Wyrok V CK 284/03

--- STRONA 1 --- [V CK 284/03  remg; Tekst orzeczenia pochodzi z bazy orzeczeri Sqdu Najwyzszego dostc;pnej pod adresem m Wyrok Sqdu Najwyzszego z dnia 15 kwietnia 2004 r. IV CK 284103 1. Prawo podmiotowe w postaci zdefiniowanego juZ dobra osobistego (prawa kultywowania pamfeci po zrnarlym) istnieje w granicach wyznaczonych treéciq przepisu art. 5 k.c. Przepis ten ma zastosowame wowczas, gdy postegpowanie uprawnionego nie tylko nie jest zgodne z obiektywnie rozumianymi i przyjmowanymi normami moralnymi, ale jest wrecz sprzeczne 2 tymi normarni. Oznacza to m.in. Ze norrna zamieszczona w art. 5 k.c. ma charakter wyjqtkowy, zaé przy ocenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad wspolzycia spolecznlego nalezy brad pod uwage caioksztait okolicznoéci konkretnego przypadku, a nie tylko jednq z nich, choébyjej znaczenie bwo doniosie. 2. Jezeli w sprawie istniejq rownoczeénie i nie dajqce sis; roznicowaé w jakiejkolwiek sferze  czy to moraine} czy obyczajowej  dobra osobiste zwiqzane ze émierciq osoby bliskiej i pochowaniem zmadego w grobie (wskutek zaniedbafi pracownikow zmarii fezq w jednym miejscu), to nie jest wystarczajqce i przekonywajqce odwo%anie sio do wystopujqcej w o'rzeczniotwie sqdowym tendencji do niezakiocania spokoju zmadych. Taki pogiqd winien byé weryfikowany w kazdej sprawie w zaieznoéci od okolicznoéci faktycznych. lnaczej jest on uzasadniony W sytuacji, gdy spor dotyczy tego jedynie, w jakim miejscu ma byo pochowany zmarfy, gdyz czionkowie tej sarnej rodziny nie mogq w drodze polubownej tego ustalié, inaozej zaé wowozas, gdy alternatwvq ekshumacji jest pozostawienie w jednym grobie cial zméfiych. ktorych rodziny nie godzq sio na to. . LEX nr 176084 176084 : ; ; Sklad orzekajqcy Przewodnicz_e1cy:'S$d_zia SN Miros%awa Wysocka. _ " S§_;d'zI0'Wief SN'Ka2ifi’1Te'Fz Zawé‘d'é."SK 'Zl5i'g'nTeW Cendrowski (ésprlf " Sentencja  Sqd Najwyzszy w sprawie 2 powodztwa Aleksandry K. przeciwko Parafii Rzymsko Katolickiej pod wezwaniem Sw. Jakuba w T. przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Tomasza W. o ochrone dolor osobistych, po rozpoznaniu na rozprawie w lzbie Cywiinej w dniu 15 kwietnia 2004 r., kasacji powodki od wyroku Sqdu Apelacyjnego w G. z dnia 30 grudnia 2002 r., . _ uchyla zaskarzony wyrok I sprawl; przekazuje Sqdowi Apeiacyjnemu w G. do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecia 0 kosztach postegpowania kasacyjnego. V Uzasadnienie faktyczne ‘ ' Powodka Aieksandra K. wystqpiia z powodztwem przéoiwko Parafii Rzymsko Katolickiej pod wezwaniem éw. Jakuba w P. o zobowiqzanie strony pozwanej do przeprowadzenia na jej koszt ekshumacji zwiok Joanny W. i pochowania ich w innym mlejscu oraz 0 zobowiqzanie Parafii do przywrocenia stanu pierwotnego miejsca pochowku i plyty nagrobnej, zgodnie z zaiqczonym do akt rysunkiern. Powodka w piémie procesowym z dnia 10 kwietnia 2001 r. sprecyzowala zqdanie pozwu, przedstawilra tez okolicznoéci faktyczne bedqce podstawa Zqdania. Podr|ios+a, ze zostalo naruszone jej dobro osobiste, jakim jest prawo do kultu pamieci osoby zmadej. Tak w tresci samego Zadania jak i w uzasadnieniu powodka powolaia przepisy ad.._2li k.c. i a£L.2£ k.c. stanowiqce podstawg prawnq jej zqdania. Strona pozwana nie uznaia Zqdafi zawartych w pozwie; podnios{a, i2 nastqpfl stan faktyczny, ktorego