jego ocenie opieka medyczna jest dobra, z kolei Pi 'R podniósł, że opieka medyczna jest słaba, ponieważ trzeba długo czekać na wizytę - nawet kilka godzin. Trzeba jednak pamiętać, że faktem powszechnie znanym jest, że na wolności w wielu specjalizacjach bardzo długo oczekuje się na wizytę w ramach środków z Narodowego Funduszu Zdrowia i nie jest to kilka godzin lecz wielokrotnie nawet po kilka bądź kilkanaście miesięcy. Ponadto świadek M: K zeznał, że powód nie miał zaleceń do specjalnego wyżywienia, co podważa twierdzenia powoda o konieczności stosowania przez niego diety. Tenże sam świadek wskazał, że w czasie gdy przebywał w celi z powodem nie było w niej pluskiew i nie było pogryzień osadzonych przez pluskwy, świadek nie zauważył, aby powodowi cokolwiek dolegało. Czyni to więc zarzuty powoda co do warunków, w jakich miał odbywać karę izolacyjną, niewykazanymi w myśl art. 6 k.c. Zkoli PŁ. /R « podał, że nie kojarzy, aby funkcjonariusze źle traktowali powoda, robactwo w postaci pluskiew istotnie pojawiało się, a doraźne spryskiwanie cel nie działało na dłuższą metę, lecz w celi w której przebywał z powodem robactwa nie było, miało ono być w innej celi. Pr , R również nie zauważył, aby powód jakoś trudniej znosił warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Czyni to twierdzenia powoda o złym stanie psychicznym wynikającym z naruszania jego dóbr nie tylko niewiarygodnymi, ale wręcz wydaje się, że zostały one wymyślone na użytek sprawy. Kolejny świadek Gr S' „podniósł, że nie wie, czy P Wi ' odmawiano opieki lekarskiej. Świadek nie widział ponadto, aby powód był źle traktowany przez funkcjonariuszy pozwanego. Z kolei świałek M — B podniósł, iż swoje zeznania może oprzeć tylko na przekazie zasłyszanym od powoda, co musiało wpłynąć na ustalenie przez Sąd małego waloru wiarygodności i mocy dowodowej jego zeznań. Jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania świadka M: — M: , albowiem miały one potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach niniejszej sprawy. Stąd też nie było żadnych podstaw do ich kwestionowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo okazało się niezasadne. Na wstępie rozważań należy odnieść się do kwestii formalnej, jaką jest zastępstwo procesowe strony pozwanej. W dacie wniesienia pozwu obowiązujące przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej | Skarbu Państwa jednoznacznie przewidywały, że obowiązkowe zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przed Sądami Okręgowymi wykonuje wyłącznie Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa (art. 8 ust. 1 punkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa; opubl. Dz.U. 2005 r., Nr 169, poz. 1417 ze zm.). W związku z tym pozwany reprezentowany przez sfafio fisci Dyrektora Zakładu Karnego we W był prawidłowo zastępowany w niniejszej sprawie. Powód nie wykazał zasadności swoich żądań w świetle art. 6 k.c., co nakazuje ich oddalenie. Przede wszystkim powód nie wykazał zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., aby przebywał w celach przeludnionych i Sa OBEP Z PO PW PY PO OPONY ZY PRO DEI EWTN CP A AUE e | --- STRONA 9 --- niespełniających odpowiednich warunków bytowych, w szczególności sanitarnych. Powód nie wykazał także, by dolegliwości związane z realizowaniem wobec niego kary izolacyjnej były tego rodzaju, że naruszały jego dobra osobiste w postaci zdrowia, godności i czci osobistej, prawa do prywatności i intymności. Powód jako podstawy prawne swoich roszczeń, chociaż nie wprost, powołał art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. jednocześnie odwołując się do postanowień ratyfikowanych przez Rzeczypospolitą Polską umów międzynarodowych ustalających standardy traktowania osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Przepis art. 24 k.c. udziela ochrony dobrom osobistym z art. 23 k.c., w tym zdrowiu i godności, czci osobistej, prawu do prywatności i intymności- w razie bezprawności ich naruszenia, które to domniemanie art. 24 $ 1 k.c. statuuje. Przepis ten stanowi o tym, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje (chociażby) zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Jest to domniemanie prawne wzruszalne, ustanowione przez ustawodawcę na korzyść występującego z roszczeniem o