Postanowienie VIII Ca 315/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 315/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2012 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa M. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt IC 733/10 I. oddała apelację powoda w części dotyczącej punktu I (pierwszego) w zakresie oddalenia powództwa o zasądzenie odszkodowania, II. uchyla zaskarżony wyrok w pozostałej części i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Grudziądzu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. Sygn. akt VIII Ca 315/12 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy (...)wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r. w sprawie z powództwa M. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę: Przewodniczący - Sędzia: SSO Katarzyna Borowy (spr.) Sędziowie: SSO Ilona Dąbek SSO Hanna Matuszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Bagińska --- STRONA 2 --- - oddalił powództwo, - zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, - kosztami sądowymi, od których zwolniony był powód obciążył Skarb Państwa. Sąd Rejonowy ustalił, że powód przebywał w Zakładzie Karnym (...) w G. jako osoba tymczasowo aresztowana w okresie od 28.07.2007 r. do 19.09.2008 r. W tym okresie przebywał w różnych celach o różnej powierzchni. Dowódca zmiany prowadzi dokumentację, z której wynika, ilu osadzonych jest w każdej celi. Ta dokumentacja odzwierciedla stan z apelu porannego i wieczornego. W ciągu jednego dnia może być kilkadziesiąt przesadzeń, to jest zmiany miejsca zakwaterowania. Na każdym oddziale jest tablica rozmieszczenia, na której są numery poszczególnych cel, ilość miejsc, ilość osób oraz nazwiska osadzonych. Kartki z nazwiskami są przemieszczane, jeśli osadzony jest przeniesiony do innej celi. Zmian zakwaterowania w obrębie jednego oddziału nie ewidencjonuje się. W okresie od 1.07.2007 r. do 30.09.2008 r. Zakład Karny (...) w G. zawiadamiał Sędziego Penitencjarnego, że w związku z przeludnieniem jednostki zmuszony jest umieszczać osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jednego osadzonego będzie wynosić mniej niż 3m 2 . Zakład karny jest zobowiązany do przyjmowania wszystkich osób przekazanych przez Policję lub przetransportowanych z innych zakładów karnych. Zakład karny nie ma na to wpływu. Z tego powodu mogły zdarzać się sytuacje przeludnienia. W celach znajdują się kąciki sanitarne, wydzielone murowanymi ścianami i posiadające drzwi. Ściany w celach były brudne i popisane. W celi, gdzie przebywał powód, zdarzyła się sytuacja, że z sedesu wyszedł szczur. W niektórych celach nie działał głośnik radiowęzła. Szafki w celach były zniszczone, zamiast szyb były drewniane płyty. Kąpiel osadzonych odbywa się raz w tygodniu, w ograniczonym czasie. Okna w niektórych celach były zasłonięte blendami, co utrudniało dostęp świeżego powietrza. Wentylacja w celach jest grawitacyjna. W celach była odczuwalna wilgoć. W okresie letnim w celach było duszno. W celi nr 4 na oddziale 2 muszla klozetowa i umywalka były w złym stanie. Urządzenia sanitarne są wymieniane, jeśli są uszkodzone, a jeśli nie są uszkodzone i pełnią swoją funkcję, to nie są wymieniane. Dodatkową odzież osadzeni przechowywali w kartonach pod łóżkami. Niektóre spacery powód odbywał w pomieszczeniu przypominającym garaż blaszany bez dachu. Materace na łóżkach były podarte, podobnie prześcieradła. Niektórzy osadzeni nie oddawali ręczników do prania, ponieważ ich zdaniem ręczniki po praniu były w gorszym stanie i dlatego sami je prali. Przez radiowęzeł jest podawany jadłospis. Zdarzały się sytuacje, że podany posiłek był inny niż wskazywany w komunikacie z radiowęzła. Przy każdym opuszczeniu oddziału osadzeni są poddawani kontroli osobistej. Podobnej kontroli są poddawani przy każdym powrocie na oddział. Raz miała miejsce sytuacja polegająca na tym, że siostra powoda wpłaciła dla niego pieniądze, które zostały mu wypłacone z opóźnieniem. W ambulatorium zakładu karnego przyjmuje lekarz przez cztery dni w tygodniu. Osadzeni z każdego oddziału mają raz w tygodniu dostęp do lekarza w ambulatorium. W razie nagłych sytuacji osadzeni mają dostęp do lekarza codzienne z wyjątkiem śród. Powód w czasie pobytu w zakładzie karnym korzystał z 31 porad lekarskich, w tym konsultacji psychiatrycznej. Psychiatra rozpoznał zaburzenia osobowości i nerwicę adaptacyjną. W dniu 28.08.2008 r. wykonano badanie EKG. Stomatolog przyjmuje w zakładzie karnym 2 razy w tygodniu. Gdy osadzony zgłasza chęć kontaktu ze stomatologiem, funkcjonariusze służby więziennej nie wnikają w przyczyny wizyty. Powód zgłaszał potrzebę wizyty u stomatologa wyłącznie w związku z dolegliwościami bólowymi. Po opuszczeniu zakładu karnego powód leczy się na nadciśnienie. Powód przyjmował także leki uspokajające i antydepresyjne oraz był pod opieką psychologa. Sąd Rejonowy wskazał, że powód żąda zadośćuczynienia za przebywanie w przeludnionej celi i niehumanitarnych