Wyrok VIII Ca 533/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Torun

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 533/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa T. N. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w T. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 22 lipca 2011 r. sygn. akt I C 1598/09 1 . oddała apelację; 2 . zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w T. na rzecz powoda T. N. (1) kwotę 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) plus 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu za instancję odwoławczą. Przewodniczący - Sędzia: SSO Włodzimierz Jasiński (spr.) Sędziowie: SSO Rafał Krawczyk SSO Jadwiga Siedlaczek Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Bagińska --- STRONA 2 --- VIII Ca 533/11 UZASADNIENIE Powód T. N. (1) wniósł o zasadzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w T. kwoty 8.000 zł tytułem odszkodowania oraz 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za przebywanie w warunkach niezgodnych z zasadami i normami przewidzianymi w prawie budowlanym wskazując ,że w okresie od 13 marca 2003 roku do 13 marca 2007 roku odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach w których na 1 więźnia przypadało mniej niż 3 m kwadratowe powierzchni w celi bez odpowiedniej wentylacji , sanitariatów i dostępu do światła. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zaprzeczając aby powód doznał w trakcie aresztowania krzywdy bądź uszczerbku na zdrowiu. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2011 roku Sąd Rejonowy w T. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.000 zł i oddalił powództwo w pozostałej części , a także rozstrzygnął także o kosztach postępowania. Wydając powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji ustalił , że powód w okresie od 13 marca 2003 roku do 13 marca 2007 roku oraz od 16 września 2008 roku do 15 stycznia 2009 roku i od 26 marca 2010 roku do 5 maja 2010 roku odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Areszcie Śledczym w T. będąc osadzonym w celi nr 304. W czasie odbywania kary przebywali z powodem okresowo inni współwięźniowie : K. R. , R. P. , T. P. , K. G. , M. C. i M. K.. Cela nr 304 znajduje się na 3 piętrze aresztu i liczy 15,50 m 2 powierzchni jako cela pięcioosobowa. W areszcie utrzymywał się jednak wysoki stopień zaludnienia powodujący , iż na 1 więźnia przypadało mniej niż 3 m 2 o czym Dyrektor pozwanej placówki informował Sąd Penitencjarny. Cela nr 304 była w okresie osadzenia powoda przeludniona. osadzonych w niej było 6-7 osób co dawało odpowiednio powierzchnie na jednego osadzonego od 2,58 m 2 do 2,21 m 2 . Ogólny stan cel był dobry i nie stwierdzono nieprawidłowości dotyczących sanitariatów i wentylacji. Cele wyposażone były w łóżka piętrowe, krzesła dla osadzonych , stół i wydzielone miejsce w szafce. Więźniowie mogli korzystać z zajęć kulturalno - oświatowych , biblioteki , pomocy lekarza oraz praktyk religijnych. Oświetlenie celi stanowiła lampy częściowo niesprawne oraz światło naturalne dobiegające z zakratowanych okien na których zasmołowano dodatkowo siatki i blindy. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Rejonowy ocenił ustalony przez siebie stan faktyczny w oparciu o zeznania świadków ,uznając je za wiarygodne w części odnoszącej się do zeznań współosadzonych. Odmówił natomiast wiarygodności zeznań funkcjonariuszy nadzorujących osadzonych , które odbiegały znacząco od opisu miejsca pobytu powoda wskazanych przez współosadzonych. To pozwoliło Sądowi Rejonowemu przyjąć za udowodniony fakt przebywania przez powoda w celi przeludnionej przez okres wskazany w pozwie. Już tylko ta okoliczność z kolei pozwoliła temuż Sądowi na przyjęcie odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. jako naruszającą jego dobra osobiste . Rozważając bowiem kwestie istoty pozbawienia wolności Sąd Rejonowy bardzo głęboko odwołał się do humanitarnych zasad jej odbywania powołując się min. na przepis art. 5 Powszechnej Deklaracji Praw