Postanowienie VIII Ca 557/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Torun

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 557/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa Z. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zadośćuczynienie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 679/11 oddała apelację. Sygn. akt VIII Ca 557/12 UZASADNIENIE Powód Z. W. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrekcji Zakładu Karnego(...) w G. żądał zasądzenia kwoty 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych poprzez osadzenie go w Zakładzie Karnym (...) w G. w warunkach przeludnienia, niezapewnienie właściwych warunków bytowych oraz zarażeniem bakterią lamblii i helicobacter oraz i wadliwym leczeniem. Sąd Rejonowy (...) jako statio fisci oznaczył Zakład Karny (...) w G.. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. Sąd ten zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych (pkt I), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt II), opłatą do pozwu, od której uiszczenia zwolniony był Przewodniczący: SSO Hanna Matuszewska (spr.) Sędziowie: SSO Rafał Krawczyk SSO Ilona Dąbek Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Bagińska --- STRONA 2 --- powód, obciążył Skarb Państwa (pkt III) oraz nie obciążył powoda kosztami postępowania poniesionymi przez pozwanego (pkt IV). Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie objętym pozwem powód był osadzony w Zakładzie Karnym (...) w G. w następujących celach: • w okresie od 6 września 2007 r. do 14 września 2007 r. w celi o powierzchni 15,52 m 2 , w której w tym okresie przebywało 6-7 osadzonych; • w okresie od 14 września 2007 r. do 24 października 2007 r. w celi o powierzchni 14,60 m 2 , w której przebywało 6 osadzonych; • w okresie do 24 października 2007 r. do 27 grudnia 2007 r. w celi o powierzchni 14,47 m 2 , w której przebywało 5 osadzonych • w okresie od 27 grudnia 2007 r. do 18 stycznia 2008 r. w celi o powierzchni 14,46 m 2 , w której przybywało 5 osadzonych • od 18 stycznia 2008 r. do 1 października 2008 r. w celi o powierzchni 14,36 m 2 ; w której przebywało 5 osadzonych; • od 1 października 2008 r. do 7 stycznia 2009 r. w celi o powierzchni 18,99 m 2 , w której przebywało 6 osadzonych • od 7 stycznia 2009 r. do 5 maja 2009 r. w celi o powierzchni 9,13 m 2 , w której przebywało 4 osadzonych; • od 5 maja 2009 r. do 14 sierpnia 2009 r. w celi o powierzchni 14,40 m 2 , w której przebywało 5 osadzonych. • od 14 sierpnia 2009 r. do 24 września 2009 r. w celi o powierzchni 12,15 m 2 , w której przebywało 5 osadzonych, • następnie do 7 stycznia 2010 r. w celi o powierzchni 15,81 m 2 , w której przebywało 6, a nawet 7 osób; od 5 grudnia 2009 r. w tej celi nie było już przeludnienia; • od 7 stycznia 2010 r. do 1 lutego 2010 r. powód przebywał w celi o powierzchni 15,81 m 2 w której osadzone były 4 osoby • od 1 lutego 2012 r. do 15 lutego 2012 r. w celi o powierzchni 10,80 m 2; , w której przebywały łączne 3 osoby • następnie powód trafił do celi powierzchni 15,81 m 2 II, gdzie przebywał do 9 marca 2010 r., kiedy został przeniesiony na celę o powierzchni 42,33 m 2 gdzie przebywał do 19 sierpnia 2010 r., kiedy przetransportowano go do Zakładu Karnego w K.; cela ta przeznaczona jest dla 14 osadzonych, ale przez okres 28 dni od 17 do 19 osób - tak było od 19 marca do 16 kwietnia. Na dzień 5 grudnia 2009 r. i później w pozwanym zakładzie karnym nie występowało przeludnienie. Po tej dacie, poza dwiema decyzjami dotyczącymi celi nr 19, obejmującymi okres 28 dni, Dyrektor ZK (...) w G. nie wydawał decyzji o umieszczeniu powoda w przeludnionych celach. Następnie Sąd Rejonowy szczegółowo opisał warunki bytowe w pozwanym zakładzie karnym, w tym w zakresie oświetlenia poszczególnych cel, ustalając m.in. że światło wyłączane jest w celach od godz. 22:00 do 6:00. Sąd ustalił też, że cele w pozwanym zakładzie karnym są nagminnie niszczone przez osadzonych, a ich remonty odbywają się sukcesywnie, zależnie od stopnia zniszczenia i stanu finansowego; osadzeni