warunkach Zgodnie z treścią art. 448 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny. Powód wyjaśnił, że jego zdaniem warunki, w jakich przebywał w zakładzie karnym naruszyły jego godność. Godność człowieka jest jednym z dóbr osobistych. Dla oceny, czy pozwany naruszył dobra osobiste powoda należy przesądzić, czy działania pozwanego są bezprawne, czy też znajdują podstawę prawną w obowiązującym porządku prawnym. Zgodnie z treścią art. 110 §2 kkw powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na osadzonego wynosi nie mniej --- STRONA 3 --- niż 3m 2 . Sąd Rejonowy wskazał, że kwestia przeludnienia zakładów karnych była badana przez Sąd niejednokrotnie w innych sprawach, gdzie osadzeni występowali z podobnymi jak powód roszczeniami. Natomiast wiedza, którą Sąd Rejonowy uzyskał w ten sposób pozwala w ocenie Sądu I instancji przyjąć, że nie można wykluczyć, iż przed dniem 5.12.2009 r. osadzeni przebywali w warunkach, gdzie norma nie była zachowana. Jednakże zgodnie z treścią obowiązującego do tego dnia art. 248 §1 kkw w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 , o takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Zdaniem Sądu I instancji skoro faktem powszechnie znanym jest to, że zakłady karne są przeludnione, zatem istnieje szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w art. 248 §1 kkw. Gdyby przyjąć, że przeludnienie zakładów karnych nie uzasadnia stosowania tego przepisu koniecznym byłoby zwolnienie części skazanych, co mogłoby doprowadzić do tego, że cele kary stawiane przez przepisy kk zostałyby zrealizowane ze znacznym opóźnieniem lub w ogóle nie byłyby zrealizowane, co jest niedopuszczalne. Pozwany udowodnił, że zawiadamiał o zaistniałej sytuacji Sędziego Penitencjarnego. Nadto Sąd Rejonowy wskazał, że w niniejszej sprawie nie był w stanie jednoznacznie ustalić, w jakich celach przebywał powód. Także sam powód nie był w stanie wskazać dokładnie numerów cel, w jakich przebywał, co jest zrozumiałe z uwagi na upływ czasu. Sąd Rejonowy podkreślił w powyższym zakresie, że zeznania świadka J. W. wskazują, iż przekwaterowania dokonywane w ramach jednego oddziału nie są ewidencjonowane; tym samym nie sposób oprzeć się na zestawieniu sporządzonym przez pozwanego. Jednakże precyzyjne ustalenie, w jakich celach przebywał powód oraz jaka była ich powierzchnia i ile osób przebywało wraz z powodem nie jest konieczne dla rozpoznania istoty sprawy, ponieważ jeśli nawet przyjąć, że występowało przeludnienie, co jest wysoce prawdopodobne, to zawiadomienie Sędziego Penitencjarnego zwalnia pozwanego z odpowiedzialności wobec powoda. Podobnie Sąd I instancji uznał, że warunki panujące w celach, w jakich przebywał powód nie pozwalają przyjąć, iż powód przebywał w warunkach niehumanitarnych. Fakt, iż cele były brudne, podobnie pościel, ręczniki i materace, miało miejsce zdarzenie z wyjściem szczura z sedesu, urządzenia sanitarne były zniszczone, była konieczność przechowywania odzieży w kartonach nie oznacza, że pozwany dopuścił się naruszenia godności powoda. Nie sposób przyjąć, że takie warunki wynikają ze złej woli funkcjonariuszy służby więziennej. Nawet gdyby przyjąć, że doszło jednak do naruszenia dóbr osobistych powoda to z pewnością naruszenie nie było na poziomie uzasadniającym przyznanie zadośćuczynienia. W szczególności w ocenie Sądu I instancji okoliczność, iż powód otrzymał pieniądze od siostry z opóźnieniem, odbywał spacer w blaszanym garażu, w celi niekiedy nie działał głośnik lub posiłki podawane osadzonym nie pokrywały się z komunikatem z radiowęzła w żadnym stopniu nie pozwalają mówić o niehumanitarnym traktowaniu, ani o naruszeniu jakiekolwiek dobra osobistego powoda. Sąd Rejonowy podkreślił przy tym, że żaden przepis prawa nie określa w jakich warunkach ma być odbywany spacer (sama obawa powoda, że mogło stać się coś złego z uwagi na bliskość osób niebezpiecznych nie jest przekonującym argumentem, skoro rzeczywiście nic niebezpiecznego dla powoda nie wydarzyło się). Ponadto celem spaceru nie jest przecież rekreacja w terenie, lecz zapewnienie osadzonym ruchu przynajmniej przez godzinę dziennie w sytuacji, gdy większość czasu spędzają w celi. Nie sposób skutecznie zarzucić pozwanemu nieprawidłowości w zakresie umożliwiania osadzonym kąpieli, skoro z §32 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. z 2003r., Nr 152, poz.1494) wynika, że kąpiel odbywa się raz w tygodniu w ograniczonym czasie. Z zeznań świadka Z. B. wynika, że czas kąpieli dla niego był wystarczający Również według Sądu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że posiłki były niedoważone, ponieważ Sądowi nie przedstawiono wyników ważenia posiłków. Z kolei podstawę prawną do przeprowadzenia kontroli osobistej stanowi art. 116 §2 kkw; oczywiście taka kontrola narusza intymność człowieka, która powinna być chroniona, jednak skoro ustawodawca wyraźnie przewidział możliwość naruszenia intymności, nie sposób czynić pozwanemu zarzutu, że