Wyrok VIII Ca 791/17 Za CN 7 Sław WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2018 r. Sąd Okrę

--- STRONA 1 --- AUSPŁAMOWDG6 ODU CUSZEI OUT CZÓ —— Sygn. akt VIII Ca 791/17 Za CN 7 Sław WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: " Przewodniczący: SSO Jadwiga Siedlaczek (spr.) Sędziowie: SSO Marek Lewandowski SSO Rafał Krawczyk Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa K. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu ... w G. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt I C 2800/15 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) sentencji tylko o tyle, że zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego ...w G. na rzecz powoda K. P. kwotę 1.000 zł ( jeden tysiąc złotych); --- STRONA 2 --- . 2. oddala apelację w pozostałej części; 3. zasądza od powoda K. P. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego ... w G. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu = kosztów procesu w instancji odwoławczej; 4. przyznaje ze Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Grudziądzu na rzecz adwokata Ł. K. kwotę 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) plus 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w instancji odwoławczej. /SSO Marek Lewandowski/ !SSO Jadwiga Siedlaczek/ /SSO Rafał Krawczyk/ Sygn. akt VIII Ca 791/17 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 września 2017 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu oddalił powództwo K. P. przeciwko Skarbowi Państwa — Zakładowi Karnemu ... w G. o zapłatę, przyznając reprezentującemu powoda adwokatowi od Skarbu Państwa - Kasy Sądu Rejonowego w Grudziądzu kwotę 120 zł plus 23% podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. 'W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że K. P. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa — Zakładu Karnego .... w G. kwoty 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż jego roszczenie dotyczy pobytu w Zakładzie Karnym za okres od .. 2013 roku do . 2013 roku w przeludnionej celi e przy braku odpowiedniej wentylacji i odpowiedniego oświetlenia spowodowanego zamontowaniem blend na oknach. Pozwany — Skarb Państwa, Zakład Karny ... wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd I instancji ustalił, że K. P. w Zakładzie Karnym ... w G. w celi ... przebywał w okresie od ....2013 roku do ....2013 roku, przy czym zgłoszone roszczenie dotyczy tylko okresu: od ....2013 roku do ....2013 roku. W celi ... w okresie spornym przebywało 5 więźniów. - --- STRONA 3 --- . W czasie wizytacji przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji dokonali pomiarów wybranych cel i ustalili, że cela w której przebywał powód ma powierzchnię 14,59 m? (według starego pomiaru miała ona pow. 15,14 m?). Na jednego osadzonego przypadała zatem powierzchnia mniejsza niżeli 3m* "(podobnie jak w czternastoosobowej celi nr 17). Po stwierdzeniu tego faktu, administracja zakładu karnego niezwłocznie podjęła decyzję o przekwaterowaniu osadzonych w taki sposób, aby na każdego przypadała w celi powierzchnia co najmniej 3 m?. W stosunku do powoda nie wydano decyzji w trybie art. 110 $ 2a — 2i k.k.w. o czasowym umieszczeniu go w celi o mniejszym metrażu. W celi ... zamontowana była wentylacja grawitacyjna z dwiema kratkami wentylacyjnymi. Stan tej wentylacji okresowo raz w roku był kontrolowany przez kominiarza. Kontrole te wykazywały, że wentylacja była sprawna, przewody kominowe drożne, a ciąg grawitacyjny odpowiadał wymogom Polskiej Normy. W celi ... Oddziału w kąciku sanitarnym zamontowana była kratka wentylacyjna połączona z przewodem wentylacyjnym, a ponadto nad drzwiami wejściowymi do celi zamontowana była druga kratka wentylacyjna, której. celem było wentylowanie powietrza z korytarza. W celi znajdowały się dwa okna skrzynkowe. Na dwóch oknach celi ... po zewnętrznej stronie zamontowane są przesłony tzw. blendy, nietransparentne, matowe, ale przepuszczające światło wykonane z PCV. Usytuowane są pod odpowiednim kątem i w pewnej odległości od muru w taki sposób, aby był dopływ świeżego powietrza. Celem zamontowania blend było uniemożliwienie nawiązywania niedozwolonych kontaktów między więźniami lub osobami pozostającymi na wolności a także w celu uniemożliwienia przekazywania przedmiotów. W celach znajduje się ponadto sztuczne oświetlenie. 