mają dostęp w celach do zimnej wody, raz w tygodniu jest zapewniona ciepła kąpiel w łaźni; raz w miesiącu wydawane są środki sanitarne do czyszczenia umywalek i WC, a na prośbę skazanych są wydawane dodatkowe. Odnośnie do stanu zdrowia powoda, Sąd Rejonowy ustalił, że w grudniu 2008 r. wykryto u niego kamicę nerkową; w 2009 r. powód zgłaszał dolegliwości żołądkowe, w związku z czym 4 czerwca 2009 r. wykonano badanie gastroskopijne, które wykryło u niego bakterię helikobakter, zaczerwienienie błony śluzowej żołądka oraz nadżerkę dwunastnicy. Nadto wykryto u niego cysty (przetrwalniki) lamblii. Zakażenie lambliozą odbywa się przez przewód pokarmowy, jest to choroba brudnych --- STRONA 3 --- rąk, występuje powszechnie, np. u dzieci. W związku z tymi dolegliwościami powód otrzymywał odpowiednie leki. Podczas pobytu w zakładzie karnym, powód otrzymywał dietę lekkostrawną. W sierpniu 2010 r. poza tym zakładem wstrzymano dietę. W badaniu kontrolnym po leczeniu nie stwierdzono u powoda bakterii lamblii. Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy wskazał, że przed 5 grudnia 2009 r. art. 248 § 1 k.k.w. pozwalał na umieszczenie skazanego w celi, w której powierzchnia na 1 osobę była niższa od 3 m 2 . Od 6 grudnia 2009 r. możliwość umieszczenia skazanego w takich warunkach regulowana jest przez art. 110 § 2a - § 2e i §2 h i 2i k.k.w. i wymaga wydania decyzji dyrektora zakładu karnego. W odniesieniu do powoda decyzja taka została wydana 2 razy, a łączny czas osadzenia powoda w celi poniżej 3 m kw. nie przekroczył 28 dni. W okresie osadzenia powoda po 6 grudnia 2009 r. o bezprawności w tym zakresie nie można więc mówić. Jeśli chodzi o okres sprzed nowelizacji k.k.w., to powód wykazał, że przebywał w przeludnionych celach od 6 września 2007 r. do 1 października 2008 r., a następnie od 7 stycznia 2009 r. do 5 grudnia 2009 r. Zarazem okres przed 4 listopada 2008 r. (3 lata przed wniesieniem pozwu) Sąd Rejonowy uznał za objęty przedawnieniem na podstawie art. 442 1 § 1 k.c. Jak wskazał Sąd a quo, osadzenie w przeludnionej celi może naruszać dobra osobiste skazanych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. W sprawie niniejszej minimalny ustawowy standard nie był wobec powoda zachowany w okresie od 6 września 2007 r. do 1 października 2008 r., a następnie od 7 stycznia 2009 r. do 5 grudnia 2009 r. Sąd przywołał stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, że sam fakt występowania zjawiska skrajnego braku przestrzeni w celi mieszkalnej jest przesłanką do stwierdzenia poniżającego traktowania osadzonego tylko wówczas, jeśli osadzony przebywał w celi, której powierzchnia, przypadająca na jednego więźnia była mniejsza niż 3 m 2 . Natomiast w sprawach, w których brak przestrzeni nie był tak rażący, dla oceny naruszenia dóbr osobistych osadzonych Trybunał brał pod uwagę inne czynniki wpływające na warunki osadzenia, takie jak: odpowiednie warunki higieny, dostęp do naturalnego światła, właściwa wentylacja, możliwość skorzystania z toalety w warunkach zapewniających poszanowanie prywatności. W niniejszej sprawie powód powoływał się wprawdzie na owe ,,inne czynniki", które mogłyby mieć wpływ na naruszenie jego dóbr osobistych, ale w ocenie Sądu I instancji ich nie wykazał. W konsekwencji roszczenie powoda Sąd ten ocenił wyłącznie w związku z przekroczeniem normatywu powierzchni na jednego skazanego - 3 m 2 w okresie od 7 stycznia 2009 r. do 5 grudnia 2009 r. (nieobjętego przedawnieniem). Zdaniem Sądu Rejonowego, osadzenie powoda w takich warunkach stanowiło naruszenie art. 248 § 1 k.k.w., który pozwalał umieścić skazanego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na jedną osobę, ale tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach i jedynie na czas określony. W realiach sprawy pozwany nie wykazał wystąpienia takiego szczególnego wypadku. Sąd Rejonowy zaznaczył, że okres pobytu powoda w przeludnionej celi przed 5 grudnia 2009 r. był dosyć długi, co świadczy o dużym poziomie uciążliwości, nawet jeśli weźmie się pod uwagę, że w tym czasie