takie kontrole osobiste były prowadzone. Zarzut powoda dotyczący niedogrzania cel jest zdaniem Sądu I instancji również chybiony. Sąd Rejonowy wskazł tu na rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz.690), które w §134 normuje kwestie dopływu ciepła, określając jaka temperatura winna być przyjmowana do obliczeń mocy cieplnej instalacji i urządzeń do ogrzewania budynku. Z tego --- STRONA 4 --- przepisu wynika, że dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi bez okryć zewnętrznych, niewykonujących w sposób ciągły pracy fizycznej przyjmuje się do obliczeń temperaturę 20°C, co oznacza pośrednio, że co najmniej taka temperatura winna panować w takim pomieszczeniu. Powód nie powoływał się na to, że temperatura panująca w celi była niższa, a sama ocena, że w celi jest zimno jest względna. Sąd I instancji pominął dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa oraz wizji lokalnej w zakładzie karnym, albowiem dowody przeprowadzone w tej chwili potwierdziłyby jedynie aktualne warunki panujące w zakładzie karnym, a nie warunki panujące w okresie osadzenia powoda. W zakresie opieki medycznej i stomatologicznej Sąd Rejonowy wskazał, że powód korzystał ze świadczeń medycznych stosownie do zgłaszanych potrzeb. Powodowi udzielono 31 porad ambulatoryjnych, w tym konsultacji psychiatrycznej. Również powód korzystał z opieki stomatologicznej. Z zeznań M. M. wynika, że osadzeni mogą zgłaszać chęć kontaktu ze stomatologiem i funkcjonariusze służby więziennej nie wnikają w przyczyny chęci kontaktu z lekarzem tej specjalności. Oznacza to, że gdyby powód chciał częściej korzystać z wizyt u stomatologa, byłoby to możliwe. Nie sposób zatem skutecznie stawiać pozwanemu zarzutu, że powód nie miał dostępu do opieki medycznej. Natomiast ocena, czy ta opieka medyczna była właściwa, wymaga wiedzy specjalistycznej. Powód wnosił o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatry i internisty, na okoliczność, że na skutek pobytu w zakładzie karnym pogorszył się stan jego zdrowia. Sąd pominął ten dowód. Teza dowodowa sformułowana przez powoda jest błędna. Teza powinna wskazywać na związek przyczynowy nie między samym pobytem w zakładzie karnym a stanem zdrowia powoda, lecz winna wskazywać na związek przyczynowy między niewłaściwym leczeniem powoda lub brakiem leczenia a stanem zdrowia powoda. Należy więc przyjąć, że powód nie udowodnił tego, iż na skutek niewłaściwego leczenia w czasie pobytu w zakładzie karnym doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia, jak również nie udowodnił, że samo leczenie odbywało się w sposób nieprawidłowy. Reasumując tę część rozważań Sąd Rejonowy wskazał, że żądanie zadośćuczynienia jest niezasadne. Nastepnie Sąd I instancji wskazł, że powód żądał też odszkodowania za utratę i pogorszenie stanu zdrowia w związku z przebywaniem w przeludnionej celi i niehumanitarnych warunkach w okresie tymczasowego aresztowania. Powód w toku całego procesu nie wskazał w jakikolwiek sposób, na czym miałaby polegać szkoda, a więc uszczerbek majątkowy. Skoro nie wiadomo na czym polega szkoda zbędne było badanie związku przyczynowego między nieokreśloną szkodą a warunkami, w jakich powód przebywał podczas tymczasowego aresztowania. Powód również nie udowodnił tego, że na skutek osadzenia w niehumanitarnych warunkach doszło do utraty i pogorszenia jego stanu zdrowia. Ostatecznie żądanie powoda o zasądzenie odszkodowania Sąd Rejonowy również uznał za niezasadne. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł po myśli art. 98 §1 i 3 kpc w związku z art. 99 kpc, obciążając powoda jako przegrywającego proces w całości obowiązkiem zwrotu wszystkich kosztów procesu poniesionych przez pozwanego, zaś o kosztach sądowych, od których zwolniony był powód orzeczono po myśli art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 201 Or., Nr 90, poz.594 ze zm.). Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości i zarzucjąc mu: - nierozpoznanie istoty sprawy polegające na niepoczynieniu ustaleń w przedmiocie uszczerbku na zdrowiu powoda poniesionego wskutek pobytu w Zakładzie Karnym w G., będące następstwem oddalenia i pominięcia wniosków dowodowych powoda o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych lekarzy psychiatry i internisty, biegłego specjalisty z zakresu budownictwa oraz wizji lokalnej w Zakładzie Karnym przez co zdaniem powoda de facto Sąd pozbawił go możliwości udowodnienia swoich twierdzeń w tym zakresie, a tym samym uniemożliwił dokonanie jakichkolwiek ustaleń w tym przedmiocie, ewentualnie - naruszenie art. 227 kpc oraz art. 6 kc w zw. z art. 232 kpc polegające na oddaleniu i pominięciu wniosków dowodowych powoda wskazanych wyżej, a które to zmierzały do wyjaśnienia i udowodnienia okoliczności istotnych w sprawie tj. poniesionej szkody, jej rodzaju i rozmiaru oraz związku przyczynowego między zdarzeniem sprawczym, tj. przebywaniem --- STRONA 5 --- przez powoda w zakładzie karnym w niehumanitarnych warunkach, a