Wyrok V CSK 431/06

--- STRONA 1 --- JSNOCA CTI R / DIPTREUS R EO Ch EDA DYR XVCa517/12 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2015r. Sąd Okręgowy w Gdańsku XV Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Urszula Malak Protokolant: st. sekr. sąd. Iwona Mrajska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015r. w Gdańsku na rozprawie *=” sprawy z powództwa A. T. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w S. o zapłatę I. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w S. na rzecz powoda A. T. kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy złotych). II. W pozostałym zakresie powództwo oddala. TI. Odstępuje od obciążenia powoda nieuiszczonymi kosztami procesu. Pozwem złożonym w dniu 26.06.2012r. powód A. T. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa — Zakładu ' Karnego w S. na swoją rzecz kwoty 120.000 zł tytułem zadośćuczynienia za złe warunki oraz nieludzkie traktowanie podczas odbywania kary pozbawienia wolności w jednostce penitencjarnej. Ne W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że pozwany odpowiada za: 1. nadmierne przeludnienie w celach poniżej 3 m” na osobę, 2. zdemolowane i zagrzybione cele, 3. brak ciepłej wody, 4. brak prawidłowego oświetlenia, 5. brak oddzielenia sanitariatów od cel. Jednocześnie powód żądał zasądzenia kosztów procesu oraz, nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Wskazywał, że przebywał w Zakładzie Karnym w S. jako osoba skazana odbywająca karę pozbawienia wolności od lipca 2006 roku do stycznia 2010 roku. --- STRONA 2 --- / : Powód podnosił, że pozwany jest zobowiązany zgodnie z art. 3 Europejskiej konwencji o zapobieganiu terroryzmowi oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu oraz Europejskimi regułami więziennymi i zaleceniami Europejskiego Komitetu zapobiegania torturom, a także normami k.k.w. do zapewnienia powodowi minimalnych warunków bytowych odpowiadających standardom zdefiniowanym w tych aktach prawnych. W okiesie objętym pozwem pozwany nie zapewnił właściwych warunków odbycia kary jak: utrzymanie higieny osobistej, zagrożenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnych stopniach demoralizacji i podkultur. Skutkiem powyższego w okresie izolacji powód został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu wynikającemu z niezapewnienia humanitarnych warunków jej odbywania. Powód wskazywał, że Europejski Komitet zapobiegania torturom zalecił Rzeczpospolitej Polskiej zwiększenie norm powierzchni dla 1 osadzonego w celach z 2,3 m do 4 m*. W praktyce powierzchnia dla 1 osadzonego rzadko przekraczała 1,5 m? na osobę. Skutkiem powyższego doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Karnego w S., w imieniu którego działa Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa (k. 40 i nast.). Jednocześnie na podstawie art. 442' $ 1 k.c. podniósł zarzut przedawnienia. Wniósł także o zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii qm) Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Pozwany zaprzeczył przy tym twierdzeniom i zarzutom pozwu, których wyraźnie nie przyznał. Pozwany zarzucał brak udowodnienia roszczenia oraz upływ trzyletniego okresu przedawnienia. Wskazywał, że zgodnie zart. 442' $ 1k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro krzywdą powoda jest naruszanie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu u pozwanego. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest nauczycielem jego dóbr osobistych, a zatem osobą odpowiedzialną za naprawienie szkody. W ocenie pozwanego powodowi zapewniono warunki socjalno-bytowe zgodne z przepisami prawa to jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 listopada 1998 roku w sprawie warunków bytowych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Pozwany zapewniał osadzonym zaopatrzenie we właściwy sprzęt kwaterunkowy, środki czystości oraz higieny osobistej. =>) Pozwany wskazał, że wentylacja wjednostkach penitencjarnych jest sprawna i działa zgodnie z właściwymi przepisami. Jest nadto poddawana okresowej kontroli przez