Wyrok VI ACa 1221/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny w Warszaw

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VI ACa 1221/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący-Sędzia SA Krystyna Bilewicz Sędzia SA Zofia Markowska Sędzia SA Agata Zając (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Trzaskoma po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2006 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Gminy B. z siedzibą w B. i Gminy I. z siedzibą w I. przeciwko M. W. i A. B. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 marca 2005 r. sygn. akt XXV C 945/05 I. oddala apelacje; II. zasądza od Gminy B. z siedzibą w B. na rzecz M. W. i A. B. po 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł oraz od Gminy I. z siedzibą w I. na rzecz M. W. i A. B. po 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt VI A Ca 1221/05 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 24 lutego 2003 r. powodowe Gminy B. i I. wniosły o nakazanie pozwanym M. W. i A. B. solidarnie umieszczenia na ich koszt w dziennikach „(…)”, (…)” i „(…)” ogłoszenia o formacie A6 drukiem wytłuszczonym o następującej treści: „Niniejszym oświadczamy, że podane przez nas informacje o rzekomym dopisaniu do list wyborczych w wyborach do Gminy B. i do Gminy I. oraz z terenu tych Gmin do Powiatu W. osób nie zamieszkałych a tym samym nie uprawnionych do głosowania było niezgodne z prawdą.” oraz o zobowiązanie pozwanych do zapłaty solidarnie kwot po 10 000 zł na rzecz Ośrodka Rehabilitacyjno-Terapeutycznego prowadzonego przez (…) Stowarzyszenie Niepełnosprawnych. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa podnosząc, że ich wypowiedzi zamieszczone w artykułach nie były autoryzowane, miały formy ogólnej refleksji, która wynikała z całej kampanii wyborczej, w nikogo nie były wymierzone celowo i z namysłem i żadnej gminy nie wymieniali w treści swoich wypowiedzi. Wyrokiem z 10 marca 2005 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i zasądził solidarnie od powódek na rzecz pozwanych po 1560 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że w (…) – dodatek do (…) – z 6 listopada 2002 r. ukazał się artykuł „(…)” autorstwa J. Ch. i W. P., opisujący praktyki domeldowywania osób do spisów wyborców, w artykule autorzy zacytowali wypowiedź pozwanego M. W., który stwierdził, że w pozwiecie (…) uprawnionych do głosowania było około 40 000 osób, do urny idzie co trzeci z nich, zaś pojawienie się ogromnej rzeszy osób z zewnątrz głosujących tylko na wskazane osoby zmienia wynik całego głosowania. W artykule, w ramce „(…)” zamieszczono dane liczbowe dotyczące „lotnych wyborców”. 2 --- STRONA 3 --- W dodatku do dziennika „(…)” nr 45 - (…) z 8 listopada 2002 r. w artykule „(…)” autorstwa T. K. opisany został proceder meldowania rodziny i znajomych z innych regionów Polski w celu zdobycia mandatu radnego i zacytowano wypowiedź A. B., który wskazał, że na dwa dni przed wyborami w całym powiecie (…) uprawnionych do oddania głosów było nieco ponad 69 000 osób, zaś według rejestrów wyborców uprawnionych było 70 500 osób. W dzienniku „(…)” z 6 listopada 2002 r. ukazał się artykuł A. A. „(…)”, w którym autor przytacza wypowiedź M. W. podającego, iż w Gminie B. dopisano do list wyborców 1020 osób, a w I. 780 osób. W Sądzie Okręgowym w Warszawie toczyło się w związku z protestem wyborczym postępowanie dotyczące ważności wyborów do Rad Gmin, Rady Powiatu M. oraz Sejmiku Wojewódzkiego w gminach O., Ł., I., B. i K. Sąd Okręgowy uznał, że z wypowiedzi pozwanych zacytowanych we wskazanych artykułach nie wynika, iż w powodowych Gminach wybory przeprowadzone zostały nieprawidłowo, pozwani nie wymienili nazw powodowych Gmin. Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że gmina to wspólnota samorządowa jej mieszkańców, a nie organów samorządu terytorialnego, powodowie zaś nie wskazali, jakie dobra osobiste Gminy jako wspólnoty samorządowej jej mieszkańców zostały naruszone. Apelacje od powyższego wyroku wniosły obie powodowe Gminy. Gmina B. zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 23 k.c. w zw. z art. 43 k.c. przez błędne przyjęcie, że pozwani swym postępowaniem nie naruszyli praw osobistych powodowych osób prawnych, a także przez błędną wykładnię pojęcia dóbr osobistych przez pominięcie, że wypowiedzi pozwanych były pozbawione podstaw i godziły w dobre imię i podważały zaufanie do powodowych Gmin sugerując świadome dopuszczenie się nieprawidłowości wyborczych, naruszenie prawa procesowego przez dowolną ocenę materiału dowodowego w zakresie przedmiotu wypowiedzi pozwanych i skutków tych wypowiedzi dla powódek, a także błąd w ustaleniach faktycznych przez błędne przyjęcie, że wypowiedzi te nie dotyczyły Gminy B., lecz powiatu, a także pominięcie, że niektóre wypowiedzi konkretnie wskazywały na powodowe gminy, godziły w ich dobre imię i podważały 3 --- STRONA 4 --- zaufanie obywateli do tych osób prawnych i wnosząc o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Gminy I. zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że z wypowiedzi pozwanych nie wynika, iż w powodowych gminach wybory przeprowadzone zostały nieprawidłowo i że pozwany w żadnej z cytowanych wypowiedzi nie wymieniają nazw powodowych gmin, wnosząc o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości z zasądzeniem kosztów. Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Obie apelacje nie zasługują na uwzględnienie, gdyż mimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny w pełni przyjmuje za własne. Podnoszony w apelacji Gminy I. zarzut sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dotyczy bowiem nie treści wypowiedzi pozwanych zacytowanych we wskazanych w pozwie artykułach, ale ich interpretacji i oceny jako godzących w dobre imię powodów, nie jest to więc zarzut zmierzający do podważenia dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, które w sprawie niniejszej nie są sporne. Powódki swoje roszczenia wywodziły z art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 43 k.c. W wyroku z dnia 14 listopada 986 r. II CR 295/86 (OSNC 1988/2-3/40) Sąd Najwyższy wskazał, że dobra osobiste osób prawnych to wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swym zakresem działań. W ocenie powódek przytoczone w artykułach wypowiedzi pozwanych godziły w ich dobre imię i podważały zaufanie obywateli do Gmin i ich organów. Katalog dóbr osobistych osób prawnych należy, przez odpowiednie zastosowanie art. 23 k.c. zgodnie z art. 43 k.c. uznać za otwarty, niewątpliwie zaś podlegającym ochronie dobrem osobistym zarówno osoby fizycznej, jak i osoby prawnej jest jej dobra sława. Naruszenie dobrej sławy osoby prawnej 4 --- STRONA 5 --- może nastąpić przede wszystkim przez zarzucenie tej osobie, a w szczególności jej organom, niewłaściwego postępowania mogącego ją narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania działalności. Przesłankami ochrony niemajątkowej dóbr osobistych są zagrożenie lub naruszenie określonego dobra osobistego i bezprawność działania pozwanego. Zgodnie z art. 6 k.c. na powodach spoczywał ciężar wykazania, że na skutek działań pozwanych doszło do naruszenia lub zagrożenia dóbr osobistych powodów określonych jako dobre imię powodowych Gmin, gdyż z uwagi na wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie bezprawności działania godzącego w dobra osobiste, to na pozwanych