Wyrok VIII Ca 100/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Toru

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VIII Ca 100/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa P. H. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 607/10 I. oddała apelację, II. zasądza ze Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Grudziądzu na rzecz radcy prawnego Z. K. kwotę 1800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) + 23 % VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w instancji odwoławczej. VIII Ca 100/12 Przewodniczący - Sędzia: SSO Katarzyna Borowy (spr.) Sędziowie: SSO Włodzimierz Jasiński SSO Róża Kujawa Protokolant: sekr. sądowy Natalia Ziółkowska --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy w sprawie z powództwa P. H. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w G. o zapłatę oddalił powództwo, kosztami sądowymi których nie miał obowiązku uiścić powód obciążając Skarb Państwa. Ponadto Sąd ten nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu pozostałych kosztów procesu na rzecz strony pozwanej oraz przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w G. na rzecz radcy prawnego Z. K. kwotę 3.600,00 zł plus 23% podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz kwotę 1.036,34 zł tytułem zwrotu niezbędnych wydatków poniesionych przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Sąd I instancji ustalił, że powód w Zakładzie Karnym (...) w G. odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od 23.10.2007 roku do dnia 4.11.2008 roku. W dniu 23.10.2007 roku został przetransportowany z Aresztu Śledczego w C. do Zakładu Karnego (...) w G. w celu odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego typu zamkniętego. Po przetransportowaniu wskazał wychowawcy, że nie używa wyrobów tytoniowych. Nie poinformował jednakże wychowawcy ,aby chorował na astmę bądź epilepsję. Po przybyciu do Zakładu Karnego (...) w G. w dniu 23.10.2007 roku powoda umieszczono na Oddziale II w celach nr 4, nr 1 a następnie ponownie w celi nr 4. W okresie od 24.10.2007 r. do 31.10.2007 r. powód przebywał na Oddziale II w celi nr 10. Następnie od 31.10.2007 r. do 6.11.2007 r. powód odbywał karę pozbawienia wolności na oddziale VII w celi nr 2. Od 6.11.2007 r. do 30.11.2007 r. na oddziale V w celi nr 13, od 30.11.2007 r. do 18.02.2008 r. na oddziale II w celi nr 4.,od 18.02.2008 r. do 29.07.2008 r. na oddziale II w celi nr 1, od 29.07.2008 r. do 19.08.2008 r. na oddziale IV w celi nr 18, od 19.08.2008 r. do 16.10.2008 r. na oddziale IV w celi nr 17 i od 16.10.2008 r. do chwili opuszczenia zakładu karnego na oddziale VII w celi nr 2. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności powód dwukrotnie zmienił swoją deklarację w przedmiocie używania wyrobów tytoniowych. W dniu 30.11.2007 roku złożył pisemne oświadczenie wychowawcy, iż jest osobą paląca wyroby tytoniowe, natomiast w dniu 18.02.2008 roku zgłosił zaprzestanie używania wyrobów tytoniowych. Przebywając w Zakładzie Karnym (...) powód składał dwie skargi ,obie w 2008 roku. W pierwszej z dnia 29.07.2008 roku zarzucił administracji ZK (...) w G. złą pracę wychowawcy, złośliwe zmiany celi mieszkalnej oraz niewłaściwe traktowanie go przez wychowawcę. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono m.in. że przeniesienie powoda do innej celi podyktowane było powstałym i zgłoszonym przez współosadzonych konfliktem w celi. Wychowawca biorąc pod uwagę zapewnienie właściwej atmosfery wychowawczej w oddziale oraz fakt złożenia skarg współosadzonych zmienił miejsce zakwaterowania powoda. W drugiej skardze z dnia 20.10.2008 roku powód podniósł następujące zarzuty: umieszczenie w celach z osobami palącymi, niewłaściwe traktowanie go poprzez grożenie i ubliżanie przez funkcjonariuszy, udostępnianie jego korespondencji przez oddziałowego innym osadzonym, próby umieszczenia go w celi ogólnej pomimo tego, że wymagał on zapewnienia bezpieczeństwa osobistego. Wszczęte na skutek skarg powoda postępowania wyjaśniające nie potwierdziły zasadności zgłoszonych zarzutów i wszystkie skargi ostatecznie zostały uznane za nieuzasadnione. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w B. w odpowiedzi na ostatnią skargę wskazał, iż zgromadzona dokumentacja wykazała, że przy działaniu powoda w celach mieszkalnych, każdorazowo brano pod uwagę jego deklarację w przedmiocie używania wyrobów tytoniowych. Z zapisów w książeczce zdrowia skazanego wynika, iż powód od 14 roku życia choruje na padaczkę. W ramach więziennej służby zdrowia podawano mu lek przeciwpadaczkowy w postaci tegretolu. Pozostałe zapisy dotyczące leczenia ambulatoryjnego i w izbie chorych jednoznacznie wskazują, iż u powoda nie stwierdzono astmy oskrzelowej ani też jakiejkolwiek innej choroby układu oddechowego. W okresie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w ZK (...) w G. obowiązywało rozporządzenie z dnia 26.11.1996 roku Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz.U. nr 140, poz. 658 z późn. zmianami), które wprowadzało obowiązek wyznaczania odrębnych cel mieszkalnych dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych (§2 pkt 2). Doprecyzowanie tego obowiązku przewidziano w Zarządzeniu wewnętrznym numer 19/07 dyrektora ZK (...) w G. z dnia 3.09.2007 roku w sprawie porządku wewnętrznego dla skazanych, tymczasowo aresztowanych oraz ukaranych (pkt VI). W przypadku przetransportowania skazanego z innego zakładu karnego administracja zakładu karnego przyjmująca --- STRONA 3 --- była informowana o statusie osoby przekazanej czy jest to osoba paląca czy niepaląca. Ponadto wychowawca miał obowiązek sporządzić dokument pisemny w postaci „Rozmowa po przetransportowaniu", w którym zapisywano deklarację osoby nowo przybyłej co do używania przez nią wyrobów tytoniowych. Na wychowawcy ciążył obowiązek umieszczania osoby skazanej w celi zgodnie z jej deklaracją. W praktyce bardzo często zdarzało się, że osoby skazane wielokrotnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności zmieniały swój status palacza na osobę niepalącą i odwrotnie. W ten sposób skazani manipulując deklarowanym statusem wymuszali zmianę miejsca kwaterowania i skład celi. Oświadczenie deklarujące palenie lub zaprzestanie palenia składane było na piśmie wychowawcy. Zmiana celi następowała zwykle tego samego dnia lub w dniu następnym. Wychowawcy w tym zakresie byli bardzo wyrozumiali i nie robili żadnych problemów. Kto chciał przebywać w celi dla palących, bądź w celi dla niepalących w bardzo łatwy sposób trafiał do właściwego miejsca zakwaterowania. Administracja Zakładu Karnego(...) w G. nie dysponowała specjalnymi celami mieszkalnymi dla osób używających wyrobów tytoniowych oraz dla osób ich nie używających. Osadzeni używający wyroby tytoniowe byli umieszczani wspólnie w celi, która w ten sposób stawała się celą dla palących. Z kolei osadzeni nie używający wyrobów tytoniowych byli osadzeni wspólnie w celach, które stawały się celami dla osób niepalących. Osadzeni palący i niepalący byli zawsze rozdzielani i ta zasada była ściśle przestrzegana w ZK (...) w G.. Administracja nie prowadziła dokumentacji, w oparciu 0 którą można byłoby stwierdzić czy dana osoba przebywała w celi dla osób palących bądź niepalących. Sąd Rejonowy w całości uznał za wiarygodne dokumenty złożone przez stronę powodową w toku procesu, gdyż ich rzetelność i autentyczność nie zostały w toku procesu podważone. Również Sąd ten w całości uznał za wiarygodne zeznania wszystkich świadków przesłuchanych w toku postępowania albowiem wszystkie one w istocie rzeczy były zbieżne ze sobą w zasadniczej części, a wzajemnie się uzupełniając pozwoliły na dokonanie ustaleń faktycznych. Powód w czasie odbywania kary pozbawienia wolności ośmiokrotnie zmieniał miejsce zakwaterowania. Powodem tych zmian była nie tylko zmiana statusu osoby niepalącej na palącą a później powrót do statusu z osoby niepalącej, ale również powstałe konflikty między powodem a współosadzonymi. Z dokumentów zawartych w teczce osobopoznawczej (Akta osobowe część B) wynika, iż powód wielokrotnie wymuszał na administracji ZK (...) zmianę miejsca zakwaterowania strajkiem głodowym oraz popełnieniem samobójstwa. Deklarował, że nie jest osobą „grypsującą", ale obawiał się utraty zdrowia i życia ze strony innych osadzonych. W związku z tymi obawami