Wyrok VIII Ka 197/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Bia

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ka 197/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Jerzy Szczurewski – spr. Sędziowie SO Marzanna Chojnowska SO Dariusz Niezabitowski Protokolant: Wiesława Gruszewska przy udziale Prokuratora Małgorzaty Zińczuk po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 roku sprawy J. O. oskarżonego z art. 231 § 1 kk w zb. z art. 270 § 1 kk na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego i prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 23 stycznia 2012 r. sygn. akt VIII K 410/11 I. Zaskarżony wyrok uchyla i przyjmując, iż czyny zarzucone oskarżonemu stanowią wypadki mniejszej wagi, kwalifikując je z art. 231 § 1 kk w zb. z art. 270 § 2a kk postępowanie karne w stosunku do oskarżonego J. O. na mocy art. 1 § 2 kk w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 kpk umarza. II. Kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE J. O. stanął pod zarzutem tego, że: 1. w dniu 01 czerwca 2011 roku w S.jako funkcjonariusz publiczny, tj. Inspektor w (...)przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że w celu użycia za autentyczny dokonał przerobienia dokumentu Uchwały(...)Zarządu Powiatu (...)z dnia 08 grudnia 2009 roku w sprawie nabycia nieruchomości w ten sposób, że zmienił numery lokali mieszkalnych w Uchwale, nie będąc osobą uprawnioną, czym działał na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. 2. w dniu 01 czerwca 2011 roku w S.jako funkcjonariusz publiczny, tj. Inspektor w (...)przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że w celu użycia za autentyczny dokonał przerobienia dokumentu Uchwały (...) Zarządu Powiatu (...)z dnia 29 lipca 2010 roku w sprawie nabycia nieruchomości w ten sposób, że zmienił numery lokali mieszkalnych w Uchwale, nie będąc osobą uprawnioną, czym działał na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. 3. w dniu 25 marca 2011 roku w S.jako funkcjonariusz publiczny, tj. Inspektor w (...)przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że w celu użycia za autentyczny dokonał przerobienia podania M. K.o przesunięcie terminu płatności z dnia 24 marca 2011 roku, w ten sposób, że nie będąc osobą uprawnioną w adresie zameldowania zmienił numer lokalu mieszkalnego, czym działał na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim Zamiejscowy VIII Wydział Karny z siedzibą w S. wyrokiem z dnia 23 stycznia 2012 roku w sprawie sygn. akt VIII K 410/11 przyjmując, iż czyny zarzucone oskarżonemu w akcie oskarżenia stanowią wypadki mniejszej wagi, a zatem wyczerpują znamiona przestępstw z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 2a k.k. na --- STRONA 2 --- podstawie art. 66 § 1 k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne przeciwko J. O. warunkowo umorzył na okres próby wynoszący 2 (dwa) lata. Na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzekł od J. O.na rzecz F. P. P.oraz P. P.świadczenie pieniężne w kwocie 2.000 (dwa tysiące) złotych. Zasądził od J. O. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem opłaty oraz obciążył go pozostałymi kosztami procesu. Apelacje od powyższego wyroku wywiedli: prokurator i obrońca oskarżonego. Oskarżyciel publiczny na zasadzie art. 425 § 1 i 2 k.p.k., art. 444 k.p.k. zaskarżył orzeczenie Sądu Rejonowego w całości na niekorzyść oskarżonego. Powołując się na przepisy art. 427 § 1 i 2 k.p.k., art. 437 § 1 i 2 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k. rozstrzygnięciu Sądu I instancji zarzucił: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, iż wina oraz społeczna szkodliwość czynu popełnionego przez J. O. nie są znaczne oraz przyjęcie, iż postawa oskarżonego, jego właściwości i warunki osobiste uzasadniają przypuszczenie, że pomimo warunkowego umorzenia postępowania oskarżony będzie przestrzegał porządku prawnego w szczególności nie popełni przestępstwa, podczas gdy wnikliwa analiza materiału dowodowego w połączeniu ze wskazaniami wiedzy i doświadczeniem życiowym prowadzi do odmiennego wniosku; II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, iż czyny zarzucane oskarżonemu w akcie oskarżenia stanowią wypadki mniejszej wagi, a zatem wyczerpują znamiona przestępstw z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 2a k.k., podczas gdy wnikliwa analiza materiału dowodowego w połączeniu ze wskazaniami wiedzy i doświadczeniem życiowym prowadzi do odmiennego wniosku. W oparciu o podniesione zarzuty prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Obrońca oskarżonego na podstawie art. 444 k.p.k. i art. 425 § 1 – 3 k.p.k. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, tj. w punkcie I, II i III. Na podstawie art. 438 pkt 1 i 3 k.p.k. powyższemu orzeczeniu zarzucił: I. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 231 § 1 k.k. polegającą na błędnym przyjęciu, że czyn oskarżonego J. O. wyczerpuje dyspozycję tego przepisu, mimo że z prawidłowych ustaleń Sądu Rejonowego jednoznacznie wynika, iż przerobienie przez oskarżonego numeracji lokali mieszkalnych na dwóch uchwałach Zarządu Powiatu (...) i podaniu M. K. o przesunięcie terminu w żaden sposób nie było działaniem na szkodę interesu publicznego i prywatnego, stanowiącym element dyspozycji normy prawnej decydujący o wypełnieniu znamion czynu zabronionego określonego w w/wymienionym przepisie; II. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 § 1 i 2 k.k., art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, że czyn oskarżonego stanowił przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. podczas gdy z okoliczności czynu --- STRONA 3 --- wynika, że element społecznej szkodliwości nie zachodził. W oparciu o podniesione zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie J. O. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Spośród wniesionych apelacji tylko apelacja obrońcy oskarżonego zasługuje na uwzględnienie i to jedynie w części, w której kwestionuje ustalenia Sądu Rejonowego w zakresie stopnia społecznej szkodliwości czynów J. O.. W pozostałym zakresie zarówno apelacja obrońcy, jak i prokuratora nie są zasadne. Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji obrońcy należy wskazać, iż Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w zaskarżonym rozstrzygnięciu obrazy przepisu prawa materialnego, tj. art. 231 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, że czyny oskarżonego zostały popełnione na szkodę interesu publicznego. Podkreślić należy, iż dobrem bezpośrednio chronionym przez powołany przepis jest prawidłowe funkcjonowanie instytucji państwowej i samorządu terytorialnego oraz związany z tym autorytet władzy publicznej (por. A. Zoll (red), Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 231 k.k., Zakamycze 2006). Nadto znamię czynnościowe „działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego” oznacza, iż zachowanie sprawcy stwarza zagrożenie dla jakiegokolwiek dobra ze sfery publicznej lub prywatnej. W tym kontekście nie może budzić żadnych wątpliwości, iż działanie oskarżonego polegające na nieuprawnionej ingerencji w treść uchwał Zarządu Powiatu (...) oraz pisma M. K. z dnia 24 marca 2011 roku godziło w takie dobra chronione jak prawidłowość funkcjonowania instytucji samorządu terytorialnego i wiarygodność dokumentów, a tym samym w interes publiczny, jako interes ogółu obywateli, którzy działają w zaufaniu do aktów wydanych przez uprawnione do tego organy samorządu terytorialnego. W tym stanie rzeczy doprawdy trudno jest zaaprobować stanowisko skarżącego obrońcy, że J. O. działał na rzecz obywateli, zwłaszcza przy uwzględnieniu tego, że przedmiotowych przeróbek dokonywał bez wiedzy i zgody osób zainteresowanych (np. autorki pisma datowanego na dzień 24 marca 2011 roku M. K.), dla których owe uchwały stanowiły źródło uprawnień w zakresie nabycia nieruchomości. Dlatego też należało przyjąć, że Sąd I instancji w oparciu o właściwie oceniony i przeanalizowany materiał dowodowy prawidłowo ustalił, że oskarżony swoim zachowaniem wypełnił znamiona czynów zabronionych z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 2a k.k. W tym miejscu podnieść należy, że kodeks karny obok odpowiedzialności za zrealizowanie typu podstawowego przestępstwa zwanego fałszerstwem materialnym dokumentu, przewiduje również odpowiedzialność za typ uprzywilejowany, przyjmujący postać wypadku mniejszej wagi. Wprowadzając tego rodzaju rozwiązanie ustawodawca najwyraźniej ma na względzie to, że występować będą sprawcy, którzy z uwagi na okoliczności podmiotowe i przedmiotowe ich zachowań zasłużyli na łagodniejsze traktowanie. Na gruncie niniejszej sprawy przyznać należy, że Sąd I instancji w sposób niezwykle wnikliwy przeprowadził analizę czynów popełnionych przez oskarżonego przez pryzmat okoliczności decydujących o przyjęciu wypadku mniejszej wagi i w sposób prawidłowy ocenił, że każdemu z nich należy taki atrybut przydać (strony 6 – 7 uzasadnienia). --- STRONA 4 --- Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zakwestionowania tej oceny, zwłaszcza że skarżący prokurator nie przedstawił logicznej argumentacji mogącej podważyć słuszność stanowiska Sądu I instancji. Analiza pisemnych motywów apelacji prowadzi bowiem do wniosku, iż w gruncie rzeczy ograniczył się do podkreślenia znaczenia prawnego uchwał zarządu powiatu, w całkowitym oderwaniu od kontekstu sytuacyjnego, w jakim doszło do ich przerobienia i istoty dokonanych przez oskarżonego zmian. Odwołując się zaś do postawy oskarżonego po popełnieniu