'W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy zważył, że powód nie wykazał, że złe warunki odbywania kary były przyczyną pojawienia się u niego stresu czy nerwowości. 'W ocenie tego Sądu przebywanie powoda w celu, w której powierzchnia mieszkalna była mniejsza niż 3 m? na jedną osobę, stanowiło naruszenie przepisu art. 110 $ 2 zd. 1 k.k.w. 'W konsekwencji nie zachowanie minimalnej normy powierzchniowej należy uznać za obiektywną przesłankę naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności. Nie każde jednak naruszenie dobra osobistego wywołuje szkodę niemajątkowa — krzywdę, zaś jedną z przesłanek roszczenia z art. 448 k.c. jest naruszenie dobra osobistego powodującą szkodę niemajątkową. --- STRONA 4 --- . W przekonaniu Sądu I instancji powód subiektywnie nie. mógł odczuwać żadnej dolegliwości spowodowanej akurat niedoborem powierzchni. Powód zresztą w czasie przebywania w przeludnionej celi nie zgłaszał żadnych skarg z tego powodu. W tej sytuacji Sąd Rejonowy uznał, że powód nie poniósł szkody niemajątkowej, nie udowodnił bowiem, że przebywanie w przeludnionej celi wywołało u niego negatywne skutki psychiczne lub fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w części, tj. co do pkt I oraz co do pkt III i zarzucając mu: 1. sprzeczność poczynionych przez Sąd I instancji istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, że: - w celu panowały odpowiednie warunki higieny, był dostateczny dopływ powietrza, odpowiednia temperatura oraz prawidłowe oświetlenie; - cele nie były przeludnione; - nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda przez pozwanego 2. obrazę przepisów prawa procesowego, w szczególności: - art. 233 $ 1 k.p.c. poprzez zupełnie dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego pozostającego w sprzeczności z zasadami określonymi w art. 233 $ I k.p.c. poprzez uznanie w całości twierdzeń pozwanego, mimo iż wskazywane przez powoda okoliczności zostały potwierdzone przez zeznania świadków oraz Raportem przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Zakładzie Karnym ... w G. z dnia ... 2014 r. oraz poprzez odmowę przyznania wiarygodności twierdzeniom powoda w zakresie warunków panujących w ZK ... w G. oraz traktowania powoda w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności w sposób uwłaczający godności ludzkiej; 3. obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności: - art. 448 k.c. w zw. z art. 417 $ 1 k.c. w zw. z art. 110 $ 2 zd. 1 k.k.w. poprzez uznanie, iż mimo naruszenia dobra osobistego powoda nie ma podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia za krzywdę. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego kwoty 60.000 zł'oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego Za I i za II instancję według norm przepisanych lub według --- STRONA 5 --- / kosztów jeżeli takowe zostanie przedłożone do chwili zamknięcia rozprawy, ewentualnie o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adw. Ł. K. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm prawem przepisanych za postępowanie odwoławcze, podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług. Pełnomocnik skarżącego 'oświadczył, ze koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części. 'W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. . Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja była uzasadniona w niewielkiej części. Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w przedmiotowej sprawie, w oparciu o materiał dowodowy oceniony w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. , Nie sposób uznać, ażeby Sąd w jakikolwiek sposób przekroczył zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, dokonując oceny w sposób wybiórczy. Zdaniem Sądu odwoławczego brak jest podstaw do stwierdzenia, że ocena w/w materiału dowodowego była dowolna tj. nielogiczna, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno Sądu Najwyższego jak i sądów powszechnych skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 $ 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione 'uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98, niepubl., z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000, nr 10, poz. 189 i z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, OSNAPiUS 2000, nr 19, poz. 732). Dla skutecznego postawienia zarzutu wadliwości oceny materiału dowodowego nie jest wystarczające podanie alternatywnej wersji zdarzeń, która jest zdaniem apelującego bardziej prawdopodobna, ani samo przekonanie o wadliwości dowodów. Rozwiązanie pozornej sprzeczności istnienia dwóch usprawiedliwionych sądów (mniemań) tkwi w ustawowym przyznaniu kompetencji składowi orzekającemu ustalenia według swobodnego uznania, którą spośród prawdopodobnych wersji uznaje za prawdziwą (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2004 r., IV CK-339/02, LEX nr 175929). Dla skuteczności tego zarzutu konieczne jest wykazanie, że Sąd dokonując oceny uchybił zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. --- STRONA 6 --- . Takiego zarzutu nie można jednak skutecznie postawić Sądowi NN w niniejszym postępowaniu. Skarżący, co prawda szczegółowo wskazał, które dowody zostały przez Sąd I instancji jego zdaniem niewłaściwie ocenione, zarzuty te nie wyszły jednak poza polemiczne wyliczenie pozornych sprzeczności. Sąd Rejonowy w sposób należyty i rzeczowy dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. W szczególności Sąd ten przekonywująco wyjaśnił, z jakich przyczyn nie dał wiary zeznaniom świadka P.M., w części, w której zeznał on, że wentylacja w celi była prowizoryczna. Podobnie co do zeznań K. S.; odnośnie twierdzeń, iż kratka wentylacyjna składała się z metalowej płytki z jedną dziurką, Sąd Rejonowy zasadnie uznał, iż nie zasługują one na uwzględnienie, z uwagi na brak potwierdzenia w pozostałych źródłach osobowych, jak również sprzeczności z załączoną do sprawy dokumentacja fotograficzną. Podobnie zarzut odmowy uznania w całości za wiarygodne zeznań powoda sprowadzał się zdaniem Sądu Okręgowego wyłącznie do odmiennej oceny apelującego, podczas gdy ocena Sądu Rejonowego — w świetle całokształtu materiału dowodowego -— nie budzi wątpliwości, znajdując potwierdzenie w innych środkach dowodowych. Odnosząc się do ustaleń Sądu I instancji związanych ze sferą intencji Zakładu Karnego ... w G. w związku z pomiarami powierzchni celi więziennych (świadomości przeludnienia celi), skarżący zasadnie podnosi w uzasadnieniu apelacji, że okoliczność ta, mając na uwadze stan prawny, nie miała większego znaczenia dla rozstrzygnięcia, albowiem odpowiedzialność Skarbu Państwa oderwana jest od przesłanki winy. Reasumując, stwierdzić należy, że ustalenie stanu faktycznego przez Sąd Rejonowy było prawidłowe, a Sąd Okręgowy w pełni je podziela. Zgodzić się natomiast należy z zarzutem naruszenia art. 448 k.c. w zw. z art. 417 k.c. Sąd Rejonowy wadliwie przyjął, iż sama okoliczność przebywania w celi przeludnionej nie uzasadniała zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych albowiem zachowanie pozwanego nie było nacechowane złą wolą ani świadomością naruszenia dobra osobistego powoda, a powód nie wykazał, aby odniósł w związku z tym jakąkolwiek krzywdę. W tym zakresie Sąd Okręgowy zważył co następuje: Kara pozbawienia wolności winna być wykonywana z poszanowaniem zasad humanitaryzmu. Osadzeni mają prawo do godnego wykonywania kary pozbawienia wolności, z którym sprzężone są określone obowiązki Państwa. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa --- STRONA 7 --- . a Przebywanie w celach przeludnionych może prowadzić do naruszenia norm prawa międzynarodowego (art. 10 ust. 1 ratyfikowanego Międzynarodowego paktu prawa obywatelskich i politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. oraz art. 3 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności). 