domagał się umieszczania go w celach dla osób chronionych. Z pewnością zdarzały się przypadki, że powód przebywając w celi dla osób niepalących musiał znosić dym papierosa zapalonego potajemnie przez innego osadzonego. Za takie przypadki ze zrozumiałych względów nie może odpowiadać administracja zakładu karnego. Powód przebywał ze świadkami: R. G. (k.161 akt) i P. C. (k.235v) w celach dla niepalących. Z kolei ze świadkami K. N. (k.l60v) i M. M. (1) (k.160 akt) przebywał w celi nr 4, na Oddziale II z osobami palącymi. Z okoliczności przedstawianych przez tychże świadków wynika, że wspólny pobyt powoda z nimi przypadał na okres od 30.11.2007 do 18.02.2008 roku .W tym czasie powód deklarował ,że jest osobą palącą wyroby tytoniowe ( vide k. 203 akt). Zgodnie z zasadą volenti non fit iuniria (chcącemu nie dzieje się krzywda) skoro powód godził się na pobyt w celi z osobami palącymi , mimo , iż w rzeczywistości był osobą niepalącą , to ta okoliczność wyłączała bezprawność działania administracji, która umieściła go w celi z osobami palącymi. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 448 k.c. są: bezprawne naruszenie dobra osobistego powodującego szkodę niemajątkową, szkoda niemajątkowa i związek przyczynowy między czynem a szkodą niemajątkową spowodowaną naruszeniem dobra osobistego. Wszystkie te przesłanki muszą wystąpić łącznie. Do momentu podjęcia uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18.10.2011 roku (III CZP 25/11 opubl.: www.sn.pl) naruszenie dobra osobistego musiało być zawinione. Tak przynajmniej przyjmowane było w większości judykatów SN (np. wyroki z: 12.12.2002, VCKN 1581/00 - OSNC 2004, Nr 4, poz. 53, 1.04.2004, II CK 115/03 (nie publ.), 16.09.2004, IV CK 707/03 (nie publ.), 15.06.2005, IV CK 805/04 - LEX Polonica Nr 379992, 28.09.2005, 1 CK 256/05 - LEX Polonica Nr 387932, 19.01.2007, III CSK 358/06 - LEX Polonica Nr 1912546, 24.01.2008,1 CSK 319/07 - MOP 2008 Nr 4 s. 179). Natomiast powołana wyżej uchwała składu 7 sędziów SN z 18.10.2011 roku zmienia dotychczasowy dominujący pogląd wyrażony w orzecznictwie SN _w tym zakresie. Według tezy tej uchwały odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. --- STRONA 4 --- W uzasadnieniu wyroku z dnia 28.02.2007 roku, V CSK 431/00 Sąd Najwyższy doszedł do konkluzji, że jeżeli zakłady karne nie prowadzą odpowiedniej ewidencji i nie potrafią udzielić ścisłej informacji, w jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych powód odbywał karę, to ta okoliczność nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialno prawnych. W takiej sytuacji ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda spoczywa na stronie pozwanej (art. 6 w zw. z art. 24 k.c.). Według Sądu I instancji stan faktyczny niniejszej sprawy jest nieco inny. Wprawdzie administracja Zakładu Karnego (...) w G. nie prowadziła również ewidencji, w oparciu o którą wynikałoby czy i w jakim okresie powód przebywał w celach dla palących , jednakże trudno postawić administracji zakładu zarzut w tym zakresie. Przede wszystkim w zakładach karnych ,w tym również w Zakładzie Karnym(...) w G. nie były tworzone jakieś specjalne odrębne cele dla palaczy bądź dla osób niepalących. Cela dla osób palących wyroby tytoniowe stawała się taką celą wówczas, gdy wszyscy umieszczeni w niej skazani złożyli deklarację ,że używają wyroby tytoniowe. Te same cele po jakimś okresie czasu ,nawet krótkim, mogły stać się celami dla osób niepalących, jeżeli skład osobowy takiej celi diametralnie zmienił się. W orzecznictwie Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż ilekroć jedna ze stron w swoim postępowaniu spowoduje uniemożliwienie lub znaczne utrudnienie wykazania okoliczności przeciwnikowi, na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, tylekroć na tę stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, iż okoliczności takie nie zachodziły (vide: wyrok z dnia 3.03.1971, II PR 453/70 nie publ.). W ocenie Sądu nie ma podstaw by zarzucić administracji Zakładu Karnego (...) w G. ,że uniemożliwiła bądź znacznie utrudniła powodowi wykazanie okoliczności naruszenia dobra osobistego poprzez umieszczenie go w celi (w celach) dla