powód częściowo pracował, a więc nie przebywał w przeludnionej celi cały czas. Sąd stwierdził też, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy do dóbr osobistych podlegających ochronie, a wymóg zapewnienia przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego. W ocenie Sądu orzekającego 11-miesięczny okres pobytu powoda w przeludnionych celach w okresie od 7 stycznia 2009 r. do 5 grudnia 2009 r. uzasadnia przyjęcie, że doszło do naruszenia jego dobra osobistego. Ustalając wysokość zadośćuczynienia, Sąd I instancji odwołał się do kryteriów ukształtowanych w orzecznictwie. Wskazał, że zadośćuczynienie nie może zmierzać do bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego, nie może też być symboliczne, uznając za adekwatną kwotę 2000 zł. Dalej idące żądanie powoda Sąd Rejonowy ocenił jako nieuzasadnione i wygórowane, m.in. ze względu na niewykazanie dodatkowych przesłanek, które świadczyłyby o dodatkowych dolegliwościach powoda w związku z osadzeniem w przeludnionych celach (brak higieny, brudne ściany, niewłaściwe oświetlenie, itp.) oraz częściowym przedawnieniem roszczenia. Jako podstawę orzeczenia w pkt. III Sąd podał art. 113 ust. 1-2 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zaś pkt IV - art. 102 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w zakresie pkt I, III i IV oraz zarzucając: --- STRONA 4 --- 1. naruszenie prawa materialnego - art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że przebywanie powoda w celi o powierzchni mniejszej niż normatywna jest równoznaczne z naruszeniem dóbr osobistych i powstaniem krzywdy, wymagającej zadośćuczynienia w formie finansowej, 2. udzielenie ochrony prawnej na podstawie przepisów k.c. wobec braku przesłanki bezprawności naruszenia dóbr osobistych 3. naruszenie art. 248 § 21 k.k.w. w zw. z art. 110 k.k.w. poprzez błędną wykładnię i ustalenie bezprawności działania pozwanego, mimo że czasowe osadzenie powoda w warunkach przeludnienia pozwanego było w pełni zgodne z wymienionym przepisami (w brzmieniu sprzed 6 grudnia 2009 r.) a także akceptowane przez nadzór sprawowany poprzez sąd penitencjarny w T. 4. naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 448 k.c. przez zasądzenie zadośćuczynienia mimo niewskazania przez powoda doznania jakiejkolwiek krzywdy w związku z czasowych przeludnieniem w celach, w jakich było osadzony 5. naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że zachodziła szczególnie uzasadniona okoliczność przemawiająca za nieobciążaniem kosztami strony przegrywającej proces (w zakresie, w jakim powództwo zostało oddalone). Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania za obie instancje. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd drugiej instancji, jako sąd merytoryczny, ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału, oraz dokonania jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji dowodów. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie dostrzega jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, które są w pełni prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w należycie ocenionym materiale dowodowym. Ustalenia te oraz ich prawną ocenę Sąd Okręgowy podziela, przyjmując je za swoje i czyniąc je podstawą własnego rozstrzygnięcia. W związku z tym nie zachodzi konieczność ich przytaczania w tym miejscu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97, OSNAPiUS z 1998 r. nr 3 poz. 104 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998r., I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r. nr 24 poz. 776). Przyjmując ustalenia te za punkt wyjścia, rozważania należy ograniczyć do okresu od 7 stycznia 2009 r. do 5 grudnia 2009 r. W tych granicach czasowych osadzenie powoda w warunkach niezapewniających minimalnej powierzchni 3 m kw. na osobę przedstawiało się następująco: - od 7 styczna 2009 do 5 maja 2009 r. w celi o pow. 9,13 m kw. przebywało 4 osadzonych, a więc na 1 osobę przypadała powierzchnia 2,28 m kw. -od 5 maja 2009 do 14 sierpnia 2009 r. - w celi o pow. 14,40 m