Postanowienie V KK 270/07

--- STRONA 1 --- Glosa do postanowienia SN z dnia 1 października 2007 r., V KK 270/07. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w glosowanym postanowieniu należy w pełni zaaprobować. Przyjęta teza została należycie uzasadniona. Zasadnie Sąd Najwyższy przyjął, że dla wyjaśnienia kwestii prawnych, co do których wypowiedział się w glosowanym orzeczeniu, podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy rzeczywiście bieg okresu ponownego odroczenia liczyć należy od dnia orzekającego je postanowienia, tj. czy art. 151 § 2 kkw ma zastosowanie do drugiego i ewentualnie kolejnych odroczeń. Zdaniem Sądu Najwyższego wymieniony przepis jest jasno sformułowany. Stanowi, że okres odroczenia biegnie od dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie. Nie bez znaczenia jest to, że został on zamieszczony w drugiej jednostce redakcyjnej art. 151 kkw. Dopiero w trzecim paragrafie tego artykułu ustawodawca dopuścił możliwość ponownego, a nawet wielokrotnego odraczania kary pozbawienia wolności, z zastrzeżeniem, że łączny okres odroczenia nie może przekroczyć roku. Już ze względu na usytuowanie normy określającej zasadę liczenia okresu odroczenia pomiędzy przepisami zamieszczonymi w § 1 i § 3 art. 151 kkw, niezależnie od jasnego jej wysłowienia, celowe staje się, zdaniem Sądu Najwyższego, sięgnięcie do wykładni systemowej. Odwołując się do jej zasad, w szczególności do argumentu a rubrica, należy wnosić z umiejscowienia przepisu § 2 w strukturze art. 151 kkw, że zawarta w nim regulacja dotyczy pierwszego postanowienia, odnoszącego się pozytywnie do odroczenia wykonania kary. Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było objęcie tą regulacją także kolejnych postanowień stanowiących o odroczeniu, to jej miejsce w art. 151 kkw byłoby inne. Zamieszczona zostałaby w § 3 i obejmowałaby odpowiednim sformułowaniem wszystkie postanowienia, pierwsze i kolejne, którymi orzeczono o odroczeniu. Ponadto, zdaniem Sądu Najwyższego, odliczanie okresów „faktycznego niewykonywania kary” , upływających między odroczeniem zakończonym a dniem odroczenia jej po raz kolejny, naruszałoby podstawowe założenia ustawy dotyczące czasu trwania odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności i wynikających stąd konsekwencji. Z jednej strony uniemożliwiałoby to skazanemu ubieganie się o warunkowe zawieszenie wykonania kary na podstawie art. 152 kkw, mimo że odroczenie, liczone od dnia wydania pierwszego postanowienia uwzględniającego wniosek do dnia zakończenia ponownie orzeczonego odroczenia, trwało faktycznie przez rok, jak tego wymaga przepis. Z drugiej strony pomijanie owego odstępu czasowego i liczenie dalszego odroczenia od dnia uwzględnienia kolejnego wniosku prowadziłoby do tego, że rzeczywiste niewykonywanie kary wobec skazanego z przyczyn określonych w art. 151 § 1 kkw mogłoby przekraczać, i to nawet znacznie, limit wyznaczony w art. 151 § 3 kkw, jeśli procedowanie przebiegałoby opieszale. W pierwszej z opisanych sytuacji uległoby relatywizacji uprawnienie skazanego do skorzystania z warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 2 lat na podstawie art. 152 kkw, w drugiej traciłoby na znaczeniu ustawowe ograniczenie łącznego okresu odroczenia wykonania kary do roku określone w art. 151 § 3 kkw, gdyż rzeczywiste korzystanie przez skazanego z niewykonywania kary mogłoby przekraczać ten okres bez ograniczeń. Z przedstawioną argumentacją należy się w pełni zgodzić. Po pierwsze, rzeczywiście nie ma w modelu postępowania wykonawczego instytucji „faktycznego niewykonywania kary” . Rzeczywiście, jak zaznaczono w uzasadnieniu glosowanego postanowienia, zgodnie z art. 9 § 1 kkw postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne. Przebieg czynności sądu zmierzających do wykonania tej kary jest w ustawie i w przepisach niższej rangi ściśle unormowany. Na podstawie art. 79 § 1 kkw sąd wzywa skazanego do stawienia się w zakładzie karnym w wyznaczonym terminie, a w uzasadnionych wypadkach może polecić doprowadzenie skazanego do zakładu karnego bez wezwania. Przepis § 360 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. 2007 r. Nr 38 poz. 249 (analogicznie w poprzednim rozporządzeniu z dnia 19 listopada 1987 r. w tej samej materii) obliguje sąd do podjęcia bezzwłocznie także wszystkich czynności związanych z osadzeniem skazanego w zakładzie karnym, określonych w art. 11 kkw. Termin wyznaczony skazanemu do stawiennictwa podaje się administracji zakładu karnego, zobowiązując ją jednocześnie do zawiadomienia sądu o niezgłoszeniu się skazanego (§ 361 ust. 2 Regulaminu). Jeżeli skazany mimo wezwania nie stawił się w zakładzie karnym, sąd poleca go doprowadzić (art. 79 § 2 kkw). Jednakże w razie odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności sąd niezwłocznie przesyła odpis postanowienia do zakładu karnego oraz zawiadamia jednostkę policji, której polecono doprowadzenie (§ 361 ust. 4 Regulaminu). Jeżeli w dniu następującym po terminie orzeczonego odroczenia skazany nie zgłosi się do zakładu karnego, to wcale nie oznacza, że nastaje czas „faktycznego niewykonywania” kary. Administracja zakładu karnego zawiadamia sąd wykonujący wyrok o niezgłoszeniu się skazanego, a ten podejmuje czynności zmierzające