właściwe służby. W kwestii osadzenia pozwany postępował zgodnie z przepisami art. 248 $ 1 k.k.w. oraz zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 2000 roku w sprawie zasad i trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. W ocenie pozwanego warunki bytowe w jakich przebywał powód były co najmniej zadowalające. Cele mieszkalne, w których przebywał powód były wieloosobowe, były w nich urządzenia sanitarne takie jak: miska ustępowa, spłuczka, umywalka z bieżącą wodą — w kąciku sanitarnym. Kącik sanitarny oddzielony był od celi mieszkalnej w sposób zapewniający nieskrępowane użytkowanie. Pozwany wskazywał, że jednostka penitencjarna poddawana jest corocznym kompleksowym oraz doraźnym kontrolom sanitarnym prowadzonym przez uprawnione organy oraz corocznym doraźnym wizytom sędziego penitencjarnego, które nie wykazywały większych nieprawidłowości. Pozwany zaprzeczył, aby powód osadzony był z osobami należącymi do subkultury więziennej i wskazywał, że powód był osadzony zgodnie z art. 110 k.k.w. Administracja Zakładu Karnego w S. przestrzegała przy przyjmowaniu --- STRONA 3 --- / . rozmieszczania osób znajdujących się w izołacji penitencjarnej określonych prawem zasad. Przy umieszczaniu osadzonego w celi mieszkalnej administracja bierze pod uwagę w szczególności: konieczność oddzielenia skazanego od tymczasowo aresztowanego, płeć, wiek, uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności, umyślność lub nieumyślność czynu, stopień demoralizacji, potrzebę zapewnienia porządku oraz bezpieczeństwa w jednostce, zalecenia lekarskie i psychologiczne, potrzebę kształtowania właściwej atmosfery wśród osadzonych, konieczność zapobiegania samoagresji i popełnianiu przestępstw. Nadto każdy pozbawiony wolności przybywający do jednostki jestinformowany o konieczności zgłaszania administracji sytuacji zagrożenia własnego jaki innych współosadzonych. Z ostrożności procesowej pozwany zaprzeczał aby występowało przeludnienie w celach w czasie pobytu powoda. Pozwany podnosił, że zgodnie z art. 116 $ 1 pkt 2 k.k.w. skazany ma obowiązek przestrzegania higieny osobistej i czystości pomieszczeń w których przebywa. Zaprzeczał pozwany aby w czasie pobytu w Zakładzie Karnym w S. powód doznał jakiejkolwiek szkody lub krzywdy, zarzucając również brak bezprawności w działaniu czy zaniechaniu pozwanego. Powód podczas pobytu w zakładzie karnym miał możliwość spędzania czasu poza celą w ramach dostępnych zajęć kulturalno-oświatowych oraz zajęć rekreacyjnych. *%az/ — Wskazywał również pozwany, że wysokość dochodzonej kwoty nie została przez powoda dostatecznie uzasadniona. Co więcej, działaniom pozwanego nie sposób przypisać cech bezprawności. Powód był traktowany godnie, z poszanowaniem przysługujących mu praw oraz dóbr osobistych. Wysokość zadośćuczynienia żądanego przez powoda pozostaje bez żadnego związku z doznaną przez niego rzekomą krzywdą. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód był osadzony w Zakładzie Karnym w S. w okresie od 2 sierpnia 2006 roku do dnia 29 stycznia 2010 roku. W tym okresie powód przebywał w następujących celach: - nr(...)- wokresie od 2 do 4 sierpnia 2006 roku - cela pięcioosobowa o pow. 23,03 m2 (przebywały 4 osoby) — kącik sanitarny murowany, oddzielony od pozostałej części celi drzwiami; - nr (...) wokresie od 4 sierpnia do 29 września 2006 roku w celi o pow. 6 m2; od 2 do 3 osadzonych; - nr(...- w okresie od 29 września 2006 roku do 14 kwietnia 2007 roku o pow. 6,60 m2 — od 2 do 3 osadzonych; dl - nr (...) - w różnym czasie w okresie od 14 kwietnia 2007 roku do 20 października 2009 roku o pow. 6,60 m2 — od2 do 3 osadzonych (ostatni dzień, gdy liczba osadzonych wynosiła 3 osoby — 14 sierpnia 2009 roku); - nr(...)