kw. przebywało 5 osadzonych, zatem na 1 osobę przypadało 2,28 m kw. - od 14 sierpnia 2009 do 24 września 2009 r. w celi o powierzchni 12,15 m kw. przebywało 5 osadzonych, zatem na 1 osobę przypadało 2,43 m kw. --- STRONA 5 --- - od 24 września do 5 grudnia 2009 r. w celi o powierzchni 15,81 m kw. przebywało 6 do 7 osób, zatem na 1 osobę przypadało od 2,64 a nawet 2,26 m kw. Najdalej idący zarzut apelacji sprowadza się do oceny, czy osadzenie powoda w takich warunkach było bezprawne. Stan prawny w okresie przed 6 grudnia 2009 r. normował art. 248 § 1 k.k.w., zgodnie z którym dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 ; o takim umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Regulacja ta została uznana za niezgodną z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. SK 25/07 (Dz.U. Nr 96 poz. 620), jednak Trybunał orzekł odroczenie utraty mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy od daty publikacji tj. do 6 grudnia 2009 r. W rezultacie, osadzenie powoda w przeludnionych celach podlega ocenie z uwzględnieniem mocy wiążącej art. 248 § 1 k.k.w. Nie budzi wątpliwości, na co już zwrócił uwagę Sąd Rejonowy, że przepis ten jako ograniczający prawa jednostki ma charakter wyjątkowy, w związku z czym podlega wykładni restryktywnej (exceptiones non sunt extendedae). Z tego względu, zgodnie z ugruntowanym poglądem, do uzasadnionych przypadków, stanowiących w myśl art. 248 § 1 k.k.w. podstawę do ograniczenia powierzchni na jednego osadzonego, zaliczyć można tylko nadzwyczajne, nietypowe sytuacje np. nagły wzrost przestępstw i wyroków skazujących na bezwzględne kary izolacyjne, wprowadzenie stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, wystąpienie stanu epidemii lub zagrożenia epidemiologicznego w zakładzie karnym. Do stwierdzenia wystąpienia „szczególnie uzasadnionego wypadku" dalece niewystarczające jest powołanie się na istniejący w kraju stan przeludnienia zakładów karnych (por. przywołany przez Sąd I instancji wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r. II CSK 486/2009, Lex Polonica nr 2300362). Stan taki wynikał zasadniczo z braku odpowiedniej infrastruktury zakładów karnych, u którego podstaw leżało w głównej mierze niedofinansowanie systemu więziennictwa. Wzrost liczby orzekanych kar pozbawienia wolności nie miał charakteru nagłego czy skokowego, był raczej sukcesywny, prowadząc konsekwentnie do przeludnienia więzień. Nie można zatem uznać, że w rachubę wchodziła nadzwyczajna, szczególna sytuacja, uprawniająca do okresowego obniżenia normatywu powierzchniowego w celach. Postępowania pozwanego polegającego na "zagęszczeniu" cel nie legalizowało dopełnienie formalnego obowiązku systematycznego informowania właściwego sędziego penitencjarnego o zastosowaniu art. 248 § 1 k.k.w. oraz aprobowanie przez niego sytuacji w ramach nadzoru penitencjarnego. Dopuszczalność zastosowania art. 248 § 1 k.k.w. zależała wyłącznie od wystąpienia szczególnego wypadku objętego hipotezą tego przepisu i tylko z tego punktu widzenia Sąd ocenia zgodność z prawem działania pozwanego. Bezpodstawny jest przy tym zarzut apelującego, iż Sąd I instancji wkroczył w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego, traktując przepis art. 248 k.k.w. jako niebyły jeszcze przed określoną przez TK datą utraty jego mocy obowiązującej tj. 6 grudnia 2009 r. Z motywów zaskarżonego wyroku wynika jasno, że Sąd Rejonowy - w okresie przed 6 grudnia 2009 r. - oceny stanu faktycznego dokonał właśnie przez pryzmat tego przepisu. Należy więc stwierdzić, że doszło zatem do nadużycia w stosunku do powoda wyjątkowej regulacji, co jest równoznaczne z uznaniem, że umieszczenie go w analizowanym okresie w warunkach niespełniających wymogu 3 m kw. na osobę było bezprawne. Bezprawność działania pozwanego wynikała nie tylko z naruszenia art. 248 § 1 k.k.w. ale także norm prawa międzynarodowego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i 169) oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284) każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40 i 