osób palących. Nic nie stało na przeszkodzie by powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył stosowny wniosek o zobowiązanie pozwanego do wskazania skazanych, z którymi powód przebywał we wszystkich celach. Pełnomocnik powoda nie wskazał adresów zamieszkania skazanych mimo, iż znał ich imiona i nazwiska, z którymi powód odbywał karę pozbawienia wolności, a którzy opuścili zakład karny. Wszystko to oznacza ,że strona powodowa w sposób stosunkowo łatwy miała możliwość zainicjowania odpowiedniego postępowania dowodowego na poparcie swoich twierdzeń. Przerzucanie ciężaru dowodu na stronę pozwaną wydaje się akurat w rozpatrywanej sprawie zbyt restrykcyjnym i nie uzasadnionym rozwiązaniem, zwłaszcza, że strona powodowa działała przez profesjonalistę. Podnieść należy ponadto, iż powód zainteresowany był sprawą jedynie, w czasie gdy był pozbawiony wolności. Gdy wyszedł na wolność w ogóle nie interesował się toczącym się procesem. Nie nawiązał kontaktu ze swym pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu. Nie jest również pewne czy powód w ogóle życzy sobie kontynuowania procesu. Wszyscy świadkowie przesłuchani w sprawie, którym sąd dał wiarę i to zarówno skazani jak i funkcjonariusze stużby więziennej zgodni byli co do tego, że zakaz zakwaterowania skazanych używających wyroby tytoniowe z osobami nie używającymi takich wyrobów był ściśle przestrzegany. Jeśli osoba nie paląca trafiła do celi dla palących, to następowało to wyłącznie na życzenie skazanego. Funkcjonariusze niezwłocznie dokonywali odpowiedniego rozmieszczenia skazanych w przypadku zmiany deklaracji skazanego w przedmiocie używania wyrobów tytoniowych. Nie można pominąć również faktu, iż skargi powoda, w których między innymi stawiany był zarzut umieszczenia powoda w celach dla palących okazały się nieuzasadnione. Rozpatrywanie skarg było poprzedzone stosownymi postępowaniami wyjaśniającymi. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu administracja zakładu karnego nie naruszyła dóbr osobistych w zakresie przedstawionym przez powoda. Jeśli powód przebywał w celach z osobami palącymi, na co wskazują zeznania świadków K. N. czy M. M. (1) ,to umieszczenie go w celi z palącymi odbyło się na wyłącznie na jego życzenie . Zgoda powoda wyłączała bezprawność naruszenia dobra osobistego. Powództwo zatem jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu na podstawie art. 448 k.c. O kosztach sądowych, od uiszczenia których powód był zwolniony orzeczono na podstawie art. 113 ustawy z dnia 28.07.2005 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst Dz. U. 2010 Nr 90,poz. 594 ze zmianami) w pkt II sentencji wyroku. Na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążono powoda obowiązkiem zwrotu pozostałych kosztów procesu na rzecz strony pozwanej,albowiem powód ,co wynika ze złożonego oświadczenia majątkowego nie dysponuje środkami pieniężnymi ani dochodami umożliwiającymi zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot kosztów procesu (pkt III sentencji wyroku). O wynagrodzeniu pełnomocnika powoda z urzędu będącego radcą prawnym orzeczono w pkt IV sentencji wyroku na podstawie § 2 ust. 3 i § 15 pkt 1 i 2 w zw. z § 6 pkt 6 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). --- STRONA 5 --- Od powyższego wyroku apelację złożył powód wnosząc zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 75.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G. Wydział I Cywilny z zaleceniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach procesu. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił błędne ustalenie przez Sąd I instancji stanu faktycznego w niniejszej sprawie, poprzez kategoryczne przyjęcie, iż powód godził się na pobyt w celach z osobami palącymi, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentu „Rozmowa po przetransportowaniu", książeczki zdrowia powoda oraz jego skargi z dnia 20 października 2008 roku wynika, iż powód deklarował bycie osobą niepalącą a podpisane w dniu 30 listopada 2007 roku oświadczenie o fakcie palenia wyrobów tytoniowych mogło zostać złożone wskutek podstępnego wprowadzenia w błąd przez wychowawcę, który to zarzut został