Wyrok VI Ca 609/13 sy sasę Zm cuz szk WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2013 r

--- STRONA 1 --- t ! i Sygnatura akt VI Ca 609/13 sy sasę Zm cuz szk WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2013 roku Sąd Okręgowy w Zielonej Górze VI Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Sławomir Kaczanowski (spr.) Sędziowie: SSO Elżbieta Ozga-Świetlik, SSO Arkadiusz Opala Protokolant: st.sekr.sąd. Irena Janecka po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 roku w Zielonej Górze na rozprawie sprawy z powództwa ARNE 09 - | GERYHPY PRES onow Hier gnyon nt ony o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Żarach z dnia 05 lipca 2013roku, sygnatura akt I C 264/12 1. oddala apelację; : 2. oddala wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w instancji odwoławczej --- STRONA 2 --- Sygnatura akt VI Ca 609/13 UZASADNIENIE „ Powód 4 w pozwie przeciwko pozwanemu SSENNNNNNNN WEEEEEA SE SIEJEZETRE" SE THESERL wystąpił o zapłatę kwoty UIIIIBZ! tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu podał, iż przebywał u pozwanego dwukrotnie w celach poniżej 3m”. W celach pięcioosobowych przebywało po 7 osób a w celach jednoosobowych 2 osoby. W celach, gdzie przebywały 2 osoby było bardzo ciasno a sanitariat nie był odgrodzony od reszty celi, co skutkowało brakiem należytej intymności oraz nieprzyjemnymi zapachami. Ponadto powód wskazał iż u pozwanego obowiązywał zakaz przykrywania się kocami w ciągu dnia, często przeszukiwano cele, rozkręcano telewizory, codziennie przeprowadzano kontrole osobiste przed wyjściem na spacer, przenoszenia z cel. Odbywanie kary pozbawienia wolności w takich warunkach negatywnie wpływało na psychikę powoda. Powód jako podstawę prawną swojego roszczenie powołał przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych. * W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut częściowego przedawnienie roszczenie dochodzonego pozwem. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 442! $ 1 kc dla roszczenie powoda przewidziany został trzyletni okres przedawnienia. Powód w pozwanym IIIB przebywał kilkakrotnie w latach SIR" 7 uwagi na fakt, że powodowi znany był fakt wyrządzenia szkody oraz jej sprawca to roszczenia powoda sprzed GII uległy przedawnieniu. W pozostałym zakresie pozwany wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na jego bezzasadność. Pozwany wskazał, że powód przebywał w nim w okresach AUE" — €EEFTZPUN) CEREFTON SHSTTCRTONY, SEKCJE SFEJRFOTAŁ, | SZERZEJ GETUSZYJAR, STERETSZFH) SEDSRJSSZONNE. UNIROSS, MESOTZODĄ, | --- STRONA 3 --- Pozwany wskazał, że za okres sprzed SI. brak jest dokumentacji dotyczącej odbywania przez powoda kary. Natomiast w MiG. powód dwukrotnie przebywał w warunkach przeludnienia: w okresie od SN. O SOON. celi O powierzchni 13,53m w 4-5 osób oraz w okresie od iliiiiIIE: io zB. w celi © powierzchni 5.óm? w 2 osoby. Pozwany przyznał fakt, że w niektórych okresach podczas pobytu powoda w pozwanej jednostce występowało przeludnienie. Miało ono charakter cykliczny. Nie powodowało to jednak niehumanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. O zaistniałej sytuacji pozwany informował sędziego penitencjarnego. Mimo przeludnienia osadzonym zapewniano na dobrym poziomie odpowiednią opiekę medyczną, penitencjarną i psychologiczną oraz pozostałe wymogi socjalno — bytowe. W każdym przypadku zmiany ilości osadzonych w celi sprzęt kwatermistrzowski był uzupełniany, tak że zapewnione było miejsce do spania, siedzenie czy spożywania posiłków Ponadto pozwany zapewnił środki higieny osobistej i odzież zgodnie z przysługującymi normami. Wszystkie cele wieloosobowe są wyposażone w zabudowane trwałymi przegrodami kąciki sanitarne umożliwiające intymne załatwianie potrzeb fizjologicznych a w celach jednoosobowych sanitariaty wygrodzone są elementami o lekkiej konstrukcji zapewniającymi intymność. Przeprowadzane okresowo kontrole pomiaru natężenia oświetlenia nie wykazały w żadnej celi u pozwanego braku