Wyrok V CSK 352/09

--- STRONA 1 --- WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział I Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Grzegorz Karaś Protokolant: Błażej Łój po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa: A. D. przeciwko: Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. przyznaje ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adwokata J. O. kwotę 360 zł powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. UZASADNIENIE Powód A. D. wniósł o zasądzenie od strony pozwanej Skarbu Państwa Zakładu Karnego w W. kwoty 90.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz zasądzenie kwoty 45.000 zł na rzecz organizacji (...) w W.. Uzasadniając żądanie pozwu powód podał, że od lipca 2013 r. przebywa w Zakładzie Karnym w W.. Wskazał, że podczas pobytu w tym zakładzie karnym jego władze działały niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i godziły w dobra osobiste powoda. Powód podniósł, iż strona pozwana zobowiązana jest z mocy ratyfikowanych przez Polskę europejskich konwencji do zapewnienia skazanemu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Powód zarzucił, iż podczas pobytu w pozwanym zakładzie karnym powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego w poszczególnych celach, gdzie przebywał, była niższa niż gwarantowana stosownymi przepisami prawa. Powód uzasadniając swoje żądanie wskazał na braki w odpowiednim wyposażeniu cel, w tym mebli, grzałek do gotowania wody wobec braku cieplej wody, nieregularnych dostaw prądu do celi oraz zaopatrzenia w środki czystości i higieny osobistej i braku odpowiedniego ogrzewania cel. Ponadto powód zarzucił zarobaczenie i zagrzybienie cel, a także nie zapewnianie warunków do spędzania wolnego czasu oraz utrudniony dostęp do zajęć kulturalno – oświatowych. Powód wskazał również uwagę na zły stan stolarki okiennej i niskie temperatury w celi w okresie zimowym. Podniósł brak należytego dostępu do opieki medycznej, w tym leczenia stomatologicznego oraz wstrzymanie i odmowę nadania korespondencji urzędowej przez pozwany zakład karny. Zdaniem powoda z wymienionych powyżej powodów jest on podczas odbywania kary poddawany nieludzkiemu i poniżającemu --- STRONA 2 --- traktowaniu wobec braku zapewnienia mu humanitarnych warunków izolacji. Zdaniem powoda żądana kwota 90.000 zł stanowi sumę adekwatną do stopnia zawinienia strony pozwanej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa Zakład Karny w W., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu potwierdziła, że powód jest osadzony w Zakładzie Karnym w W. od 16.07.2013 r. do chwili obecnej, wskazując, iż przebywał on w celach nr (...) i ponownie (...). Podkreśliła przy tym, że norma powierzchni przypadająca na 1 osadzonego wynosząca 3m2 na osobę podczas pobytu powoda w zakładzie karnym była zawsze zachowana. Strona pozwana podniosła, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących jej odpowiedzialność ani też nie udowodnił podniesionych zarzutów. Wskazała, że pobyt powoda w Zakładzie Karnym w W. odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie warunków bytowych, opieki medycznej oraz w celach nieprzeludnionych. Podkreśliła, że powodowi zapewniono stosowne wyposażenie, środki higieniczne i dostęp do wody w celi oraz ciepłej kąpieli. Stan techniczny cel odpowiadał normom prawnym a ewentualne braki wynikały z zachowań samych osadzonych. Odnosząc się do konkretnych zarzutów powoda wskazała na ich niezasadność. Strona pozwana podała, że wbrew twierdzeniom powoda odbył on wizytę stomatologiczną w dniu 02.07.2014 r., podczas której wykonano u niego ekstrakcję zęba. Administracja strony pozwanej nie zanotowała żadnych zgłoszeń uzasadniających wykonanie usług dezynsekcji, które są zapewniane każdorazowo w przypadku takiej potrzeby. Odnosząc się do podstawienia beczki z wodą przyznała, że sytuacja taka miała miejsce z uwagi na awarię spowodowaną niskim ciśnieniem wody w rurach, co jednakże było wyjściem awaryjnym i zapewniało osadzonym dostęp do bieżącej wody. Wskazując na zwrot powodowi korespondencji powołała się na obowiązujące procedury wynikające z przepisów wykonawczych oraz kodeksu karnego wykonawczego, podkreślając, iż nie była to korespondencja urzędowa. Zdaniem strony pozwanej nie zaistniał stan naruszenia dóbr osobistych powoda związany z działaniami bądź zaniechaniem Skarbu Państwa. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód był osadzony w Zakładzie karnym w W. od dnia 16 lipca 2013 r. Skazany został skierowany na kurs zawodowy w specjalności stolarskiej, który ukończył 26.06.2015 r. Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w W. powód był kwaterowany w celach: nr (...), nr (...) i nr (...). Powierzchnie cel, w których przebywał powód mają następujące wymiary: - cela nr (...) o pow. 16,20 m2, 5-osobowa, - cela nr (...) o pow. 15,53m2, 5-osobowa, - cela nr (...) o pow. 15,34 m2, 5-osobowa, Powierzchnia każdej z tych cel liczona jest bez uwzględnienia (wliczenia do powierzchni całkowitej) powierzchni toalety. Dowód : 1. informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58; 2. przesłuchanie powoda, protokół z 31.08.2016 r., k. 310 Cele znajdujące się na terenie Zakładu Karnego w W. wyposażone są w podstawowy sprzęt kwaterunkowy. Obejmuje ono standardowo: łóżka koszarowe wraz z wkładem, stół mały (1 szt. na 2 osadzonych) lub duży (1 szt. na 4 osadzonych), szafka więzienna mała lub duża, taborety, wieszak, lustro, miednica plastykowa 1 szt. na celę, zmiotka i szufelka oraz szczotka klozetowa. --- STRONA 3 --- Dowód : 1. informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58; 2. zeznania świadka B. K. , protokół z 11.05.2016 r., k. 192-193 Skazani przebywający w Zakładzie Karnym w W. mają możliwość korzystania z kąpieli 2 razy w tygodniu w łaźni głównej. Powód miał dostęp w każdej z cel do bieżącej wody. W celi nr (...) wystąpił problem z dostępem do bieżącej wody z uwagi na awarię wewnętrznej sieci wodociągowej. W tym czasie skazanym umieszczonym w tej celi udostępniono beczkę z wodą pitną w celu zapewnienia ciągłości dostaw bieżącej wody. Powód przebywał tymczasowo w celi nr (...) jeden dzień w okresie od 16.09. do 17.09.2014 r. W pozostałych celach, w których powód był osadzony problem z dostawą wody bieżącej nie występował. Dowód : 1. informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58; 2. zeznania świadka B. K. , protokół z 11.05.2016 r., k. 192-193; 3. zeznania świadka G. W., protokół posiedzenia z 29.06.2016 r., k. 241-242 . Cele wyposażone są w wentylację grawitacyjną, która poddawana jest kontroli uprawnionych mistrzów kominiarstwa. Przewody kominowe są drożne i wykazują ciąg kominowy. W pozwanym zakładzie karnym zarządzono obowiązkowe wietrzenie cel. Zakład Karny w W. zaopatrywany jest w energię cieplną na cele grzewcze z lokalnej kotłowni zasilanej gazem z sieci gazowniczej. Kotłownia jest w pełni zautomatyzowana poprzez wyposażenie jej w 3 regulatory, które realizują regulację pogodową parametrów czynnika grzejnego za pomocą mieszacza dla obiegów C.O. W przypadku obniżenia się temperatury na zewnątrz automatycznie wzrasta temperatura w instalacji i a grzejnikach w taki sposób, aby utrzymać temperaturę na poziomie 20 st. C. W każdej z cel wieloosobowych, gdzie przebywał powód, znajdowały się wydzielone kąciki sanitarne. Stanowiły je pomieszczenia zabudowane ściankami działowymi, zamykane drzwiami i oświetlone, w których umieszczona była muszla klozetowa oraz konieczny sprzęt do utrzymania czystości. Dowód: informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58 W Zakładzie Karnym w W. działa Ambulatorium z Ogólną Izbą (...). Skazani przyjmowani są zgodnie z grafikiem przyjęć umieszczonym w poszczególnych oddziałach mieszkalnych po uprzednim zgłoszeniu