do przymusowego doprowadzenia skazanego. Nie podejmie ich jednak, jeśli skazany albo jego obrońca złoży wniosek o dalsze odroczenie. Za oczywiste należy uznać zarówno to, że kolejny wniosek odnosić się będzie do okresu następującego bezpośrednio po upływie dotychczasowego odroczenia, jak i to, że pozytywne jego rozstrzygnięcie obejmie ten okres. Nie ma żadnych normatywnych Autor: Juchacz Wiesław Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do postanowienia SN z dnia 1 października 2007 r., V KK 270/07. Opublikowano: PS 2009/4/134-137 --- STRONA 2 --- przesłanek do przyjęcia, że czas pomiędzy zakończeniem wcześniej orzeczonego odroczenia a dniem rozstrzygnięcia kolejnego wniosku jest czasem „martwym” , niemieszczącym się w toku postępowania wykonawczego, dającym de facto nieprzewidziane w ustawie przedłużenie wcześniej zakreślonego okresu odroczenia. Odliczanie okresów „faktycznego niewykonywania kary” naruszyłoby, jak słusznie uznano, podstawowe założenia ustawy dotyczące okresu trwania odroczenia - art. 151 § 3 kkw. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, że mogłoby doprowadzić do patologii w tym zakresie, na przykład w sytuacji gdyby kolejne wnioski o odroczenie wykonania kary były składane w ostatnich dniach udzielonych odroczeń, a ich rozpatrywanie trwało bądź opieszale, bądź wymagało sprawdzenia podawanych we wnioskach okoliczności. W sytuacjach skrajnych wnioski i okoliczności w nich podawane mogłyby być składane w myśl przyjętej „taktyki” . Mogłyby także występować sytuacje od wnioskodawców niezależne, gdy na skutek przewlekłego postępowania ze strony sądu przedłużeniu ulegałoby rozpoznanie wniosku. Odroczenie wykonywania kary ulegałoby przedłużeniu o okresy „faktycznego niewykonywania kary” , tj. o czas po zakończeniu odroczenia do chwili wydania kolejnego postanowienia o odroczeniu. Łączny okres odroczenia mógłby więc przekraczać termin przewidziany w Kodeksie karnym wykonawczym. Celem odroczenia wykonania kary jest jej niewykonywanie przez określony czas w sytuacji, gdyby natychmiastowe jej wykonanie pociągało dla skazanego bądź jego rodziny zbyt ciężkie skutki lub wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 248 kkw. Instytucję tę można więc stosować w sytuacji szczególnej, w razie wystąpienia określonych przesłanek, stosowanie jej nie może więc powodować niewykonywania kary z innych powodów. Pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 151 § 1 kkw ma charakter ocenny. Zawarty w przepisie zwrot „skutki zbyt ciężkie” jest bowiem typową klauzulą generalną, pozostawiającą sądowi swobodę w jej zapełnieniu. Nie sposób więc wymienić wszystkich okoliczności, które pozwalałyby przyjąć, że taka przesłanka występuje. Przykładowo można wymienić: - chorobę skazanego (inną niż wymieniona w art. 150 kkw); - chorobę członka rodziny związanej z koniecznością sprawowania opieki przez skazanego; - konieczność wykonania pilnych prac, np. w gospodarstwie, których nie może wykonać nikt inny; - konieczność zapewnienia rodzinie środków do życia; - konieczność uregulowania spraw majątkowych, zawodowych lub osobistych skazanego. Istnienie takich okoliczności sąd ustala za pomocą dostępnych środków dowodowych. Należą do nich dokumenty, wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadków. Przydatny jest często wywiad kuratora sądowego, który powinien dać sądowi odpowiedź co do występowania okoliczności uzasadniających udzielenie odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, a także określać niezbędny czas pozostawania skazanego na wolności. Zebranie dokumentów, przeprowadzenie wywiadu przez kuratora wymaga określonego czasu. Gdy we wniosku o odroczenie będą zawarte takie okoliczności, z reguły nie będzie on mógł być bez ich zweryfikowania rozpoznany. Ponadto wykładnia językowa art. 151 § 2 kkw pozwala na jednoznaczne wyprowadzenie wniosku, że „okres odroczenia biegnie od dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie” . Mowa jest o postanowieniu, a nie postanowieniach, chociaż w art. 151 § 3 kkw przewidziana jest możliwość kilkakrotnego udzielania odroczeń, czyli dopuszczono możliwość kilkakrotnego składania wniosków. Gdyby więc ustawodawca chciał inaczej liczyć okres odroczenia, z pewnością inaczej sformułowałby treść przepisu regulującego to zagadnienie. Skoro więc w art. 151 § 2 kkw jest mowa o wydaniu postanowienia, to jest oczywiste, że chodzi o pierwsze postanowienie wydane w przedmiocie odroczenia kary. Jeżeli więc wyjdzie się z zasady pierwszeństwa wykładni językowej, wynikającej z konstytucyjnej zasady państwa prawnego, według której obywatele mają prawo polegać na tym, co prawodawca w tekście ustawy powiedział i której zastosowanie doprowadziło do wyjaśnienia wątpliwości interpretacyjnych, nie ma w zasadzie potrzeby stosowania dyrektyw wykładni systemowej lub funkcjonalnej. Odroczenie wykonania kary nieprzekraczającej dwóch lat pozbawienia wolności przez okres co najmniej jednego roku pozwala sądowi, zgodnie z art. 152 kkw, warunkowo zawiesić jej wykonanie. Niewłaściwe liczenie okresu dającego to uprawnienie mogłoby opóźniać możliwość skorzystania przez skazanego z tego szczególnego środka probacyjnego. Prawidłowe stosowanie omawianych przepisów ma więc dla skazanych istotne znaczenie.