- w okresie od 9 do 16 czerwca 2008 roku -- cela o pow. 6,60 m2, 3 osadzonych; - nr (...) - wokresie od 20 października do 18 listopada 2009 roku - cela o pow. 6,60 m2, 2 osadzonych; - nr...) - w okresie od 18 listopada do 2 grudnia 2009 roku — cela o pow. 6,60 m2, 2 osadzonych; - nr (...) - w okresie od 2 grudnia 2009 roku do 29 stycznia 2010 roku - cela o pow. 6,60 m2, 2 osadzonych; 'W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności powód nie sprawiał problemów, nie należał do subkultur więziennych. Nie skarżył się, że został umieszczony w celi z osobą należącą do takiej subkultury. Najwięcej nieprawidłowości w warunkach bytowych powód odczuł podczas pobytu w celi nr (...) oraz (...). Problemy powoda związane były między innymi z niewłaściwym oświetleniem. Światło włączane było spoza celi. Ponadto --- STRONA 4 --- / . powodowi brakowało ciepłej wody, dokuczały zbyt rzadkie i krótkie kąpiele w ciepłej wodzie, warunki sanitarne i higieniczne w celach. Trudności sprawiało suszenie wypranych ubrań. Podczas jednego z remontów cel w Zakładzie Karnym powód został przeniesiony do tzw. celi sztywnej, w której przebywają osoby uznane za niebezpieczne. W tego rodzaju celach wszystkie urządzenia (łóżka, stoły, krzesła) są na trwałe przytwierdzone do podłogi lub ścian. Dowód: notatka służbowa ppor. J. P. — starszego inspektora działu kwatermistrzowskiego ZK w S. k. 69-70, informacja o pobytach i orzeczeniach k. 72-76, zeznania świadka M. S. [2013.02.13 00:05:14] k. 170, przesłuchanie powoda [2013.02.13 00:23:41] k. 171; . W pierwszych dwóch dniach pobytu w Zakładzie Karnym powód przebywał w celi siedmioosobowej wraz z przedstawicielami subkultury więziennej. Po zgłoszeniu służbie więziennej, że powód nie chce przynależeć do tej grupy ) ” został niezwłocznie przeniesiony do innej celi. Dowód: przesłuchanie powoda [2013.02.13 00:23:41] k. 171; 'W okresie od września 2006 roku do listopada 2009 roku Dyrektor Zakładu Karnego w S. regularnie informował w. Sąd o zjawisku przeludnienia w kierowanej przez siebie jednostce. W najgorszym momencie (2007 rok) w więzieniu osadzonych było (...) więźniów przy zakładanej osobowej pojemności jednostki na poziomie (...) osób. Z czasem sytuacja uległa poprawie. W 2009 roku w więzieniu przebywało (...) osób. Dowód: pisma Dyrektora ZK w S. do Sądu k. 122-134; Wdniu 8 kwietnia 2006 roku oraz 16 czerwca 2010 roku wykonywano pomiary oświetlenia w celach Zakładu Karnego wS.. Powód podczas pobytu w więzieniu nie zgłaszał zastrzeżeń związanych z oświetleniem. 'W latach 2007-2009 przeprowadzano coroczne kontrole przewodów kominowych. W pierwszych badaniach wskazywano na brak ciągów w kratach wentylacyjnych w niektórych celach Zakładu Karnego w S.. W żadnej z wymienionych cel nie przebywał powód. Podczas pobytu powoda w Zakładzie Karnym w S. przeprowadzano regularne kontrole sanitarne. W celach nie było dostępnej ciepłej wody. Dowód: pomiary oświetlenia sztucznego — elektrycznego k. 77-81, protokoły kontroli przewodów kominowych k. | * 82-84, protokoły kontroli sanitarnych k. 85-100, zeznania świadka M. S, [2013.02.13 00:05:14] k. 170, zeznania świadka J, P. [2013.02.13 00:12:09] k. 171; s 'W dniach 1 grudnia 2008 roku oraz 4 grudnia 2009 roku w Zakładzie Karnym w S. przeprowadzano wizytacje. Przedmiotem obu wizytacji pozostawał m.in. stan zaludnienia zakładu oraz warunki bytowe. Pod koniec 2008 roku zaludnienie wynosiło 116,9% pojemności. Kąciki sanitarne w celach wieloosobowych w skrzydle (..) były murowane i oddzielone drzwiami od pozostałej części celi natomiast w innych celach mieszkalnych w skrzydłach (...) były oddzielone od pozostałej części celi parawanem — kotarą wykonaną z tkaniny materiałowej o wymiarach 1,95 m x 2,00 m; kotara zamontowana była na stelażu z pręta na wysokości ok. 2 m od podłogi. W 2007 roku dokonano przeglądu wszystkich cel mieszkalnych w pawilonie (skrzydła(...)) pod kątem możliwości trwałego wydzielenia kącików sanitarnych. Stwierdzono, że ze względów technicznych jest to możliwe tylko w ok. 10% cel. Wszyscy osadzeni przebywający w danej celi mieli dostęp do kącika sanitarnego przez całą dobę. Pod koniec 2009 roku zaludnienie wynosiło 103% pojemności. W celach jedno i dwuosobowych kąciki sanitarne wciąż pozostawały oddzielone od pozostałej części celi pariwanem — kotarą wykonaną z tkaniny materiałowej zawieszonej na stelażu z pręta na wysokości 