ochronę dóbr osobistych, które może obalić pozwany, podejmując skuteczną inicjatywę dowodową. Przepis art. 24 $ 1 k.c. stanowi ponadto, iż na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Postanowienie to uzupełnia art. 448 k.c. mówiący o tym, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis ten zawiera normę prawną, w myśl której w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać osobie pokrzywdzonej naruszeniem odpowiednie zadośćuczynienie, nie jest jednak do tego zobligowany. Zadośćuczynienie pieniężne, przy spełnieniu pozostałych przesłanek w tym przepisie wyrażonych, jest więc jedynie fakultatywnym instrumentem. Jednym z podstawowych obowiązków nowożytnego państwa prawa jest zagwarantowanie humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Odnosząc się do podstawy prawnej roszczeń powoda, obok postanowień k.c. o ochronie dóbr osobistych, należy jej upatrywać w postanowieniach ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), zawartej przez państwa członkowskie Rady Europy w dniu 4 listopada 1950 r., która znajduje bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym. Powód na tę podstawę prawną również się powołał, mówiąc o poniżającym i niegodnym jego traktowaniu. Art. 87 ustawy zasadniczej zawiera katalog źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP; są nimi Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Zgodnie z art. 91 ust. I ustawy zasadniczej, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Powoływana Konwencja, stosowana bezpośrednio w obowiązującym porządku prawnym, podpisana w dniu 26 listopada 2001 r., ratyfikowana w dniu 19 stycznia 1993 r. (od tego dnia obowiązuje w polskim porządku prawnym) zawiera postanowienia dotyczące zakazu niehumanitarnego traktowania i w ich treści także poszukiwać należy podstawy prawnej roszczeń powoda. Zgodnie z brzmieniem jej art. 3 nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. --- STRONA 10 --- Te normy prawa międzynarodowego znajdują swoje odpowiedniki w art. 40 i41 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wszystkie one niewątpliwie nakładają na władzę publiczną obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w jednostkach penitencjarnych humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających czci i godności ludzkiej oraz zdrowia. Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa (art. 417 $ 1 k.c.). Art. 77 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00) zwrócił uwagę na konieczność przyjęcia nowego rozumienia art. 417 k.c. dostosowanego do postanowień Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. tak, aby jego stosowanie nie ograniczało możliwości dochodzenia odszkodowań za bezprawne działanie bądź zaniechanie funkcjonariuszy publicznych. Trybunał Konstytucyjny przesądził, że przewidziana w art. 417 $ 1 ke. odpowiedzialność dotyczy szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem zachowanie funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, nie zaś przez zachowanie zawinione. Chodzi tu o obiektywną „niezgodność z prawem” rozumianą zgodnie z Konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa, jako uchybienie obowiązkom przewidzianym w źródłach prawa (art. 77 ust. 1 i art. 87-94 Konstytucji). Wywody Trybunału ze względu na ich jurydyczne znaczenie zostały zaaprobowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2002 r., I CKN 581/99, OSNC 2002 r., nr 10, poz. 128 i z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 195/05, MoP 2006 r., nr 10, s. 513), niemniej jednak wymagają opatrzenia ich w realiach niniejszej sprawy pewnym zastrzeżeniem ze względu na uregulowanie zawarte w art. 448 k.c. Zgodnie z przepisem art. 110 $ 2 zd. 1 k.k.w., od dnia 9 grudnia 2009 r. 3m? powierzchni stanowią minimalny metraż celi mieszkalnej, jaka powinna przypadać na jednego skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności. Przepis ten wyznacza więc jeden ze standardów służących zapewnieniu humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Zaznaczyć zaś trzeba, że tylko w takich warunkach możliwe jest zagwarantowanie, że wykonywanie tej kary odbywać się będzie przy poszanowaniu godności osób, wobec których jest ona stosowana. Innymi słowy, wskazany przepis określając minimalną powierzchnię celi