Postanowienie VIII Ca 72/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 72/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa P. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt IC 235/09 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I. (pierwszym) sentencji tylko o tyle, że zasądza na rzecz powoda od Skarbu Państwa — Zakładu Karnego (...) w G. kwotę 1000 zł (jeden tysiąc złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 28 marca 2012 r. do dnia zapłaty, II. oddała apelację w pozostałej części; III. nie obciąża powoda kosztami sądowymi za instancję odwoławczą; Przewodniczący - Sędzia: SSO Ilona Dąbek (spr.) Sędziowie: SSO Jadwiga Siedlaczek SSO Rafał Krawczyk Protokolant: sekr. sąd. Natalia Ziółkowska --- STRONA 2 --- IV. przyznaje ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Grudziądzu adwokatowi A. S. kwotę 1200 zł (jeden tysiąc dwieście złotych) plus 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Sygn. akt VIII Ca 72/12 Sąd Rejonowy w w sprawie z powództwa P. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę: - oddalił powództwo, - nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego, - zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Grudziądzu na rzecz adwokata A. S. kwotę 2.400 zł powiększoną 0 23 % podatku VAT. Sąd Rejonowy ustalił, że powód P. G. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym (...) w G.. W okresie od 17.06.2008 r. do 29.07.2008 r. był osadzony w celi nr 9, w pawilonie „A", na oddziale I, a w okresie od 29.07.2008 r do 9.12.2008 r w celi nr l, w pawilonie A, na oddziale 1. Cela nr 9 ma powierzchnię 9,88 m 2 i przeznaczona jest dla trzech osadzonych, zaś cela nr 1 ma powierzchnię 30 m 2 i przeznaczona jest dla 10 osadzonych. Cela nr 1 położona jest na najniższej kondygnacji, w suterynie. Posiada dwoje małych okien o wys. 40 - 50 cm i szer. 1 m każde. W maju 2008 r. w w/w celi został przeprowadzony generalny remont. Dokonano wymiany okien, wzmocniono oświetlenie poprzez zainstalowanie dodatkowych lamp, wyremontowano ściany, sufit, podłogi oraz kącik sanitarny. Ściany pokryte zostały farbą olejną oraz w górnych partiach, farbą kredową. Kącik sanitarny został zabudowany ścianami i zamontowano w nich drzwi. W w/w celi znajdowały się piętrowe łóżka. Każdy z osadzonych miał swoją szafę oraz taboret. W okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym (...) w G. nie przeprowadzano deratyzacji pomieszczeń. Powód odbywając karę pozbawienia wolności u pozwanego, leczył się psychiatrycznie. Nigdy nie składał pisemnych skarg do administracji zakładu karnego, ani też do Sądu Penitencjarnego. Sąd Rejonowy wskazał, że w spornej kwestii dotyczącej warunków panujących w celi nr 1, wypowiadali się świadkowie: P. S., T. K., P. Ś., M. P. i A. D.; również powód P. G. oraz z-ca dyr. ZK (...) M. M. zeznawali na powyższe okoliczności. P. S., T. K., P. Ś. i M. P., o przesłuchanie których wnosił powód twierdzili, że cela była przeludniona. Nie potrafili jednak określić powierzchni celi. Świadek M. P. wskazał, że cela ma powierzchnię od 16 do 18 m 2 i przebywało w niej od 10 do 11 osób. Dodał, że obsada celi zmieniała się z dnia na dzień. Dopiero odpowiadając na pytanie pełnomocnika pozwanego wskazał, że podając powierzchnię celi nie wziął pod uwagę powierzchni kącika sanitarnego, powierzchni zajętej przez łóżka i szafy. Świadek P. S. w ogóle nie potrafił określić powierzchni celi. Podał tylko, że przebywało w celi od 10 do 11 osób. Świadek P. Ś., nie podając powierzchni wskazał, że była to cela dla 6, czy 7 osób, a przebywało w niej 11 osób. Tylko świadek T. K. określił precyzyjnie powierzchnię tego pomieszczenia, podając, że ma ona wymiar 5 x 6 m. Zeznał także, że w okresie od sierpnia do października 2008 r. w celi tej przebywało 11 osób. --- STRONA 3 --- Sąd Rejonowy stwierdził w świetle powyższego, że