szkodą w postaci rozstroju zdrowia oraz krzywdy psychicznej, - naruszenie art. 233 §1 kpc przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności: - w zakresie oceny stwierdzonych przez sąd orzekający faktów (przeludnienia panującego w celach, w których powód był osadzony, złych warunków sanitarnych panujących w celch, tj. brudnych ścian, wychodzących z sedesu szczurów, zniszczonego wyposażenia cel, blend nie przepuszczających światła zamiast szyb w oknach, panującej wilgoci, zniszczonych urządzeń sanitarnych; - i ustalenia, że stwierdzone nieprawidłowości nie spełniają kryteriów „niehumanitarnych warunków", zaś panujące permanentne przeludnienie jest szczególnie uzasadnionym wypadkiem w myśl art. 248 §1 kkw; - błędnej oceny w zakresie ograniczenia dostępu powoda do opieki medycznej i jakości świadczonej opieki, w szczególności poprzez ustalenie, że opieka medyczna była właściwa, podczas gdy lekarzem na stałe dyżurującym w ZK w G. świadczącym podstawową pomoc medyczną był psychiatra; - odmówienia wiarygodności zeznaniom powoda w zakresie rodzaju i rozmiaru poniesionych przez niego szkód, które to okoliczności znajdują potwierdzenie w innych dowodach, w szczególności w zeznaniach świadków, w tym funkcjonariuszy służby więziennej medycznej powoda wskazującej na stan jego zdrowia przed osadzeniem w zakładzie karnym oraz po jego opuszczeniu będące następstwem pobieżnej i niewnikliwej analizy materiału dowodowego. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 4 lipca 2012 r. powód oświadczył, że jeśli chodzi o podstawę faktyczną żądania od pozwanego odszkodowania - to jest nią: uszczerbek na zdrowiu w postaci problemów kardiologicznych, problemów stomatologicznych i wszelkich negatywnych konsekwencji dla zdrowia związanych z nadciśnieniem, na które ucierpiał powód; jeśli chodzi zaś o podstawę faktyczną żądania zadośćuczynienia - to jest nią ból, cierpienie psychiczne związane z osadzeniem w warunkach niehumanitarnych, tj. osadzenie w przeludnionej celi, w której była wyłączona intymność powoda, uszczerbek psychiczny jakiego doznał powód, dolegliwości związane ze schorzeniami stomatologicznymi w zakładzie karnym. Pozwany nie ustosunkował się do apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie podlegała uwzględnieniu w zakresie oddalenia powództwa o zasądzenie odszkodowania. W pozostałym zakresie apelacja doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Grudziądzu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temuż Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za instancję odwoławczą. Sąd Okręgowy w pełni podzielił prawną ocenę ustaleń Sądu I instancji odnośnie braku zaistnienia przesłanek warunkujących uwzględnienie roszczenia powoda o odszkodowanie. System prawny uzależnia nałożenie obowiązku naprawienia szkody od zaistnienia przesłanek, którymi są: 1) zdarzenie, z którym na określonych zasadach normy prawne wiążą obowiązek naprawienia szkody przez dłużnika; 2) szkoda; 3) związek przyczynowy, pozwalający ustalić, że zdarzenie jest przyczyną szkody. W doktrynie i orzecznictwie znajduje aprobatę stanowisko, że dla stwierdzenia w określonym stanie faktycznym adekwatnego związku przyczynowego należy: 1) ustalić, czy zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody (test conditio sine qua non), 2) ustalić, czy szkoda jest normalnym następstwem tego zdarzenia (selekcja następstw). Wobec powyższego nie ulega zatem najmniejszej wątpliwości, że o racji bytu żądania odszkodowania w ogóle przesądza dopiero wystąpienie szkody. Te same zasady odnoszą się do odpowiedzialności odszkodowawczej określonej w art. 417 §1 kc, z którego wynika, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przy czym ciężar wykazania bezprawności działania po stronie Skarbu Państwa - jako niezgodności z prawem - --- STRONA 6 --- spoczywa na poszkodowanym. Przesłanką zaś odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417 kc jest szkoda w rozumieniu art. 361 §2 kc. Pojęcie szkody nie zostało ustawowo zdefiniowane i w związku z tym w doktrynie i orzecznictwie pojawiły się istotne rozbieżności co do zakresu tego pojęcia. W języku potocznym przez szkodę rozumie się uszczerbek, pomniejszenie, utratę zarówno w sferze majątkowej, jak i niemajątkowej. Isnieje jednak wyraźne rozróżnienie szkody od krzywdy, jako uszczerbku w dobrach niemajątkowych. Dlatego też przyjmuje się, że szkodą - dla odróżnienia tego pojęcia od krzywdy, jest " jedynie uszczerbek, jakiego doznał poszkodowany w swych dobrach majątkowych". Nie wyklucza się natomiast także możliwości wystąpienia z żądaniem zadośćuczynienia za krzywdę w oparciu o odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 417 kc w wypadkach wskazanych w art. 445 i 448 kc (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2010 r., I ACa 222/10). Tymczasem w rozpoznawanym stanie faktycznym powód jako szkodę, której wyrównania domagał się dochodzonym odszkodowaniem, wskazał ostatecznie - wyłącznie