mieszkalnej jako jeden z warunków humanitarnego wykonywania kary pozbawienia wolności służy ochronie godności osób ją odbywających. Dlatego jego naruszenie wprost w tę godność godzi. Prawdą jest jednak, iż samo przeludnienie może nie być wystarczającą przesłanką do przyjęcia faktu naruszenia dobra osobistego, jeśli inne okoliczności związane z wykonywaniem kary w jakimś odpowiednim stopniu rekompensowałyby tę niedogodność. W rozpatrywanej sprawie powód nie tylko nie wykazał faktu przebywania w celach przeludnionych ale i nie wykazał, aby przebywał w celach niespełniających wymagań sanitarnych i nienałeżycie wyposażonych, jak również by doznał tych wszystkich krzywd i upokorzeń, o jakich mowa w uzasadnieniu pozwu. Godność jest tym elementem psychiki człowieka, który konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Stanowi ona bardzo ważny element psychiki ludzkiej, dlatego jest jednym z najistotniejszych dóbr osobistych człowieka. Z tego powodu korzysta ona z ochrony na poziomie konstytucyjnym. Zgodnie z treścią art. 30 ustawy zasadniczej, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, ajej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Uznanymi przez doktrynę i orzecznictwo dobrami osobistymi są ponadto prawo do prywatności i intymności. Podkreślenia jednak wymaga, że przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie danej osoby lecz to, jaką reakcję wywołuje to naruszenie w racjonalnym a dt o --- STRONA 11 --- społecznym odbiorze. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności konkretnej sprawy (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). Formy ochrony dóbr osobistych wyznaczają art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Ponieważ spośród kilku roszczeń przewidzianych w art. 24 k.c. powód wybrał roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, należało rozważyć, jakie są przesłanki powstania tego roszczenia. Wbrew temu, co mogłaby sugerować treść art. 24 k.c., jest nią nie tylko bezprawne, ale także zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (tak m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 805/04, LEX nr 177221 i z dnia 19 stycznia 2007 r., III CSK 358/06, LEX nr 277289). Należy zaznaczyć, że wina pozostaje przesłanką odpowiedzialności także wtedy, gdy do naruszenia dobra osobistego dojdzie w wyniku niezgodnego z prawem działania lub zaniechania funkcjonariusza Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego przy wykonywaniu władzy publicznej, o którym mowa w art. 417 k.c. Jest to konsekwencją faktu, że art. 448 k.c. stanowi samodzielną i odrębną od art. 417 k.c. podstawę odpowiedzialności, odnoszącą się wyłącznie do naruszenia dóbr osobistych. Poglądu, że wina nie jest warunkiem odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych nie można zatem wywodzić z art. 77 ust. 1 Konstytucji, ponieważ materia art. 448 k.c. w ogóle nie dotyczy kwestii, októrych mowa w art. 77 ust. 1. Ten ostatni przepis Konstytucji nie określa bowiem samodzielnie podstaw przyznania rekompensaty pieniężnej z tytułu doznanej krzywdy moralnej (w tym zakresie rozważania zawiera uzasadnienie powołanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 805/04 oraz wyroków Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 7 lutego 2005 r., SK 49/03, OTK-A 2005/2/13 i z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK-A 2004/7/76). Odpowiedzialność pozwanego w niniejszej sprawie mogła więc wynikać wyłącznie z zachowania bezprawnego i zawinionego. Bezprawnym jest każde działanie naruszające dobro osobiste, sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego, to jest działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz działanie w ochronie uzasadnionego interesu. Natomiast wina może przybrać postać umyślną albo nieumyślną. Odpowiedzialność cywilna wiąże się z każdą postacią winy, a zatem również z najlżejszym niedbalstwem. Niedbalstwem jest brak należytej staranności. Zgodnie z art. 355 $ 1 k.c., należytą starannością jest staranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju. Ustawa stawia więc wymóg zobiektywizowania oceny zachowania dłużnika. Następuje to przez skonstruowanie -na podstawie przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, pragmatyk zawodowych, reguł