z zeznań w/w świadków (poza T. K.) wynika, iż nie mieli oni w ogóle orientacji, co do powierzchni celi nr 1, a dane co do ilości skazanych, przebywających w tym pomieszczeniu, jaką podawali świadkowie, były bardzo ogólne. Wymieniano od 10 do 11 osób, nie wskazując w jakich dokładnie okresach była taka obsada. Według Sądu I instancji jeżeli nawet przyjąć, że przez dłuższy okres pobytu powoda w celi tej przebywało 11 osób zamiast 10 (do jakiej cela była przystosowana), to tylko nieznacznie powierzchnia ta była mniejsza od powierzchni przewidzianej przepisem art. 110 § 2 zd. pierwsze kkw, zgodnie z którym, powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na jednego skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Ponadto w przypadku występowania przeludnienia w celach, pozwany zgodnie z obowiązującymi przepisami powiadamiał o tym fakcie sędziego penitencjarnego (zeznania z-cy dyr. M. M. k. 102 akt). Następnie Sąd Rejonowy zauważył, że drugi z zarzutów podnoszonych przez powoda dotyczył tego, że w celi nr 1 było robactwo, panowała stęchlizna, nie było dostatecznej wentylacji, a ze ścian odpadała farba. Nie było również dostatecznego oświetlenia. Zdaniem Sądu Rejonowego powyższe zarzuty są chybione i nie zostały udowodnione przez powoda, a wykazanie tych okoliczności obciążało powoda w świetle art. 6 kc. Z zeznań z-cy dyr. ZK (...) w G. M. M. wynika, ze w maju 2008 r. został przeprowadzony generalny remont celi nr 1, który sam nadzorował. W związku z przeprowadzonymi pracami remontowymi warunki w celi były bardzo dobre. Ponadto w okresie pobytu powoda w pozwanym zakładzie karnym nie stwierdzono występowania robactwa, ani gryzoni. W przypadku występowania insektów, zostałaby przeprowadzona deratyzacja, a w omawianym okresie nie została odnotowana w protokołach żadna wzmianka o dokonanej deratyzacji. Sąd Rejonowy zauważył, że nadto z zeznań świadka A. D. wynika, że cela była wyposażona w podstawowy sprzęt kwaterunkowy. Natomiast zarówno z-ca dyr. M. M., jak również świadek A. D. zeznali, że nie przypominają sobie, aby powód P. G. składał ustne skargi na warunki panujące w celi. Zdaniem zaś Sądu I instancji zeznania świadka A. D. oraz z-cy dyrektora M. M. były logiczne, konsekwentne, oraz znajdowały potwierdzenie w zgromadzonych dokumentach, których prawdziwość nie budziła żadnych wątpliwości. Dlatego zeznania te Sąd ocenił jako wiarygodne. Z kolei zeznania świadków wskazanych przez powoda w zakresie warunków panujących w celi, zwłaszcza istniejącej tam wentylacji, oświetlenia, wyglądu ścian, robactwa, były według Sądu Rejonowego niespójne. W tym zakresie Sąd Rejonowy zauważył, że świadek M. P. zeznał, że w celi nr 1 panowała wilgoć, okna były małe i nie można było ich otwierać, zwłaszcza, gdy na dworze zalegał śnieg. Natomiast świadek P. S. twierdził, że w celi panowała wilgoć, pomieszczenie było niedotlenione, a w ubikacji znajdował się szczur. Świadek P. Ś. w swoich zeznaniach wskazał tylko na brak wentylacji w celi. Z kolei już świadek T. K. zaprzeczył, by w pomieszczeniu, w którym przebywał wraz z powodem panowała wilgoć, stwierdził również, ze pomieszczenie nie było zagrzybione i nie wyczuwało się stęchlizny. Nie potwierdził także obecności szczura w ich celi. W konkluzji Sąd Rejonowy uznał, że zeznania w/w świadków oraz powoda P. G. z uwagi na rozbieżności i brak spójności, były nieprzekonywujące. Poza tym pozostawały w całkowitej sprzeczności z zeznaniami z-cy dyr. M. M., który osobiście nadzorował remont pomieszczenia, przeprowadzonego na miesiąc przed osadzeniem powoda. Dokonując oceny zasadności roszczenia P. G., Sąd Rejonowy w pierwszej kolejności stwierdził, że w myśl art. 448 §1 zd. pierwsze kc, w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tyt. zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przy tym Sąd I instancji zauważył, że