2 metrów i szerokości dostosowanej do wydzielonego miejsca sanitarnego. --- STRONA 5 --- / Z uwagi na brak trwałego oddzielenia sanitariatów od powierzchni mieszkalnej w celach powód wraz ze współwięźniami zmuszeni byli otwierać okna aby wywietrzyć cełę. W okresie zimowych było to znacznie utrudnione. Korzystanie z kącika sanitarnego przez jednego z osadzonych powodowało nieprzyjemne doznania zapachowe dla wszystkich osadzonych, co było przyczyną znacznego dyskomfortu. Powód był skrępowany całą sytuacją. Podczas obu wizytacji wskazywano na bieżące prace remontowe wykonywane w Zakładzie Karnym w S.. Monitorowano też ewentualne wystąpienie pleśni i wilgoci w celach. Powodowi najbardziej doskwierała wilgoć po opadach deszczu podczas pobytu w celu nr (...). Dowód: protokoły wizytacji ZK w S, k. 101-121, zeznania Świadka J. P. [2013.02.13 00:12:09] k. 171, przesłuchanie powoda [2013.02.13 00:23:41] k. 171; : Wczasie pobytu powoda jako osadzonego w Zakładzie Karnym w S. w całej jednostce prowadzone były prace związane z wymianą stolarki okiennej. Prace były realizowane sukcesywnie, kolejnymi obiektami, w miarę otrzymywanych środków finansowych. Nie dokonywano w tym czasie prac związanych z usuwaniem ścianek działowych i łączeniem cel mieszkalnych. Dowód: pismo Starszego Inspektora Działu Kwatermistrzowskiego k. 273, fragmenty dzienników konserwacyjno- */ remontowych k. 274-277 i 325-612, projekty budowlane k. 296-323; : Pod koniec pobytu w Zakładzie Karnym powód skorzystał z konsultacji okulistycznej. Niezbędne okazały się okulary do czytania (2,5 dioptrii). Dowód: przesłuchanie powoda [2013.02.13 00:23:41] k. 171; W dniu 21 maja 2013 roku oraz 19 sierpnia 2014 roku w Zakładzie Karnym S. przeprowadzono wizje lokalną cel, w których przebywał powód. Powierzchnia mieszkalna cel (w tym kącika sanitarnego) wyniosła odpowiednio: 323 — 6,32 m2 (0,72 m2), 335 — 6,93 m2 (0,8 m2), 338 — 6.13 m2 (0,85 m2), 330 — 6,27 m2 (0,84 m2), 370 i 378 — 9,81 m2 (0,74 m2), 306 — 23,54 m2 (135 m2). 'W celach nr (...), (...), (...)(...)powierzchnia mieszkalna bez kącika sanitarnego wynosiła średnio od 6,13 m2 do 6,32 m2. Powód w tych celach przebywał jako trzecia osoba z przerwami od paru dni do kilku miesięcy. Zgodnie z przepisami normatywnymi przy różnicy temperatury wewnętrznej w celach oraz zewnętrznej 8 st. C, €) przyjęciudwóch osób, na osobę niepalącą w pomieszczeniu — przyjmuje się 20mŚ/h świeżego powietrza — przy dwóch 40 m3/h. Wentylacja grawitacyjna za wyjątkiem celi nr (... zabezpieczała wymianę powietrza w granicach 42-51 m*/h. Oświetlenie naturalne w celach zgodnie z przepisami normatywnymi powinno wynosić 1/8 powierzchni pomieszczenia — warunek ten nie został spełniony w celach nr (...)(...) (32% odchylenia od normy). Naświetlenie naturalne nie spełniało z kolei wymogów normatywnych. Stwierdzono brak doświetlenia naturalnego w granicach 56%. Wskazywano na potrzebę powiększenia otworów okiennych. Generalnie oświetlenie dzienne spełniało jednak warunki techniczne przewidziane dla cel. W celu nr (...) podczas oględzin stwierdzono warunki, które wskazywałyby na potrzebę zastosowania wentylacji nawiewowo-wyciągowej. Dowód: opinia biegłego sądowego z załącznikami k. 211-219, ustna uzupełniająca opinia biegłego sądowego [2013.10.02 00:02:33] k. 246, pisemna opinia uzupełniająca biegłego sądowego z załącznikami k. 635-638; Sąd zważył, co następuje: --- STRONA 6 --- Ź Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zaoferowanego przez strony niniejszego postępowania. Sąd ocenił wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawić wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 $ 1 k.p.c.). Dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. (art. 545 k.p.c.) Strony postępowania przedłożyły: notatkę służbową ppor. J. P. — starszego inspektora działu kwatermistrzowskiego ZK w S., informację o pobytach i orzeczeniach, pisma Dyrektora ZK w S. do Sądu, protokoły kontroli sanitarnych, protokoły kontroli przewodów kominowych, pomiary oświetlenia sztucznego — elektrycznego, protokoły