deontologii, zwyczajów lub innych relewantnych kryteriów- modelu należytej staranności, dostosowanego do stosunków danego rodzaju, a następnie skonfrontowanie tego modelu z rzeczywistym zachowaniem dłużnika. Niedbalstwo będzie miało miejsce wówczas, gdy dana osoba zachowa się w sposób odbiegający na niekorzyść od danego obiektywnego wzorca. Obiektywna ocena okoliczności faktycznych niniejszej sprawy prowadzi do konkluzji, że nie doszło do naruszenia zdrowia, godności i czci powoda, jak również jego prawa do prywatności i intymności. Z dokonanych wsprawie ustaleń nie wynika, aby przebywał on w celach przeludnionych, w których kąciki sanitarne zostały zorganizowane niezgodnie z obowiązującymi przepisami regulującymi odbywanie kary pozbawienia wolności. Sąd na gruncie uzyskanego materiału dowodowego nie mógł poczynić ustalenia, że miało miejsce działanie pozwanego, polegające na umieszczeniu powoda w celi, która nie spełniała wymogu określonego przez art. 110 $ 2 k.k.w. w trybie art. 110 $ bi $ 2c k.k.w., bowiem powód w ogóle powyższej kwestii nie poparł materiałem dowodowym, --- STRONA 12 --- pozwany zaś zaprzeczył wydaniu wobec powoda indywidualnych decyzji w trybie art. 110 $ 2b i $ 2e k.k.w. Nie można zatem mówić o jakimkolwiek bezprawnym postępowaniu pozwanego na tym tle, które rodziłoby odpowiedzialność odszkodowawczą wobec powoda. Wobec stwierdzenia, że nie doszło do takiego działania względem powoda nie można również mówić o jakiejkolwiek winie pozwanego. To na powodzie spoczywał ciężar wykazania, że przebywał w celach, w których kąciki sanitarne - „toalety” były skonstruowane tak, że załatwiał on swoje potrzeby fizjologiczne przy pozostałych osadzonych, a zatem doszło do zdarzenia naruszającego jego dobra osobiste. Pozwany wykazał natomiast, że wszystkie cele, w których powód przebywał spełniały wymogi określone przepisami regulującymi odbywanie kary pozbawienia wolności. Częściowe zabudowanie niektórych kącików sanitarnych nie jest ponadto przejawem złej woli pozwanego, aby upokarzać osoby osadzone, lecz jest następstwem tego, że pozwany musi przeciwdziałać ewentualnemu podejmowaniu przez skazanych prób samobójczych lub aktów agresji. Wielokrotnie powód był osadzany w celach z zabudowanymi murowanymi w całości kącikami sanitarnymi, a więc celach w pełni gwarantujących prawo do prywatności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Powód nie przedstawił także żadnych dowodów potwierdzających fakt osadzenia z osobami zakażonymi wirusem HIV. Twierdzenia strony o pewnych faktach nie są tożsame z ich udowodnieniem (art. 6 k.c.) w sytuacji, gdy przeczy temu całokształt materiału dowodowego. Tych twierdzeń powoda nie potwierdził przecież żaden z zawnioskowanych przez niego świadków. 'W ocenie Sądu brak zatem podstaw do uznania, aby pozwany doprowadził swoimi działaniami do naruszenia godności i prawa do prywatności a nawet zdrowia, brak bowiem podstaw do ustalenia, aby pobyt w tych celach naruszał prawo powoda do intymności w załatwianiu potrzeb fizjologicznych czy prawo do prywatności. To zaś sprawia, że nie służy mu z tego tytułu wobec pozwanego dochodzone pozwem roszczenie. Okolicznością niesporną jest to, że dyrektor jednostki penitencjarnej nie ma żadnego wpływu na liczbę skazanych kierowanych do tego więzienia, celem odbycia kary pozbawienia wolności bądź tymczasowego aresztowania (w sytuacji aresztów śledczych) i nie może odmówić ich przyjęcia. Brak winy po jego stronie w tym aspekcie nie oznacza automatycznie braku winy Skarbu Państwa, ta może bowiem wynikać również z zachowań innych niż dyrektor jednostki penitencjarnej funkcjonariuszy państwowych. Równocześnie państwo, na mocy przytoczonych wyżej przepisów prawa międzynarodowego i Konstytucji ma obowiązek takiego zorganizowania systemu penitencjarnego, aby skazani odbywali karę w warunkach humanitarnych. Jeśli tego nie czyni, mamy do czynienia co najmniej z winą organizacyjną po stronie najwyższych organów władzy publicznej odpowiedzialnych za funkcjonowanie i finansowanie więziennictwa. Oczywiście mogą zdarzyć się sytuacje wyjątkowe, niespodziewane i niemożliwie do przewidzenia, kiedy w krótkim czasie następuje tak poważny wzrost liczby więźniów, że możliwe do podjęcia działania nie pozwalają szybko zaradzić powstałej sytuacji. W takich okolicznościach nie może być | mowy o winie organizacyjnej. Mówiąc o powyższym należy mieć jednocześnie na uwadze pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2010 r. (I CSK 553/09), w którym to orzeczeniu Sąd Najwyższy odniósł się do kwestii przeludnienia oraz | warunków bytowych w celach w następujący sposób: „Niniejsza skarga dotyczy naruszenia dóbr osobistych osadzonego w związku z przebywaniem w przeludnionej celi. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego powoduje, iż takie sprawy mają szczególny wymiar. Jednakże z orzecznictwa tego płynie wniosek, który nie budzi wątpliwości, iż nie dochodzi do naruszenia dóbr osobistych, a zwłaszcza godności, jak chce skarżący, automatycznie przez to, że przypada mu w celi mniej niż 3m? powierzchni. Naruszenie tej normy jest ważną okolicznością, jednakże dopiero kumulatywnie, w związku z innymi okolicznościami, pozwala na podstawie oceny indywidualnych przypadków potwierdzić czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego”. Powyższe oznacza zatem, że nie można zasądzić na rzecz osadzonego żadnego --- STRONA 13 --- odszkodowania (zadośćuczynienia), jeżeli zachodzi jedynie fakt przeludnienia w celach, a pozostałe warunki bytowe są właściwe i zgodne z przepisami prawa, a nadto są realizowane uprawnienia więźniów co do zajęć kulturalno- oświatowych i sportowych. Zatem możliwość naruszenia dóbr osobistych osadzonego (odbywającego karę izolacyjną w przeludnionej celi) należy dopiero wówczas upatrywać, gdy zachodzą dodatkowe okoliczności świadczące o niezapewnieniu elementarnych warunków egzystencji stwarzających zwiększone dolegliwości czy cierpienia ponad te, które są związane z odbywaniem kary w warunkach izolacji przy zapewnieniu takich standardów, które są zgodne z przepisami dotyczącymi odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd badający niniejszą sprawę przychyla się także do argumentacji przedstawionej przez Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt V CSK 113/11. Sąd Najwyższy rozpoznający skargę kasacyjną potwierdził, że „chociaż osadzenie w celach skazanego poniżej normy 3m* było bezprawne, to jednak nie ma podstaw do zasądzenia na rzecz skazanego zadośćuczynienia z art. 448 k.c., skoro osadzony w nich nie wykazał, aby przejściowe przebywanie w ciasnych celach wywołało u niego negatywne skutki psychiczne i fizyczne powodujące poczucie krzywdy, jak i nie dowiódł, że inne niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miał cechy dręczenia lub upokarzania”. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia. Samo umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3m? na osadzonego nie przesądza niejako „automatycznie” o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie, lecz jego przyznanie zależy od wielu okoliczności, a w szczególności od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych oraz pozostałych warunków odbywania kary izolacyjnej, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstało. Zatem nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do zadośćuczynienia, a nawet w razie istniejącego naruszenia tych dóbr Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego, jest ono bowiem instrumentem wyłącznie fakultatywnym. W rozpatrywanej sprawie powód nie wykazał, aby w okresie objętym pozwem przebywał w celach o metrażu mniejszym niż 3m? powierzchni. Stwierdzić należy, że miały miejsce sytuacje, w których dysponował powierzchnią 4m*. Niewątpliwie 3m? powierzchni nie dają komfortu osadzonym i mogą być postrzegane jako ograniczenie, jednak należy pamiętać, że istotą kary pozbawienia wolności są określone ograniczenia i dolegliwości nieznane osobom przebywającym na wolności. Nie jest obowiązkiem ustawodawcy zapewnianie wszystkim osadzonym komfortowego pobytu w zakładzie karnym z możliwością swobodnego poruszania się po zakładzie. Przepisy k.k.w. wskazują na sposoby wykonywania kary pozbawienia wolności, w tym wymagają kwalifikacji osadzonych do odpowiednich podgrup. Stąd inaczej wygląda odbywanie kary pozbawienia wolności w tzw. systemie półotwartego zakładu karnego, gdzie skazany może poruszać się poza celą i podejmować zatrudnienie na zewnątrz, inaczej sprawa ma się w sytuacji skazanego odbywającego karę w systemie