pominięty w sprawozdaniu z postępowania wyjaśniającego z dnia 10 grudnia 2008 roku. Ponadto powód zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, iż działanie pozwanego nie nosiło znamion działania bezprawnego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 448 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie wg powoda okolicznością nie budzącą żadnych wątpliwości winien być fakt, iż powód jest osobą nie palącą wyrobów tytoniowych. Zarówno w dokumencie "Rozmowa po przetransportowaniu" jak również w książeczce zdrowia powód deklarował, iż jest osobą niepalącą zatem w oparciu o obowiązujące przepisy prawa winien być umieszczony w celach przeznaczonych dla osób niepalących. Jednocześnie na uwagę zasługują wpisy w książeczce zdrowia, z których wynika, iż powód wielokrotnie uskarżał się na duszności i problemy z oddychaniem, był wielokrotnie badany pod tym kątem, zatem ewentualne rozpoczęcie palenia papierosów wydaje się być całkowicie irracjonalne. Podstawową przesłanką zadośćuczynienia naruszeniu konkretnego dobra osobistego jest - co podkreślił Sąd I Instancji - bezprawność owego naruszenia. Artykuł 24 § 1 Kodeksu cywilnego zawiera domniemanie bezprawności działania, co oznacza, iż to na osobie pozwanego ciąży obowiązek wykazania, iż naruszając dobra osobiste powoda występowały określone kontratypy, wyłączające odpowiedzialność sprawcy naruszenia. Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w dniu 11 października 2005 roku w sprawie o sygn. akt V CK 259/05 (publ. Legalis), który stwierdził, iż z art. 24 KC wynika domniemanie bezprawności działania, co w sposób korzystny dla pokrzywdzonego wpływa na rozłożenie ciężaru dowodu . Domniemanie to powinien zatem obalić pozwany (art. 6 KC), gdyż to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. W punkcie 3 uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia tenże Sąd wskazał, iż za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się m.in. zgodę samego pokrzywdzonego. Sąd I Instancji kierując się powyższym poglądem uznał, iż skoro powód podpisał oświadczenie, że jest osobą palącą wyroby tytoniowe, tym samym godził się na umieszczanie go w celach dla osób palących. Zatem tak wyrażona zgoda zdaniem tegoż Sądu wyłączała możliwość przypisania działaniom administracji więziennej znamion bezprawności. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego wydanym w dniu 12 grudnia 2006 roku w sprawie o sygn. akt II CSK 280/06 (publ. Legalis) zgoda pokrzywdzonego wyłączająca bezprawność zachowania się sprawcy naruszenia dobra osobistego jest aktem woli stanowiącym wyraz świadomości uprawnionego co do przysługującego mu prawa wypowiedzenia się oraz zamiaru zamanifestowania na zewnątrz skorzystania z tego prawa. Nie musi się wyrażać przez zachowania dosłowne, może być dorozumiana w tym również przez brak sprzeciwu. Jednakże braku sprzeciwu wyrażającego zgodę można mówić tylko wtedy, gdy istniała okazja do swobodnego wyrażenia sprzeciwu, a mimo to uprawniony w tym zakresie jednoznacznie pozostał bezczynny. Uzasadniając tak postawioną tezę Sąd Najwyższy wskazał, iż bierne znoszenie stanu naruszenia dobra osobistego może być podyktowane wielu różnymi przyczynami (np. niewiedza uprawnionego co do możliwości sprzeciwu, brak umiejętności zareagowania, obawa przed skutkami wyrażenia sprzeciwu itp.). Bez upewnienia się o rzeczywistych przyczynach bezczynności uprawnionego oraz ewentualnie także i powodowanych nim racjach zawodne może się okazać wnioskowanie o wyrażaniu przez niego zgody na działania niekorzystne. --- STRONA 6 --- Powód od początku pobytu w Zakładzie karnym (...) w G. deklarował, iż jest osobą niepalącą. Wielokrotnie uskarżał się na duszności i problemy z oddychaniem. Jednocześnie nie potrafił zaadoptować się do warunków panujących w zakładzie karnym, co rodziło sytuacje konfliktowe pomiędzy nim a pozostałymi skazanymi. Miał problemy natury psychicznej wielokrotnie przechodził załamania nerwowe. Wielokrotnie zmieniał zakwaterowanie w celach z uwagi na narastające konflikty i obawę przed utratą życia i zdrowia ze strony innych osadzonych. Powyższe okoliczności poddają pod wątpliwość, czy złożone