Wyrok VIII Ca 632/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Toru

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 632/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w T. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 31 sierpnia 2012 r. sygn. akt I C 1187/11 1. oddała apelację; 2 . przyznaje ze Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Toruniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata E. G. kwotę 60 zł (sześćdziesiąt złotych) plus 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym; 3. nie obciąża powoda kosztami procesu pozwanego za instancję odwoławczą. Przewodniczący: SSO Hanna Matuszewska (spr.) Sędziowie: SSO Katarzyna Borowy SSO Jadwiga Siedlaczek Protokolant: st. sekr. sądowy Izabela Bagińska --- STRONA 2 --- Sygn. akt VIII Ca 632/12 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy (...) wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2012 r. w sprawie z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w T. o zapłatę: - oddalił powództwo - nie obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego, - nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Toruniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata E. G. kwotę 3.690,00 zł (trzy tysiące sześćset dziewięćdziesiąt złotych) - w tym 23 % VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, - nie obciążył stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi. Sąd Rejonowy ustalił, że P. C. w Areszcie Śledczym w T. przebywał w okresie: od dnia 25 września 2008 r. do 21 października 2008 r. i od 17 grudnia 2008 r. do 10 lutego 2009 r. P. C. w trakcie osadzenia w w/w jednostce penitencjarnej przebywał w różnych celach: - w okresie od 25 września 2008 r. do 21 października 2008 r. w celi nr 209 będącej celą 5- osobową, o pow. 15 m 2 ; - w okresie od 17 grudnia 2008 r. do 6 stycznia 2009 r. w celi nr 108 będącej celą 2- osobową, o pow. 7,7 m 2 ; - w okresie od stycznia 2009 r. do 11 lutego 2009 r. w celi nr 108 będącej celą 2- osobową, o pow. 7,9 m 2 . W 2008 i 2009 r. w Areszcie Śledczym w T. utrzymywał się wysoki stopień zaludnienia i problem ten występował w jednostce od dłuższego czasu. O umieszczaniu skazanych i tymczasowo aresztowanych na czas utrzymującego się przeludnienia jednostki w warunkach, w których powierzchnia celi na 1 osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , Dyrektor Aresztu Śledczego comiesięcznie informował Sędziego Penitencjarnego w T. P. C. również był osadzony w warunkach przeludnienia. W przeludnieniu przebywał: 6 dni- w celi 209, 20 dni- w celi 108, 32 dni - w celi 306. W okresie przeludnienia podejmowano próby zminimalizowania dyskomfortu osadzonych przebywających w takich warunkach. Podejmowane były decyzje np. o dodatkowej łaźni, czy dłuższym spacerze. Stan ogólny cel w Areszcie Śledczym jest dobry i nie stwierdzano nieprawidłowości podczas przeprowadzanych kontroli, również w okresie gdy przebywał w nich P. C.. Ściany nie są zagrzybione, jest dobra wentylacja. Cele są remontowane na bieżąco. Generalnie warunki socjalno - bytowe w przedmiotowym okresie nie odbiegały od istniejących w chwili obecnej. W celach każdy osadzony ma miejsce do spania, miejsce przy stole, szafkę na żywność i skrzynkę na odzież. Nadto w każdej z cel znajduje się kącik sanitarny murowany i zamykany drzwiami. W kąciku sanitarnym jest muszla klozetowa i pojemnik na nieczystości. Umywalka jest przy kąciku na zewnątrz, dostępna jest ciepła oraz zimna woda. Wentylacja jest grawitacyjna. Oświetlenie w celach jest około 240-250 luksów. Istnieje możliwość otwierania okien. Na zewnątrz okien są zamontowane osłony z poliwęglanu z powodu bezpieczeństwa. Przepuszczalność światła jest 80%. Osadzeni raz w miesiącu otrzymują środki do utrzymania higieny tj. papier toaletowy, mydło, proszek do prania, nożyk do golenia, krem do golenia, pastę do zębów i szczoteczkę do zębów oraz pościel i ręczniki. Trzy razy dziennie otrzymują posiłki, raz dziennie odbywają się spacery i raz w tygodniu mogą korzystać z łaźni. Na prośbę osadzonego dyrektor może wyrazić zgodę na łaźnię dwa razy w tygodniu. Ponadto osadzeni otrzymują także środki do utrzymania czystości w celach. Osadzeni są zobowiązani sami sprzątać i dbać o czystość w celach. Nadto istnieje możliwość korzystania z zajęć kulturalno - oświatowych oraz uczestniczenia we mszy świętej, która odbywa się raz w tygodniu. Osadzeni mają możliwość korzystania z --- STRONA 3 --- pomocy lekarza. Każdy osadzony może zgłosić skargę wychowawcy, może zgłosić też dyrektorowi, który jest zobligowany by wizytować cele raz w miesiącu. Ponadto może zgłosić taką skargę w trakcie indywidualnych rozmów, na które zgłaszają akces sami osadzeni. P. C. podczas osadzenia w Areszcie Śledczym w T. nie składał żadnych skarg. Sąd Rejonowy oddalił wnioski pełnomocnika powoda zawarte w punkcie 2 c i punkcie 3 pisma z dnia 26 marca 2012 r. - w zakresie zobowiązania pozwanego do wskazania adresów świadków, z uwagi na to, iż to na stronie powodowej, zgodnie z art. 6 kc, ciążył obowiązek wykazania przebywania w warunkach przeludnienia. Uwzględnienie przez Sąd tych wniosków stanowiłoby przerzucenie ciężaru dowodowego na drugą stronę procesu. Sąd Rejonowy oddalił również wniosek pełnomocnika powoda o przeprowadzenie oględzin cel nr 209, 108 i 306, celem ustalenia w szczególności ich wyglądu, rozmiarów, stanu ścian, urządzeń sanitarnych, okien i wentylacji w celach, jako zbędny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Według Sądu I instancji stan cel i ich wyposażenie wynika z protokołów kontroli i wizytacji, a nadto z zeznań świadków - pracowników Aresztu Śledczego w T., którzy szczegółowo go opisali. Sąd Rejonowy wskazał, że bezspornym było, iż powód był osadzony w Areszcie Śledczym w T. w okresie: od dnia 25 września 2008 r. do 21 października 2008 r. i od 17 grudnia 2008 r. do 10 lutego 2009 r. Niekwestionowaną przez strony była również okoliczność, że w w/w okresach w Areszcie Śledczym w T. występowało zjawisko przeludnienia. Istota sporu sprowadzała się natomiast do ustalenia, czy powód przebywał w warunkach przeludnienia i jaki miało ono charakter, a nadto jakie warunki bytowo-socjalne panowały w Areszcie oraz do ustalenia kwestii, czy w związku z przebywaniem powoda w takich warunkach doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. To na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 , przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych. Natomiast rzeczą pozwanego było wykazanie, iż warunki w jednostce penitencjarnej odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, a w przypadku umieszczenia pozbawionego wolności w celi mieszkalnej o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na osadzonego - wykazanie ścisłego wypełnienia przesłanek przejściowego umieszczenia w takiej celi. W tym miejscu Sąd Rejonowy podkreślił, iż osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego. Poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej, wypełniającej zadania represyjne państwa. Realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, na którym warunki uwięzienia są „odpowiednie" i nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Wyjściowe założenie dla określenia wymaganego poziomu jest takie, by traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające i niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia. Na konkretne warunki uwięzienia składają się różne parametry, którymi między innymi jest powierzchnia pomieszczenia przypadająca na jedną osobę, dostęp światła i powietrza, infrastruktura sanitarna, warunki spania i jedzenia lub możliwość przebywania poza celą. W niektórych wypadkach ocena odpowiednich warunków wymaga uwzględnienia indywidualnych cech osadzonego, takich jak wiek lub stan zdrowia. Istotnym elementem oceny jest również czas trwania nieodpowiedniego traktowania /uchwała SN z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11/. Powód wskazywał, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w związku z osadzeniem go w celi niespełniającej norm określonych w art. 110 §2 kkw. Pozwany podkreślił, że taka sytuacja nie była przez niego zawiniona, działał zgodnie z obowiązującymi przepisami i powoływał się na treść wówczas obowiązującego art. 248 §1 kkw oraz że dochował przy jego stosowaniu wymogów proceduralnych związanych z podejmowaniem tego typu decyzji. Nadto pozwany zaprzeczył, aby powód doznał jakiejkolwiek krzywdy, uszczerbku na zdrowiu bądź zostały naruszone jego dobra osobiste. Pozwany powołał się na obowiązujące wówczas przepisy i orzecznictwo Sądu Najwyższego. --- STRONA 4 --- Sąd Rejonowy zauważył, że przepis art. 110 §2 kkw przewiduje, że na jednego skazanego powinno przypadać co najmniej 3m 2 powierzchni celi. W spornym okresie nie obowiązywały jeszcze przepisy art. 110 § 2a-2i kkw dodane na mocy ustawy z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy kodeks karny wykonawczy, która weszła w życie z dniem 6 grudnia 2009 r. /Dz. U. z 2009.190.1475/. Zasadniczą kwestią jest natomiast minimalny standard traktowania osób skazanych na karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanych wyznaczany przez szczegółowe przepisy kkw i rozporządzeń wykonawczych. Przepisy te stanowią, że skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej (art. 110 §1 kkw), powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3m 2 /art. 110 § 2 zd. 1 kkw/, cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy /art. 110 § 2 zd. 2 kkw.. W szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 /art. 248 § 1 zd. 1 kkw obowiązujący w okresie objętym sporem - uchylony na mocy w/w ustawy z 9 października 2009 r./. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2008 r. uznał, że art. 248 § 1 kkw jest niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to przepis ten utracił moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r. i pozwany mógł go stosować w okresie objętym sporem. Przepis ten stanowił lex specialis w stosunku do przepisu art. 110 § 1 k.k.w. Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11 podkreślił, że kluczem do właściwego rozstrzygnięcia kwestii wyłączenia bezprawności w poprzednim stanie prawnym, a więc na podstawie art. 110 k.k.w. w związku z obowiązującym do dnia 6 grudnia 2009 r. art. 248 k.k.w., jest prawidłowa ich wykładnia. Przekonują o tym wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, i z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, w których odczytanie tych przepisów w powiązaniu z normami konstytucyjnymi i umowami międzynarodowymi pozwoliło na nadanie im znaczenia odpowiadającego oczekiwanym standardom. Wykazanie przez pozwanego, że ograniczenie powierzchni celi mieszkalnej nastąpiło z konkretnej przyczyny o charakterze nadzwyczajnym i na krótki czas, czyli udowodnienie zaistnienia sytuacji tymczasowej o wyjątkowym charakterze, może uzasadniać uwzględnienie zarzutu wyłączenia bezprawności naruszenia. Ścisła, a nawet restrykcyjna i uwzględniająca wskazane wzorce wykładnia przepisu oraz wnikliwa ocena konkretnych okoliczności sprawy stwarzają gwarancję właściwej kwalifikacji przesłanek wyłączenia bezprawności naruszenia dóbr osobistych osoby pozbawionej wolności. Zdaniem Sądu Rejonowego w rozpoznawanej sprawie wystąpił „szczególnie uzasadniony wypadek", pozwalający na czasowe umieszczenie powoda w celi, w której na jedną osobę przypadała powierzchnia mniejsza niż 3 m 2 . Pozwany Areszt Śledczy, w odpowiedzi na pozew, wskazał jakie są przyczyny przeludnienia, co zostało poparte dokumentami. W pozwanym Areszcie przebywają osoby pozostające do dyspozycji kilku prokuratur i sądów. Stan osobowy cel bez przerwy się zmieniał. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że powód w warunkach przeludnienia przebywał łącznie 58 dni (z przerwami) i w tym czasie nie zgłaszał żadnych skarg na warunki bytowe. Dyrektor Aresztu Śledczego w T., stosownie do art. 248 §1 kkw informował sędziego penitencjarnego o podtrzymaniu decyzji o umieszczeniu skazanych i tymczasowo aresztowanych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m . Jeżeli chodzi o panujące warunki bytowe i socjalne w Areszcie Śledczym w T., to również trudno uznać, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że osadzeni mieli zapewnione środki czystości, w tym do higieny osobistej, w ilości zgodnej z przepisami prawa. Takie same uwagi należy również odnieść co do wyposażenia cel. Z zeznań świadków - pracowników Aresztu Śledczego w T. wynika, jakie są warunki socjalno - bytowe, sanitarne oraz wyposażenie cel i że zgodne są one ze standardami przewidzianymi przez przepisy kkw oraz inne przepisy wykonawcze. Także z przedstawionych przez pozwanego protokołów z kontroli i z wizytacji Aresztu Śledczego w T. przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego wynika, że warunki sanitarne w celach i całym Areszcie oraz instalacja wentylacyjna nie budzą żadnych zastrzeżeń. Warto jeszcze dodać, że niedogodności, które spotkały powoda w związku z osadzeniem, w takim samym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Warunki zaś były takie, jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja Aresztu. --- STRONA 5 --- Pamiętać przy tym należy, iż budynek Aresztu Śledczego w T. powstał w czasach, w których obwiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla osadzonych. Budynek ten został już dostosowany do standardu sanitarnego, w którym w każdej celi jest oddzielny, w pełni wentylowany węzeł sanitarny. Powód przebywał w takiej celi. Reasumując Sąd Rejonowy wskazał, że powód nie udowodnił naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności, prawa do intymności i odbywania kary pozbawienia wolności z zachowaniem zasad i warunków humanitarnych. Działanie pozwanego nie było zaś bezprawne. Pozwany udowodnił zaistnienie sytuacji tymczasowej, o wyjątkowym charakterze, dotyczącej umieszczenia powoda w celi o zaniżonej powierzchni metrażowej, co uzasadnia uwzględnienie zarzutu wyłączenia bezprawności naruszenia jego działania. Sąd I instancji w tym miejscu podkreślił, że nawet ewentualne udowodnienie tych okoliczności nie byłoby jednoznaczne z zasadnością powództwa. Zadośćuczynienie ma charakter fakultatywny („sąd może przyznać" a nie „sąd przyznaje"). Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Zadośćuczynienie zasądza się dopiero wówczas, gdy uzasadnia je stopień naruszenia. Oznacz to, że po dokonanej analizie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, sąd może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej wtedy, gdy stwierdzi - w oparciu o zobiektywizowane kryteria - że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej. Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy też przeciwnie - istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej. Przy stosowaniu omawianego przepisu bierze się pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień, rodzaj naruszonego dobra oraz niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. W każdej zatem sytuacji mimo spełnienia przesłanek ustawowych (naruszenie dóbr), żądanie zadośćuczynienia nie musi być uwzględnione (np. wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53; wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007, Nr 7-8, poz. 101; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r., I ACa 833/06, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 lipca 2008r., I ACa 1150/06, OSAW 2008 Nr 4 poz. 110). Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy powództwo oddalił. Na podstawie art. 102 kpc Sąd I instancji nie obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego uznając, że przemawia za tym sytuacja materialna powoda. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd Rejonowy orzekł na mocy § 6 pkt 5 i § 13 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) nakazując wypłacić ze Skarbu Państwa kwotę 3.690 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie za postępowanie I - instancyjne i postępowanie zażaleniowe wraz z podatkiem VAT 23 %. W oparciu o art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 roku (/Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm./ Sąd nie obciążył stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi. Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w zakresie oddalenia powództwa i zarzucił mu: - bezpodstawne uznanie, że w trakcie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności u pozwanego nie doszło do naruszenia jego godności osobistej, przy jednoczesnym ustaleniu, że powód odbywał karę pozbawienia wolności przez 58 dni w przeludnionej celi, a to bez wątpienia stanowi naruszenie godności osobistej powoda i jego prawa do odbywania kary w humanitarnych, - naruszenie art. 227 kpc i art. 232 kpc polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych wskutek bezpodstawnego oddalenia wszystkich wniosków dowodowych powoda. Wskazując na powyższe powód wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 50.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wyroku do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie wyroku w punkcie 1 i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Toruniu do ponownego rozpoznania. Powód wniósł też o zasądzenie od --- STRONA 6 --- pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania za II instancję, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, albowiem nie zostały one pokryte w całości, ani w części. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów postępowania według maksymalnej dopuszczalnej stawki. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w całości podzielił motywy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, uznając za własne ustalenia Sądu Rejonowego. Zdaniem Sądu Okręgowego wbrew stanowisku skarżącego nie dowiódł on, że w odniesieniu do jego osoby zasadne było skorzystanie z instytucji ochrony dóbr osobistych art. 24 kc. Dla oceny zasadności powództwa kluczowe znaczenie miało przesądzenie w przedmiotowej sprawie jednoczesnego zaistnienia dwóch przesłanek - bezprawnego charakteru działania pozwanego oraz wywołanego nim naruszenia dóbr osobistych powoda. W pierwszej kolejności zatem ocenić należało, czy istnieją podstawy do uznania, że pozwany działał w sposób bezprawny. Powszechnie przyjmuje się, że bezprawność powinna być traktowana w kategoriach obiektywnej (przedmiotowej) kwalifikacji czynu z punktu widzenia jego zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego (por. M. Sośniak, Bezprawność zachowania jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej za czyny niedozwolone, Kraków 1959, s. 118 i n.; A. Szpunar, Nadużycie prawa podmiotowego, Kraków 1947, s. 125). Powoduje to, że dla udzielenia ochrony nie jest konieczne wykazanie winy sprawcy czynu zagrażąjącego (lub naruszającego) cudzym dobrom osobistym, czy też nawet świadomości, wystarczy obiektywna ocena wadliwości zachowania z punktu szeroko rozumianego porządku prawnego i reguł postępowania obowiązujących w danym społeczeństwie (zob. wyr. SN z 19.7.1982 r., I CR 225/82 niepubl.; wyr. SN z 25.10.1982 r., I CR 239/82, niepubl.). Działaniem bezprawnym jest działanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, a bezprawność wyłącza działanie mające oparcie w przepisach prawa, zgodne z zasadami współżycia społecznego, działanie za zgodą pokrzywdzonego oraz w wykonywaniu prawa podmiotowego (por. wyr. SN z 4.6.2003 r., I CKN 480/01, niepubl.). Nie ulega wątpliwości, że w okresie, którego dotyczy żądanie pozwu, obowiązywał przepis art. 248 kkw (przepis ten został jako niezgodny z Konstytucją RP uchylony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 października 2009 r. - Dz.U.2009.190.1475, zmieniającej nin. ustawę z dniem 6 grudnia 2009 r.). Przepis ten stanowił, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 ; o takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego (art. 248 §1 kpc). Wprowadzał on zatem odstępstwo od zasady, że powierzchnia w celi więziennej powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Jednak zapis art. 248 kkw jednoznacznie wskazywał, że odstępstwo takie mogło mieć miejsce jedynie w wyjątkowej, szczególnie uzasadnionej sytuacji. W rozpoznawanym stanie faktycznym co prawda nie doszło do wydania wobec powoda indywidualnej decyzji o potrzebie umieszczenia go w celi, w której przypadająca na niego powierzchnia była mniejsza od 3 m 2 . Niemniej konieczność taka uzasadniona była w świetle ogólnego stanu przeludnienia w aresztach śledczych, panującego w spornym okresie w skali całego kraju oraz faktu, że do pozwanego Aresztu Śledczego trafiają osoby, będące w dyspozycji kilku prokuratur i sądów. Nie bez znaczenia pozostaje też, że pozwany podjął próbę zminimalizowania dolegliwości odczuwanych przez osadzonych z uwagi na przeludnienie w celach w ramach choćby czasowej adaptacji świetlic na cele mieszkalne (i przeniesieniu zajęć kulturalno - oświatowych do sal widzeń, czy innych pomieszczeń). W ocenie Sądu Okręgowego pozwany w sposób wystarczający wykazał uprawnienie do skorzystania wobec powoda z instytucji przewidzianej przez art. 248 kkw, przez co można uznać, że obalone zostało domniemanie bezprawności działania pozwanego. Jednak nawet przyjmując korzystnie dla powoda bezprawność działania pozwanego, to zdaniem Sądu II --- STRONA 7 --- instancji powód nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego w sposób wskazujący na potrzebę zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Przepis art. 24 kc, jak słusznie podkreślił Sąd Rejonowy, wskazuje jedynie na możliwość kompensacji szkody wskutek naruszenia dóbr osobistych przez zasądzenie odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego. Natomiast art. 24 §1 kc dotyczy przede wszystkim niemajątkowej ochrony dóbr osobistych. Powód musi wykazać, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego dobra osobistego. Dobra osobiste wymienia przykładowo art. 23 kc, przy czym orzecznictwo ustaliło istnienie również innych dóbr. Dla wykazywania zagrożenia czy naruszenia dóbr osobistych nie jest wystarczające powołanie się na bliżej niesprecyzowane naruszenie „dóbr osobistych", rozumiane jako jakaś krzywda, dyskomfort, ujemne przeżycie