oddziałowemu. Usługi medyczne są świadczone w wymiarze podstawowym, rozszerzone dodatkowo o porady specjalistyczne z zakresu kardiologii, okulistyki, laryngologii, neurologii i dermatologii. Powód miał możliwość korzystania z usług medycznych, w tym lekarza stomatologa, który przyjmuje zgodnie z grafikiem. Powód zgłosił się stomatologa w dniu 02 lipca 2014 r. i w tym dniu wykonana została u niego ekstrakcja zęba. W późniejszym okresie osadzony nie zgłaszał potrzeby wizyty dentystycznej. Powód dwukrotnie był doprowadzony do specjalisty stomatologa w 2015 r. celem uzyskania informacji o protezie jamy ustnej i pobrania wycisków do protezy. Dowód: informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58 Administracja pozwanego zakładu karnego organizuje dla skazanych zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe. Działa tam świetlica centralna, w której znajduje się boisko do piłki siatkowej, koszykowej i nożnej oraz stół do tenisa stołowego. Zakład karny dysponuje sprzętem do ćwiczeń siłowo-rekreacyjnych. Prowadzone są zajęcia z zakresu --- STRONA 4 --- kultury fizycznej i sportu w ramach programu cyklicznych zajęć sportowych świetlicy centralnej. Hala sportowa dostępna jest rzez 7 dni w tygodniu zgodnie z rozkładem zajęć. W pozwanym zakładzie karnym działają koła zainteresowań o profilu filmowym, literackim i muzycznym. Uruchomiona została redakcja telewizji więziennej nadająca codzienne programy oraz zespół redakcyjny gazety więziennej. Skazani mają dostęp do zakładowej biblioteki, gdzie dostępna jest także prasa codzienna. Na terenie jednostki penitencjarnej działają różne kościoły i związki wyznaniowe świadczące posługi religijne. Dowód : informacja Zakładu Karnego w W. z 18.08.2015 r., k. 48-58 Powód nadał w administracji pozwanego zakładu karnego przesyłki adresowane do studenckich poradni prawnych działających przy uniwersytetach. Korespondencja została przyjęta przez oddziałowego w dniu 29.09.2014 r. Administracja strony pozwanej odmówiła jej nadania i zwróciła korespondencję powodowi z uwagi na jej nieopłacenie. Dowód: koperty z przesyłkami adresowane do studenckich poradni prawnych, k. 12-15 . Powód składał skargi na działania władz i administracji Zakładu Karnego w W.. Skargi te dotyczyły nieprawidłowej opieki medycznej, procedury związanej z nadawaniem korespondencji powoda, korzystania z aparatów telefonicznych oraz dostępu i korzystania z łaźni. Powód otrzymywał stosowne odpowiedzi od Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. i Zakładu Karnego w W.. Dowód: odpowiedzi na skargi i pisma powoda, k. 317-322 W latach 2011 i 2012 w Zakładzie Karnym w W. przeprowadzane były prace remontowe i konserwacyjne, obejmujące również cele nr (...) i (...), w których osadzony był powód. Wykonano między innymi wymianę instalacji elektrycznej, skucie tynków, ich odgrzybienie i ponowne otynkowanie. Dowód : dziennik robót konserwacyjno-remontowych za 2011 i 2012 r., k. 109-116 Sad zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód A. D. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) i naruszenie jego dóbr osobistych, wynikających z niezapewnienia mu odpowiednich warunków podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W., którą odbywa w tej jednostce penitencjarnej od 16.07.2013 r. Jak wynika z treści pozwu zadośćuczynienie ma stanowić rekompensatę przede wszystkim za niezapewnienie powodowi odpowiednich warunków sanitarno-bytowych, co jego zdaniem prowadziło do naruszenia jego dóbr osobistych – jak się wydaje godności. Dodatkowo jeszcze wskazywał na niewłaściwe warunki mieszkalne w celach (wychłodzenie, zagrzybienie, brak odpowiedniej wentylacji i sprzętu w celach), a nadto zarzucił niewłaściwe traktowanie go przez przełożonych. W przedmiotowej sprawie uznać należało, że powód dochodził zatem swoich roszczeń w oparciu reżim odpowiedzialności deliktowej. Podstawy prawnej roszczenia powoda należy upatrywać w treści przepisu art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Ocenie winna zostać poddana kwestia istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa określonych w art. 417 § 1 k.c. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Podkreślenia przy tym wymaga, że pojęcie "wykonywanie władzy publicznej" obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, czyli ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w Konstytucji RP oraz w innych przepisach prawa, a ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy, jeżeli --- STRONA 5 --- szkodę lub krzywdę wynikającą z rozstroju zdrowia wywołało niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się na zasadach art. 417 § 1 lub art. 417 1 § 2 k.c. a zadośćuczynienie przysługuje na podstawie art. 445 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt V CSK 352/09). Podkreśla się przy tym, że jeżeli źródłem odpowiedzialności jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej, to jest ona oparta na przesłance bezprawności. Utrzymanie jako przesłanki tej odpowiedzialności także czynnika subiektywnego (winy) naruszałoby konstytucyjnie ukształtowaną zasadę odpowiedzialności państwa za działania w sferze imperium. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu tak rozumiane przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej nie zostały przez powoda wykazane. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że to na powodzie, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, że jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa, czego powód w ocenie Sądu nie uczynił. Należy zauważyć, że pomimo istnienia domniemania bezprawności naruszenia dobra osobistego, które korzystnie wpływa na sytuację dowodową powoda, to jednak ciężar wykazania, że nastąpiło naruszenie dobra osobistego zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał na powodzie. To osoba żądająca ochrony dóbr osobistych winna precyzyjne określić naruszane dobra i udowodnić, że do naruszenia doszło. Powód wskazując szczegółowo do jakich naruszeń doszło przy realizacji przez Zakład Karny w W. kary pozbawienia wolności nałożonej na powoda, podawał, że był osadzony w celach, w których nie było dostępu do bieżącej wody, nie zapewniono mu możliwości częstej kąpieli, w szczególności uwzględniając odbywanie przezeń kursu stolarskiego oraz wskazywał, że wyznaczone kąpiele w łaźni nie zapewniają mu możliwości utrzymania odpowiedniej higieny osobistej, co wpływa na samopoczucie prowadząc do naruszenia jego dóbr osobistych. Zarzucił również nieodpowiednie wyposażenie i stan techniczny cel mieszkalnych. Podnosił przy tym, że warunki socjalno – bytowe, w jakich przebywał były niezgodne z przepisami prawa. W świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie było podstaw do uwzględnienia roszczeń zgłoszonych przez powoda. W ocenie Sądu nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia. Ocenę warunków bytowych i sanitarnych Sąd dokonał w kontekście obowiązujących norm prawnych, które regulują funkcjonowanie zakładów karnych, a które to normy zdaniem Sądu nie zostały w sprawie naruszone. Zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia norm dotyczących wielkości i wyposażenia pomieszczeń, w szczególności do rzekomego przeludnienia w celach, które powód zajmował. Zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Przede wszystkim trzeba zauważyć, że wskazane w odpowiedzi na pozew powierzchnie cel, w których przebywał powód są powierzchniami mieszkalnymi. Podane powierzchnie nie zawierają bowiem w sobie powierzchni pomieszczeń przynależnych takich jak kąciki sanitarne. Jak wynika z informacji Zakładu Karnego w W. cele, w których osadzony był powód zapewniały stosowny metraż wynikający z obowiązujących przepisów, tj. odpowiednio: cela nr (...) – 16,20 m2, cela nr (...) – 