zmiana godziiaby w dobra Innych osob, w szczegolnoéd Tomasza W. Zqdanie przywrocenia stanu poprzedniego. nie liczqce sie ze stanem uczucia innych osob, stanowi w tej sytuacji naduzycie prawa. W toku procesu Tomasz W. wstapii do sprawy po stronie pozwanej jako interwenient uboczny. Sqd Okregowy wyrokiem z dnia 29 maja 2002 r. oddalil powodztwo. W uzasadnieniu Sqd Okregowy ustalii. Ze na cmentarzu zarzqdzanym przez strong pozwanq pochowany zostaé w 1945 r. ojciec powodki. Powodka zawada umowo dzierzawy kwatery cmentarnej i uiécila oplaty do 2005 r. W dokumentach prowadzonych przez Parafie pod wezwaniem éw. Jakuba w nazwisku ojca powodki "K." zostada omy+kowo opuszczona Iitera "i", wskutek czego zmady wpisany byi tam jako "Bronislaw K." i uiszczona przez powodkq op+ata nie zosta%a odnotowana pzzy nazwisku ojca powodki. System informaoji Prawnej Lex (Lex Omega) 402014 Stan prawny programu: 2014114? [V CK 234i'Ü3 - tekst Tekst orzeczenia pochodzi z bazy orzeczeń Sądu Najwyższego dostępnej pod adresem Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2004 r. IV CK 284f03 1. Prawo podmiotowe w postaci zdefiniowanego juz dobra osobistego (prawa kultywowania pamięci po zmarłym) istnieje w granicach wyznaczonych treścią przepisu art. 5 k.c. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy postępowanie uprawnionego nie tylko nie jest zgodne z obiektywnie rozumianymi i przyjmowanymi normami moralnymi, ale jest wręcz sprzeczne z tymi normami. Oznacza to m.in. ze norma zamieszczona w art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy, zaś przy ocenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad współżycia społecznego nalezy brac pod uwagę całokształt okoliczności konkretnego przypadku, a nie tylko jedną z nich, choóbyjej znaczenie było doniosłe. 2. Jezeli w sprawie istnieją równocześnie i nie dające się róznicowaó w jakiejkolwiek sferze - czy to morainej czy obyczajowej - dobra osobiste związane ze śmiercią osoby bliskiej i pochowaniem zmarłego w grobie (wskutek zaniedban pracownikow zmarii lezą w jednym miejscu), to nie jest wystarczające i przekonywające odwołanie się do występującej w orzecznictwie sądowym tendencji do niezakłócania spokoju zmarłych. Taki pogłąd winien być wenyfikowany w kazdej sprawie w zalezności od okoliczności faktycznych. Inaczej jest on uzasadniony w sytuacji, gdy spór dotyczy tego jedynie, w jakim miejscu ma byc pochowany zmarłry, gdyz członkowie tej samej rodziny nie mogą w drodze polubownej tego ustalió, inaczej zaś wowczas, gdy alternatywą ekshumacji jest pozostawienie w jednym grobie ciał zmarłych, ktorych rodziny nie godzą się nato. . LEX nr 175084 176034 : a„d.„.ä; a1;t...2„3; aĽt.„2.e Skład oizekająoy Przewodniczącyí Sędzia SN Mirosława Wysocka. _ " sędziswief SN-i<a±in¬is'rz zawarła'-sß;"żuig'niew cendrowski isprjf' " Sentencja - Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Aieksandry K. przeciwko Parafii Rzymsko Katolickiej pod wezwaniem Św. Jakuba w T. przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Tomasza W. o ochronę dóbr osobistych, po rozpoznaniu na rozprawie w izbie Cywiinej w dniu 15 kwietnia 200-4 r., kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 30 grudnia 2002 r., . _ uchyla zaskarzony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w G. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. - Uzasadnienie faktyczne " ' Powódka Aleksandra K. wystąpiła z powództwem przeciwko Parafii Rzymsko Katolickiej pod wezwaniem sw. Jakuba w P. o zobowiązanie strony pozwanej do przeprowadzenia na jej koszt ekshumacji zwłok Joanny W. i pochowania ich w innym miejscu oraz o zobowiązanie Parafii do przywrócenia stanu pierwotnego miejsca pochówku i płyty nagrobnej, zgodnie z załączonym do akt rysunkiem. Powódka w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2001 r. sprecyzowała żądanie pozwu, przedstawiła też okoliczności faktyczne będące podstawą ządania. Podniosła, ze zostało naruszone jej dobro osobiste, jakim jest prawo do kultu pamięci osoby zmarłej. Tak w treści samego ządania jak i w uzasadnieniu powódka powołała przepisy a.Lt._.2& k.c. i ai;t„_2_‹'=_i k.c. stanowiące podstawę prawną jej ządania. Strona pozwana nie uznała ządań zawartych w pozwie; podniosła, iż nastąpił stan faktyczny, któregó zmiana godziłaby w dobra innych osób, w szczególności Tomasza W. Żądanie przywrócenia stanu poprzedniego, nie liczące się ze stanem uczucia innych osób, stanowi w tej sytuacji nadużycie prawa. W toku 'procesu Tomasz W. wstąpił do sprawy po stronie pozwanej jako interwenient uboczny. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 maja 2002 r. oddalił powództwo. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy ustalił, że na cmentarzu zaiządzanym przez stronę pozwaną pochowany został w 1045 r. ojciec powódki. Powódka zawarła umowę dzierżawy kwatery cmentarnej i uiściła opłaty do 2005 r. W dokumentach prowadzonych przez Parafię pod wezwaniem sw. .Jakuba w nazwisku ojca powódki "K." została omyłkowo opuszczone litera "i", wskutek czego zmarły wpisany był tam jako "Bronisław K." i uiszczona przez powódkę opłata nie została odnotowana przy nazwisku ojca powódki. System informacji Prawnej" Lek ĘLex Omega] 41rz014 Stan prawny prog rarnui "E014-11-1? _ _ --- STRONA 2 --- .. .. ..._N....____._...___ml)/_C_iS.284{Q3_:_ieK$l Powodka ijej bracia opiekowali sie grobem zmariego. Opiekz; to sprawowai giownie kuzyn powodki mieszkajajcy w T. Kazimierz 8., ktory chodzii na cmentarz 4 razy w roku, sprzqtajqc ten grob przed Wszystkimi Swiegtymi, po tym dniu i na Swiota Wielkiej Nocy. ' Dnia 22 paidziernika 1998 r. stwierdzii on, ze grob ojca powodki zostai usunioty, o czym powiadomii siostre; powodki mieszkajajcq w W. Sqd ustalii, Ze 15 iipca 1998 r. zmaria Zona interwenienta ubooznego  Tomasza W. Tomasz W. wraz z matkej zony i kolegq udai sie do zakiadu pogrzebowego "S." by wybraé miejsce pochowku. Pracownik tego zakiadu wskazai mu dwa sqsiadujqce ze sobaj miejsca jako woine. Tomasz W. wybrai jedno z nich. Byi to grob ojca powodki; byi wowczas zaniedbany, bez piyty nagrobnej i bez nazwiska osoby zmariej; pozostai tyiko betonowy cokoi. Tomasz W. wykupii miejsce i uiécii opiate. Proby polubownego zaiaiwienia sprawy podejmowane przez proboszcza parafii i Kurio Biskupiq nie powiodiy sio, gdyz powodka nie wyraziia zgody na przedstawione jej propozycje. Za zgodq pozwanej zcstaia wykonana czgéo podziemna grobowca dia zmariej Joanny W., nie zostaia natomiast wyrazona zgoda na wykonanie czoéci nadziemnej. Sad Okregowy stwierdzii, ze zostaio naruszone dobro osobiste, ktore jednak okreélii nie jako prawo do kdltu osoby zmariej, ale jako "miejsce pochowku osoby