zamkniętym, jak ma to miejsce w odniesieniu do powoda. Naruszenie godności człowieka z natury rzeczy rodzi u niego negatywne przeżycia psychiczne, które nie muszą być wcale uświadamiane sobie przez niego jako naruszenie jego godności, ale ma przykład jako nieusprawiedliwione pozbawienie go przysługujących mu praw. Doznania przez powoda krzywdy w realiach niniejszej sprawy nie można także wywodzić z innych uciążliwości, jakie miały towarzyszyć mu w czasie pobytu w jednostce penitencjarnej pozwanego. W ustalonym stanie faktycznym nie można bowiem mówić o istnieniu normalnego związku przyczynowego z art. 361 $ 1 k.c. między jeszcze innymi zachowaniami pozwanego (niepolegającymi na umieszczeniu powoda w celi przeludnionej, które zresztą nie miało miejsca), które należałoby określić mianem bezprawnych i zawinionych; a naruszeniem godności i czci osobistej inicjatora tego procesu. Powód powołał się w pozwie również na nieodpowiednie wyposażenie cel w meble i środki czystości nie zezwalające na utrzymanie właściwej higieny osobistej, skutkujące ujemnymi przeżyciami psychicznymi i poczuciem społecznego odrzucenia. Podniósł fakt pojawiania się u pozwanego robactwa w tym pluskiew, które miały pogryźć --- STRONA 14 --- osadzonych. Tak sformułowane okoliczności, jak wywodził, potęgują niedogodności wynikłe z odbywania kary izolacyjnej i wywierają negatywny wpływ na jego zdrowie i kondycję psychofizyczną, stojąc na przeszkodzie procesowi resocjalizacji. Jakkolwiek należy uznać, iż powód otrzymuje bardzo mało środków czystości, a wyposażenie cel jest ograniczone do najpotrzebniejszych sprzętów, to i tak ilość środków czystości i wyposażenie cel jest ściśle zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami rozporządzeń wykonawczych do k.k.w. Powód otrzymuje je w ilości określonej tymi przepisami. W żaden sposób powód nie wykazał w tej mierze faktów przeciwnych. Co do kwestii braku intymności i prywatności podczas korzystania z kącika sanitarnego należy podnieść, iż pozwany wykazał, iż kąciki sanitarne są odgrodzone od reszty celi i murowane (całkowicie lub częściowo) oraz wyposażone są w bieżącą wodę. Przepisy cyt. rozporządzenia z dnia 17 października 2003 r. nie nakładają na pozwanego obowiązku zaopatrzenia cel w ciepłą wodę. Brak w tych przepisach norm, które nakładałyby na pozwanego powinność takiego zorganizowania kącików sanitarnych, jak sugerował to powód. Nie bez znaczenia pozostaje w powyższym aspekcie okoliczność, że pozwany musi tak zorganizować cele mieszkalne, aby pobyt w nich osadzonych był bezpieczny (zapobiegający bójkom lub pobiciom), jak również by wyeliminować ryzyko prób samobójstw wśród osadzonych. Stąd też jedynie częściowe odgrodzenia kącików sanitarnych od reszty celi. Powód nie wykazał przy tym, aby cele, w których przebywał z uwagi na nieodgrodzenie kącika sanitarnego były zagrzybione, zawilgocone, zaniedbane i nienależycie wietrzone. Co prawda, na fakt zagrzybienia cel wskazali zawnioskowani przez powoda świadkowie, niemniej należy stwierdzić, że pozwany wykazał, że podejmuje działania mające na celu przeciwdziałanie niszczeniu cel, wykonuje drobne remonty zgłaszanych usterek, przeciwdziała także pojawianiu się robactwa w celach poprzez zabiegi dezynsekcyjne i deratyzacyjne. Systematycznie pozwany prowadzi prace mające na celu remonty generalne cel i ich odnowienie. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, że załączone do akt sprawy przez powoda zasuszone pluskwy nie dowodzą tego, że znajdowały się one w tych celach, w których przebywał, nie dowodzą one również tego, że miała miejsce epidemia robactwa u pozwanego. Powód nie wykazał również, aby zapewniana mu opieka medyczna była nieprawidłowa. Brak podstaw do uznania, aby doszło do pogryzienia powoda przez robactwo. Przeczy temu treść dokumentów przedstawionych przez pozwanego. Powód nie wykazał ponadto, aby miał wskazania do specjalnej diety z uwagi na stan zdrowia; tej ostatniej okoliczności nie potwierdził żaden z zawnioskowanych przez powoda świadków. Brak również podstaw do ustalenia, aby funkcjonariusze służby więziennej znęcali się nad powodem, odnosili się do niego w naganny sposób, dokuczali mu lub go upokarzali, Reasumując, pozwany wykorzystał przysługującą mu inicjatywę dowodową i wykazał, iż