15,53m2 i cela nr (...) – 15,34 m2, co w przeliczeniu na jednego osadzonego daje nieznacznie powyżej 3m2. Prowadzi to do wniosku, iż w żadnym przypadku nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda przez osadzenie go w celach, w których nie miał zapewnionych co najmniej 3 m 2 powierzchni. Dalej wskazać trzeba, że ogólne warunki bytowe w pozwanej jednostce były zgodne z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie stanowiące m.in., że cela mieszkalna winna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymywania czystości. Pozwana jednostka nie dopuściła się w tym zakresie naruszenia takich podstawowych standardów jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania albo oddzielenia węzła sanitarnego od ogólnej przestrzeni celi, dostarczenia środków czystości. Co prawda w kontrolach przeprowadzanych przez Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny stwierdzano, iż cele były zawilgocone, ale po części wynikało to również ze sposobu ich użytkowania przez samych osadzonych. Wymaga jednakże podkreślenia, że za utrzymanie czystości w celi odpowiadają osadzeni, a strona pozwana dostarcza --- STRONA 6 --- osadzonym sprzęt i środki chemiczne do utrzymania czystości w celach. Także i warunki sanitarne, na które powoływał się powód były zgodne z obowiązującymi normami. Osadzeni mieli zapewnioną ciepłą kąpiel w łaźni ogólnej dwa razy w tygodniu, ponadto mieli też dostęp do bieżącej wody. Byli stale zaopatrywani w środki higieny, odpowiednią odzież i bieliznę. Wewnętrzny regulamin jaki funkcjonował w pozwanej jednostce przewidywał możliwość kąpieli w łaźni ogólnej dwa razy w tygodniu, a w wypadku prac brudzących – codziennie. Zauważyć należy, że obowiązek zapewnienia codziennej kąpieli dotyczył tylko osadzonych zatrudnionych przy pracach brudzących. Powód nie wykazał, ażeby takie prace wykonywał. Nie podał również jakiego rodzaju zajęcia praktyczne w ramach szkolenia zawodowego na stolarza wykonywał. A zatem nie można uznać, że obowiązujące w tym zakresie normy zostały przez pozwaną jednostkę przekroczone. Ponadto sam pozwany w swoim dalszym piśmie procesowym przyznał, iż w późniejszym okresie stworzono łaźnię również przy warsztatach zajęciowych na stolarni. W miarę zatem możliwości strona pozwana dążyła do zapewnienia osadzonym możliwie jak najlepszych warunków higieny i pracy. Żaden z przesłuchanych świadków nie kwestionował nadto faktu, iż w każdej celi był zapewniony dostęp do bieżącej wody. W szczególności niezasadny okazał się zarzut podnoszony przez powoda, iż nie było dostępu do bieżącej wody w jednej z cel wobec zniszczonej instalacji wodnej. Rzeczywiście, jak wynika to z materiału dowodowego, przede wszystkim z zeznań słuchanych świadków, w celi nr (...) zaistniał problem z dostępem do wody bieżącej, jednakże powód we wskazanej celi osadzony był tymczasowo i przebywał tam jeden dzień. Nie sposób uznać zatem, że powodowi nie zapewniano dostępu do bieżącej wody. Ponadto zwrócić należy uwagę, że strona pozwana podjęła działania mające na celu zapewnienie ciągłości dostaw wody w tej celi, umieszczając przy niej beczkę z wodą pitną, zaś awaria została ostatecznie usunięta. Dokonując oceny warunków bytowych i sanitarnych pomieszczeń, w jakich przebywał powód Sąd miał jednocześnie na uwadze ogólne możliwości państwa w tym zakresie. Wyposażenie cel, nie miało być może takiego standardu, jaki by zadawalał powoda, ale należy pamiętać, że zakłady karne i areszty śledcze są obiektami służącymi do odbywania kary pozbawiania wolności, których standard ten generalnie nie jest wysoki, musi zapewnić podstawowe wymagania bytowe i w związku z tym może być uznany za naruszający dobra osobiste osadzonych jedyne w wyjątkowych sytuacjach. Zakłady karne nie są jednostkami hotelowymi ani ośrodkami wypoczynku po przestępstwach dokonanych przez osadzone tam osoby. Należy pamiętać że zakład