psychiczne. To, jakie dobro zostało naruszone, może wynikać z udowodnionych okoliczności faktycznych. Ten sam czyn może też prowadzić zresztą do naruszenia wielu dóbr osobistych. Nie ma wtedy potrzeby dokładnego wymieniania ich wszystkich, co mogłoby być niewykonalne. Dużo bardziej istotny wymiar ma ocena, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, która to ocena winna mieć charakter obiektywny. Oznacza to, że kwestia zagrożenia bądź naruszenia dóbr osobistych powinna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Abstrahuje się tu od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych względów (np. choroba psychiczna, wiek) nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innych podmiotów (por. wyr. SN z 23.5.2002 r., IV CKN 1076/00, OSN 2003, Nr 9, poz. 121; wyr. SN z 26.10.2001 r., V CKN 195/01, niepubl.; wyr. SN z 11.3.1997 r., III CKN 33/97, OSN 1997, Nr 6-7, poz. 93; wyr. SN z 5.4.2002 r., II CKN 953/00, niepubl.). Co prawda nie ulega wątpliwości, że niezapewnienie w celi powierzchni 3 m 2 na osobę z reguły w konsekwencji prowadzi do naruszenia szeroko pojętego dobra osobistego jakim jest godność człowieka. Niemniej każdorazowo przy ocenie stopnia naruszenia tej godności w kontekście zasadności żądania zadośćuczynienia, bezwzględnie należy mieć na uwadze zarówno sposób naruszenia tego dobra i intensywność czasową tych naruszeń, jak i rodzaj oraz intensywność odczuwanych w związku z powyższym dolegliwości (por. uzasadnienie wyroku SA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2010 r., I ACa 870/10, Lex nr 756731). Bezspornym w sprawie niniejszej było, że okres przebywania przez powoda w warunkach „przeludnienia" w pozwanym Areszcie Śledczym w T. wynosił łącznie 58 dni. Niezaprzecznym było jednak także, że w takich warunkach powód przebywał nie w sposób ciągły, a z przerwami. Niewątpliwie miało to wpływ na znacznie mniejszą intensywność odczuwania przez powoda dolegliwości związanych z przejściowym przebywaniem w celi o powierzchni mniejszej aniżeli 3 m 2 . Zwłaszcza, że powód wskazując podstawę żądania zadośćuczynienia, akcentował negatywne odczucia związane z szeregiem dolegliwości, które właśnie nie wynikały z konieczności przebywania w przeludnionej celi. Powód wskazywał tu głównie na znikomą ilość dostarczanych środków czystości, na zły stan urządzeń i mebli znajdujących się w celi, na nieszczelne okna, czy brak bądź niewłaściwie działającą wentylację. Tymczasem szczegółowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wspomniane przez powoda dolegliwości okazały się nieuzasadnione. W tym zakresie zeznania pracowników pozwanego Aresztu Śledczego znajdują pełne odzwierciedlenie w protokołach kontroli odbywanych w Areszcie Śledczym w spornym okresie, czyniąc bezpodstawnymi zarzuty powoda. Oczywiście wyposażenie cel odbiegało od wysokiego standardu, niemniej nie istnieją podstawy do przyjęcia, że w spornym okresie w celach, w których powód przebywał, istniały wskazywane przez niego warunki. Cele nr 209 i 306 były wyremontowane (m. in. odświeżenie ścian), na bieżąco kontrolowane było prawidłowe działanie wentylacji, okna nie były nieszczelne, a ilość środków czystości wskazywana przez powoda była dawna osadzonemu w momencie przyjmowania do pozwanego Aresztu Śledczego, co nie oznaczało, że w razie potrzeby osadzony nie dostawał potem takich środków. Znamienne jest też, że powód nie złożył w spornym okresie jakiejkolwiek skargi. W omawianym zakresie Sąd Okręgowy w całości za słuszne uznał oddalenie przez Sąd Rejonowy wniosków dowodowych powoda o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków oraz wizji lokalnej, podzielając argumentację przytoczoną przez Sąd I instancji. --- STRONA 8 --- Reasumując, mając zatem na uwadze stosunkowo niedługi czas przejściowego przebywania powoda w warunkach „przeludnienia" w celi w pozwanym Areszcie Śledczym, jak też niezasadność pozostałych dolegliwości wskazywanych przez powoda, Sąd Okręgowy podzielając w pełni wnioski Sądu Rejonowego nie znalazł podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia pieniężnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 kpc apelację oddalił oraz nie obciążył powoda kosztami postępowania za II instancję, mając na uwadze jego sytuację życiową (art. 102 kpc). O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie §19 w zw. z § 11 p. 25 i § 13 ust. 1 p. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 123 poz. 1058 ze zm).