spełnienia wymagań normy 02033:1984. Przeprowadzane okresowo przeglądy przewodów dymowych i wentylacyjnych wykazały ich sprawność. Kontrole osobiste jak również kontrole cel przeprowadzane były zgodnie z obowiązującymi przepisami. Pozwany podniósł, że nie wyrządził powodowi żadnej szkody. Wykazanie takiej szkody co do zasady jak i wysokości jest niezbędne w przypadku dochodzenia roszczeń na podstawie art. 417 $1 kc, a powód takiej szkody nie wykazał. . Ponadto pozwany podniósł, że powód jest recydywistą penitencjarnym , a zatem znane mu były dolegliwości związane z wykonywaniem kary pozbawienia wolności i powinien wziąć je pod uwagę przed popełnieniem kolejnego przestępstwa. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód Zlili4W przebywał w pozwanym GHEE przebywał kilkakrotnie w okresach HERE ==="FeopzOyE | EEC" "EO, 2 --- STRONA 4 --- GAAPEJOTN SHUTĄZNNED SRPHENNA FYTISZUNEA SUERICJET) HPE HEIDETMTE; | Gryz W pozwanym areszcie do 8 obowiązujący system ewidencji osób pozbawionych wolności nie pozwalał na ustalenie faktycznej liczby osadzonych przebywających w określonym czasie w konkretnej celi mieszkalnej. Jednak w latach tych występowało W pozwanym flii1EM cyklicznie przeludnienie, o czym był informowany Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. Powód przebywał w różnych celach, w roku fiiiiIIĘ” w okresie od [SS HTETru Bie marca przebywał w celi nr 889 o powierzchni 13,53m* , w której faktycznie przebywał 4-5 osób , natomiast w okresie od Gli o Gu przebywał w celi IB o powierzchni 5.6m?, w której razem z nim przebywały 2 osoby. : W przypadku, kiedy w celi przebywało więcej osób niż ilość na którą cela była przeznaczona niezbędny sprzęt jak łóżko, szafka taboret był uzupełniany. W celach wieloosobowych kąciki sanitarne są oddzielone trwałymi ścianami i są do nich drzwi.W celach jednoosobowych kąciki te są odgrodzone jedynie kotarą. Wentylacja u pozwanego to wentylacja grawitacyjna. Każdy z osadzonych otrzymuje dwa koce, w ciągu dnia u pozwanego łóżka musza być zaścielone i nie można przykrywać się kocem, chyba że istnieje tak potrzeba np. w razie choroby osadzonego. Podczas kontroli celi w której znajduje się odbiornik telewizyjny osadzony, który jest jego właścicielem zobowiązany jest do jego rozkręcenia. Rutynowe kontrole przy użycie wykrywacza metali przeprowadzana są przy każdym opuszczeniu i powrocie do celi np. ze spaceru. Podczas spacerów w grupach jeden z osadzonych poddawany jest kontroli osobistej. " Powód podczas pobytu u pozwanego był wiele razy karany karami dyscyplinarnymi Nie składał żadnych skarg na warunki socjalno-bytowe panujące w pozwanym Gi, W celach jednoosobowych w sytuacjach kiedy przebywały w niej dwie osoby korzystanie z toalety powodowało , że nieprzyjemne zapachy wydobywały się na zewnątrz, z uwagi na brak trwałych ścian i drzwi. Również korzystanie z toalety z tego powodu nie zapewniało należytej intymności. Z uwagi na brak miejsca poruszanie się po celi jednocześnie dwóch osób było bardzo utrudnione. 3 --- STRONA 5 --- W tak ustalonym stanie faktycznym wyrokiem z dnia 05 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w Żarach zasądził od pozwanego na rzecz powoda dz! i oddalił powództwo w pozostałej części. W uzasadnieniu podał, że w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia, powód przebywał u pozwanego w okresie 0 0 u GN, .. o UMY:. Występowało wówczas okresowo przeludnienie w celach. Zarzut przedawnienia z art. 442 ! $ 1 kc uznał za trafny co do części żądania. Świadomość szkody powód miał już bowiem w chwili pobytu w tych celach. W okresach III, co SIS O pow. 13, 53 m? przebywało 4-5 osób, a od SIS do m w celi o pow. 5,6 m2. W tym okresie norma minimalna 3 m” powierzchni na osadzonego była naruszona. Normę taką przewiduje art. 110 $ 2 kkw, co prawda $ 2a i 2b tego przepisu zezwalają dyrektorowi aresztu śledczego na umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m? na skazanego, ale nie mniejszej niż 2 m. Jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano już, że Państwo obciąża obowiązek zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Taki obowiązek wynika z norm prawa międzynarodowego. Art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z 19.12.1966 r. (Dz. U. 38 poz. 167 i 169 z 1977 r.) oraz art. 3 e.k.p.c. stanowi, że każda osoba pozbawiona wolności, musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Potwierdzają to art. 40, 41 ust. 4, art. 47 Konstytucji RP. Również w wyroku z dnia 26.05.2008 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 25/07 wyraził pogląd, że nadmierne zagęszczenie w celi może być traktowane jako działanie niehumanitarne. Prawo do godnego traktowania (godność człowieka), jest dobrem osobistym w rozumienia art. 24 kc. Stąd jego naruszenie daje prawo do zadośćuczynienia zgodnie z art. 448 kc Art. 30 Konstytucji sytuuje godność człowieka jako wartość nienaruszalną, a wykonywanie zadań represyjnych Państwa nie może ograniczać godności człowieka ani w nie godzić, jako prawo o charakterze absolutnym. Również orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące wielkości cel np. w wyroku z dnia 09.03.2006 r. w sprawie Cenbauer przeciwko Chorwacji (Skarga nr 73786/01) uznał, że norma pow. 2,8m na osadzonego w celi jest sprzeczna z standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom. Ten sam Trybunał przeciwko Polsce w wyroku z dnia 22.10.2009 r. SK nr 17885/04 stwierdził, że gdy osadzeni mają do dyspozycji mniej niż 3 m ? to jest to tak duże 4 --- STRONA 6 --- przeludnienie, że samo w sobie stanowi naruszenie art. 3 Konwencji przez. 28 dni przebywać w celach przeludnionych. Stąd kwota GIS 7ł jest odpowiednim zadośćuczynieniem, tym bardziej powód nie zgłaszał zastrzeżeń co do takiego sposobu wykonywania wobec niego osadzenia w areszcie śledczym. Natomiast dolegliwości polegającej na kontroli celi, kontroli osobistej czy nakazie przykrywania się kocem w dzień mieszą się w normalnych utrudnieniach spowodowanych pobytem w areszcie śledczym. Taki jest regulamin odbywania kary lub osadzenia podejrzanych. Apelację w terminie od tego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając to orzeczenie w części uwzględnionej oraz nie obciążenia powoda kosztami procesu, wnosząc o zmianę tego orzeczenia i oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Orzeczeniu temu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie, że nie zachodziły warunki z art. 110 $ 2b -2c kkw w sytuacji gdy Dyrektor pozwanego wydał także decyzję, naruszenia prawa materialnego art. 448 kc w zw. z art. 24 kc. I art. 417 $ I poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że działanie pozwanego było bezprawnym naruszeniem dóbr osobistych, choć obniżenie normy ma oparcie w art. 110 $ 2b- 2c kkw oraz art. 328 $ 2 kpc poprzez odmowę wiarygodności i mocy dowodowej decyzjom Dyrektora pozwanego. W uzasadnieniu powołał treść art. 110 $ 2b kkw, który takie osoby jak powód pozwala na czas od €8 dni umieścić w celi z obniżoną normą. Co więcej, taka zgoda była też od Sędziego Penitencjarnego, stąd ustalenia faktyczne są sprzeczne z treścią zebranego materiału dowodowego. W efekcie wydano wyrok z naruszeniem prawa materialnego. Gdyż działanie pozwanego nie było upokarzające, nieludzkie lub poniżające. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. W uzasadnieniu podał, że powód był w celi przeludnionej stąd przyznanie zadośćuczynienia było zasadne. : 5 --- STRONA 7 --- Sąd Okręgowy jako sąd odwoławczy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie Nie zarzuca nieważności postępowania. Nie stwierdzono tego uchybienia w ramach nadzoru instancyjnego. | Rozpocząć należy od tego, że zarzut poczynienia ustaleń w sposób niezgodny z zebranym materiałem dowodowym nie jest trafny ostatecznie. Zarzutami naruszenia procedury Sąd Odwoławczy jest związany i to ściśle. Prawdą jest, że Sąd I instancji w stanie faktycznym sprawy w ogóle nie powołał decyzji z dnia Guuaoneono |. i dzy |. złożonych do akt na k. 34 i 35 w