karny jest miejscem odbywania kary a nie relaksu w wygodnych hotelowych warunkach. W ocenie Sądu pozwana jednostka penitencjarna zapewniła powodowi warunki, odpowiednie do przeznaczenia budynku i celu pobytu powoda. Niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim działań podejmowanych na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji sytemu społeczno - ekonomicznego. Zasądzenie w takich realiach zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, leżałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu. Również zarzut powoda odnoszący się naruszenia prawa do nadawania korespondencji okazał się chybiony. Powód bowiem zarzucał, że nadane przezeń przesyłki adresowane do studenckich poradni prawnych w ilości 4 sztuk zostały mu zwrócone. W tym kontekście przywołać należy przepisy obowiązujące w zakresie korespondencji osadzonych w zakładach karnych. Stosownie do treści art. 102 pkt 10 i 11 k.k.w. skazany ma prawo do składania wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich, w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz prowadzenia korespondencji z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, organami samorządu terytorialnego, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka. Korespondencja złożona przez powoda nie była adresowana do żadnego ze wskazanych organów. Organizację przyjmowania korespondencji reguluje ponadto akt wykonawczy – Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu --- STRONA 7 --- organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Zasadą jest, iż przesyłka listowa powinna być właściwie opłacona przez skazanego (§ 16 ust. 3). Skazany nieposiadający środków pieniężnych otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty oraz znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne w miesiącu, o masie do 20 g, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach może otrzymać także na dalszą korespondencję. W ocenie Sądu strona pozwana miała w tym przypadku prawo zwrócenia powodowi korespondencji z uwagi na jej nieopłacenie. Podnieść należy, że skazany ma prawo składać wnioski, skargi i prośby na piśmie oraz ustnie; przełożeni i inne uprawnione osoby przyjmują je także w czasie bezpośrednich kontaktów ze skazanym, zwłaszcza w czasie wizytacji cel mieszkalnych i innych pomieszczeń, w których przebywają skazani. Koszty przesłania wniosków, skarg i próśb ponosi skazany, a jeżeli nie posiada pieniędzy, otrzymuje od administracji zakładu karnego papier, koperty i znaczki pocztowe poza limitem określonym w § 18. Korespondencja, która została zwrócona powodowi, nie stanowiła tzw. korespondencji urzędowej a nadana została w celu uzyskania darmowej konsultacji prawnej ze strony studenckich poradni prawnych. Niewątpliwie nie była to skarga ani wniosek wymierzony przeciwko działalności administracji zakładu karnego (§ 21 rozporządzenia), a zatem strona pozwana nie miała obowiązku zapewnienia powodowi znaczków pocztowych. W tym zakresie nie doszło w ocenie Sądu do naruszenia praw powoda jako skazanego. Wreszcie wskazać należy, że osadzeni mieli możliwość korzystania z różnych sposobów spędzania wolnego czasu. Do dyspozycji więźniów było pole spacerowe i boisko do piłki siatkowej, świetlica, biblioteka, organizowane były zajęcia kulturalno-oświatowe, wychowania fizycznego i inne zajęcia pobudzające aktywność społeczną skazanych. Zarzut powoda w tym względzie jest o tyle niezrozumiały, że jak wskazują świadkowie, powód w ogóle nie korzystał z zajęć oświatowo-kulturalnych ani sportowych organizowanych przez zakład karny. Natomiast jak wynika z informacji Dyrektora Zakładu Karnego w W. jednostka ta oferuje bogaty program zajęć dodatkowych. Skazani mają możliwość uprawiania sportów zespołowych jak piłka siatkowa oraz koszykowa czy nożna. Istnieje nadto możliwość rozwijania zainteresowań muzycznych, literackich i filmowych poprzez