zmariej". Uznai, 2e Zajdanie powodki zgodnejest z obowiejzujajcym prawem  &[i._Z3 i a[I._24 k.c. Jednak powodztwo nie moze zostaé uwzglegdnione ze wzgiodu na zasady wspoizycia spoiecznego. Sad Apelacyjny w G. rozpoznajqcy sprawci; wskutek apetacji powodki, wyrokiem z 30 grudnia 2002 r. oddalii apeiacjo. W uzasadnieniu wyroku Sqd Apelacyjny wskazai na powstanie stosunku cywiinoprawnego miodzy powodkq a zarzqdem cmentarza, okresionego mianem prawa do grobu. Prawo to zawiera w sobie elementy osobiste i majqtkowe. ‘ Ochrona prawa osobistego, ktorego przedmiotem jest kult pamioci zmariych opiera siq na przepisach ar:t._23 k.c. i aJ;L24 k.c. Bezprawnoéé naruszenia przez pozwanq prawa osobistego powodki, ktorego treéciq jest kuit pamioci zmariego ojca, polega na zezwoleniu na uzyoie grobu do ponownego pochowania, pomimo ze powodka zgiosiia zastrzezenie przeciwko temu i uiéciia stosownaj opiatg. Sad Apelacyjny podzieiii poglqd Sqdu Okregowego, Ze uwzglednieniu powodztwa sprzeciwiajq sie zasady wspoizycia spoiecznego. Sad Apelacyjny wskazai, Ze powstaio rowniez prawo do grobu rodziny Joanny W. Wskazai te2, ze powodka domaga sie najdalej idqoego i zarazem najbardziej drastycznego érodka ochrony, jakim jest przywrocenie stanu poprzedniego, a tym samym ekshumacji zwiok Joanny W. i przeniesienia ich w inne miejsce. Zqdanie takie moze byé uwzgigdnione jedynie wowczas, gdy szczegoine wzglecly ochrony dobr osobistych za tym przemawiajej. Nakazanie ekshumacji zwiok Joanny W. naiozyiolqg na jej meza i rodzin:3 ogromny ci:=,=Zar'z_wiqzany z ponownym pr'zeiywaniem nieodlegiej'émiei‘oi"i"z ponowfiji|‘n'po"grzebem." ' ' ' " ' "" ' ' “ " '“ " ' Od wyroku tego powodka wniosia kasacjo. 1 Skarzy wyrok w czoéci oddalajqcej apeiacjq,. Opiera kasacje na podstawie naruszenia prawa materiainego (;u:t._39_3 ,Qifl_'L k.p.c.) przez biedne i bezpodstawne zastosowanie aLt._5 k.c. w zw. z aLt._23 i<.c. i ad 24 k.c.,' co doprowadziio wediug skarzqcej do utraty prawa podmiotowego, jakim jest kult osoby zmariej oraz upiawnienie do grobu. Skarzqca wnosi o uchyienie zaskarzonego wyroku w czeéci oddalajqcej apelaojeg oraz o uchylenie w czegéci oddaiajqcej powodztwo poprzedzajqcego go wyroku Sqdu Okregowego w T. z dnia 29 maja 2002 r. i przekazanie sprawy $E1dOWi Okrqgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecia 0 kosztach postopowania za instancje kasacyjnq, ewentualnie o zmiang wyroku i wydanie orzeozenia co do istoty sprawy, 2 zasqdzeniem kosztow postepowania wg norm przepisanych, przez nakazanie pozwanej przeprowadzenie ekshumacji i przywrocenie do stanu pierwotnego miejsca pochowku ojca powodki  grobu poiozonego na cmentarzu w T. przy ul. A., zarzajdzanym przez pozwanq parafie. Uzasadnienie prawne Sad Najwyzszy zwazyi, co nastepuje: i  Nie mozna odmowié zasadnoéci argumentacji skarzajcej odnoszejcej sio do zastosowania ‘przepisu a£t...5 k.c. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny i nie jest kwestionowany w kasacji. Wskazuje on na trudne i skomplikowane poiozenie, w jakim znalaziy sio bez swojej winy rodziny obojga zmariych  spoczywajacych obecnie we ws'po|n"ym‘ miejscu. Czionkowie kazdej z tych rodzin majq peine prawo, by ich uczucia wobec zmariych mogiy byo wyrazone zgodnie z wewnatrznq potrzebq i stosownie do przyjotych norm moralnych, reiigijnych i obyczajowych. _ _ Powodka Aleksandra K. okreéia swoje prawo osobiste jako kuit osoby zmariej. W sprawie niniejszej dobro to ma charakterzbiorczy wobeo szeregu uprawnieh zwiagzanych z pochowaniem osoby biiskiej ii pamieci o niej. Z chwiiq émierci powstaje po stronie czionkow rodziny zmarlego prawo osobiste kultywowania pamieci o nim. Takiemu prawu towarzyszy szereg uprawnieh tak 0 charakterze osobistym jak i majqtkowym (wyrok SN z 12 grudnia 1990 r., Ill CRN 455190, 3AL}LLOl5 SN z ? listopada 2002 r., ii CKN 980/00  OSNC 2004l3l/42). F‘owodka konsekwentnie akoentuje swoje uprawnienia niemajqtkowe, jednakze Zqdanie dopeinienia czynnoéci potrzebnych do usuniocia skutkow naruszenia prawa nieuchronnie zawiera takze elementy o charakterze majqtkowym. Powyzszewskazuje no potrzebe; oceny Zqdafi powodki z uwzglodnieniem wszystkich okoiicznoéci natury faktycznej i rozwazenia sytuacji, w jakiej znalazia sie powodka i interwenient uboczny.  Sqd Apelacyjny wskazai jedynie, i2 powodka domaga sie najdalej idajcego érodka ochrony. Takie przedstawienie System lnformacji Prawne] Lex (Lex Omega) 4112014 Stan prawny programu: 201411~17 _ .___ iii' C_łŚ._2B_'=irÍQ§_:_łBK$l Powódka ijej bracia opiekowall się grobem zmarłego. Opiekę tę sprawował głównie kuzyn powódki mieszkający w T. Kazimierz S., który chodził na cmentarz 4 razy w roku, sprzątając ten grób pmed Wszystkimi Świętymi, po tyrn dniu i na Święta Wielkiej Nocy. ' Dnia 22 pażdziernika 1998 r. stwierdził on, ze grób ojca powódki został usunięty, o czym powiadomił siostrę powódki mieszkającą w W. Sąd ustalił, że 15 łipca 1998 r. zmarła zona interwenienta ubocznego - Tomasza W. Tomasz W. wraz z matką zony i kolegą udał się do zakładu pogrzebowego "S." by wybrac miejsce pochówku. Pracownik tego zakładu wskazał mu dwa sąsiadująca ze sobą miejsca jako woine. Tomasz W. wybrał jedno z nich. Był to grób ojca powódki; był wówczas zaniedbany, bez płyty nagrobnej i bez nazwiska osoby zmarłej; pozostał tylko betonowy cokół Tomasz W. wykupił miejsce i uiścił opłatę. Próby polubownego załatwienia sprawy podejmowane przez proboszcza parafii i Kurię Biskupią nie powiodły się, gdyż powódka nie wyraziła zgody na przedstawione' jej propozycje. Za zgodą pozwanej została wykonana częśc podziemna grobowca dla zmarłej Joanny W., nie została natomiast wyrazona zgoda na wykonanie części nadziemnej. Sąd Okręgowy stwierdził, że zostało naruszone dobro osobiste, które jednak określił nie jako prawo do krfrltu osoby zmarłej, ale jako "miejsce pochówku osoby zmarłej”. Uznał, ze żądanie powódki zgodne-jest z obowiązującym prawem - arjtzlä i a[L.2_-ś k.c. Jednak powództwo nie może zostać uwzględnione ze względu na zasady współzycia społecznego. Sąd Apelacyjny w G. rozpoznający sprawę wskutek apelacji powódki, wyrokiem z 30 grudnia 2002 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał na powstanie stosunku cywilnoprawnego między powódką a zarządem cmentarza, określonego mianem prawa do grobu. Prawo to zawiera w sobie elementy osobiste i majątkowe. " Ochrona prawa osobistego, którego przedmiotem jest kult pamięci zmarłych opiera się na przepisach ar:t_2fi k.c. i ar:L2e k.c. Bezprawność naruszenia przez pozwaną prawa osobistego powódki, którego treścią jest kult pamięci zmarłego ojca, polega na zezwoleniu na użycie grobu do ponownego pochowania, pomimo ze powódka zgłosiła zastrzezenle przeciwko temu i uiściła stosowną opłatę. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że uwzględnieniu powództwa sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Sąd Apelacyjny wskazał, że powstało również prawo do grobu rodziny Joanny W. Wskazał też, że powódka domaga się najdalej idącego i zarazem najbardziej drastycznego środka ochrony, -jakim jest 'przywrócenie stanu poprzedniego, a tym samym ekshumacji zwłok Joanny W. i przeniesienia ich w inne miejsce. Ządanie takie moze być uwzględnione jedynie wówczas, gdy szczególna względy ochrony dóbr osobistych za tym przemawiają. Nakazanie ekshumacji zwłok Joanny W. nałożyłoby na jej męża i rodzinę ogromny ciężarzwiązany z ponownym przezywaniem nieodległej'śmierci"i"z ponowrryrh'pó'grzebernL" ` ' ` " ' "'- _ '- " '" " ' Od wyroku tego powódka wniosła kasację. 1 Skarzy wyrok w części oddalającej apelację. Opiera kasację na podstawie naruszenia prawa materialnego Ęarztzfi p_k_t_'L k.p.c.) przez błędne i bezpodstawne zastosowanie ar:t._5 k.c. w zw. z a_Lt.z23 k.c. i art. 24 k.c.," co doprowadziło według skarżącej do utraty prawa podmiotowego, jakim jest kult osoby zmarłej oraz uprawnienie do grobu. Skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej apelację oraz o uchylenie w części oddalającej powództwo poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 29 maja 2002 r. i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za instancję kasacyjną, ewentualnie o zmianę wyroku i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, z zasądzeniem kosztów postępowania wg norm przepisanych, przez nakazanie pozwanej przeprowadzenie ekshumacji i przywrócenie do stanu pierwotnego miejsca pochówku ojca powódki - grobu połozonego na cmentarzu w T. przy ul. A., zarządzanym przez pozwaną parafię. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: ' - Nie można odmówic zasadności argumentacji skarzącej odnoszącej się do zastosowania "przepisu attzā k.c. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny i nie jest kwestionowany w kasacji. Wskazuje on na trudne i skomplikowane położenie, w jakim znalazły się bez swojej winy rodziny obojga zmarłych - spoczywających obecnie we wspólnym' miejscu. 'Członkowie kazdej z tych rodzin mają pełne prawo, by ich uczucia wobec zmarłych mogły byc wyrażone zgodnie z wewnętrzną potrzebą i stosownie do przyjętych norm moralnych, religijnych i obyczajowych. _ _ Powódka Aleksandra K. określa swoje prawo osobiste jako kult osoby zmarłej. W sprawie niniejszej dobro to ma charakter zbiorczy wobec szeregu uprawnień związanych z pochowaniem osoby bliskiej 'i pamięci o niej. Z chwilą śmierci powstaje po stronie członków rodziny zmarłego prawo osobiste kultywowania pamięci o nim. Takiemu prawu towarzyszy szereg uprawnień tak .o charakterze osobistym jak i majątkowym (wyrok SN z 12 grudnia 1990 r., Ill CRN 455r'90, wymk SN z 7 listopada 2002 r., li CKN 900r00 - OSNC 2004i3r'==i2). Powódka konsekwentnie akcentuje swoje uprawnienia niemajątkowe, jednakże żądanie dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia prawa nieuchronnie zawiera takze elementy o charakterze majątkowym. Powyższe-wskazuje na potrzebę oceny ządan powódki z uwzględnieniem wszystkich okoliczności natury faktycznej i rozwazenia sytuacji, wjakiej znalazła się powódka i interwenient