jego działanie nie nosiło znamion ani działania bezprawnego (obalił tym samym domniemanie z art. 24 $ 1 kce.), ani zawinionego. Podkreślenia też wymaga, że powód dochodząc zadośćuczynienia za krzywdę winien był wykazać, że to w ! odniesieniu do jego osoby dochodziło do zdarzeń krzywdzących. Tymczasem” w pozwie powód wielokrotnie r powoływał się na ogólnikowe sytuacje, jakie miały dotyczyć również innych osadzonych i ich krzywdzić. ! Przedmiotem rozpoznania Sądu mogła być zaś tylko sytuacja powoda. W niniejszej sprawie formalnie nie zaszły zatem przesłanki do rozważenia odpowiedzialności pozwanego za krzywdę powoda określone w art. 24 $ 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Na marginesie sąd pragnie podnieść, iż także żądana przez powoda forma rekompensaty krzywdy nie była uzasadniona: Kodeks cywilny kładzie nacisk przede wszystkim na naprawienie krzywdy przez zastosowanie środków ochrony niemajątkowej, które są ukierunkowane na usunięcie jej skutków. Wynika to z treści art. 24 k.e., w którym wrazie dokonanego naruszenia dóbr osobistych wskazuje się przede wszystkim na możliwość żądania, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła niezbędnych czynności, w szczególności złożyła oświadczenie --- STRONA 15 --- w odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, możliwość zaś żądania zadośćuczynienia pieniężnego wskazana jest w tym przepisie jako uzupełniające roszczenie, stanowiące formę dodatkowego zrekompensowania krzywdy. Powód w żadnej mierze nie wykazał nie tylko słuszności swojego roszczenia co do zasady jak i w świetle art. 5 ke. (zasad współżycia społecznego), ale też nie wykazał wysokości żądanego zadośćuczynienia, które to ciężary dowodowe spoczywały na nim w myśl art. 6 k.c. Przy ocenie wysokości żądania o zapłatę zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień nasilenia idługość okresu doznawania przez pokrzywdzonego ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem (krzywda). Dla oceny tej nie jest też bez znaczenia stopień winy osoby naruszającej dobra osobiste, cel, który zamierzała osiągnąć, podejmując działanie naruszające te dobra i ewentualną korzyść majątkową, jaką w związku z tym działaniem uzyskała lub spodziewała się uzyskać. Jednocześnie przypomnieć należy, że zakres krzywdy należy oceniać nie według subiektywnego odczucia pokrzywdzonego, ale podług miar zobiektywizowanych, odwołujących się nie tylko do tych odczuć, ale przede wszystkim do obiektywnego postrzegania tej krzywdy w odbiorze społecznym. Popełniając przestępstwa powód winien liczyć się z koniecznością poniesienia za nie kary, również o charakterze dolegliwym, a taki charakter ma niewątpliwie kara pozbawienia wolności. Powód popełniając Przestępstwa winien liczyć się z nieuchronnością kary za nie. Budzą sprzeciw jego słowa, iż niedogodności odbywania kary izolacyjnej upatruje on_w tym, że w celi jest mało miejsca bądź jest w niej szereg innych niedogodności. Popełniając przestępstwa powinien powód mieć na uwadze, iż jednostka penitencjarna jest miejscem izolacji, w którym obowiązują określone regulaminy zachowania dla osadzonych, a których należy przestrzegać podobnie, jak należy przestrzegać obowiązującego porządku prawnego funkcjonując na co dzień w społeczeństwie. Analizując tę sytuację przez pryzmat treści art. 5 k.e. i zasad współżycia społecznego, należy wyrazić twierdzenie, iż powód wybierając przestępczy tryb życia, decydował się na prawne konsekwencje swych czynów. Powód winien był mieć na względzie, iż konieczność odbycia kary izolacyjnej za popełnione czyny ograniczy jego sferę wolności, wreszcie warunki jej odbycia nie będą komfortowe, lecz z natury rzeczy ograniczające jego swobodę. Trudno zaś oczekiwać od pozwanego, że zaniecha wykonywania kar wobec osób prawomocnie skazanych za popełnienie przestępstw; dałoby to bowiem w ostatecznym rozliczeniu jasny sygnał dla innych ludzi, że popełnianie czynów zabronionych może być bezkarne. Reasumując, powód winien był wykazać działanie (bądź zaniechanie) sprawcy krzywdy niemajątkowej, zaistnienie tej krzywdy w sferze jego interesów oraz związek przyczynowy między tą krzywdą, a działaniem (bądź i zaniechaniem) sprawcy. Ponadto udowodnić winę sprawcy, gdyż przesłanką odpowiedzialności przewidzianej w