uszczerbek na zdrowiu w postaci problemów kardiologicznych, problemów stomatologicznych i wszelkich negatywnych konsekwencji dla zdrowia związanych z nadciśnieniem, które to powstało u powoda w wyniku osadzenia w zakładzie karnym. Należało zatem przyjąć, iż powód nawet nie uprawdopodobnił poniesienia szkody, rozumianej jako uszczerbek w dobrach majątkowych. W szczególności niczego w tym stanie rzeczy nie zmienił fakt zgłoszenia przez powoda wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych, podobnie jak biegłego z zakresu budownictwa, którzy to w żaden sposób nie byli kompetentni do określenia rodzaju i rozmiaru szkody poniesionej przez powoda. Mógł to uczynić wyłącznie sam poszkodowany, który to jedynie posiadał wystarczającą wiedzę w tym zakresie i na którym to także spoczywał ciężar wykazania tych okoliczności. Powód winien więc wskazać na czym polegała szkoda majątkowa. Opinia biegłego z dziedziny medycyny mogłoby natomiast służyć weryfikacji wysokości poniesionej przez powoda szkody. Z całą pewnością natomiast to nie biegły określa zamiast powoda w jakiej wysokości szkoda została poniesiona. W wypadku natomiast żądania zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną przez powoda krzywdę występowała odmienna sytaucja. W ocenie Sądu Okręgowego mianowicie materiał dowodowy dostarcza podstaw do uznania, że powód w wystarczający sposób wskazał na doznaną przez siebie w związku z pobytem w zakładzie karnym krzywdę. W tym względzie powód jasno powołał zarówno naruszenie dóbr osobistych, takich jak godność człowieka, jak też ból i cierpienie psychiczne. Powód domagając się zadośćuczynienia wskazywał na pobyt w przeludnionej celi i w niehumanitarnych warunkach (pismo k. 3 akt). Powód wskazywał przy tym (protokół rozprawy w dniu 7 kwietnia 2011 r.), że niehumanitarne rachunki to stan ścierek i ręczników, nieodpowiadające normom wagowym posiłki niezgodne z opisem, oczekiwanie na badanie EKG przez rok, spacery w garażu blaszanym bez dachu, pod oknami budynku, w którym przebywali niebezpieczni przestępcy, rozbieranie się do naga przed strażnikiem przy wyjściu do lekarza, kąpiele raz w tygodniu i w ograniczonym czasie, zła opieka stomatologiczna i wynikające z niej dolegliwości stomatologiczne, obawa o życie z powodu niemożności skorzystania ze specjalistycznych porad lekarskich. Powód dodał także, że nigdy wcześniej nie był w zakładzie karnym, a po opuszczeniu zakładu karnego korzysta z poradni psychologicznej w związku z objawami lękowymi, które występują u niego do chwili obecnej. Jednocześnie uznać należało, że w wystarczający sposób powód wskazał także na przyczyny zaistnienia u niego krzywdy, których to upatrywał w bezprawnym działaniu pozwanego, ze wskazaniem na czym bezprawność ta polegała. Sąd Rejonowy co prawda odniósł się do wszystkich aspektów działania pozwanego, któremu powód zarzucał bezprawność. Niemniej jednak zdaniem Sądu Okręgowego ustalenia w tym względzie dotknięte są tak wieloma brakami, że po stronie Sądu II instancji dla potrzeb skontrolowania orzeczenia pierwszoinstancyjnego zachodziłaby konieczność prowadzenia postępowania dowodowego praktycznie w całości. W konsekwencji w omawianym zakresie zaskarżony wyrok uległ uchyleniu i sprawę przekazano Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W świetle art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. przesłanką odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych jest bezprawność działania sprawcy szkody. Jak uznał Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż --- STRONA 7 --- 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych; odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy (uchwała składu 7 sędziów SN z 18 października 2011 r. III CZP 25/11, Lex nr 960463). Warunkiem zasadności roszczenia jest więc ustalenie, że działanie Skarbu Państwa w postaci niezapewnienia powodowi właściwej powierzchni celi było bezprawne. Stan prawny w zakresie powierzchni celi jaka winna przypadać na jednego osadzonego, w okresie objętym pozwem, regulował art. 110 § 2 k.k.w. ustalając ją na nie mniej niż 3 m 2 . Zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 ; o takim umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Regulacja zawarta w art. 248 § 1 k.k.w. została uznana za niezgodną z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. SK 25/07 (Dz.U. Nr 96 poz. 620), przy czym Trybunał orzekł odroczenie utraty mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy od daty publikacji. W konsekwencji przepis ów ostatecznie utracił moc z dniem 6 grudnia 2009 r. Analiza stanu faktycznego niniejszej sprawy powinna zatem uwzględniać obowiązywanie przepisu art. 248 § 1 k.k.w Jego zastosowanie, prowadzące do obniżenia minimalnego standardu powierzchni dla jednego osadzonego mogło nastąpić, jak wynikało z brzmienia tegoż przepisu, wyłącznie w uzasadnianych wypadkach. Sformułowanie to wymagało niewątpliwe wykładni restryktywnej (exceptiones non sunt