Wyrok VI ACa 172/08

--- STRONA 1 --- 03/1 OĄMJloog Sygn. akt VI ACa 172/08 _ ? WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Agata Zając Sędziowie: SA Marzena Miąskiewicz (spr.) SA Aldona Wapińska Protokolant: apl. rade. Paulina Grabowska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2008 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E O przeciwko A M o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. akt XXV C 325/07 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za drugą instancję. Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m 0 2»/1 0% .ca I Sygn. akt VI ACa 172/08 _ Ÿ Q' ¿--,Ĺ ® ;W/_v Y « ŠTN “Ê śāåsflílfiśê 4 `iv WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny W Warszawie VI Wydział Cywilny W składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Agata Zając Sędziowie: SA Marzena Miąskiewicz (spr.) SA Aldona Wapińska Protokolant: apl. radc. Paulina Grabowska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2008 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E ` O przeciwko A M o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. akt XXV C 325/07 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za drugą instancję. --- STRONA 2 --- Sygn. akt VI ACa 172/08 UZASADNIENIE E. O. wystąpił przeciwko A. M. wnosząc o: - zobowiązanie pozwanego do opublikowania na stronach informacyjnych w dziennikach (…) i (…) oświadczenia następującej treści: „Informacje zawarte w tzw. "Raporcie z weryfikacji WSI", którego podstawę prawną stanowiła ustawa z dnia 14. 12. 2006 r. o zmianie ustawy „Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego" zawierające informacje na temat Pana E. O. i jego firmy (…) są nieprawdziwe, za co Pana E. O. przepraszam”; - zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 29 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo w całości, nie obciążając powoda kosztami procesu pozwanego. Wydając orzeczenie Sąd Okręgowy dokonał następujących ustaleń i ocen: E. O. był współpracownikiem wywiadu wojskowego, a następnie Wojskowych Służb Informacyjnych. Prowadził Spółkę (…), której obecnie jest jedynym udziałowcem. Spółkę założył razem ze S. T. Spółka ta prowadzi działalność w zakresie handlu i serwisu samochodów przeciwpożarowych, sprzętu gaśniczego i ratowniczego oraz sprzętu do cięcia papieru. Według Raportu z weryfikacji WSI w latach 90 – tych Spółka, działając na polecenie Wojskowych Służb Informacyjnych, prowadziła też handel bronią, którą wysyłała na Łotwę, do USA i RPA. Natomiast obecnie przeciwko powodowi prowadzone jest postępowanie karne o nielegalny handel bronią. Wojskowe Służby Informacyjne miały za zadanie ochraniać bezpieczeństwo potencjału obronnego RP. Zachodziły jednak uzasadnione podejrzenia, że w Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 3 --- trakcie swojego istnienia WSI podejmowały działania zagrażające temu bezpieczeństwu. W ramach reformy wojskowych służb specjalnych, Wojskowe Służby Informacyjne zostały zlikwidowane. Jednocześnie władza ustawodawcza RP stwierdziła, że dla pełnego przeprowadzenia tej reformy konieczne jest umożliwienie obywatelom polskim zapoznania się z takimi działaniami likwidowanych służb, które były sprzeczne z interesem Państwa, jak również poznanie danych osób, które współdziałając w przeszłości ze służbami, dobrowolnie wykonywały czynności wspomagające realizację pozaprawnych celów byłych służb specjalnych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy i rozporządzenia Prezesa RM z 26 lipca 2006 r. w sprawie trybu działania Komisji Weryfikacyjnej powołanej w związku z likwidacją Wojskowych Służb Informacyjnych, Prezydent RP i Prezes Rady Ministrów powołali Komisję Weryfikacyjną. Komisja ta miała za zadanie zgromadzenie i dokonanie analizy materiałów pochodzących z wysłuchań żołnierzy WSI oraz osób trzecich, a także materiałów pochodzących z akt archiwalnych i akt spraw bieżących. Komisja Weryfikacyjna rozpoczęła prace 02 sierpnia 2006 r. Po ich zakończeniu Przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej opracował Raport o działalności żołnierzy i pracowników WSI oraz wojskowych jednostek organizacyjnych realizujących zadania w zakresie wywiadu i kontrwywiadu wojskowego wykraczających poza określony prawem obszar działań tych służb. Raport ten dotyczył działań i czynów żołnierzy oraz innych osób określonych w art. 70 a ust. 1-3 ustawy z 09 czerwca 2006r. Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego. Sąd I instancji ustalił, iż na podstawie postanowień ustawy z 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby 2 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 4 --- Wywiadu Wojskowego, Prezydent RP miał obowiązek podania do publicznej wiadomości ww. raportu. W roku 2007 w Dzienniku Urzędowym Monitor Polski opublikowano Raport z weryfikacji WSI. W rozdziale poświęconym zagadnieniu nielegalnego handlu bronią opisano działalność firmy (…) i E. O. Wskazano, że firma (…) zaliczała się do firm stworzonych przez Zarząd II Sztabu Generalnego lub kontrolowanych przez oficerów mających na celu kontrolę rynku obrotu bronią. Podkreślono przy tym, że jednym ze skutków angażowania w ten proceder służb cywilnych i wojskowych było podejmowanie handlu z przedstawicielami ugrupowań terrorystycznych. Z raportu wynikało, że firma (…) założona została dla tajnego współpracownika E. O. pseudonim (…) w celu przeprowadzenia kontraktu sprzedaży broni do Łotwy. E. O. miał ochraniać przeprowadzoną w 1992 r. operację nielegalnego handlu bronią. Podpułkownik J. D. miał podjąć pracę w (…) i doprowadzić do przerzucenia ciężaru nielegalnego handlu bronią na tę firmę. W Raporcie wskazywano, że wszelkie koncesje i zezwolenia dla firmy (…) załatwiane były z pominięciem formalnych procedur, zaś nielegalny handel bronią prowadzony był pod pozorem wywozu różnych towarów eksportowych na wschód. Sąd Okręgowy stwierdził, że powód miał brać udział w organizacji nielegalnego handlu bronią z mafią rosyjską oraz arabskimi ugrupowaniami terrorystycznymi. Niepowodzenie w organizacji tej dostawy miało zakończyć przestępczą działalność (…) w zakresie obrotu bronią i amunicją. Podkreślono, że wszystkie transakcje realizowane przez (…) i (…) z Łotwą polegały na tym, że wywożone z Polski broń i amunicja były przeznaczone dla innych odbiorców niż wskazywano we wnioskach o wydanie pozwoleń i w Pozwoleniach Wywozu Broni i Amunicji. Powód i D. mieli celowo podawać niezgodne z prawdą miejsce przeznaczenia broni, podczas gdy w rzeczywistości broń dostarczano do państw objętych embargiem. W uzasadnieniu powyższego wyroku podkreślono, iż powód nie wskazał, z czego wywodzi odpowiedzialność pozwanego, w jaki sposób naruszone zostały 3 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 5 --- jego dobra osobiste, ani które z tych dóbr. Uzyskanie ochrony na podstawie art. 23 i 24 kc wymagało wykazania przez powoda, że naruszone zostało dobro osobiste - czyli zobiektywizowany, niemajątkowy interes ściśle związany z jego osobą. Powód wskazywał, że w publikacji Raport z weryfikacji WSI autorstwa m. in. pozwanego, znalazły się informacje dotyczące jego osoby i jego firmy (…) oczywiście nieprawdziwe. Przepis art. 23 kc odnosi się do dóbr osobistych człowieka. Z przepisu tego wprost wynika, że ochrona dóbr osobistych jest wszechstronna. Może ona być realizowana w różny sposób i za pomocą różnych środków, może mieć zarówno charakter niemajątkowy, jak i majątkowy. Natomiast z art. 24 § 1 kc wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Sąd Okręgowy podkreślił, że ustawodawca wprowadził w nim zasadę domniemania bezprawności i pozwany, w procesie o ochronę dóbr osobistych, miał obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających jego działanie, a więc wyłączających bezprawność. W ocenie Sądu I instancji nie można zarzucić pozwanemu jakichkolwiek bezprawnych działań naruszających dobra osobiste w odniesieniu do powoda. Działanie pozwanego nie miało cech bezprawności i zawinienia wobec osoby powoda. Pozwany wypełniał jedynie swoje obowiązki jako funkcjonariusz państwowy, czyli Przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej, organu składającego się z 12 członków powołanych przez Prezydenta RP i 12 członków powołanych przez Prezesa Rady Ministrów, w którym Prezydent RP wyznaczył go na Przewodniczącego Komisji Weryfikacyjnej spośród jej członków. W konsekwencji nie można mówić o ewentualnym naruszeniu przez niego, jako osobę fizyczną, dóbr osobistych powoda. Powód nie wskazał zresztą, jakie jego dobra osobiste naruszone zostały przez pozwanego i w jaki sposób. Stwierdzenie, że Raport z Weryfikacji WSI zawiera nieprawdziwe dane na temat jego osoby i jego firmy, nie oznacza w opinii Sądu Okręgowego, że pozwany może ponosić odpowiedzialność za jego treści. Podkreślił także, iż pozwany sporządził i podpisał Raport w wyniku nałożenia na niego ustawowego obowiązku sporządzenia tego 4 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 6 --- raportu w terminie wyznaczonym przez Prezesa Rady Ministrów w myśl art. 70a cyt. ustawy z 09 czerwca 2006 r., jednakże nie zrobił tego jako A. M., lecz jako Przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej, zaś dane do tego Raportu były wynikiem prac całej Komisji Weryfikacyjnej. Sąd Okręgowy stwierdził, iż to nie pozwany decydował o podaniu tego Raportu do publicznej wiadomości w formie publikacji w Monitorze Polskim, lecz Prezydent RP, wobec czego nie można zarzucić pozwanemu bezprawności działania. W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie wykazał legitymacji biernej A. M. w niniejszym postępowaniu. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości. Zarzucił mu sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż funkcjonariusz państwowy może wykonywać swoje obowiązki z ewidentnym naruszeniem prawa w tym dóbr osobistych, byleby jego działanie miało oparcie w innych przepisach. Apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania – przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna, a podniesiony w niej zarzut, aczkolwiek błędnie sformułowany jako zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, faktycznie dotyczący błędnej subsumcji prawa materialnego tj. art. 23 i 24 k.c. okazał się trafny. Ochrona dóbr osobistych środkami niemajątkowymi, której domaga się powód w rozpoznawanej sprawie, została uregulowana w art. 23 i 24 k.c., w świetle których to przepisów bezprawne naruszenie dóbr osobistych powoduje powstanie roszczenia niemajątkowego przysługującego pokrzywdzonemu przeciwko każdemu, kto się tego dopuścił. Powód skierował powództwo przeciwko pozwanemu – osobie fizycznej, aczkolwiek dokonywał on naruszenia jego dóbr osobistych jako Przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej WSI. Sąd Okręgowy jako podstawę oddalenia powództwa 5 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 7 --- przyjął to, że pozwany działał jako funkcjonariusz publiczny w granicach jego uprawnień i obowiązków, a tym samym działanie jego nie było bezprawne i nie ma on legitymacji biernej w niniejszym procesie. Taki wniosek Sąd Okręgowy uznał za oczywisty i w zasadzie pozostawił go bez uzasadnienia. W ocenie Sądu Apelacyjnego wniosek taki jest przedwczesny. Kwestią osobistej odpowiedzialności funkcjonariusza państwowego zajmował się już Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 11 października 1983 r. (II CR 292/03 OSP 1985/13), w którym odmówił przyjęcia jako skutecznej obrony twierdzenia, że funkcjonariusz ten działał w imieniu i ze skutkami dla zatrudniającego go organu administracji państwowej. Pogląd ten zaprezentowany jest też w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. (II CKN 167/01), w którym Sąd Najwyższy odwołując się do wyżej przytoczonego orzeczenia ocenił, że nie tylko działanie na rzecz i w imieniu konkretnej jednostki lub organu, ale także działanie w charakterze funkcjonariusza publicznego nie eliminuje automatycznie odpowiedzialności osoby, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego innej osoby. Pogląd ten akceptuje także Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Należy zauważyć, że działanie funkcjonariusza w ramach kompetencji i na określonej podstawie prawnej nie są bowiem jedynymi przesłankami dla wyłączenia bezprawności działania funkcjonariusza publicznego. Wbrew twierdzeniu Sądu Okręgowego, działanie w ramach tak określonej legalności nie wyłącza automatycznie i w każdym wypadku bezprawności działania funkcjonariusza publicznego. Jeżeli w toku prawnie uregulowanych procedur dochodzi do wyraźnego, poważnego naruszenia przepisów, zwłaszcza w sposób powodujący wykroczenie poza cel i niezbędność postępowania, to nie jest wykluczone uznanie bezprawności takiego działania (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2003 r. sygn. I PK 414/02). Również przyjęcie przez Sąd I instancji a priori, że skoro określone stwierdzenia zostały zawarte w dokumencie wydanym zgodnie z prawem, to działanie funkcjonariusza nie może być uznane za bezprawne, jest błędne. 6 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 8 --- Oczywiście fakt, że informacje, w których powód dopatruje się naruszenia dóbr osobistych zostały zawarte w Raporcie z weryfikacji WSI ma istotne znaczenie z punktu widzenia jego roszczeń, przede wszystkim ze względu na kwestię bezprawności działania funkcjonariusza chociaż, o czym należy pamiętać, zasadność merytoryczna raportu nie podlega badaniu w niniejszym postępowaniu. Niemożność ingerowania w sam Raport nie musi oznaczać jednak całkowitego pozbawienia osoby, której dotyczą informacje w nim zawarte ochrony przewidzianej w art. 23 i 24 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1972 r. II CR 370/72 OSNC 1973 nr 7 – 8 poz. 141 i z dnia 19 października 2000 r. II CKN 866/98 OSNC 2001 nr 4 poz. 61). W przypadku gdyby ustalano, że Raport narusza dobra osobiste powoda wykraczając poza materię obiektywnie potrzebną do uzyskania należytej orientacji w badanym przedmiocie, to może dojść do ustalenia, że nie nastąpiło wyłączenie bezprawności działania wynikające z omówionych wcześniej przesłanek o charakterze formalnym. Potraktowanie przez Sąd Okręgowy kwestii braku legitymacji biernej po stronie pozwanego jako automatycznie przesądzającej negatywnie o roszczeniu powoda skutkuje nierozpoznaniem istoty sporu, co powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy oceni czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśli tak to czy informacje dotyczące powoda zawarte w Raporcie z weryfikacji WSI mieściły się w dozwolonych prawem granicach i pozostawały w rzeczywistym związku z zakresem i celem działania pozwanego jako funkcjonariusza publicznego będącego autorem raportu. Gdyby konkretne sformułowania zostały tak zakwalifikowane, to rozważanie pozostałych przesłanek wyłączających bezprawność będzie zbędne. W przypadku zaś negatywnego ustalania konieczne będzie dalsze ich badanie. Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. 7 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 9 --- 8 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m