uboczny. -- Sąd Apelacyjny wskazał jedynie, iz powódka domaga się najdalej idącego środka ochrony. Takie przedstawienie system rnfsrmeeji sławnej Lei (Lei ome§āj"śi`rrzc14 sen jziiāyiińyiiisgrsmur zcrrr-11-cr """"""`"" ` ` --- STRONA 3 --- :_____T_ __ ___ _ ________ __________ __________ W _ _ __ IV CK 284f03  tekst Zejdania oznacza zarazern jego ocene, ktora nie odnosi sie jednak do szczegolnego charakteru naruszonego dobra osobistego i odpowiadajajcych temu naruszeniu uprawniefi. lch podwojny w piaszczyinie majqtkowej i niemajajtkowej charakter oznacza w niniejszej sprawie m.in. ograniczone mozliwosci powodki w reaiizacji tych uprawniefi. Sad Apelacyjny, WSkE1ZUjEjC na drastycznoéé érodka ochrony, winien byi uprzednio odniesé te ocene do podniesionych juz elementow charakteryzujecych tresé naruszonego dobra i towarzyszqcych temu uprawniefi. Nieuchronna jest zatem, jak to uczyniiy sedy obu instancji, ocena realizacji uprawniefi powédki w piaszczyinie naduzycia prawa. " Prawo podmiotowe powodki w postaci jej zdefiniowanego juz dobra osobistego istnieje w granicach wyznaczonych trescie przepisu arimfi I<.o. Przepis ten ma zastosowanie wowczas, gdy postepowanie uprawnionego nie tyiko nie jest zgodne z obiektywnie rozumianyrni i przyjmowanymi normami morainymi, ate jest wrecz SPTZSCZHB z tymi normami. Oznacza to m.in. Ze norma zamieszczona w eJi._5 k.c. ma charakter wyjqtkowy, zas przy ooenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad wspéiiycia spoieoznego naiezy brat: pod uwage caioksztait okoiicznosci konkretnego przypadku, a nie iylko jedne 2 nich, choéby jej znaczenie byio doniosie (wymlg SN z 11 wrzesnia 1961 r., E CR 693/61, OSNCP 1963/2/31). Sad Apeiacyjny w rozwazaniach swoich skoncentrowai sie na niewetpliwie godnych oohrony dobrach osobistyoh rodziny zmariej Joanny W. Nie uniknei tez proby wartosciowania uczué czionkow jednej i drugiej rodziny. ‘ Tymozasem w sprawie istniejq rownoczeénie i nie dajqce sie roznicowaé w jakiejkoiwiek sferze  czy to moralnej czy obyczajowej  dobra osobiste zwiqzane ze smierciq osoby bliskiej i pochowaniem zmariego w grobie. Staio sie tak dlatego, ze wskutek zaniedbafi pracownikow strony pozwanej zmarii lezq obecnie w jednym miejsou. Nie jest tez wystarczajejce i przekonywajqce na obecnym etapie postepowania odwoianie sie Sqdu Apelacyjnegodo wystepujqcej w orzecznictwie sqdowym tendencji do niezakiocania spokoju zmariych. Taki poglqd winien byé weryfikowany w kaidej sprawie w zaieznoéci od okoiicznosci faktycznych. Inaczej jest on uzasadniony wsytuacji, gdy spor dotyczy tego jedynie, w jakim miejsou ma byo pochowany zmariy, gdyz czionkowie tej same] rodziny nie mogej w drodze polubownej tego ustalio, inaczej zas wowczas, gdy alternatywq ekshumacji jest pozostawienie w jednym grobie ciai zmariych, ktorych rodziny nie godzq sie na to. Dopiero rozwazenie wszysikich okolicznoéci faktycznych w sprawie pozwoli na ocene, czy zachowanie sie powodki pozostaje w sprzecznosci z jednaj z dwu kiauzul generainych, a zatem czy wykracza poza granice prawa podmiotowego. Z tych wzgledow kasacje opartej na podstawie naruszenia prawa materiainego (act. 39§i...l_pJst.l k.p.c.) naiezaio uznaé za uzasadniona, zaskarzony wyrok uchylié i sprawe przekazaé do ponownego rozpoznania (a.tI_3_9.3li§W1 k.p.c.). Sjlsfemdfiformeoji Prawnej