człowieka oraz art. 40 Konstytucji RP , które regulują kwestię właściwego sposobu traktowania więźnia - tj. humanitarnego przebywania w areszcie, odpowiadający godności człowieka . Na tym też tle Sąd Rejonowy uznał ,że odbywanie przez powoda kary pozbawienia wolności w celi przeludnionej narusza jego godność i zasady humanitarnego odbywania tej kary i zasądził w rezultacie kwotę 1.000 zł wobec żądanej zapłaty kwoty 20.000 zł. jako rekompensującej symbolicznie satysfakcji powoda za powstałe niedogodności w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy oddalił natomiast żądanie w zakresie żądanej równolegle zapłaty odszkodowania podnosząc , iż powód nie wykazał przede wszystkim powstania szkody , odwołując się w swoich rozważaniach do kwestii zasad obowiązujących przy dowodzeniu powstaniu szkody oraz związku przyczynowo - skutkowym ją wywołującym. W apelacji od powyższego orzeczenia w części zasądzającej kwotę 1.000 zł wnoszący ją pozwany Skarb Państwa zarzucił naruszenie przepisów : art. 110 § 2 zd. 1 kkw oraz art. 248 § 1 kkw w brzmieniu obowiązującym przed 6 grudnia 2009 roku poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęci , iż pozwany nie był uprawniony do osadzenia powoda w warunkach w których nie miał --- STRONA 3 --- on zagwarantowanego metrażu 3 m 2 powierzchni celi oraz na przyjęciu ,że pozwany nadużywał prawa przysługującego mu z art. 248 §1 kkw; art. 417 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nie uwzględnieniu winy jako przesłanki uzasadniającej odpowiedzialność pozwanego i przyjęciu ,że pozwany ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka; art. 24 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nie uwzględnieniu okoliczności wyłączających bezprawność działania pozwanego , a tym samym uznanie , iż postępowanie pozwanego było bezprawne; art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie ; art. 442 k.c. poprzez jego niezastosowanie i tym samym orzekanie co do roszczenia , które uległo przedawnieniu ; art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej oceny dowodów , które skutkowało nieprawidłowymi ustaleniami w zakresie faktycznych warunków w jakich powód był osadzony w tym warunków przeludnienia art. 321 § 1 k.p.c. . poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wyrokowaniu co do przedmiotu , który nie był objęty zadaniem pozwu tj. co do okresu po 15 stycznia 2010 roku art. 207 § 3 k.p.c. polegające na dopuszczeniu dowodu z zeznań M. K. art. 328 § 2 k.p.c. poprzez jego nie zastosowanie co skutkowało tym ,ze uzasadnienie wyroku nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej w zakresie przedawnionego roszczenia ; art. 98 k.p.c. poprzez jego nie zastosowanie art. 102 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu , iż w sprawie zachodzi szczególny przypadek z uwagi na stan materialny powoda i wskazując na powyższe zarzuty wniósł o : zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 poprzez oddalenie powództwa i w punkcie 3 poprzez jego zmianę i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył co następuje : Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są trafne i znajdują swoje odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym , stąd też Sąd Okręgowy przyjmuje je w dalszej części swoich rozważań za własne. W świetle powyższego przede wszystkim nie trafny okazał się zarzut sformułowany zwłaszcza w punkcie „f' apelacji , a odnoszący się do nieprawidłowych ustaleń sądu pierwszej instancji w zakresie faktycznych warunków w jakich przebywał powód w pozwanym areszcie. Otóż podważane wiarygodności zeznań świadków , na których oparł swoje ustalenia Sąd pierwszej instancji przez apelującego jest w ocenie Sądu Okręgowego nie przekonujące i w istocie gołosłowne. Ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie nie przekraczały bowiem zasady swobodnej oceny tych zeznań , której jednocześnie nie sposób zarzucić jakiejkolwiek dowolności. Sąd pierwszej instancji wskazując na zeznania świadków : K. R. , R. P. , T. P., M. C. czy wreszcie M. K. bardzo starannie argumentował dlaczego dał wiarę tym zeznaniom oraz dlaczego jednocześnie odmówił wiary zeznaniom pozostałych świadków - pracowników aresztu : L. L. i J. K.. Trudno jest bowiem nie zgodzić się z przyjętą przez ten Sąd argumentacją, zwłaszcza, jeśli jak zauważył to słusznie Sąd Rejonowy relacja obu grup świadków odbiegała znacznie od siebie co do oceny warunków przeludnienia celi. Dając w tej sytuacji wiarę zeznaniom wskazanych świadków Sąd Rejonowy słusznie ocenił je za bardziej wiarygodne wobec zeznań pracowników wręcz idealizujących warunki pobytowe w celi. Trzeba przy tym zauważyć ,że o ile świadkowie wskazani przez pozwany Skarb Państwa reprezentowali go --- STRONA 4 --- jako jego funkcjonariusze , to zeznający świadkowie wskazani przez powoda byli całkowicie obcy i nie związani ze sprawą. Ponadto sam pozwany przyznał , że zgłaszał warunki przeludnienia Sądowi Penitencjarnemu , co tylko utwierdza w przekonaniu , iż wersja prezentowana przez powoda jest bardziej wiarygodna i ostatecznie prawdziwa. Trudno w tym miejscu zgodzić się również z tym aby Sąd Rejonowy naruszył przepis art. 207 § 3 k.p.c. przy przesłuchaniu świadka M. K. ( punkt h apelacji) . Nawet bowiem jeśli doszło do przekroczenia terminu w jakim zeznania tego świadka zostały wskazane jako dowód w sprawie , to i tak nie zostało zgłoszone przez pozwanego w trybie art. 162 k.p.c. zastrzeżenie co do ewentualnego uchybienia przepisom postępowania w tym względzie - wide: protokół rozprawy k. 522 , a już tylko ta okoliczność wyłącza w ogóle możliwość powołania się na to uchybienie w trakcie dalszego procedowania tym w zarzutach apelacji. Przechodząc z kolei do zarzutów oscylujących wokół naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie wskazanym w apelacji punkty od a do e to przede wszystkim uszło uwadze apelującego , iż zgodnie z utrwalonym i najnowszym orzecznictwem Sądu Najwyższego - por. uchwałę 7 sędziów tego sądu z 18 października 2011 roku ( III CZP 25/11) możliwość przyznania zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wyrządzona osadzonemu z powodu zbyt ciasnej celi na podstawie art. 448 k.c. nie zależy w ogóle od zawinienia ( odpowiedzialności Skarbu Państwa). Podzielając powyższy pogląd i mając także na uwadze jego rangę ( uchwałę 7 sędziów) , zarzut apelującej podnoszony w punkcie b apelacji należało uznać z gruntu za chybiony. Brak winy nie jest bowiem podstawą braku odpowiedzialności Skarbu Państwa za doznaną szkodę osadzonego w warunkach celi przeludnionej i pogląd ten Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie przyjmuje za aktualny. Nie sposób także jest się zgodzić z zarzutem braku bezprawności pozwanego jako podstawy braku jego odpowiedzialności za przebywanie przez osadzonego w celi przeludnionej - punkt a i c apelacji. Otóż jak wskazał w tym samym powołanym powyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 ma osobę może być wystarczająca przesłanką stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych w rozumieniu przepisu art. 23 k.c. i 24 k.c. Jedynie na marginesie dodać należy , iż wprawdzie doszło do nowelizacji przepisu art. 110 kkw i art. 248 kkw( ten ostatni został skreślony) to jednak zawsze zarówno przed jak i po nowelizacji tych przepisów wbrew temu co podnosi apelujący obowiązywała zasada przewidująca umieszczenie osadzonego w celi nie mniejszej niż 3 m 2 przypadające na 1 osadzonego. Trzeba w tym miejscu w ocenie Sądu Okręgowego bardzo mocno podkreślić i zaakcentować , iż odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa nawet bez winy za powstałą sytuację ,a więc nawet warunkach przewidujących możliwość czasową pobytu w celi poniżej 3 m 2 na osadzonego i tak skutkowałaby odpowiedzialnością za zaistniałą sytuację ocenianą ostatecznie jako naruszenie dobra osobistego osadzonego. Jeśli się przy tym zważy , iż udowodniony pobyt powoda w celi przeludnionej trwał bardziej dłuższy niż krótszy okres czasu ( około 3 lat) to trudno ocenić ten przypadek jako jednostkowy i podlegający ocenie normatywnej nieistniejącego