Wyrok VI A C a 1062/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2004r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt VI A C a 1062 / 03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2004r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący- Sędzia S A Marek Podogrodzki Sędzia S A Regina Owczarek- Jędrasik / spraw./ Sędzia S O / del. / Ewa Zalewska Protokolant Agnieszka Prokopiuk po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2004r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa A. K. przeciwko (…) S.A. z siedzibą w W. – Obszar (…) w P. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 3 października 2003r., sygn. akt IC 372 / 03 oddala apelację. UZASADNIENIE Powód – A. K. wniósł – po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa- o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej (…) S.A. z siedzibą w W. – Obszar (…) w P. kwoty 100.000zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych powoda, tj. jego wolności oraz nietykalności mieszkania. --- STRONA 2 --- Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że żądanie powoda nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym oraz prawnym. Wyrokiem z dnia 3 października 2003r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej Spółki kwotę 3.615zł tytułem zwrotu kosztów procesu, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne. Strony zawarły umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych. W dniu 2 listopada 2002r. doszło do uszkodzenia linii telefonicznej połączonej z aparatem telefonicznym w domu powoda. W związku z tym powód nie mógł korzystać z telefonu. Powód powiadomił o uszkodzeniu pozwaną Spółkę 2 listopada 2002r. oraz ponownie 4 listopada 2002r. A. K. nie został poinformowany o terminie usunięcia uszkodzenia. W dniu 15 listopada 2002r. do domu powoda przyszli – bez wcześniejszej zapowiedzi- dwaj mężczyźni w celu naprawienia telefonu. Powoda i jego żony nie było w domu, był obecny dorosły syn, który wychodził i nie zezwolił na żądne czynności. W dniu 16 listopada 2002r. powód napisał pismo do Dyrektora z obszaru (…) S.A. w P., w którym opisał sytuację i stwierdził, że nie życzy sobie usług z tej firmy. Wyżej wskazane pismo pozwana Spółka potraktowała jako wypowiedzenie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Od tego momentu nikt nie przyszedł w celu naprawy, ani nie kontaktował się z powodem. W fakturze z 13 grudnia 2002r. oraz w fakturze korygującej z 17 stycznia 2003r. pozwana Spółka rozliczyła 2 --- STRONA 3 --- należności za abonament za grudzień 2002r., uwzględniając bonifikatę w abonamencie za listopad oraz za grudzień 2002r. oraz odszkodowanie za uszkodzenie linii od 3 listopada 2002r. W efekcie tych rozliczeń zwrócono powodowi kwotę 11,09zł jako nadpłaconą. Powód nie może korzystać z telefonu stacjonarnego. Linia telefoniczna jest nadal doprowadzona do budynku A. K. Powód dowiedział się z odpowiedzi na pozew, że pozwana uznaje umowę za wygasłą z dniem 18 grudnia 2002r. Według powoda, zostały naruszone jego dobra osobiste w postaci ograniczenia wolności oraz nietykalności mieszkania. Ograniczenie wolności powód wiązał z brakiem możliwości korzystania z telefonu, natomiast naruszenie nietykalności mieszkania z istnieniem urządzeń telekomunikacyjnych w jego domu. Sąd orzekający uznał, że subiektywny dyskomfort psychiczny powoda spowodowany brakiem możliwości korzystania z telefony stacjonarnego nie może być potraktowany jako naruszenie dobra osobistego w postaci wolności. Również fakt, iż elementy linii telekomunikacyjnej znajdują się na budynku nie powoduje naruszenia prawa do spokojnego korzystania z mieszkania, zwłaszcza że urządzenia te pojawiły się wcześniej w związku z zawartymi umowami. W ocenie Sądu I instancji, sytuację powoda można analizować z punktu widzenia należytego wykonania umowy przez pozwaną Spółkę oraz ewentualnej prawidłowości odstąpienia od umowy, a więc w ramach przepisów o odpowiedzialności kontraktowej, lecz roszczenia z tego tytułu nie były przedmiotem rozpoznania w danej sprawie. 3 --- STRONA 4 --- W konsekwencji Sąd Okręgowy ustalił, że nie nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powoda i oddalił powództwo jako niezasadne w świetle przepisu art. 448 k.c. w związku z art. 23 k.c. Wyrok z dnia 3 października 2003r. został zaskarżony przez powoda apelacją, która wnosi o jego zmianę i zasądzenie od pozwanej Spółki kwoty 100.000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda oraz zasądzenie kosztów procesu. Powód zarzuca w uzasadnieniu apelacji, że pozwana Spółka nie przedstawiła ani wnioskowanego przez niego billingu z rozmów, ani powodów „wygaśnięcia umowy”. A. K. zarzuca, że pozwana Spółka zignorowała jego list z 18 listopada 2002r., a następnie potraktowała jako argument w sprawie tyle tylko, że po ogłoszeniu wyroku. Powód podtrzymuje stanowisko, że sam fakt bezprawnego odłączenia jego telefonu narusza godność powoda i jego prawa, a przybycie monterów w dniu 15 listopada 2002r. bez wcześniejszej zapowiedzi było zwykłą agresją i najściem na dom. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Sąd I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe i poczynił trafne ustalenia, co do faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Zarzut apelacji pominięcia dowodu z billingu jest nieskuteczny. Wskazany billing był powoływany przez powoda na okoliczność, że informował on pozwaną o awarii 2 i 4 listopada 2002r. /k. 22 /. Pozwana Spółka nie ustosunkowała się do twierdzeń powoda, co do dat poinformowania o awarii. W związku z tym oraz mając na uwadze przepis art. 230 k.p.c., Sąd Okręgowy ustalił- zgodnie ze 4 --- STRONA 5 --- stanowiskiem powoda-, że Spółka została powiadomiona o uszkodzeniu 2 i 4 listopada 2002r. W tym stanie rzeczy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Wbrew twierdzeniom apelacji, pozwana nie złożyła po ogłoszeniu wyroku dowodu w postaci pisma z dnia 16 listopada 2002r. skierowanego przez powoda do Spółki. Fakt doręczenia Spółce tego pisma oraz zamieszczenia w nim stwierdzenia, że powód nie życzy sobie usług Spółki, Sąd ustalił prawidłowo na podstawie zgodnych twierdzeń stron złożonych do protokołu rozprawy / protokół z dnia 3 października 2003r. – k. 40 oraz art. 229k.p.c./. Powód podnosi, że pozwana nie przedstawiła powodu „wygaśnięcia umowy” w dniu 18 grudnia 2002r. Również ten zarzut jest nietrafny, gdyż Spółka wskazała, że pismo powoda z 16 listopada 2002r. uznała za wypowiedzenie umowy z upływem terminu 30 -dniowego. Dalsze badanie tej okoliczności było zbędne, gdyż te okoliczności nie stanowiły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem było żądanie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w następstwie braku możliwości korzystania z telefonu stacjonarnego w domu powoda oraz naruszenie nietykalności mieszkania. W konsekwencji należy stwierdzić, że zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania są chybione. Przyjmując zatem za podstawę ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, należy podzielić ocenę tego Sądu, że przypisane pozwanej zachowanie nie wyczerpuje wymogu naruszenia dóbr osobistych, stanowiącego przesłankę odpowiedzialności ustanowionej przepisem art. 448k.c. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają ani definicji dóbr osobistych, ani definicji naruszenia i 5 --- STRONA 6 --- sposobu naruszenia tych dóbr. Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką / a poprzez art. 43 także z osobą prawną /. Obowiązujące prawo nie chroni przed każdym naruszeniem dóbr osobistych. Przyznaje ją wówczas, gdy naruszenie dobra osobistego jest jednocześnie naruszeniem prawa podmiotowego. Możność żądania ochrony prawnej jest uzależniona od tego, aby nastąpiło naruszenie uczucia ludzkiego przez naruszenie jakiegoś konkretnego, obiektywnie ujętego dobra oraz by nastąpiło naruszenie jakiegoś przysługującego pokrzywdzonemu podmiotowego prawa osobistego. Cechą praw osobistych, jako praw podmiotowych służących do ochrony poszczególnych dóbr osobistych, jest to, że są to prawa niemajątkowe / jeżeli nawet ich naruszenie pociąga za sobą skutki majątkowe /, i to tak ściśle związane z podmiotem podlegającym ochronie, że razem z nim powstają i wygasają oraz nie mogą przechodzić na inne podmioty zarówno w drodze czynności prawnych, jak i w drodze dziedziczenia. Art. 23 k.c. wymienia wśród dóbr chronionych wolność. Początkowo łączono to pojęcie jedynie z fizyczną swobodą poruszania się. Obecnie należy przyjąć, że obejmuje ono określone prawo obywateli do czegoś wyznaczone przez dobro powszechne, interes społeczny i porządek prawny, np. wolność osobista, wolność sumienia, wolności religijne, wolność słowa, wolność zgromadzeń. Zdaniem powoda jego wolność została naruszona przez brak możliwości korzystania z telefonu stacjonarnego w oparciu o instalację zamontowaną w jego domu. Elementem zatem takiego dobra osobistego miałoby być prawo do zachowania możliwości korzystania z konkretnych urządzeń telefonicznych. Nie ma podstaw 6 --- STRONA 7 --- do przyjęcia jako osobnego dobra osobistego w pojęciu art. 23 k.c. / art.448k.c./ zachowania uprawnienia do korzystania z określonych usług telekomunikacyjnych. Uprawnienie do korzystania z usług telekomunikacyjnych świadczonych przez oznaczony podmiot w oparciu o oznaczone urządzenia ma charakter majątkowy, a jego źródłem jest umowa, czyli uprawienie takie nie może być uznane za dobro osobiste powoda. Zaniechanie usunięcia