wizytacji ZK w S., pismo Starszego Inspektora Działu Kwatermistrzowskiego, fragmenty dzienników konserwacyjno-remontowych, projekty budowlane. Warto podkreślić, że zasadniczą inicjatywę przejawiała strona pozwana, na której spoczywał ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Dowody powyższe nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności, zaś powód nie dowiódł tezy odmiennej. Dostarczyły one Sądowi informacji związanych z bieżącym funkcjonowaniem Zakładu Karnego, w którym przebywał powód, bieżącymi kontrolami i wizytacjami jak również postępującą modernizacją zakładu karnego. €/ Biegły sądowy z zakresu budownictwa F. G. w swojej opinii dostarczył sądowi relewantnych dla rozpoznania sporu wiadomości specjalnych. (art. 278 k.p.e.). Jego opinię ocenić należy jako sporządzona rzetelnie i profesjonalnie, z zachowaniem prawidłowej metodologii. Dopuszczony i przeprowadzony w toku niniejszego postępowania dowód ponad wszelką wątpliwość potwierdził, że w Zakładzie Karnym występowały pewne problemy związane z wentylacją w celach, niedostatkiem oświetlenia czy okresowe przeludnienie. Tym niemniej w ocenie Sądu odchyłanie od stosownych norm nie pozostawały nadmierne. Sąd dopuścił i przeprowadził podczas rozprawy dowód z zeznań świadków M. S. oraz J. P.. Świadkowie zeznawali na okoliczności związane z warunkami wjakich powód odbywał karę pozbawienia wolności. Ich zeznania uznać należy, w świetle pozostałych środków dowodowych, za spójnei autentyczne, złożone w sposób spontaniczny. Wiarygodność ich zeznań w zasadzie nie wzbudzała wątpliwości sądu, tym niemniej wartość ich zeznań rozumiana jako przyczynienie się do rozstrzygnięcia sporu była niewielka. Świadkowie nie kojarzyli zbyt wielu szczegółów związanych z pobytem powoda w Zakładzie Karnym. Dowód z przesłuchania stron dopuszczony przeprowadzony wtrybie art. 303,304 k.p.c. stanowił istotne uzupełnienie zebranego materiału dowodowego. Z uwagi na okoliczności faktyczne dowód ten został ograniczony do przesłuchania powoda. W trakcie przesłuchania powód dodał kilka okoliczności związanych z warunkami bytowymi w Zakładzie 7. Karnym. W większości nie potrafił jednak wyartykułować związku przyczynowego pomiędzy obiektywnie trudnymi < warunkami pobytu w Zakładzie Karnym a jego stanem fizycznym bądź psychicznym. Dla przykładu konieczność zastosowania szkieł korygujących wzrok może być związana z wiekiem, naturalnymi procesami chorobowymi, które wystąpiły u powoda a niekoniecznie z niedoświetleniem w celach. Natomiast dla rozstrzygnięcia sprawy istotne pozostawały wskazane przez powoda niedogodności związane szczególnie z przebywaniem w celach w których kącik sanitarny nie był w żaden trwały sposób oddzielony od celi mieszkalnej, co powodowało znaczące niedogodności dla współosadzonych podczas korzystania z niego przez inną osobę. Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w niewielkiej części. Rozważania prawne rozpocząć należy od zarzutu przedawnienia podniesionego w odpowiedzi na pozew, który w dużej części okazał się uzasadniony. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 26 czerwca 2012 roku. Zatem zdarzenia, z którymi powód wiązał konsekwencje w sferze swoich dóbr osobistych w okresie do dnia 25 czerwca 2009 roku nie mogły być w niniejszym postępowaniu uznane za podstawę zasądzenia ewentualnego zadośćuczynienia. Taki wniosek wysnuć należy z przepisu art. 442' $ 1 k.c., w myśl którego roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód miał pełną świadomość krzywdy, której miałby na --- STRONA 7 --- / bieżąco doznawać podczas osadzenia w Zakładzie Karnym w S.. Znał również podmiot odpowiedzialny za warunki bytowe. Tym samym mógł już wcześniej podjąć stosowne kroki prawne w celu usunięcia albo zminimalizowania skutków naruszeń jego dóbr osobistych. Wskazywana przez powoda bliżej niesprecyzowana obawa o konsekwencje wytoczenia powództwa nie jest przesłanką, która pozwala na obalenie zarzutu przedawnienia roszczeń. Sąd rozważał czy podniesienie zarzutu przedawnienia nie pozostawało