w dniu 30 listopada 2011 roku oświadczenie woli o byciu osobą palącą zostało złożone przez powoda z pełnym rozeznaniem i świadomością jego skutków. W treści skargi z dnia 20 października 2008 roku, powód wskazał, iż został umieszczony w celi dla osób palących wbrew swojej woli, jak również, że podpisane przez niego oświadczenie o byciu osobą palącą zostało złożone pod wpływem podstępnego wprowadzenia w błąd przez wychowawcę, a więc okoliczności stanowiącej wadę oświadczenia woli w myśl art. 84 czy też 86 § 1 Kodeksu cywilnego. Pomimo powyższego organy administracji więziennej w sprawozdaniu z postępowania wyjaśniającego całkowicie pominęły tenże zarzut, skupiając się jedynie na samej treści podpisanego przez powoda oświadczenia woli. Oznacza to, iż Zakład Karny (...) w G. nie wykazał bezsprzecznie, iż powód świadomie godził się na umieszczenie go w celi z osobami palącymi, a co za tym idzie nie udowodnił kontratypu wyłączającego jego odpowiedzialność za naruszenie dobra osobistego. Pozwany winien rzetelnie i szczegółowo zbadać każdy zarzut stawiany administracji więziennej, a zatem winien wyjaśnić w jakich okolicznościach doszło do podpisania oświadczenia o byciu osobą palącą przez powoda, w szczególności, że informacje zawarte w jego aktach osobowych (dot. problemów natury psychicznej, załamań nerwowych, obaw przed utratą życia i zdrowia, wcześniejszych deklaracji dotyczących bycia osobą niepalącą oraz problemów zdrowotnych) winny poddawać w wątpliwość wolę rozpoczęcia palenia wyrobów tytoniowych i osadzenia w celach z osobami palącymi. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż administracja Zakładu Karnego (...) w G. niejako z góry zakłada, iż podpisywane przez osadzonych oświadczenia dot. palenia wyrobów tytoniowych służą jedynie chęci zmiany zakwaterowania w celi i nie mają wiele wspólnego z rzeczywistym uzależnieniem od nikotyny. Powyższe potwierdzają zeznania świadków w niniejszej sprawie M. M. (2) i R. K. - pracowników pozwanego, którzy wskazywali na fakt manipulowania rozmieszczeniem w celach poprzez składanie wyżej wskazanych oświadczeń. Powyższe może sugerować, iż chcąc zmienić zakwaterowanie powoda mogło dojść do wprowadzenia go w błąd poprzez nie poinformowanie jego osoby o skutkach podpisania przedmiotowego oświadczenia, a co za tym idzie jego zgoda na wdychanie dymu tytoniowego mogła zostać wyrażona bez pełnego rozeznania. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie powoda Sąd I Instancji opierając się jedynie na treści sprawozdań wyjaśniających w sposób błędny uznał, iż skargi powoda dotyczące umieszczenia go w celach dla palących wbrew jego woli były nieuzasadnione, a co za tym idzie zbyt pochopnie przyjął istnienie kontratypu wyłączającego odpowiedzialność pozwanego w niniejszej sprawie. Kolejnym zarzutem był fakt, nagminnego palenia wyrobów tytoniowych w celach de facto uznanych przez administrację więzienną jako cele przeznaczone dla osób niepalących, a więc zarzut naruszenia § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 roku w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości. Powyższy zarzut zawarty w skardze powoda z dnia 20 października 2008 roku, dotyczący okresu deklarowania przez powoda bycia osobą niepalącą (po dniu 18 lutego 2008 roku), podobnie jak zarzut złożenia oświadczenia woli pod wpływem podstępnego wprowadzenia w błąd również nie został szczegółowo rozpatrzony podczas postępowania wyjaśniającego. Nie może budzić wątpliwości fakt, iż to na administracji więziennej ciąży obowiązek nadzoru nad przestrzeganiem w/w aktu wykonawczego i zarządzeń wewnętrznych obowiązujących na terenie zakładu karnego. Skoro w toku postępowania wyjaśniającego nie zbadano zarzucanych administracji uchybień w tymże zakresie, należy stwierdzić, iż pozwany nie wykazał bezsprzecznie, iż jego działania były zgodne z obowiązującymi wówczas przepisami. Odnosząc się do zeznań świadków - osadzonych w Zakładzie Karnym Nr 2 w G., to zdaniem powoda nie są one wiarygodne. Trudno jest przyjąć tezę o obiektywnym przedstawieniu przez tychże świadków stanu faktycznego panującego w Zakładzie Karnym, w którym obecnie przebywają. Zarzucanie