extendedae). Do takich uzasadnionych przypadków w judykaturze zaliczono rzeczywiście, autentycznie nadzwyczajne sytuacje np. nagły wzrost przestępstw i wyroków skazujących na bezwzględne kary izolacyjne, wprowadzenie stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, wystąpienie stanu epidemii lub zagrożenia epidemiologicznego w zakładzie karnym. Do stwierdzenia wystąpienia „szczególnie uzasadnionego wypadku" nie wystarczało samo powołanie się na istniejący w kraju stan przeludnienia zakładów karnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r. II CSK 486/2009, Lex Polonica nr 2300362). Nie sposób też przyjąć, że szczególnym wypadkiem o jakim mowa w art. 248 § 1 k.k.w. był powszechny w badanym okresie stan przeludnienia w zakładach karnych. Stan taki wynikał zasadniczo z braku odpowiedniej infrastruktury systemu więziennictwa, u której podstaw leżało w głównej mierze niedofinansowanie. Wzrost liczby orzekanych kar pozbawienia wolności nie miał charakteru nagłego czy skokowego w stopniu, lecz sukcesywny, co wyklucza uznanie go za wypadek szczególnie uzasadniony. W sprawie niniejszej nie zostało wykazane, aby zachodził szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 248 § 1 k.k.w. Tym samym osadzenie powoda w warunkach niezapewniających powierzchni co najmniej 3 m 2 było bezprawne. Bezprawność wynikała nie tylko z naruszenia art. 248 § 1 k. k.w. ale także norm prawa międzynarodowego. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, OSNC 2008 nr 1 poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, OSNC ZD z 2008 nr 3 poz. 75) podkreśla się, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i 169) oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284). Europejski Trybunał Praw Człowieka na kanwie analogicznych do niniejszej sprawy stanów faktycznych uznawał, że sytuacje, w których osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m 2 będą traktowane jako wskazanie (istnienie uzasadnionej przesłanki), że art. 3 Konwencji został naruszony. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40 i 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Problematyka ochrony godności osób pozbawionych wolności była przedmiotem szeregu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego, a poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej. Realizacja kary pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem takiego poziomu, na którym warunki uwięzienia nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Punktem zaś wyjścia dla określenia tego poziomu jest założenie, by traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające czy niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia (uzasadnienie powołanej wyżej uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r.). Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą --- STRONA 8 --- zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2010 r. II CSK 486/09, Lex nr 599534). Reasumując stwierdzić należy, że nie można się zgodzić z Sądem I instancji że zawiadomienie sędziego Penitencjarnego zwalniało pozwanego z odpowiedzialności wobec powoda. W tym zakresie Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów tj. art. 248 § 1 kkw a w konsekwencji i art. 417 § 1 kc którego naruszenie Sąd II instancji jest zobligowany wziąć pod uwagę z urzędu bez względu na treść zarzutów postawionych w apelacji. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że powód zarzucił w apelacji naruszenie art. 248 § 1 kkw. W judykaturze przyjmuje się że fakt, że zakłady karne nie prowadzą odpowiedniej ewidencji i nie potrafią udzielić ścisłej informacji, w jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych odbywał karę powód, nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/2006, Lex Polonica nr 1219215). Trzeba też uznać za ukształtowany pogląd, że ilekroć jedna ze stron swoim postępowaniem spowoduje uniemożliwienie lub znaczne utrudnienie wykazania okoliczności przeciwnikowi, na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, tylekroć na tę stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, iż okoliczności takie nie zachodziły (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1971 r., II PR 453/70, Lex Polonica nr 1378555). Na gruncie niniejszej sprawy za wystarczający przejaw inicjatywy dowodowej powoda należało uznać powołanie się na osadzenie w nadmiernie zagęszczonych celach, które to okoliczności co do zasady, jak już wskazano, nie były przez pozwanych negowane. Rzeczą pozwanych było zaś wykazanie, że warunki w jakich osadzony był powód, spełniały przewidziany przepisami minimalny standard powierzchni przypadający na jedną osobę. Czynniki wpływające na naruszenie godności osoby osadzonej mogą mieć różną naturę. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r. został wyrażony pogląd, że samo umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na osobę, przy braku innych czynników, może w określonych okolicznościach stanowić naruszenie dóbr osobistych. In concreto zbadania wymaga czy osadzenie w niezgodnych z prawem warunkach pociągało za sobą taki stopień dolegliwości, że naruszone zostały dobra osobiste (godność) skazanego. Sam fakt osadzenia w przeludnionej celi nie skutkuje jeszcze obowiązkiem przyznania zadośćuczynienia, gdyż zależy ono od wielu różnych okoliczności, między innymi od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstało (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2011 r. VI CSK 113/11, Lex nr 1101690). Należy pamiętać, że polskie standardy w zakresie przestrzeni w celach należą do najniższych w europejskim obszarze cywilizacyjnym, przez co zejście poniżej nich zawsze będzie naruszać ten poziom dolegliwości, który jest immanentnie wpisany w karę pozbawienia wolności. Kara tego rodzaju zakłada uciążliwość wynikającą z samej izolacji i ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. Traktowanie osoby skazanej na karę pozbawienia wolności musi natomiast uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. SK 25/07). Wielotygodniowe pobyty powoda w warunkach niespełniających minimalnego standardu powierzchni 3 m 2 uprawniają więc stwierdzenie, że doszło do naruszenia jego godności, co w świetle art. 448 k.c. uzasadnia przyznanie mu stosownego zadośćuczynienia. Na wysokość zadośćuczynienia, zgodnie z utrwalonym poglądem, wpływa przede wszystkim intensywność naruszenia dóbr osobistych, jego długotrwałość i związany z tym stopień subiektywnego poczucia krzywdy. W toku postępowania przed Sadem I instancji w piśmie procesowym z dnia 31 sierpnia 2011 r. powód wnosił m.in o: 1. dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność określenia powierzchni, stanu technicznego cel (w tym instalacji sanitarnej), łaźni i innych urządzeń infrastruktury Zakładu Karnego (...) w G., spełniania bądź niespełniania przez nie norm wymaganych dla osadzenia więźniów (ze szczególnym uwzględnieniem powierzchni w metrach kwadratowych na jednego osadzonego), istnienia, stanu i funkcjonowania urządzeń sanitarnych, urządzeń grzewczych, wentylacyjnych w celach mieszkalnych, prawidłowości usytuowania części sanitarnej w celach; --- STRONA 9 --- 2. dopuszczenie dowodu z wizji lokalnej w Zakładzie Karnym w G. na okoliczność stwierdzenia stanu infrastruktury Zakładu Karnego i warunków osadzenia więźniów, 3. zobowiązanie pozwanego do nadesłania pełnej dokumentacji dotyczącej remontów przeprowadzonych w ZK nr 2 w G. po dniu opuszczenia zakładu przez powoda tj. po dniu 19 września 2011 r. 4. przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka- lekarza internisty I. M., na okoliczność prowadzonego przez nią leczenia powoda po opuszczeniu przez niego Zakładu Karnego i doznanego przez powoda uszczerbku na zdrowiu, pogorszenia się stanu zdrowia w czasie pobytu w ZK(...) w G., jakie są tego konsekwencje, wskazania medyczne i koszty leczenia, 5. przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza internisty oraz psychiatry, z uwzględnieniem badania stanu somatycznego powoda, na okoliczność czy na skutek pobytu w zakładzie karnym pogorszył się stan jego zdrowia, a jeśli tak jakie są tego konsekwencje, wskazania medyczne i koszty leczenia, Uzasadniając potrzebę przeprowadzenia powyższych powodów powód wskazał m.in., że warunki panujące w celi miały wpływ na stan jego zdrowia podobnie jak i brak dostępu do fachowej opieki medycznej. Sąd I instancji pominął zawnioskowane wyżej dowody, a powód zgłosił w tym zakresie zastrzeżenia w trybie art. 162 kpc. Powód zarzucił w apelacji naruszenie art. 227 kpc. W myśl tego przepisu przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego pominięcie dowodu wobec dostatecznego wyjaśnienia okoliczności spornych dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy okoliczności, na które dowód został powołany, są wyjaśnione z takim wynikiem, który jest zgodny z twierdzeniami strony. W takiej sytuacji powoływanie dalszych dowodów jest zbędne, skoro zmierzają one do tego samego rezultatu, który już został osiągnięty (por. np. orz. SN z 3 października 1950 r. C 223/50, OSN 1951 nr III poz. 72, 18 września 1969 r. II CR 308/69, OSNCP 1970, nr 7-8 poz. 130, z 12 października 1972 r. II CR 388/72 LEX Polonica nr 322187). W orzeczeniu z 7 marca 2001, PKN 299/00 (OSNAPIIS 2002, nr 23 poz. 573) Sąd Najwyższy stwierdził, że do naruszenia art. 227 dochodzi wówczas, gdy sąd oddala wnioski dowodowe zmierzające do wyjaśnienia istotnych okoliczności. W kontekście powyższych uwag zarzut naruszenia art. 227 kpc należy uznać za uzasadniony. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 232 kpc. Przepis art. 232 kodeksu postępowania cywilnego w zdaniu pierwszym dotyczy obowiązków stron i jako taki nie może stanowić podstawy zarzutu skierowanego przeciwko sądowi, w szczególności nie można sądowi na jego podstawie przypisać zaniechania powinności nakazanych przez kodeks postępowania cywilnego. W oparciu o jego zdanie drugie strona może zamiast kwestionować niedopuszczenie z urzędu dowodu, którego nie wskazała o ile wykaże, że chodzi o szczególną sytuację procesową o wyjątkowym charakterze. Przepis ten bowiem określa jedynie możliwość a nie obowiązek sądu dopuszczenia dowodu z urzędu, a co za tym idzie, jedynie wyjątkowo jego niedopuszczenie może być uznane za uchybienie (tak też SN w wyroku z 23.10.2002 r. II CKW 837/00). O naruszeniu art. 6 kc można by powiedzieć, gdyby sąd orzekający przypisał obowiązek dowodowy innej stronie, niż tej która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (wyrok SN z 6.10.2010 r. II CNP 44/10 LEX nr 970065) . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Sąd I instancji odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Wbrew twierdzeniu Sądu I instancji szerokie wyprowadzenie tezy dowodowej pozwalało na przyjęcie, iż dowód miał być prowadzony dla wykazania przez powoda niezgodności z prawem działania pozwanego poprzez niezapewnienie pomieszczeń, których stan techniczny (zwłaszcza znajdujących się w nich urządzeń sanitarnych, instalacji grzewczych oraz wentylacyjnych), a także samo --- STRONA 10 --- usytuowanie części sanitarnych, nie odpowiadał podstawowym normom dla osadzenia więźniów. Szczegółowo i w sposób nie budzący już najmniejszych wątpliwości teza dowodowa dla przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa, została objaśniona w uzasadnieniu wniosku o przeprowadzenie tego dowodu. Oddalenie zatem tego wniosku spowodowało, że powód został pozbawiony możności wykazania bezprawności działania pozwanego, a ciężar dowodu w tym względzie spoczywał właśnie na powodzie. Z kolei sąd nie dysponuje wiedzą specjalistyczną w tym zakresie. Nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa oraz wizji lokalnej potwierdziłby jedynie aktualne warunki panujące w zakładzie karnym a nie warunki panujące w okresie osadzenia powoda. Powód wnosił równocześnie o zażądanie dokumentacji dotyczącej przeprowadzonych remontów, której porównanie z obecnie istniejącym stanem technicznym cel powinno wskazać czy warunki w celach, w których przebywał powód uległy zmianie. Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który pominął dowód z opinii biegłych lekarzy wskazując na błędność tezy dowodowej, podnosząc, że teza powinna wskazywać na związek przyczynowy nie między samym pobytem w zakładzie karnym a stanem zdrowia powoda, lecz winna wskazywać na związek przyczynowy między niewłaściwym leczeniem powoda lub brakiem leczenia a stanem zdrowia powoda. W tym zakresie stwierdzić należy co następuje. Teza dowodowa sformułowana przez powoda była niewątpliwie ogólna. W piśmie procesowym uzasadniającym wniosek powód wskazał jednakże, ze to warunki panujące w celi mały wpływ na stan zdrowia powoda opisując na czym warunki te polegały. Powód wskazał też na nieodpowiednią opiekę medyczną. O ile przy tym na skutek przeludnienia bądź innych ewentualnych niezgodnych z normami warunków panujących w celi np. nadmiernej wilgoci, niedogrzania doszło do pogorszenia stanu zdrowia powoda może to stanowić istotny czynnik rzutujący na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. Podobnie gdyby na skutek nieodpowiedniej opieki medycznej doszło do pogorszenia stanu zdrowia. Zatem Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien najpierw określić poziom przeludnienia, a następnie ponownie ocenić bezprawność działania pozwanego kierując się powyższymi wskazaniami. Równocześnie Sąd Rejonowy winien dokonać ponownej oceny warunków panujących w calach, w których przebywał powód. Brak bowiem naruszenia dóbr osobistych Sąd Rejonowy wywiódł z braku złej woli funkcjonariuszy służby więziennej, podczas gdy, jak wskazano wyżej, odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dóbr osobistych nie zależy od winy. Z kolei w kontekście ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powoda przez pozwanego ze wskazanych wyżej przyczyn, jedynie marginalnie Sąd Rejonowy wskazał, że nie nastąpiło to na poziomie uzasadniającym przyznanie zadośćuczynienia. W dalszym ciągu Sąd I instancji winien ocenić czy warunki panujące w celi (o ile były niezgodne z obowiązującymi przepisami) miały wpływ na stan zdrowia powoda. Podobnie Sąd winien ocenić, czy opieka medyczna, również z uwagi na dostęp powoda do lekarzy określonej specjalności, byłą właściwa a jeśli nie czy rzutowało to w sposób negatywny na stan zdrowia powoda. Wobec powyższych okoliczności, zwłaszcza przedwczesnego pominięcia wniosków dowodowych powoda, zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku w omawianym zakresie i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zatem mając na uwadze powyższe orzekł jak w sentencji na podstawie art. 385 kpc w takim zakresie w jakim oddalił apelację. W zakresie w jakim wyrok został uchylony a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania orzekał na podstawie art. 386 §4 kpc. O kosztach za instancję odwoławczą Sąd orzekł na mocy art. 108 § 2 kpc.