w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, jednakże woceniesądu powód nie dowiódł aby taka sprzeczność zachodziła. W szczególności uzasadnieniem zarzutu naruszenia art. 5kc nie może być wskazywana przez powoda w trakcie zeznań jednostkowa sytuacja dotycząca innego osadzonego. Jakkolwiek sytuacja ta była drastyczna, to zauważyć należy, że dotyczyła jednorazowego przypadku i jednego więźnia, aprzytym była zdecydowanie szczególna, zaś brak jakichkolwiek dowodów na okoliczność złego traktowania więźniów w tym ZK w ogólności, szczególnie w związku ze skierowaniem sprawy do sądu. Twierdzenia powoda, jakoby mógł spodziewać się niekorzystnych dla siebie zachowań funkcjonariuszy gdyby wystąpił z powództwem wydają się być sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Skoro bowiem powód zdecydowałby się dochodzić swoich racji na drodze sądowej, to pozew taki mógłby raczej wzbudzić w funkcjonariuszach obawę o przekazanie sądowi informacji na temat nieprawidłowego traktowania przez nich powoda, gdyby takowe zachowania wcześniej miały miejsce. Mając to na względzie sąd uznał podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia za uzasadniony w znacznej mierze, to jest w odniesieniu do okresu 3 lat przed wytoczeniem powództwa w niniejszej sprawie. (> Dlatego też przedmiotem szczegółowej analizy w niniejszych rozważaniach prawnych będzie okres od 26 września 2009 roku do zakończenia okresu odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S., tj. do dnia 29 stycznia 2010 roku. Nie będzie więc przedmiotem analizy w szczególności pobyt powoda w wieloosobowej celi nr (... przeznaczonej dla osób szczególnie niebezpiecznych. Powód swoje roszczenia wywodził z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Odpowiedzialność pozwanego wynika zaś z przepisu art. 417 $ 1 k.c., w myśl którego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powód podczas toczącego się procesu otrzymał stosowne pouczenie w trybie art. 5 k.p.c. o treści art. 6 kc. i 206, 207 i 232 k.p.c.. (k. 53-58). Powód domagał się w niniejszej sprawie ochrony jego dóbr osobistych. Wskazywał w szczególności na to, że warunki bytowe w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności naruszały jego p godność osobistą, nie były zgodne z obowiązującymi w tym zakresie normami. b Na wstępie zważyć należało, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 241 448 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30.04.2013 r. w sprawie I ACa 138/12, LEX nr 1322505). Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa praiva, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. --- STRONA 8 --- / 3 europejskiej konwencji praw człowieka stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli iich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). To na powodzie dochodzącym roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych spoczywał ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia lub w nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych. Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały jednak obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywał natomiast na pozwanym. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zdnia 31 października 2013 r. w sprawie I ACa 812/13, LEX nr 1391990). Sąd nie podzielił większości zarzutów powoda co do odbywania kary pozbawienia wolności w niewłaściwych ć warunkach. - . Powód podnosił, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, tj. celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego była niższa niż 3 m”. W art. 110 $ 2 k.k.w. wskazano, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m?. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Z przeprowadzonego materiału dowodowego nie wynika, jakoby powód przebywał w przeludnionej celi przez dłuższy czas w okresie, który stanowi przedmiot analizy w niniejszej sprawie (przyp. — od dnia 26 września 2009 roku do dnia 29 stycznia 2010 roku). W opinii biegłego sądowego oraz zeznaniach świadków można dopatrywać się pewnego rodzaju innych odchyleń od norm przewidzianych w zacytowanym przepisie jak również rozporządzeniach wykonawczych, ustalających normy techniczne. Bez znaczenia byłaby wina pozwanego. Tym niemniej odchylenia te nie były nadmiernie uporczywe. W 2009 roku (okresie, który jest przedmiotem analizy) dostrzeżono znaczną poprawę w warunkach bytowych powoda. [2 Wiele uciążliwych kwestii zostało poprawionych. Trzeba bowiem podkreślić, że pozwany dołączył do akt sprawy wiele dokumentów prywatnych, z których bez wątpienia wynika, że wjednostce penitencjarnej systematycznie dokonywane były remonty oraz naprawy — stosownie do posiadanych środków finansowych oraz możliwości. Brak ciepłej wody w celach stanowi pewną uciążliwość, jednakże zgodzić należy się z pozwanym co do tego, że powód jako osoba skazana powinien sobie zdawać sprawę z konsekwencji popełnionego czynu karalnego. Żaden przepis prawa nie nakładał również na pozwanego obowiązku zapewnienia w celi wody ciepłej, jakkolwiek zasadnie powód podnosił, że brak tej wody utrudniał utrzymanie higieny własnej i pomieszczeń, w szczególności zaś dbanie o czystość odzieży, zwłaszcza przy zastosowanych ograniczeniach czasowych w dostępie do ciepłej wody także w trakcie korzystania z łaźni. Sąd miał jednakże na uwadze również i to, że pewne nieprawidłowości w zakresie warunków bytowych w więzieniach wynikały w dużej mierze z rozplanowania remontów, możliwości finansowych budżetu państwa, zaszłości historycznych. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym jest naruszona, jeżeli warunki osadzenia (jego różne parametry) nie odpowiadają minimalnym wymogom higienicznym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10.07.2013 r. w sprawie I ACa 178/13, LEX nr 1356712). Tym samym, doceniając starania Państwa Polskiego --- STRONA 9 --- / w modernizacji placówek penitencjarnych, nie można dopuścić zdaniem Sądu do sytuacji, w której nie są spełnione > elementarne zasady, które w pewien sposób oddziaływają na poczucie godności człowieka. Powód wykazał, iż w pewnym okresie odbywał karę pozbawienia wolności w nieodpowiednich warunkach higienicznych. Okoliczność ta w zasadzie nie była kwestionowana przez pozwanego, wręcz przyznana w pismach, które dołączono do akt. Były to zasadniczo okresy przebywania w celach dwuosobowych. Powód ze współosadzonymi korzystali wtedy z kącika sanitarnego, który był oddzielony od pozostałej części celi jedynie zasłoną. Fetor związany z załatwianiem potrzeb fizjologicznych z pewnością pozostawał ciężki do zniesienia i krępujący nie tylko podczas korzystania z toalety przez drugiego współwięźnia. Równie dyskomfortowa pozostawała zapewne świadomość stworzenia tego typu niedogodności dla pozostałych osadzonych. W ocenie sądu brak zapewnienia możliwości nieskrępowanego korzystania z toalety stanowi istotne naruszenie dóbr osobistych więźnia, bez wątpienia naruszając godność osobistą człowieka. Okoliczność ta została w dostateczny sposób wykazana zeznaniami powoda, a ze swej natury dalszych dowodów nie wymagała. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą takie warunki bytowe stanowią przesłankę do uznania, że dobra osobiste powoda zostały naruszone. Dla przykładu w cytowanym już wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, wskazano, że osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia 4, wolności wprzeludnionej celi, wktórej nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia nie zapewniono wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 241 448 k.c. Pozwany wykazał, że pozostałe okoliczności związane z warunkami pobytu powoda w zakładzie karnym od dnia 26 września 2009 roku nie naruszyły jego dóbr osobistych w zakresie uzasadniającym przyznanie z tego tytułu zadośćuczynienia. Nie w każdym bowiem przypadku naruszenia dóbr osobistych zachodzi potrzeba zasądzenia zadośćuczynienia. Art. 448 kc daje sądowi taką możliwość, o ile w danych okolicznościach jest to uzasadnione zakresem naruszenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika także, że powód mógł korzystać z. łaźni zgodnie z