pracownikom administracji więziennej pod nadzorem, których obecnie się znajdują uchybień mogłoby zdaniem powodować sytuacje konfliktowe i utrudnić im dalsze odbywanie kary pozbawienia wolności. --- STRONA 7 --- Pozwany nie ustosunkował się do apelacji. SĄD Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wniesiona przez powoda nie jest uzasadniona a żaden z zawartych w niej zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny a dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Ustalenia te Sąd Okręgowy podziela w całej rozciągłości. W szczególności podnieść należy, że w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez Sąd I instancji nie sposób przyjąć że powód przebywał w celi z osobami palącymi wbrew aktualnie zgłoszonej deklaracji. Powód, co sam przyznał w odpowiedzi na pozew bezpośrednio po przetransportowaniu do Zakładu Karnego w G. przebywał w celi dla niepalących, stąd też przyjąć należy, że zostało uwzględnione jego stanowisko w sprawie palenia zwarte w dokumencie „Rozmowa po przetransportowaniu". Brak jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia że złożone przez powoda oświadczenie podpisane w dniu 30 listopada 2007 r. o fakcie palenia wyrobów tytoniowych zostało złożone wskutek podstępnego wprowadzenia w błąd przez wychowawcę bądź w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji. Według skarżącego przy tym zarzut ten miał zostać pominięty w sprawozdaniu z postępowania wyjaśniającego z dnia 10 grudnia 2008 r. W ocenie Sądu Okręgowego o ile powód faktycznie został wprowadzony w błąd przez wychowawcę nie było żadnych przeszkód aby okoliczność powyższą wykazywał w postępowaniu przed Sądem I instancji. Powód nie wykazał również przed tym Sądem aby oświadczenie o woli bycia osobą palącą zostało złożone przez powoda bez rozeznania i świadomości jego skutków. W szczególności ani popadanie w konflikty ze współoskarżonymi, ani problemy natury psychicznej jakie powód przechodził w tym załamanie nerwowe nie świadczą same w sobie o działaniu bez rozeznania. Powód , co sam przyznał, wielokrotnie zmieniał celę, a tym samym musiał wiedzieć, że z takiej możliwości może skorzystać. Powód zmienił zresztą deklarację dotyczącą palenia. Jeśli powód po podpisaniu w dniu 30.11.2007 r. deklaracji o paleniu został przeniesiony do celi dla palących musiał wiedzieć jaki skutek wywarło złożenie oświadczenia. Należy ponadto podnieść, że ze zgodnych zeznań przesłuchanych przed Sadem I instancji świadków wynikało, że niektórzy skazani składali wielokrotnie w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym deklaracje dotyczące palenia bądź niepalenia papierosów, które za każdym razem były niezwłocznie uwzględniane. Stąd też w ocenie Sądu Okręgowego nie było przeszkód aby powód jeżeli faktycznie chciał przebywać w celi dla niepalących złożył deklarację o tym, że jest niepalący wcześniej, a nie dopiero 18.02.2008 r. Jeśli powód nie wykazał, że oświadczenie z dnia 30.11.2007 r. zostało złożone pod wpływem błędu albo w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie ma przesłanek by przyjąć, że wbrew swej woli w okresie od 30.11.2007 r. do 18.02.2008 r. - przebywał w celi dla palących. Nie mają przy tym znaczenia deklaracje składane w trakcie rozmowy po przetransportowaniu, oświadczenie w książeczce zdrowia skoro dokumentem potwierdzającym palenie lub napalenie była deklaracja z 30.11.2007 r. Powód składając ją godził się na pobyt z palącymi natomiast. Jakie były motywy takiego działania np. zamiar palenia, zmiany celi w której był osadzony nie mają istotnego znaczenia. Pozwany nie musiał badać dlaczego powód deklarował się jako palący, jeśli nawet wcześniej twierdził że nie pali. Pozwany nie przenosząc powoda dla celi dla palących mimo złożonej deklaracji mógłby narazić się na zarzut ze strony powoda uniemożliwienia palenia papierosów. Stąd też zarzut, że pozwany w toku postępowania skargowego toczącego się w roku 2008 nie odniósł się do tego zarzutu nie ma znaczenia w sprawie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ciężar dowodu wykazania działania powoda pod wpływem błędu podstępu czy w stanie wyłączającym świadczenie albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli spoczywał na powodzie. --- STRONA 8 --- Powód nie wskazał przy tym nawet na czym miałoby polegać wprowadzenie w błąd czy działanie podstępne i dlaczego w takim razie deklarację o niepaleniu złożył dopiero 18.02.2008 r. a nie wcześniej. Pozwany wykazał z kolei, że powód godził się na pobyt w celi z palącymi skoro podpisał stosowne oświadczenie, którego treść nie mogła budzić żadnych wątpliwości. Powód nie wykazał także w toku postępowania przed Sądem I instancji aby przebywając w celi dla niepalących był narażony na działanie dymu tytoniowego. Żaden z przesłuchanych przed sądem świadków nie potwierdził przy tym, aby tego rodzaju sytuacja miała miejsce. Powód zaś nie wskazał nawet kiedy i w jakich okolicznościach oraz z jakim natężeniem był narażony na działanie dymu tytoniowego w celach dla niepalących. Wprawdzie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że z pewnością zdarzały się przypadki, że powód przebywając w celi dla osób niepalących musiał znosić dym papierosa zapalonego potajemnie przez innego osadzonego, ale ustalenie to należy uznać za dowodne, bowiem żaden z przesłuchanych przed Sądem I instancji świadków nie potwierdził powyższej okoliczności. W ocenie Sądu Okręgowego chybiony jest również zarzut braku wiarygodności zeznań świadków - bez wskazania nawet ich imion i nazwisk tylko z racji tego, że są nadal osadzeni w Zakładzie Karnym(...) w G.. Należy przy tym podnieść, że świadek K. M. przebywał w dacie składania zeznań w Zakładzie Karnym w G. a P. C. na wolności a ich zeznania nie odbiegają w żaden sposób od zeznań pozostałych świadków. Ponadto świadkowie potwierdzili co do zasady, że powód był osobą niepalącą, co koliduje z tezą o niewiarygodności ich zeznań. Pobyt w celi dla palących osób deklarujących palenie nie jest działaniem bezprawnym. Zgodnie bowiem z obowiązującym w spornym okresie rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz. U. Nr 140 poz. 658 z późn. zm.) w aresztach śledczych oraz zakładach karnych typu zamkniętego dopuszcza się możliwości używania wyrobów tytoniowych w celach mieszkalnych przez osoby pozbawione wolności, zwane dalej „osadzonymi" (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Przy tym dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych wyznaczane się odrębne całe mieszkalne (§ 2 ust. 2). Z przepisami powyższego rozporządzenia korespondowało także zarządzenie wewnętrzne Nr 19/07 Dyrektora Zakładu Karnego (...) w G. z dnia 3 września 2007 r. w sprawie porządku wewnętrznego dla skazanych tymczasowo aresztowanych oraz ukaranych (pkt. VI ust. 1). Tym samym jeśli ustawodawca dopuszcza możliwość palenia papierosów w odrębnej celi przez osoby palące, to nie sposób przyjąć, że tego rodzaju działanie nosi cechę bezprawności. Jedynie w przypadku, gdy powód wykazał, że wbrew składanej deklaracji przebywał z osobami palącymi zachowanie pozwanego nosiłaby cechę bezprawności. Materiał dowody zgromadzony w sprawie niniejszej wskazuje jednoznacznie na to, ze sytuacja tego rodzaju nie miała miejsca. Skoro zaś działania pozwanego nie były bezprawne chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 24 § 1 kc i 448 kc. Artykuł 24 kc stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Na powodzie spoczywał więc ciężar dowodu wykazania, że odbywał karę pozbawienia wolności przebywając w celi dla niepalących był narażony na palenie. Wprawdzie pozwany wskazał w jakim czasie i w jakich celach powód przebywał a nie wykazał w jakim czasie która cela była celą dla palących, jednakże pozwany udowodnił jaki mechanizm działania w tym zakresie obowiązywał (osoby deklarujące się jako niepalące nie przebywały nigdy wbrew swej woli z palaczami). Reasumując skoro wszystkie zarzuty podniesione w apelacji okazały się nieuzasadnione podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. --- STRONA 9 --- O kosztach zastępstwa prawnego powoda za instancję odwoławczą Sąd orzekł na podstawie art. 22 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U z 2010 r. Nr 10 poz. 65 z późn. zm.) oraz § 2 ust. 3 § 6 pkt. 6 i § 12 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1349 z późn. zm.).