przestępstwa zdaje się zapominać, że oskarżony poza formalnym nie przyznaniem się, dokładnie opisał w jaki sposób doszło do przerobienia dokumentów i przesłuchiwany przed Sądem przyznał, że jego działanie polegające na nanoszeniu poprawek było błędne i że w przyszłości nie zachowałby się w ten sposób (k. 187). Apelacje prokuratora i obrońcy oskarżonego kontestują zaskarżone orzeczenie również w zakresie ustalonego przez Sąd Rejonowy stopnia społecznej szkodliwości czynów, dokonując przy tym diametralnie odmiennej jego oceny. Zdaniem prokuratora wina i społeczna szkodliwość czynów popełnionych przez oskarżonego są znaczne, brak było zatem podstaw do warunkowego umorzenia postępowania. Z kolei w ocenie obrońcy element społecznej szkodliwości w ogóle nie zachodził, toteż winno nastąpić uniewinnienie J. O.. Przystępując do oceny zasadności powyższych zarzutów podnieść w pierwszej kolejności należy, że stopień społecznej szkodliwości czynu jest tą immanentną cechą czynu, która pozwala na odróżnienie czynów błahych od poważnych i uznanie za przestępstwo tylko takich, które faktycznie i realnie szkodzą określonym dobrom jednostki, bądź dobru społecznemu. Ta zmienna cecha czynu, który formalnie wyczerpuje wszystkie znamiona danego przestępstwa, podlega indywidualnemu stopniowaniu i w zależności od konkretnych okoliczności podmiotowych, jak i przedmiotowych może być znikoma, bądź nieznaczna, bądź w końcu wysoka lub nawet szczególnie wysoka. Katalog okoliczności wyznaczających stopień społecznej szkodliwości czynu ma charakter zamknięty i został przez ustawodawcę określony w treści przepisu art. 115 § 2 k.k. (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 stycznia 2005 roku w sprawie sygn. akt II AKa 455/04, KZS 2006/1/50, Lex 165703). Zgodnie z powołanym przepisem przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu Sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. W realiach niniejszej sprawy, patrząc przez pryzmat wyżej zarysowanych kryteriów, należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu Okręgowego zaszły podstawy do zastosowania art. 1 § 2 k.k., a tym samym przyjęcia, że społeczna szkodliwość czynów oskarżonego jest znikoma. Bezsprzecznym jest, że działanie J. O., choć skierowane przeciwko interesowi publicznemu, to jednak w zasadzie nie wyrządziło żadnej szkody. Z okoliczności popełnienia czynów wynika, że bezpośrednią przyczyną dokonanych przeróbek był bałagan w dokumentacji dotyczącej numeracji mieszkań w domu przy ulicy (...) w C., a nie zła wola oskarżonego. Z pewnością zachowaniu J. O. nie towarzyszyła motywacja o charakterze --- STRONA 5 --- nagannym. W szczególności nie może być mowy o chęci osiągnięcia bezprawnej korzyści majątkowej lub osobistej. Już tylko z samego faktu parafowania przez oskarżonego dokonanej zmiany w uchwale z dnia 08 grudnia 2009 roku, jej ostemplowania imienną pieczątką, wskazania jej daty i celu (skrót „popr.”) wynika, że oskarżony nie miał na celu wprowadzenie kogokolwiek w błąd, a jedynie oznaczenie w sposób nie budzący żadnych wątpliwości poszczególnych lokalów. Oczywistym jest zatem, że powyższe okoliczności przemawiają za ustaleniem stopnia społecznej szkodliwości czynów na możliwie niskim poziomie. Jednocześnie nie sposób jednak pominąć tego, że w/wymieniony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 2a k.k., a zatem poza naruszeniem dobra w postaci prawidłowego funkcjonowania instytucji państwowych i samorządu terytorialnego naruszył również dobro chronione w postaci wiarygodności dokumentów. W sytuacji zaś gdy czyn zabroniony stanowi zamach na dwa lub więcej dóbr chronionych prawem, to zwiększa się jego stopień społecznej szkodliwości. Dokonując zatem kompleksowej oceny okoliczności podmiotowych i przedmiotowych przypisanych oskarżonemu czynów, przy uwzględnieniu, że działał on zupełnie bezinteresownie, zdaniem instancji odwoławczej należało przyjąć, iż społeczna szkodliwość tychże czynów była znikoma, w rozumieniu okoliczności wymienionych w art. 115 § 2 k.k. Takiemu uznaniu nie stał na przeszkodzie rodzaj i charakter naruszonych przez oskarżonego dóbr, albowiem Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż ustalenie, że czyny oskarżonego są społecznie szkodliwe w znikomym stopniu nie pomniejsza wartości dóbr chronionych, lecz jest wyrazem oceny, iż dobra te zostały naruszone w niewielkim stopniu. Z tych też względów Sąd odwoławczy zaskarżony wyrok uchylił i przyjmując, iż czyny zarzucone oskarżonemu stanowią wypadki mniejszej wagi, kwalifikując je z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 2a k.k. postępowanie karne w stosunku do J. O. na mocy art. 1 § 2 k.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. umorzył. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k.