minimalnymi wymogami sanitarnymi, które miał zapewnić Zakład Karny w S.,jakkolwiek czas dostępu do niej oraz możliwości korzystania z ciepłej wody pozostawały ograniczone. Na bieżąco weryfikowano i poprawiano warunki bytowe osadzonych, aby były zgodne z przepisami wykonawczymi do kodeksu karnego wykonawczego. Reasumując, Sąd uznał, że dobra osobiste powoda zostały naruszone w czasie jego pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym, jednakże zakres i dotkliwość tego naruszenia uzasadniające przyznanie zadośćuczynienia dotyczą jedynie umieszczenia go w celi, w której zabrakło odpowiednich warunków higienicznych w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia tj. od 26 września 2009 roku do 29 stycznia 2010 roku. Osadzenie powoda w niegodnych warunkach we m wspomnianym okresie trwało nieco ponad miesiąc. Zaniechania polegające na nie-zapewnieniu powodowi godnych €/ warunków odbywania kary pozbawienia wolności, pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z krzywdą powoda, dlatego też można było przypisać pozwanemu odpowiedzialność z tego tytułu na podstawie art. 417 kc. Mając na względzie powyższe, na mocy art. 24 $ 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. i 417 kc, Sąd zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie w wysokości 5.000 zł biorąc pod uwagę rodzaj naruszonego dobra i okres trwania naruszenia. W ocenie sądu zasądzona kwota jest adekwatna do doznanych przez powoda cierpień oraz adekwatna do rodzaju oraz zakresu dokonanego naruszenia. Natomiast kwota, której zasądzenia domagał się powód, tj. 120.000 zł była rażąco wygórowana i nieadekwatna do charakteru naruszenia jego dóbr osobistych. Kwota 5.000 zł jest odpowiednią w rozumieniu przepisów ustawy. Pozwoli zrekompensować powodowi poczucie doznanej krzywdy, nie stanowiąc jednocześnie nadmiernego wzbogacenia powoda. Pozostaje także adekwatna do kierowanych pod adresem polskiego rządu postulatów organów międzynarodowej ochrony praw' człowieka, uznających, że zasądzanie niskich kwot zadośćuczynienia nie stanowi wypełnienia przyjętych przez Polskę zobowiązań w zakresie ochrony praw człowieka i obligujących do zmiany tego stanu rzeczy. . --- STRONA 10 --- Ź O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie III sentencji wyroku biorąc pod uwagę art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Należy przychylnie ustosunkować się do tezy wyrażonej w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 maja 2015 roku, sygn. akt I ACa 51/15. W orzeczeniu tym stwierdzono, że przyjmuje się stosowanie art. 102 k.p.e., gdy: sprawa ma wątpliwy i dyskusyjny charakter; dochodzone roszczenie powoda wynika z niejasno sformułowanych przepisów; strona przegrywająca znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego wyrażanego już w odpowiedzi na pozewjakoby zasądzenie kosztów procesu od strony powodowej — w wypadku nieuwzględnienia powództwa w znacznej części — pozostawało słuszne sprawiedliwe. Sąd zważył na całokształt okoliczności w niniejszej sprawie. Bez wątpienia — obiektywnie rzecz biorąc — były trudne. Powód mógł mieć subiektywne poczucie krzywdy. Wymiar zadośćuczynienia jest pochodną wielu czynników, m.in. umiejętności dowiedzenia swoich racji poprzez zaoferowanie właściwego materiału dowodowego. Sytuacja materialna powoda nie pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Powód niedawno opuścił zakład [9 karny. Z oświadczenia złożonego na potrzeby wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika w szczególności, Że powód jest osobą samotną, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Nie bez znaczenia było również to, że pozwanym w niniejszym procesie jest Skarb Państwa — Dyrektor Zakładu Karnego w S. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Organ ten jest wyspecjalizowany w prowadzeniu sporów w imieniu Skarbu Państwa, posiada wykwalifikowaną kadrę. Jego funkcjonowanie jest finansowane z budżetu państwa. Biorąc te kwestie pod uwagę Sąd uznał za zasadne odstąpienie od obciążenia powoda nieuiszczonymi kosztami procesu. w