Lex (Lex Omega) 4112014 Stan prawny programLi:?201if1117 T w __ _ ____ __ __________ __ IV CK 2B4iÜ3 - tekst ządania oznacza zarazem jego ocenę, która nie odnosi się jednak do szczególnego charakteru naruszcnego dobra osobistego i odpowiadających temu naruszeniu uprawnień. Ich podwójny w płaszczyźnie majątkowej i niemajątkowej charakter oznacza w niniejszej sprawie m.in. ograniczone mozliwości powódki w realizacji tych uprawnień. Sąd Apelacyjny, wskazując na drastycznośó środka ochrony, winien był uprzednio odnieść tę ocenę do podniesionych już elementów charakteryzujących treśó naruszcnego -dobra i towarzyszących temu uprawnień. Nieuchronna jest zatem, jak to uczyniły sądy obu instancji, ocena realizacji uprawnień powódki w płaszczyznie nadużycia prawa. ' Prawo podmiotowe powódki w postaci jej zdefiniowanego już dobra osobistego istnieje w granicach wyznaczonych treścią przepisu ar;L__5 k.c. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy postępowanie uprawnionego nie tylko nie jest zgodne z obiektywnie rozumianymi i przyjmowanymi normami morałnymi, ale jest wręcz sprzeczne z tymi normami. Oznacza to m.in. ze norma zamieszczona w a_rt._5 k.c. ma charakter wyjątkowy, zaś przy ocenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad współzycia społecznego nalezy brac pod uwagę całokształt okoliczności konkretnego przypadku, a nie tylko jedną z nich, chocby jej znaczenie było doniosłe (wyrok SN z 11 września 1-961 r., l CR 693ƒ61, OSNCP 'l9ó3r'2r'31). Sąd Apelacyjny w rozważaniach swoich skoncentrował się na niewątpliwie godnych ochrony dobrach osobistych rodziny zmarłej Joanny W. Nie uniknął też próby wartościowania uczuó członków jednej i drugiej rodziny. ` Tymczasem w sprawie istnieją równocześnie i nie dające się róznicowaó w jakiejkolwiek sferze - czy to moralnej czy obyczajowej - dobra osobiste związane ze śmiercią osoby bliskiej i pochowaniem zmarłego w grobie. Stało się tak dlatego, ze wskutek zaniedbań pracowników strony pozwanej zmarli lezą obecnie w jednym miejscu. Nie jest tez wystarczające i przekonywające na obecnym etapie postępowania odwołanie się Sądu Apelacyjnego_do występującej w orzecznictwie sądowym tendencji do niezakłócania spokoju zmarłych. Taki pogląd winien byó weryfikowany w kazdej sprawie w zalezności od okoliczności faktycznych. Inaczej jest on uzasadniony wsytuacji, gdy spór dotyczy tego jedynie, w jakim miejscu ma byc pochowany zmarły, gdyż członkowie tej samej rodziny nie mogą w drodze polubownej tego ustalic, inaczej zaś wówczas, gdy alternatywą ekshumacji jest pozostawienia w jednym grobie ciał zmarłych, których rodziny nie godzą się nato. Dopiero rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie pozwoli na ocenę, czy zachowanie się powódki pozostaje w sprzeczności z jedną z dwu klauzul generalnych, a zatem czy wykracza poza granice prawa podmiotowego. Z tych względów kasację opartą na podstawie naruszenia prawa materialnego (ar:t_39S._„l_pkL_1 k.p.c.) nalezało uznac za uzasadnioną, zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazaó do ponownego rozpoznania (ar:t_3_9_{zl1§_.1l k.p.c.}. ____ ...___ " " __ _ _ .__ _ 1. __-' - ______.___._ __ __ ' _ -. _ -. -' "' - .-'__ '.-._-- ._ . _ "" " ' - . ______. System lrÍforr'na"cji`Pr"awnej Lex (Lex Omega) etizót-ft Stan prawny programuuf 2014-111-1? _ TT """""