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego (tak np. przywołane już przez Sąd meriti wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, OSNC 2008 nr 1 poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, OSNC ZD z 2008 nr 3 poz. 75). Europejski Trybunał Praw Człowieka na kanwie analogicznych do niniejszej sprawy stanów faktycznych uznawał, że wszystkie sytuacje, w których osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m 2 będą traktowane jako wskazanie (istnienie uzasadnionej przesłanki), że art. 3 tej Konwencji został naruszony. --- STRONA 6 --- Po przesądzeniu bezprawności postępowania pozwanego ustalenia wymaga, czy w świetle wskazanych okoliczności sprawy było ono równoznaczne z naruszeniem dóbr osobistych powoda. Pozwany zarzucał w tym kontekście, że powód nie doznał wskutek przebywania w przeludnionej celi jakichkolwiek dolegliwości fizycznych lub cierpień psychicznych, ani nie udowodnił adekwatnego związku przyczynowego między działaniem pozwanego a doznaną krzywdą. W ocenie Sądu Okręgowego, te aspekty sprawy nie budzą wątpliwości i należy je przyjąć za ustalone już prima facie. Oczywistym jest, że osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego, a poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej. Realizacja kary pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem takiego poziomu, na którym warunki uwięzienia nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. (uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r. III CZP 25/11,OSNC 2012/2/15, ). Punktem zaś wyjścia dla określenia tego poziomu jest założenie, by traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające czy niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia. Kara tego rodzaju zakłada uciążliwość wynikającą z samej izolacji i ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu, zarazem jednak traktowanie osoby skazanej musi uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb (por. uzasadnienie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. SK 25/07). W praktyce sądowej dominuje kumulatywne podejście oceny warunków kary pozbawienia kary, nakazujące uwzględniać wszystkie parametry, w tym także czasu przebywania w takich warunkach. W orzecznictwie sądów apelacyjnych ukształtował się nurt, zgodnie z którym samo przeludnienie w celi, któremu nie towarzyszyły inne dolegliwości wykraczające poza konieczne elementy związane z pobawieniem wolności, i które nie trwało nadmiernie długo, nie jest wystarczające do uznania, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych osób osadzonych (niepublikowane wyroki Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2009 r., I ACa 740/09 i z dnia 5 sierpnia 2010 r., I ACa 508/10, oraz wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2010 r., VI ACa 612/09, z dnia 19 października 2010 r., VI ACa 204/10, i z dnia 2 lutego 2011 r., VI ACa 811/10, cyt. za uzasadnieniem uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC z 2012 nr 2 poz. 15). Przyjmując ten punkt widzenia, należy stwierdzić, że - wbrew temu co twierdzi skarżący - nieudowodnienie innych płaszczyzn bezprawnego postępowania pozwanego (w zakresie warunków sanitarnych czy właściwej opieki medycznej) nie wyklucza uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych osoby osadzonej. Zdaniem Sądu Okręgowego nie da się zaprzeczyć, że wielomiesięczny, bez mała roczny okres osadzenia poniżej minimalnego standardu powierzchni 3 m 2 , przekracza uciążliwość związaną z samą istotą kary pozbawienia wolności. Odnotować należy, że polski normatyw należy do najniższych w europejskim kręgu cywilizacyjnym - dla przykładu wynosi on: w Austrii - 6 m 2 ' w Belgii - 9 m 2 , w Czechach - 3,5 m 2 , w Danii - 6-7 m 2 , w Finlandii - 7 m 2 , w Grecji - 10 m 2 ' w Hiszpanii - 6 m 2 , w Holandii - 10 m 2 , w Irlandii - 6-10 m 2 , w Islandii - 6-10 m 2 , w Niemczech - 7 m 2 , w Turcji - 8-9 m 2 , we Włoszech - 9 m 2 , w Rumunii - 6 m 2 , w Chorwacji - 8 m 2 , w Bułgarii - 6 m 2 (z uzasadnienia wyroku TK w sprawie SK 25/07), zatem