Wyrok V KKN 83/96

--- STRONA 1 --- Glosa do wyroku SN z dnia 30 października 1996 r., V KKN 83/96. Orzeczeniem powyższym Sąd Najwyższy zmienia dotychczasowe stanowisko w tym względzie. Jako uzasadnienie powyższej tezy Sąd Najwyższy przyjmuje, iż użyte w art. 39 k.w. określenie "odstąpienie od wymierzenia tylko kary zasadniczej nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu kary dodatkowej w art. 28 § 1 pkt 1, 2, 3 i 5 lub nawiązki, jeżeli jest ona przewidziana w ustawie", należy rozumieć tylko jako możliwość orzeczenia kary dodatkowej, gdy nie orzeka się kary zasadniczej, a więc zdaniem Sądu Najwyższego mamy tutaj określoną fakultatywność postępowania. Nie można dopatrywać się tu woli ustawodawcy, by zakazać odstępowania od orzeczenia samej tylko kary dodatkowej z pozostawieniem ukarania sprawcy karą zasadniczą. Sąd Najwyższy w glosowanym wyroku stwierdza, że gdyby ustawodawca chciał tak regulować tę kwestię, to nic nie stałoby na przeszkodzie, by użyć sformułowania wprost zakazującego odstąpienia od samej tylko kary dodatkowej. Wobec powyższego zdaniem Sądu Najwyższego należy przyjąć, że przepis art. 39 k.w. pozwala na odstąpienie od całości kary, tj. zarówno zasadniczej jak i obligatoryjnej dodatkowej, a na podstawie argumentacji a maiori ad minus należy dojść do wniosku, że skoro możliwe jest całkowite odstąpienie od ukarania, to tym bardziej możliwe jest odstąpienie tylko od kary zasadniczej. Takie rozumowanie nie jest czymś nowym w zakresie interpretacji przepisu art. 39 k.w. Było ono jednak przedmiotem krytyki Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 1.09.1994 r. - II KRN 146/94 (1) , stwierdził, że ustawa nie przewiduje odstąpienia od orzeczenia obligatoryjnej kary dodatkowej przy równoczesnym wymiarze kary zasadniczej. Wskazuje na to brak w przepisie art. 39 k.w. odpowiednika przepisu art. 57 § 4 k.k. ("stosując nadzwyczajne złagodzenie kary sąd może odstąpić od orzeczenia kary dodatkowej, chociażby jej orzeczenie było obowiązkowe"). Nie ma natomiast podstawy, by stosując argumentację a maiori ad minus przy wykładni art. 39 k.w. z dopuszczalności odstąpienia od wymierzania obu kar (zasadniczej i obligatoryjnej dodatkowej) wyprowadzić wniosek o dopuszczalności odstąpienia od wymierzenia tylko takiej kary dodatkowej. Gdyby taka metoda wykładni przepisu art. 39 k.w. była prawidłowa, to zbędny byłby przepis art. 39 § 3 k.w., bowiem możliwość odstąpienia od wymierzenia kary zasadniczej z równoczesnym orzeczeniem kary dodatkowej też wynikałaby z takiego rozumowania. Na bazie tego orzeczenia wyraziłem wspólnie z W. Radeckim pogląd, że trafna linia orzecznictwa niedopuszczająca odstąpienia - w ramach nadzwyczajnego złagodzenia - tylko od orzeczenia obligatoryjnej kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów i poprzestaniu na orzeczeniu kary zasadniczej - została ugruntowana (2) . Przekonanie takie opieraliśmy również na tych orzeczeniach, które cytuje R. A. Stefański przy okazji glosowania wymienianego na wstępie wyroku (3) . Okazuje się jednak, że o ugruntowaniu na długo tego poglądu nie może być mowy, bowiem Sąd Najwyższy glosowanym orzeczeniem wycofał się z takiego stanowiska. Zmieniając stanowisko w tym przedmiocie, Sąd Najwyższy proponuje traktować przepis art. 39 k.w. w kategoriach wyjaśniających, a nie stanowiących. Jest to główny argument, którego używa Sąd Najwyższy dla uzasadnienia zmiany swojego stanowiska. Co więcej siła argumentacji przeciwna obecnemu stanowisku Sądu Najwyższego jest bardziej przekonująca niż obecne uzasadnienie. Już w uzasadnieniu projektu kodeksu wykroczeń stwierdzono, że celem ustawodawcy było wprowadzenie takiej regulacji, która pozwala na całkowite odstąpienie od kary bądź odstąpienie tylko od kary zasadniczej. W tym ostatnim przypadku orzeka się jedynie karę dodatkową przewidzianą za dane wykroczenie (4) . Innej możliwości uzasadnienie projektu nie wymienia. Gdyby ustawodawca uważał, że należy przewidzieć wariant z odstąpieniem tylko od obligatoryjnej kary dodatkowej, to taka klauzula na pewno byłaby wprowadzona. Tak jednak nie jest. Oczywiście można negować wartość wyjaśnień zawartych w uzasadnieniach projektów ustaw, lecz nie można pominąć tego, iż przy tworzeniu kodeksu wykroczeń korzystano z doświadczeń już funkcjonującego kodeksu karnego. W tym ostatnim zawarte zostało wyraźne stwierdzenie w art. 57 § 4 k.k., w myśl którego stosując nadzwyczajne złagodzenie kary, sąd może odstąpić od orzeczenia kary dodatkowej, chociażby orzeczenie jej było obowiązkowe. Takiej klauzuli art. 39 k.w. nie ma. Fakt ten nie może być jednak tłumaczony zapomnieniem ustawodawcy - bo jest to sprzeczne z powszechnie przyjętą zasadą celowości działania ustawodawcy. Jeśli takiej klauzuli ustawodawca nie wprowadził, tzn. że nie chciał by ona działała na gruncie prawa o wykroczeniach. Co więcej, rację ma R. A. Stefański stwierdzając, że jedynym wnioskiem zastosowania argumentacji Sądu Najwyższego jest to, że przepis art. 39 § 3 k.w. jest zbędny, a to z kolei kłóci się z naczelną zasadą teorii prawa, iż nie powinno się ustalać znaczenia reguły w taki sposób by pewne jej części były traktowane jako zbędne. Autor: Bojarski Marek Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa krytyczna Glosa do wyroku SN z dnia 30 października 1996 r., V KKN 83/96. Opublikowano: Prok.i Pr. 1997/6/103-105 --- STRONA 2 --- Tak więc przepis art. 39 k.w. należy odczytać tylko w ten sposób, iż ustawodawca chciał zezwolić na odstąpienie od kary tylko w sposób, który jest wyraźnie opisany w art. 39 § 2 k.w. Inne sposoby są wykluczone wobec wyraźnego określenia tej kwestii w art. 39 k.w. Reasumując należy stwierdzić, że podjęta przez Sąd Najwyższy próba wprowadzenia możliwości odstąpienia od orzeczenia tylko obligatoryjnej kary dodatkowej nie przekonuje wobec siły argumentów wyrażonych w doktrynie krytykujących to rozwiązanie, a Sąd Najwyższy nie potrafił ich w przekonujący sposób podważyć. (1) OSN DP 1995, nr 2, poz. 22. (2) Por. M. Bojarski, W. Radecki, Kodeks wykroczeń z komentarzem, Warszawa 1995, III wydanie, s. 98. (3) R. A. Stefański, Glosa do wyroku Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1996 r. (V KKN 83/96), WPP 1997, nr 1. (4) Tak Prawo o wykroczeniach (Projekt), Warszawa 1970, s. 93-94.