art. | 448 k.c. jest nie tylko bezprawne ale i zawinione działanie sprawcy krzywdy. To powoda obciążał dowód wykazania określonego zdarzenia, czego nie uczynił mimo dysponowania pełną inicjatywą dowodową, pozwanego zaś dowód, iż jego działanie nie było bezprawne i zawinione. Powyższe pozwany uczynił - domniemanie bezprawności | zachowania skutecznie obalając. ł Nie można czynić użytku ze swego prawa, który by był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Takie ł działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Powód decydując się na popełnianie przestępstw naruszył swoim zachowaniem nie tylko normy prawne, ale i normy społeczne; zasady współżycia społecznego ustanawiające reguły przestrzegania i poszanowania prawa. Musiał mieć na uwadze popełniając je, iż dolegliwość za nie będzie dolegliwością realną, a nie jedynie fikcyjną. W chwili obecnej musi on pogodzić się z nieodwracalnością kary i z dolegliwościami wynikającymi z jej wykonywania. --- STRONA 16 --- Co jest bardzo istotne, w żaden sposób nie wykazał on również, aby dolegliwości te zadawane jemu były w sposób celowy, z premedytacją, aby miał być on gorzej traktowany od innych osadzonych tudzież dyskryminowany. Nie można mówić, iż był on nieludzko traktowany, bity, wulgarnie wyzywany, głodzony, aby w sposób celowy i uporczywy był źle traktowany przez funkcjonariuszy publicznych. Takim okolicznościom stanowczo zaprzeczyli świadkowie powołani przez powoda, którzy ponadto wskazali, że nie zauważyli aby powód na skutek pobytu w tej jednostce podupadł na zdrowiu fizycznym i psychicznym. Zasądzenie zadośćuczynienia powodowi w jakiejkolwiek wysokości byłoby nie do zaakceptowania także ze społecznego punktu widzenia, mając na uwadze kontekst obecnej sytuacji ekonomicznej kraju (niskie wynagrodzenia W szeregu zawodach i brak prognoz na ich zwiększenie). Uprzywilejowałoby ono powoda w stosunku do tej części społeczeństwa, która przestrzega norm prawnych i nie popełnia przestępstw. Popełnianie przestępstw musi spotykać się z należytą reakcją organów wymiaru sprawiedliwości, a popełniający je, a więc również powód, winni mieć na uwadze, iż przebywanie w jednostce penitencjarnej z natury rzeczy musi się wiązać z ograniczeniem sfer funkcjonowania osoby fizycznej. Ograniczenie sfery wolnościowej jednostki jest jednym z nieodzownych aspektów kary pozbawienia wolności. Mając powyższe okoliczności na uwadze, powództwo oddalono - punkt I sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II-III sentencji wyroku. Na koszty te składała się opłata sądowa od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego. Wobec tego, że powód przegrał niniejszą sprawę w całości o kosztach tych orzeczono na podstawie art. 98 $ 1i$3k.p.c. Z uwagi na to, że sytuacja finansowa powoda jest trudna (powód nie jest zatrudniony odpłatnie w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności) i korzystał on z dobrodziejstwa częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, odstąpiono od obciążania go nieuiszczoną opłatą sądową. Wysokość tej opłaty wynikała z art. 13 ust. | ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.jedn. opubl. Dz.U. 2014 r, poz. 1025 ze zm.). Uznano natomiast za zasadne zasądzić od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł z tytułu zwrotu poniesionego przez pozwanego kosztu procesowego zastępstwa. Przyznanie tych kosztów Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa jest konsekwencją treści art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (tjedn. Dz.U. 2010, Nr 90, poz. 594 ze zm.). Wysokość tego wynagrodzenia ustalono w oparciu o treść $ 6 punkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (jedn. Dz.U. 2013 r., poz. 490 ze zm.). Powód wnosząc przedmiotowy pozew winien liczyć się z tym, że w razie przegrania zainicjowanego przez siebie | postępowania będzie zobligowany do zwrotu przeciwnikowi procesowemu kosztów procesu. Ze względu ma to, iż r powód korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, które utrzymano orzeczeniem kończącym etap I instancji, zbyt daleko idącym byłoby korzystanie przez niego z dalszego jeszcze przywileju w postaci nieobciążania go kosztami zastępstwa pozwanego tylko dlatego, że jego sytuacja finansowa jest trudna. /-/ SSO Zofia Lehmann