postaci kserokopii o umieszczeniu w celi o normie powierzchni poniżej 3 m? powoda przez kolejne Sy dni. Od decyzji tych powód się nie odwoływał. Rzecz jednak w tym, że na karcie 34 i 35 akt, są wyłącznie kserokopie, które nie są dokumentami. Nie zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem, ani przez przedstawicieli aresztu śledczego, ani pełnomocnika pozwanego. Mimo to mając na uwadze całokształt materiału dowodowego i brak zaprzeczeń powoda, Sąd II instancji uznał, że tak faktycznie było. O tyle, więc Sąd II instancji uzupełnia stan faktyczny sprawy. Mimo to Sąd Odwoławczy uznaje, że okoliczność ta jest nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy w tym okresie. Nie miało to uchybienie wpływu na treść orzeczenia. . Podobnie należy ocenić drugi z zarzutów, naruszenia art. 328$2 kpc. Taki zarzut może być skuteczny wyłącznie wtedy, gdy nie można odtworzyć intencji i sposobu rozumowania Sądu O przeprowadzonych dowodach. W tej sprawie tak nie jest. Sąd Rejonowy po prostu tę okoliczność uznał za nieistotną dla rozstrzygnięcia. Sąd II instancji nawet stwierdzając, że formalnie zarzucone uchybienie miało miejsce jeśli jednocześnie uznaje je za nieistotne i bez wpływu na treść orzeczenia w tej sprawie, to tym samym nie jest to skuteczne. Motywy takiego poglądu zostaną wyłożone poniżej. Trzeci z zarzutów naruszenie art. 417 $ 1 kc jest oczywiście nietrafny. Sąd Rejonowy w ogóle nie stosował art. 417 $lkc. Podstawą jego rozstrzygnięcia były wyłącznie art. 24 kc w zw. z art. 448 kc czyli zadośćuczynienie za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dobra osobistego powoda jakim jest prawo do godziwego i humanitarnego traktowania przy 'osadzeniu u pozwanego. Pozwany dopuścił się naruszenia prawa materialnego wskązanego przez Sąd Rejonowy i uczynił to bezprawnie pomimo tego, że w zgodzie z art. 110 $ 2a- 2c 6 --- STRONA 8 --- Ustawy z dnia 06.06.1997 r. Kodeks Karny Wykonawczy (Dz. U nr 90 poz. 557 z późn.zm.). Podstawą rozstrzygnięcia w tej sprawie nie jest bowiem wskazany przepis prawa polskiego tylko normy wyższego rzędu jakimi są przepisy wspólnotowe i międzynarodowe, jakie Polska zobowiązała się przestrzegać przystępując tak do Unii Europejskiej jak i przyjmując tzw. podstawowy pakiet praw człowieka i obywatela. Rzeczpospolita Polska przystępując od Unii Europejskiej, ale też ratyfikując stosowne umowy międzynarodowe zobowiązała się do ich przestrzegania. Zasada ta dotyczy szczególnie zasad odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania. W tej. sferze z przepisów akcesyjnych (umowy) jednoznacznie wynika, że ma miejsce prymat umowy nad prawem wewnętrznym we wszystkich sprawach karnych. Stąd np. Polska nie może stosować kary śmierci i innych dolegliwości w tej sferze na które prawo międzynarodowe nie zezwala. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłem prawa powszechnie obowiązującego jest ratyfikowana umowa międzynarodowa lub rozporządzenie W. E. Takim źródłem jest też sama Konstytucja w art. 40 zakazuje ona tortur, okrutnego nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania. Również w art. 41 ust 4 w/w ustawy nakazuje traktować każdego pozbawionego wolności w sposób humanitarny. Niezależnie od w/w zasad stosowanie prawa wspólnotowego (międzynarodowego) na obszarze Polski wręcz Rzeczpospolita Polska zobowiązała się do przestrzegania i podporządkowania orzeczeniom Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w Strasburgu. Orzeczenia tego organu są wiążące dla prawa wewnętrznego nie tylko tego państwa wspólnotowego przeciwko któremu zapadło, ale oznacza dla całej wspólnoty tzw. minimalny standard ochrony prawnej dla każdego członka Unii bez względu na kraj w którym przebywa. Standardy minimalnej ochrony wspólnotowej nie mogą być obniżone przepisami wewnętrznymi kraju. Jeśli się tak dzieje to wówczas wprost stosuje się przy rozstrzygnięciu prawo wspólnotowe ( umowy międzynarodowe), a sprzeczne z nimi przepisy wewnętrzne się pomija, jako normy niższego