już przepisu art. 248 kkw i znowelizowanego przepisu art. 110 kkw. Sąd Okręgowy przyjmuje przy tym w pełni argumentacje Sądu pierwszej instancji odwołującą się do zasad odbywania kary pobawienia wolności jaką przytoczył tenże Sąd nawiązując do wykładni przepisu art. 40 Konstytucji RP oraz art. 5 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. W tym kontekście za zupełnie chybiony pozostaje zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 5 k.c. ( punkt d apelacji). Trudno bowiem byłoby zastosować tenże przepis do zaistniałej w przedmiotowej sprawie sytuacji w której do nie kto inny jak pozwany Skarb Państwa dysponujący atrybutem imperatora zachował się ostatecznie w stosunku do powoda wbrew nakazom humanitarnego traktowania więźnia - niehumanitarnie umieszczając go w celi przeludnionej i to przez dłuższy okres czasu. Przywołana w tym miejscu argumentacja apelującego , odwołująca się do ponoszenia kosztów wypłaty zadośćuczynienia obciążającego społeczeństwo wydaje się niezrozumieniem istoty i egzegezy kary pozbawienia wolności oraz przede wszystkim zasad jej odbywania ( wykonania) o czym szerzej uzasadnia Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu. Odnosząc się z kolei do zarzutu przedawnienia roszczenia jak i orzekania ponad żądanie , a także braku wskazania podstawy prawnej w zakresie przedawnienia ( pkt e, g , i apelacji ) to należy wskazać , iż wbrew temu co podnosi apelujący nie doszło do ich naruszenia. Sąd Rejonowy zasądził bowiem w istocie zadośćuczynienie odnosząc wysokość jego kwotę do okresu pobytu powoda w celi przeludnionej licząc od chwili umieszczenia powoda w takiej celi przeludnionej , jak i za okres po wniesienia pozwu, co wynika jednoznacznie z uzasadnienia Sądu wide k. 606. Wprawdzie trudno jest ocenić w jaki sposób Sąd ustalił kwotę 1.000 zł zadośćuczynienia ( jaka miara posłużył się przy wyliczeniu tej kwoty) lecz zgodzić się należy z jego końcowym wnioskiem , że jest to kwota bardziej symboliczna , aniżeli oddająca w pełni zadośćuczynienie za doznaną przez powoda krzywdę ( wobec żądanej kwoty 20.000 zł). Ustalenie przy tym , czy kwota ta obejmuje pobyt powoda już po --- STRONA 5 --- wniesieniu pozwu czy też jedynie okres do jego wniesienia jest w tej sytuacji bez wpływu na końcowe rozstrzygnięcie , które mieści się przecież w granicach żądania pozwu i trudno ocenić rozstrzygniecie zasądzające przedmiotową kwotę jako wychodzące ponad żądanie. Zasadą jest bowiem przy zasądzaniu zadośćuczynienia za doznana krzywdę , iż za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjmuje się stan według chwili wydania wyroku. Podstawą zasadzenia przywołaną przez Sąd Rejonowy był art. 448 k.c. Wprawdzie Sąd nie przywołał podstawy prawnej oddalającej żądanie w tym zakresie ,ale nie można mieć wątpliwości , iż była to ta sama podstawa z interpretacją a contrario. Wprawdzie Sąd Rejonowy rozstrzygając o kosztach postępowania przywołując art. 102 k.p.c. w bardzo oszczędnej formie uzasadnił jego zastosowanie ( zarzut w apelacji pod punktami j , k) tym nie mniej jednak w ocenie Sądu Okręgowego w sytuacji faktycznej niniejszej sprawy znajduje on zastosowanie. Niewątpliwie przedmiotowa sprawa należy do precedensowych , w których praktyka sądów powszechnych kształtowała się niejednolicie . Taka wyjątkowość sytuacji wynikająca także ze stanowiska Sądu Najwyższego ( patrz uchwała 7 sędziów) , w którym dokonał on nowej wykładni przepisu art. 448 k.c. na tle przeludnienia cel więziennych . Precedens jako wyjątkowość sytuacji został dopuszczony na tle art. 102 k.p.c. do zastosowania tegoż przepisu - por. SN orzeczenie z 29 sierpnia 1973 roku I PR 188/73 , PUG 1973 , nr 12 , poz. 413). Mając zatem na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji orzeczenia. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy postanowił na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 i nast. k.p.c. oraz § 2 ust.3 , § 13 ust 1 pkt 1 i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokatów ( ...) - Dz. U. Nr 163 , poz. 1348 ze zm.