spoczywał, w razie wykazania spełnienia wskazanej wyżej przesłanki, ciężar wykazania, że ich działanie nie było bezprawne. We wszystkich powołanych w pozwie artykułach są opisywane praktyki polegające na dopisywaniu do list wyborców osób nie mieszkających na terenie gminy, a więc nie uprawnionych do głosowania ze wskazaniem, że duża ilość takich osób może zmienić wyniki wyborów na terenie danej gminy, a nawet powiatu. Nie ulega jednak wątpliwości, że pozwani nie byli autorami tych artykułów i ani z treści pozwu, ani z twierdzeń powódek nie wynika, aby na treść artykułów i ich ogólną wymowę pozwani mieli jakikolwiek wpływ. Zacytowane w artykułach wypowiedzi pozwanych są głównie natury ogólnej, opisują niepokojące zjawisko bez wskazywania, w jakich gminach ma to miejsce i bez formułowania jakichkolwiek zarzutów co do nieprawidłowości postępowania organów gmin w związku z przedstawionym przez autorów artykułów problemem. Pozwani M. W. i A. B. w swoich wypowiedziach przytoczonych w artykułach, które ukazały się na łamach (…) i gazety (…) wskazują jedynie na fakt zwiększenia się na kilka dni przed wyborami liczby wyborców w powiecie (…), nie wiążąc tego w żaden sposób z powodowymi Gminami. W wypowiedzi M. W. przytoczonej w artykule, który ukazał się w (…) znalazły się dane dotyczące wyborców dopisanych do list w Gminach I. i B., jednak z wypowiedzi tej nie wynika, aby osoby te zostały dopisane do list z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Sam fakt dopisania pewnej liczby osób do list 5 --- STRONA 6 --- wyborców, wynikający jak wskazują powodowie z chęci głosowania przez osoby zamieszkałe na terenie Gmin a jeszcze nie zameldowane w miejscu zamieszkania, nie jest przez powodów kwestionowany. W wyrokach z dnia 26 października 2001 r. V CKN 195/01 i 5 kwietnia 2002 r. II CKN 953/00 Sąd Najwyższy wskazał, że ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, istotne nie jest bowiem subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale obiektywna reakcja opinii publicznej. W ocenie Sądu Apelacyjnego samo podanie przez jednego z pozwanych danych dotyczących liczby osób dopisanych do list wyborców na terenie konkretnych gmin powiatu (…), bez powiązania tego faktu z nieprawidłowością działań podejmowanych w tym zakresie przez powodowe Gminy lub ich organy, nie może być według kryteriów obiektywnych uznane za działanie naruszające dobro osobiste powódek, a w szczególności aby podważało zaufanie obywateli do działania Gmin lub ich organów. Nie ma zaś podstaw do uznania, że samo zamieszczenie przez autorów artykułów wypowiedzi pozwanych w pewnym kontekście z którego mogłoby zdaniem skarżących wynikać, że insynuowane jest im działanie bezprawne, może uzasadniać wystąpienia z określonymi żądaniami w stosunku do pozwanych. Skoro zatem przytoczone we wskazanych przez powódki artykułach wypowiedzi pozwanych nie naruszały dóbr osobistych powodowych Gmin, roszczenia oparte o treść art. 24 k.c. nie mogły być uwzględnione. Niezależnie od powyższego należy wskazać na nieprawidłowość sformułowania żądań zawartych w pozwie. Wypowiedź każdego z pozwanych była wypowiedzią odrębną, gdyby zatem wypowiedzi te naruszały dobra osobiste powódek, każdy z powodów ponosiłby odpowiedzialność wynikającą z art. 24 k.c. za własne działanie. Nie ma podstaw do przyjęcia solidarnej odpowiedzialności pozwanych za opublikowane odrębnie wypowiedzi każdego z nich, gdyż każda z wypowiedzi w wypadku spełnienia przesłanek z art. 24 k.c. skutkowałaby postaniem odrębnego roszczenia o ochronę dóbr osobistych. Mając powyższe na względzie i uznając podniesione w apelacjach zarzuty za bezzasadne, na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. 6