rzędu, które w danej sprawie nie mogą być stosowane. I tak jest w tej sprawie. Polska ratyfikowała międzynarodowy pakt praw osobisty i publicznych z dnia 19.12.1966 r. w 1977 roku. Polska w 1994 roku ratyfikowała umowę o poddaniu się jurysdykcji ETS w Strasburgu. To ten trybunał ustala minimalne standardy ochrony prawnej członka Unii bez względu na miejsce zamieszkania lub odbywania kary pozbawienia wolrmści. - I tak już w 2006 r. ETS w wyroku z dnia 09.03.2006r. w sprawie Cenbauer przeciwko Chorwacji w skardze nr 73786/01 uznał normy powierzchni na osadzonego w celi wynoszące 2,8 m za sprzeczne ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom. 7 --- STRONA 9 --- Także wyrokiem tego Trybunału i to wprost z dnia 22.10.2009r. w sprawie Orzechowski przeciwko Polsce (skarga nr 17885/04) uznano, że Polska za każdym razem gdy stosuje hormę powierzchni mniejszą niż 3 m powoduje naruszenie art. 3 Konwencji. W orzeczeniach tego Trybunału wprost uznano, że każde obniżenie normy poniżej 3 m* jest poniżającym traktowaniem osadzonych. Pogląd ten tutejszy Sąd w pełni akceptuje. Co więcej, żaden Polski Sąd ani Trybunał nie może orzec odwrotnie, bo jest związany tymi orzeczeniami cały kraj i jego instytucje prawne. Więcej, ten Trybunał wyraził pogląd, że w Polsce występuje na tym tle problem strukturalny, który rząd Polski ma zlikwidować. Przyznał od Polski stosowne odszkodowanie właśnie za naruszenie minimalnej pow. 3m ? na osadzonego wceli. Jest to zrozumiałe, jeśli się weźmie pod uwagę, Że ze wszystkich krajów poddanych jurysdykcji tego Trybunału Polska ma najmniejszą normę powierzchni. Nigdzie nie ma mniejszych powierzchni. Co więcej, zalecana dla Unii norma obecnie wynosi 7 m” na osobę. Mówiąc wprost wg wyroku ETS w Strasburgu wskazanego powyżej, każde obniżenie normy poniżej 3 m? jest równoznaczne z niehumanitarnym i poniżającym traktowaniem osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. ' Od 2009r. powoływanie się na art. 110 $ 2 i 2b kkw jest prawie nieskuteczna, bo ten przepis prawa krajowego jako sprzeczny z prawem międzynarodowym nie może być stosowany jako podstawa rozstrzygnięcia. Stosuję się i to Wprost prawo wspólnotowe przed prawem krajowym, które z nim jest i to wprost sprzeczne. Stąd miał miejsce pobyt powoda u pozwanego w warunkach sprzecznych z zasadami odbywania kary pozbawienia wolności określonych minimalnym standardem ochrony obowiązującym w Unii Europejskiej. Obniżenie dalsze tego niskiego standardu jest niehumanitarnym traktowaniem powoda. Niehumanitarne traktowanie przez zwiększenie dolegliwości ponad dozwolone prawem i pogorszenie warunków odbywania tego osadzenia jest naruszeniem dobra osobistego jakim jest godność człowieka i obowiązek pozwanego humanitarnego traktowania powoda w sposób wykluczający naruszenia konwencji bez względu na prawo krajowe i przed nim. Naruszenie konwencji może skutkować dodatkowymi roszczeniami odszkodowawczymi. W efekcie były podstawy do dostosowania art. 24 kci art. 448 kc. ' Podstawę orzeczenia stanowi 385 kpc Jeśli chodzi o rozstrzygnięcie o kosztach, podmiot dopuszczający się naruszenia prawa nie powinien z tego odnosić korzyści na tle rozstrzygnięcia procesowego w świetle 8 --- STRONA 10 --- zasad współżycia społecznego. Ma więc miejsce w tej sprawie wypadek szczególnie uzasadniony pozwalający na odstępstwo od reguły podstawowej orzekania o kosztach. Tym bardziej, że powód nie ma żadnych dochodów ani majątku, a sama wysokość zadośćuczynienia ma wymiar uznaniowy Sądu. Natomiast nie przyznano wynagrodzenia pełnomocnikowi powoda za II instancję pomimo złożenia samego wniosku gdyż nie złożył on zgodnie z $ 16 rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09. 2002 w sprawie opłat za czynności radców prawnych dodatkowego oświadczenia, że opłaty nie zostały mu uiszczone w całości lub w części, a tylko złożenie wniosku plus oświadczenie daje taką podstawę, wbrew twierdzeniom pełnomocnika powoda. : SSO E.Ozga-Świetlik SSO S.Kaczanowski SSO A.Opala (KŻ/ 1) 9