uszkodzenia linii telefonicznej, uchybienie terminowi takiego usunięcia, czy też niewykonywanie umowy o świadczenie usług telefonicznych, nawet gdyby miało miejsce, nie może być samo przez się kwalifikowane jako naruszenie dobra w pojęciu art. 23 i art. 448k.c. Takie zachowanie, choć dokonane zostałoby wbrew obowiązującemu prawu, nie stanowiłoby naruszenia dobra osobistego. W powołanych przepisach nie chodzi bowiem o jakiekolwiek naruszenie prawa, lecz tylko takie, które stanowi bezprawne uszczuplenie prawa osobistego. Stwierdzić ponadto należy, że roszczenia strony stosunku prawnego z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy zostały uregulowane w przepisach kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności kontraktowej. Te uregulowania wykluczają sięganie do przepisów prawa cywilnego przewidujących ochronę dóbr osobistych, chyba że w związku z naruszeniem umowy doszłoby do naruszenia jakiegoś dobra pozostającego poza tym stosunkiem, co w danej sprawie nie miało miejsca. Trafne jest także stanowisko Sądu Okręgowego, że pozostawanie urządzeń linii na domu powoda nie narusza dobra osobistego w postaci nietykalności mieszkania. Prawo do zachowania nietykalności mieszkania w rozumieniu art. 23 i art. 448k.c. musi być pojmowane w aspekcie niematerialnym, jako prawo do ochrony przed 7 --- STRONA 8 --- bezprawnym wtargnięciem w sferę nie samej substancji mieszkaniowej, lecz w sferę określonego stanu psychicznego i emocjonalnego, jaki daje każdemu człowiekowi poczucie bezpieczeństwa i niezakłóconego posiadania miejsca, w którym koncentruje swoje istotne sprawy życiowe. Nie można przy tym podzielić zarzutu apelacji, że przybycie monterów 15 listopada 2002r. bez wcześniejszej zapowiedzi było zwykłą agresją i najściem na dom powoda. Monterzy przyszli bowiem na zawiadomienie powoda o uszkodzeniu linii i w celu jej naprawienia i zgodnie z decyzją syna powoda nie podjęli żadnych czynności naprawczych na posesji powoda. W ramach dowodu z przesłuchania stron, powód uzasadniał swoje żądanie także tym, że został „potraktowany jak szczeniak”, pozwana Spółka nie odpowiadała na pisma powoda, nie poinformowała o rozwiązaniu umowy. Również w apelacji powód podnosi, że przez wskazane zaniechania pozwana naruszyła godność powoda. Godność osobista jest sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to jest kształtowane przez szereg różnych okoliczności zewnętrznych i jest uwarunkowane historycznie i kulturowo. Jego postacie i rozmiar zależą również od innych cech psychiki człowieka i od całokształtu jego osobowości. Powoduje to zróżnicowanie poczucia własnej wartości i naruszenia jego godności. Przy ocenie, czy zostało naruszone dobro osobiste człowieka, w tym jego godność, decydują kryteria obiektywne, a nie subiektywne odczucia osoby żądającej ochrony prawnej. Miernika pozwalającego na ustalenie, czy naruszona 8 --- STRONA 9 --- została godność osoby należy poszukiwać w tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych przez społeczeństwo. Brak odpowiedzi na zawiadomienie o uszkodzeniu urządzeń, na reklamacje, czy w istocie skargę w ramach stosunku prawnego nawiązanego umową może prowadzić do naruszenia zobowiązania ukształtowanego tą umową, natomiast obiektywnie biorąc nie może być samo przez się poczytany za naruszenie godności osobistej strony zawiadamiającej, reklamującej, czy skarżącej. Z tych wszystkich względów brak jest – jak prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy- podstaw do ustalenia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozumieniu art. 23 k.c. i art. 448k.c. W konsekwencji powództwo jako niezasadne w świetle przepisu art.448k.c. podlegało oddaleniu. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji znajduje uzasadnienie w treści przepisu art. 98 § 1 i § 3 oraz art.99 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, a koszty te dla strony reprezentowanej przez radcę prawnego obejmują między innymi wydatki jednego radcy prawnego oraz jego wynagrodzenie, nie wyższe niż stawki określone w odrębnych przepisach. Przy wartości przedmiotu sporu- jak w danej sprawie -w wysokości 100.000zł minimalna stawka za czynności radcy prawnego wynosi 3.600zł stosownie do §6 pkt.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu / Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm./. W związku z tym i gdy pozwana 9 --- STRONA 10 --- poniosła opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 15zł, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej Spółki zwrotu kosztów procesu w wysokości 3.615zł jest prawidłowe w świetle przytoczonych przepisów. Wobec powyższego apelację powoda jako niezasadną należało oddalić na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. 10