7 Umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na jednego osadzonego było niezgodne z przepisami prawa - art. 110 $ 2 k.k.w. Norma z art. 110 k.k.w. ma charakter gwarancyjny, chroniący osadzonych przed przebywaniem w przeludnionych zakładach karnych. Została ona recypowana do polskiego porządku prawnego z wzorcowych reguł minimalnych postępowania z więźniami (Genewa 1955 r.), zaaprobowanych w rezolucji ONZ 663C. Sam fakt przebywania w celi przeludnionej powoduje, że współżycie więzienne staje się bardziej stresujące. Ze swej natury prowadzi do zwiększenia konfliktowości społecznej więźniów, pogorszenia warunków sanitarnych, sprzyja dalszej demoralizacji, zmniejsza poczucie bezpieczeństwa. Mając na uwadze powyższe, okoliczność ta może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych — prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art, 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną takim naruszeniem nie zależy od winy (zob. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt: III CZP 25/11). Sąd Okręgowy w tym kontekście podziela stanowisko zawarte w przywołanej uchwale Sądu Najwyższego, że samo umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m2 na osobę, przy braku innych czynników, może stanowić naruszenie dóbr osobistych. /n concreto zbadania wymagało, czy osadzenie w niezgodnych z prawem warunkach pociągało za sobą taki stopień dolegliwości, że naruszone zostały. dobra osobiste (godność) skazanego. 'W niniejszej sprawie pozwany nie wykazywał, aby zachodził szczególnie uzasadniony wypadek, który dawałby zakładowi karnego przyzwolenie na osadzenie skazanego przez okres około 5 miesięcy w celu przeludnionej. Jednocześnie powód wskazywał na okoliczności uzasadniających przekonanie, iż przebywanie w celi przeludnionej wiązało się z licznymi uciążliwościami: obniżeniem warunków sanitarnych, brakami świeżego potwierdza, większą nerwowością współosadzonych, stresem związanym z przebywaniem w zbyt małym pomieszczeniu. Zdaniem Sądu okoliczność ta uzasadniała uwzględnienie powództwa co do wysokości 1.000 zł. , W sprawie doszło do naruszenia przez organy władzy publicznej art. 110 k.k.w., zaś powód konieczność przebywania w celu przeludnionej mógł odbierać jako uciążliwe. Sąd odwoławczy uznał jednak, że stopień uciążliwości wykonywania kary nie odstępował --- STRONA 8 --- ,' U H = . | ) znacznie od dozwolonych (obiektywnych) wartości minimalnych. Wykonywanie kary ” pozbawienia wolności co do zasady wiąże się z obciążeniami. Obciążenia, którym poddany był powód w związku z przebywaniem w celi przełudnionej nie były znaczne w porównaniu do obciążeń, jakie istniałyby, gdyby kara pozbawienia wolności wykonywana była zgodnie Ż” przepisami prawa. Powierzchnia Sali bardzo nieznacznie odbiegała od wartości minimalnych gwarantowanych prawem (ok. 0,55 ? tj. ok.0,1 m na osobę ), zatem mimo iż objęty pozwem okres w jakim powód przebywał w przeludnionej celi wynosił 5 miesięcy, to w zdaniem Sądu odwoławczego kwota 1.000 zł w odpowiednim stopniu wynagrodzi powodowi krzywdy powstałe wskutek przebywania w celi odbiegającej od minimalnych powierzchni wymaganych przez kodeks karny wykonawczy. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 $ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Skoro pozostałe zarzuty okazały się bezzasadne to apelacja podlegała w tym zakresie oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach procesu sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. Sąd uznał, za zasadne nałożenie obowiązku zwrotu wszystkich kosztów obrony na powoda, albowiem wygrał on spór tylko w nieznacznej części, Zdaniem Sądu odwoławczego w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. albowiem powód wytaczając powództwo, miał świadomość ryzyka procesowego z jakim wiąże się dochodzone przez niego roszczenie, oraz miał możliwość rozplanowania swoich wydatków w sposób umożliwiających pokrycie nieznacznych kosztów (120 zł) związanych z prowadzeniem sprawy przed sądem. Brak było podstaw do uznania, że dochodzone przez niego roszczenie było szczególnie uzasadnione, Z tych względów na mocy $ 8 ust. 1 pkt. 26 w zw. z $ 10 ust. 1 pkt. 1 rozpórządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r .z póź. zm. w sprawie i opłat za czynności radców prawnych Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 3 wyroku. O przyznaniu adwokatowi kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł w pkt.4 na podstawie $ 14 ust. 1 pkt. 26 w zw. z. $ 16 ust. I pkt. 11 $ 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). /SSO Marek Lewandowski/ /SSO Jadwiga Siedlaczek/ /SSO Rafał Krawczyk/