jak trafnie przyjęto w judykaturze, prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 kc (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010r., 11 CSK 496/09, niepubl.). Przyznanie zadośćuczynienia zależne jest jednak od --- STRONA 4 --- wykazania bezprawności działania władzy państwowej, skutkującego naruszeniem dobra osobistego osadzonego w postaci godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Zdaniem Sądu Rejonowego podnoszone przez powoda zarzuty nie znalazły potwierdzenia w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, o czym była mowa już wcześniej. Powód nie wykazał również, by pobyt w ZK (...) w G. wpłynął na pogorszenie jego stanu zdrowia. Podsumowując Sąd Rejonowy dodał, że obowiązek zapewnienia godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności nie rozciąga się na zapewnienie warunków wykraczających ponad przeciętny standard bytowy. Z podanych względów, na podstawie art. 448 kc, Sąd Rejonowy powództwo P. G. oddalił jako bezzasadne, gdyż żadne z analizowanych zachowań strony pozwanej nie może być uznane za bezprawne. Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt I i wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia, a także kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za II instancję. Skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 448 kc poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przyznanie zadośćuczynienia na mocy tegoż przepisu jest zależne od wykazania bezprawności działania władzy państwowej, pomimo iż z obecnej wykładni art. 448 kc wynika, że do zsądzenia zadośćuczynienia wykazanie winy nie jest konieczne, - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że przeludnienie celi przez krótki okres czasu pobytu w tej celi powoda w konsekwencji nie miało dla niego żadnego znaczenia oraz przez przyjęcie, że w celi nr 1 Zakładu Karnego (...) w G. nie było robactwa, stęchlizny, była odpowiednia wentylacja, ze ścian nie odpadała farba i było dostateczne oświetlenie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanego zasługiwała jedynie na częściowe uwzględnienie. Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym zatem Sąd Okręgowy przyjmuje je za swoje i czyni podstawą własnego rozstrzygnięcia. Nie kwestionowała ich też żadna ze stron procesu. Powód łączył naruszenie jego dóbr osobistych z osadzeniem go w celi przeludnionej i nie odpowiadającej wymogom przewidzianym prawem, a także z niezapewnieniem mu właściwych warunków sanitarnych (odpadająca farba ze ściany, małe okna, zapach stęchlizny, robactwo, szczur w muszli klozetowej). W rozpoznawanym stanie faktycznym w ocenie Sądu Okręgowego materiał dowodowy dostarczał wystarczających podstaw do uznania, że powód przebywał w celi niezapewniającej minimalnej powierzchni 3 m 2 na osobę. W tym zakresie twierdzenie powoda o tym, że w celi 10 - osobowej przybywało nie 10 a 11 więźniów, znalazło potwierdzenie nie tylko w zeznaniach świadków P. Ś., P. S., T. K., czy M. P., ale też zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego(...) w G., który jednoznacznie stwierdził, że w 2008 r. w ZK(...) w G. panowało przeludnienie i praktycznie w każdej celi przebywało więcej osób, aniżeli powinno. Bezpośredni wychowawca osadzonego powoda nie zaprzeczył natomiast tej okoliczności, wskazując, że nie pamięta, jakie warunki panowały w celi nr 1 w okresie, gdy przebywał w celi tej powód. Natomiast zdaniem Sądu Okręgowego wbrew stanowisku powoda nie znalazło potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, aby w okresie objętym pozwem powodowi nie zagwarantowano właściwych warunków bytowych czy sanitarnych. Sąd Rejonowy uznał, że w tym zakresie nie doszło do uchybień. Sąd Okręgowy w całości podzielił tu konkluzję, że twierdzenie powoda, znajdujace w tym względzie jedynie częściowe oparcie w zeznaniach świadków, nie jest