każde odstępstwo od tego minimum należy oceniać jako naruszające prawo osadzonego do godnych warunków odbywania kary. Dolegliwość ta jest proporcjonalna do okresu osadzenia w niewłaściwych warunkach, który w przypadku powoda był relatywnie długi, skoro trwał niemal przez rok. Z porównania powierzchni poszczególnych cel, w których przebywał powód, i liczby osadzonych osób wynika, że w początkowym okresie tj. od 7 styczna 2009 do 5 maja 2009 r. na jednego osadzonego przypadało 2,28 m kw., a od 24 września do 5 grudnia 2009 r. - 2,64 a nawet 2,26 m kw. Nastąpiło zatem rażące, bo okresowo aż od 25% odejście od obowiązującego normatywu. Zgromadzenie kilku mężczyzn przez długi okres na niewielkiej powierzchni, w obiektywnie rzecz ujmując - niskim standarcie sanitarnym, z ograniczonym dostępem do środków czystości, z możliwością kąpieli raz w tygodniu, należy uznać za warunki urągające ludzkiej godności. Oceny powyższej nie zmieniają podjęte przez pozwanego próby zminimalizowania dolegliwości wynikających z zagęszczenia cel tj. przyznanie osadzonym dodatkowego spaceru, organizacja zajęć sportowych i rekreacyjnych, czy wreszcie powołany w apelacji fakt zapewnienia opieki medycznej. Działania te mieściły się bowiem w ramach obowiązków pozwanego. W konkluzji stwierdzić należy, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda i wyrządzenia mu krzywdy, co rodzi jego prawo do rekompensaty. Odnotować wypada pogląd Sądu Najwyższego, w którym Sąd orzekający przyjmuje za własny, iż --- STRONA 7 --- użyte w art. 448 k.c. sformułowanie "sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę" nie oznacza fakultatywności przyznania tego zadośćuczynienia; jeśli sąd stwierdzi, że krzywda została wyrządzona przez naruszenie dobra osobistego, to powinien określić jej rozmiar i skutki, ustalić, czy możliwe jest jej naprawienie w drodze niepieniężnej oraz czy zachodzi potrzeba naprawienia jej w drodze zadośćuczynienia pieniężnego. W takim wypadku jest obowiązany określić kwotę, która byłaby w tym zakresie odpowiednia (wyrok SN z dnia 19 października 2011 r., II CSK 721/10, Lex nr 1102655 ) Dokonana przez Sąd a quo ocena przesłanek kształtujących wysokość zadośćuczynienia nie wzbudza żadnych zastrzeżeń. Przepis art. 448 k.c. nie określa precyzyjnych kryteriów szacowania wysokości zadośćuczynienia. Kryteria wypracowało orzecznictwo, ale nadal są one nieostre, zatem wysokość zadośćuczynienia pozostawiona jest ostatecznie władzy dyskrecjonalnej sądu. Uznaniowa decyzja sędziowska musi znajdować oparcie w realiach konkretnej sprawy. In concreto Sąd Okręgowy podziela konstatację, że kwota 2000 zł jest uzasadniona okolicznościami, w szczególności rodzajem naruszonego dobra i długotrwałością naruszenia. W optymalny sposób realizuje też funkcję zadośćuczynienia, zapewniając jego kompensacyjny charakter, gdyż zasądzona kwota przedstawia odczuwalną wartość ekonomiczną, zarazem jednak nie jest wartością nadmierną w stosunku do doznanej przez powoda krzywdy. W świetle powyższych rozważań zaskarżony wyrok w sferze merytorycznej nie nasuwa jakichkolwiek zastrzeżeń, zaś zarzuty podniesione w apelacji uznać należało za nieuzasadnione. Za zasadne należy uznać także oparcie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu na zasadzie słuszności (art. 102 k.p.c.). Bez wątpienia wprawdzie trafny jest argument skarżącego o nieracjonalnym wygórowaniu roszczenia powoda, jednak zdaniem Sądu Okręgowego, istnieją poważne względy przemawiające za zastosowaniem wobec powoda przywileju w postaci nieobciążenia go kosztami procesu. Trzeba mieć na uwadze, po pierwsze, że powód wygrał sprawę co do zasady. Po drugie, obciążenie go częścią kosztów procesu, stosownie do wyniku sporu, prowadziłoby do iluzoryczności zapadłego wobec niego wyroku. Koszty obciążające powoda przekraczałyby bowiem wartość zadośćuczynienia, zważywszy dodatkowo że w rachubę wchodzi odpowiedzialność Państwa, obciążenie zatem powoda tymi kosztami jawiłoby się jako niesłuszne. Z podanych względów apelacja została oddalona (art. 385 k.p.c.).