uczestnictwo w kołach zainteresowań. Ponadto skazani mają dostęp do biblioteki, która oprócz książek oferuje również prasę codzienną. Niezasadny był również zarzut braku zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej. Podkreślić trzeba, że na terenie pozwanego zakładu karnego działa Ambulatorium z Ogólną Izbą (...). Z informacji Dyrektora Zakładu Karnego wynika, iż wbrew twierdzeniom powoda, zgłosił się on stomatologa w dniu 02 lipca 2014 r. i wówczas wykonany został u niego zabieg ekstrakcji zęba. Nadto z zeznań świadków będących również osadzonymi w pozwanej jednostce penitencjarnej nie wynika, aby dostęp do świadczeń zdrowotnych był utrudniony czy też niemożliwy. Sąd wziął pod uwagę to, że zarówno powód jak też zawnioskowani świadkowie wskazywali na pewne niedogodności, jakie musieli znosić odbywając w pozwanym zakładzie karę pozbawienia wolności (zagrzybienie, zawilgocenie, insekty, nieszczelne okna, zimna woda, zbyt rzadka kąpiel w łaźni). Jednakże w ocenie Sądu w tym kontekście nie sposób pominąć tego, że kara pełni w systemie społecznym funkcję sprawiedliwościową i zmierza do wyrównania swoistej krzywdy, jaką powód wyrządził popełniając przestępstwa. Innymi słowy, to że odbywając karę powód może mieć poczucie pewnego dyskomfortu jest właśnie istotą dolegliwości karnej i funkcją kary, jaka ma u niego wywołać przeświadczenie, że naruszanie ładu społecznego i prawnego zawsze będzie wiązać się z nieuchronną reakcją Państwa stojącego przecież na straży tego ładu. Dopóki zaś stopień tych dolegliwości nie przekracza tego co mieści się w istocie kary i nie osiąga stopnia traktowania nieludzkiego (a tego powód nie wykazał) brak jest zdaniem Sądu podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia. W ocenie Sądu nie sposób uznać, że działania pozwanej jednostki stanowiły indywidualnie wymierzoną w powoda represję, gdyż powód w żaden sposób nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się zasadniczo na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali skazani w innych celach. Osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami, zaś odczuwanie negatywnych emocji jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (orzeczenie z 29.04.2003 r. nr (...) P. przeciw Ukrainie, McGlinchey i inni przeciw Zjednoczonemu Królestwu) cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią --- STRONA 8 --- naruszenie art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. też uzasadnienie wyroku SN z 2.10. 2007 r., II CSK 269/07). Reasumując stwierdzić należy, że nie zaistniały przesłanki odpowiedzialności pozwanego określone w art. 417 k.c., a tym samym brak było podstaw do stosowania przepisów art. 444 k.c. i art. 445 k.c. W konsekwencji powyższego powództwo podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego Skarbu Państwa, należnych Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Koszty te wyniosły 120 zł zgodnie z § 10 pkt 25 Rozp. Min. Spraw. z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj. Dz.U. 2013.490) w zw. z § 21 Rozp. Min. Spraw. z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015.1804). Zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 08.07.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, koszty zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej. Koszty te są egzekwowane przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną na podstawie tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wydaną na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. Sąd przyznał na rzecz adwokata J. O. kwotę 360 zł powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, jako trzykrotność stawki taryfowej określonej na podstawie § 11 pkt 25 w zw. z § 2 pkt 3 Rozp. Min. Spraw. z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2013 .461) w zw. z § 21 Rozp. Min. Spraw. z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800).