wiarygodne wobec faktu wyremontowania celi na dwa miesiące przed osadzeniem w niej powoda. W konsekwencji zasadność roszczenia powoda podlegała analizie wyłącznie w aspekcie naruszenia standardu minimalnej powierzchni celi przypadającej na osadzonego. --- STRONA 5 --- W świetle art. 24 kc w zw. z art. 448 kc przesłanką odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych jest bezprawność działania. Jak uznał Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego niniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych; odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy (uchwała składu 7 sędziów SN z 18 października 2011 r. III CZP 25/11, Lex nr 960463). Warunkiem zasadności roszczenia jest więc ustalenie, że działanie Skarbu Państwa w postaci niezapewnienia powodowi właściwej powierzchni celi, było bezprawne. Stan prawny w zakresie powierzchni celi jaka winna przypadać na jednego osadzonego, w okresie objętym pozwem, regulował art. 110 §2 kkw ustalając ją na nie mniej niż 3 m 2 . Nie budzi zatem wątpliwości, że działanie pozwanego w omawianym zakresie było bezprawne. Przy czym bezprawność działania pozwanego wynikała nie tylko z naruszenia tego przepisu, ale także norm prawa międzynarodowego. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, OSNC 2008 nr 1 poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, OSNC ZD z 2008 nr 3 poz. 75) podkreśla się, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i 169) oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284). każda osoba pozbawienia wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. j. art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zakazującym nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania. Europejski Trybunał Praw Człowieka na kanwie analogicznych do niniejszej sprawy stanów faktycznych, uznał, że sytuacje, w których osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m 2 w celi będą traktowane jako wskazanie (istnienie uzasadnionej przesłanki), że art. 3 Konwencji został naruszony, zaś czynnik ten, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem tego Trybunału, jest kluczowy przy ocenie czy istotnie doszło do naruszenia Konwencji. Dla porządku przypomnieć należy, że zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40 i 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Konkludując ten etap rozważań stwierdzić należy, że bezprawność działania Skarbu Państwa przejawiająca się w osadzeniu powoda w warunkach naruszających minimalny standard powierzchni celi, nie budzi wątpliwości. Ponieważ zaś pozwany nie zdołał wzruszyć domniemania bezprawności wynikającego z art. 24 §1 kc, na powodzie spoczywał jedynie obowiązek udowodnienia naruszenia dobra osobistego. Problematyka ochrony godności osób pozbawionych wolności była przedmiotem szeregu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Nie ulega wątpliwości, że osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego, a poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej. Realizacja kary pozbawienia wolności wiążą się z ustaleniem takiego poziomu, na którym warunki uwięzieniem nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Punktem zaś wyjścia dla określenia tego poziomu jest założenie, by traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające czy niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia (uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r.). Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 kc (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2010 r. II CSK 486/09 Lex nr 599534). Czynniki wpływające na uznanie, że podczas osadzenia doszło do naruszenia godności skazanego, mogą mieć różną naturę. W praktyce sądowej, obok samego przepełnienia celi, wskazuje się na brak właściwych warunków sanitarnych, brak osobnego miejsca do spania, brak dostatecznego oświetlenia, wentylacji, które ujęte kumulatywnie pozwalały na przyjęcie, że doszło do naruszenia dobra osobistego. W sprawie niniejszej powód dowiódł jedynie braku odpowiedniej przestrzeni. Sąd --- STRONA 6 --- Okręgowy w tym kontekście podziela stanowisko zawarte w przywołanej uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., że samo umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na osobę, przy braku innych czynników, może w określonych okolicznościach stanowić naruszenie dóbr osobistych. Konieczna jest jednak szczegółowa analiza okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności ocena czy długotrwałość osadzenia w niezgodnych z prawem warunkach i jego konsekwencji dla osadzonego, poczucie pokrzywdzenia osiągnęły poziom skutkujący naruszeniem jego godności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2011 r. VI CSK 113/11, niepubl.). W sprawie niniejszej należy wyeksponować, że czas pobytu powoda w zagęszczonej celi był stosunkowo długi i wynosił niemal 5 miesięcy. W opinii Sądu Okręgowego już sama długotrwałość osadzenia w takich warunkach świadczy o znaczącym poziomie uciążliwości. Należy pamiętać, że polskie standardy w zakresie przestrzeni w celach należą do najniższych w europejskim obszarze cywilizacyjnym, co dodatkowo przemawia za tezą, że zejście poniżej nich narusza poziom dolegliwości, który jest immanentnie wpisany w karę pozbawienia wolności. Kara tego rodzaju zakłada bowiem uciążliwość wynikającą z samej izolacji i ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. Traktowanie osoby skazanej na karę pozbawienia wolności musi natomiast uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. SK 25/07). W ocenie Sądu Okręgowego kilkumiesięczny miesięczny pobyt powoda w warunkach niespełniających minimalnego standardu powierzchni 3 m 2 na osobę uprawniają stwierdzenie, że doszło do naruszenia jego godności, co w świetle art. 448 kc uzasadnia przyznanie stosowanego zadośćuczynienia. Na wysokość zadośćuczynienia, zgodnie z utrwalonym poglądem, wpływa przede wszystkim intensywność naruszenia dóbr osobistych, jego długotrwałość i związany z tym stopień subiektywnego poczucia krzywdy, które to czynniki w przypadku powoda wystąpiły w znacznej skali. Jednocześnie Sąd Okręgowy uwzględnił jednak, że naruszenie normy 3 m 2 powierzchni, jakkolwiek znaczące w aspekcie temporalnym, było niewielkie, gdyż przypadająca na powoda powierzchnia w Zakładzie Karnym (...) w G. oscylowała wokół 2,7 m 2 . Poza tym, jak już wyżej wskazano, naruszenie wymogu zapewnienia minimalnej powierzchni było jedynym udowodnionym aspektem bezprawnego działania Skarbu Państwa wobec powoda. W takich okolicznościach Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że adekwatne zadośćuczynienie, odpowiadające skali naruszenia dobra osobistego powoda i doznanej przez niego krzywdy, powinno wynosić, proporcjonalnie do czasu osadzenia w nienormatywnych warunkach, 1000 zł. Taką więc kwotę należało zasądzić na podstawie art. 24 §1 kc w zw. z art. 448 kc i art. 417 §1 kc od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego (...) w G. kwotę tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi od dnia wydania orzeczenia w II instancji - w tym też zakresie zaskarżony wyrok podlegał zmianie na podstawie art. 386 §1 kpc; w pozostałym zakresie apelacja podlegała oddaleniu (art. 385 kpc). Na zasadzie art. 102 kpc Sąd nie obciążył powoda kosztami sądowymi w zakresie oddalonego powództwa, mając na względzie jego sytuację finansową oraz fakt, że powództwo co do zasady było usprawiedliwione, zaś wysokość przyznanego zadośćuczynienia wynikała z oceny sądu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1992 Prawo o adwokaturze (t. j Dz. U. z 2009 r. Nr 146 poz. 1198 ze. zm.) oraz § 2 ust. 3, § 6 pkt 5 i § 13 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).