Postanowienie V ACa 95/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsk

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 95/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Katarzyna Przybylska (spr.) Sędziowie: SA Irma Kul SA Maryla Domel-Jasińska Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa T. G. przeciwko M. K. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I C 56/12 oddala apelację. Na oryginale właściwe podpisy UZASADNIENIE Powód T. G. wystąpił przeciwko pozwanemu M. K. z roszczeniem z tytułu naruszenia dóbr osobistych domagając się opublikowania przeproszenia na łamach „(...), internetu oraz na falach (...) Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z 30 listopada 2012 r. oddalił powództwo. Swoje orzeczenie oparł na następujących ustaleniach: --- STRONA 2 --- W dniu (...) żona powoda – A. G., prowadziła w Gimnazjum (...) w L. lekcję matematyki z uczniami klasy (...), a jednym z uczniów był pozwany M. K.. Powód z rozmów z żoną wiedział, iż od dłuższego czasu ma ona problemy ze zdyscyplinowaniem pozwanego do właściwego zachowania w trakcie prowadzonych przez nią zajęć. Nadto, kilka dni przed 1 listopada 2011r. doszło do obrzucenia domu powoda i jego żony jajami, co spowodowało straty w mieniu polegające na zniszczeniu elewacji. Żona powoda podejrzewała, że sprawcą tegoż czynu może być któryś z jej uczniów, a wśród osób podejrzanych o to zachowanie był min. M. K.. W dniu (...) żona powoda zdecydowała się porozmawiać z uczniem i wyjaśnić z nim wszystkie sporne kwestie. W tym celu poprosiła M. K. o to, aby pozostał po lekcji, w czasie przerwy w klasie, i pozwany zastosował się do jej polecenia. W czasie gdy pozostali uczniowie opuszczali salę lekcyjną do klasy wszedł powód. A. G. opuściła wówczas salę pozostawiając w niej za zamkniętymi drzwiami swojego męża i ucznia. Świadkami tego co działo się w tym czasie w klasie były tylko strony niniejszego postępowania. Pozwany po opuszczeniu sali lekcyjnej poinformował osoby stojące na korytarzu, a następnie swoich kolegów z klasy i pedagoga szkolnego o fakcie pobicia go przez męża nauczycielki. W wyniku doraźnej kontroli przeprowadzonej przez wizytator Kuratorium (...) w G. Delegatura w S. na wniosek dyrektora szkoły odnośnie zdarzenia z dnia (...) domniemanego pobicia ucznia przez męża nauczycielki w czasie przerwy lekcyjnej, wysłuchano zainteresowane osoby i sporządzony został protokół zawierający w swej treści zalecenia pokontrolne. Kontrolujący zwrócił między innymi uwagę na zapisy Karty Nauczyciela mówiące o tym, że nauczyciel obowiązany jest rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Niedopuszczalne jest pozostawienie ucznia w klasie podczas przerw w zajęciach bez nadzoru upoważnionej do tego osoby. Kilka dni później w lokalnej prasie i mediach również o zasięgu ogólnopolskim pojawiły się informacje, odnośnie zdarzenia do jakiego miało dojść na terenie szkoły Gimnazjum (...) w L., a dotyczącego pobicia ucznia przez męża jednej z nauczycielek tej szkoły. W żadnej informacji nie zostało wskazane ani nazwisko ucznia, ani nauczycielki czy jej męża. W dniu 23 listopada 2011r. pedagog szkolny Gimnazjum (...) w L. przy ul. (...) 10, A. J. złożyła organom ścigania zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa polegającego na naruszeniu czynności i narządu ciała M. K. przez T. G.. W dniu 28 listopada 2011r. w oparciu o wydane w tym przedmiocie postanowienie wszczęte zostało dochodzenie w sprawie uszkodzenia ciała w dniu (...)w L., w wyniku którego obrażeń doznał małoletni M. K. tj. o przestępstwo przewidziane z art. 157 § 1 kk. Prokuratora Rejonowa w (...) sporządziła akt oskarżenia przeciwko T. G. o to, że: w dniu (...)w L., na terenie szkoły, Gimnazjum (...) naruszył nietykalność cielesną małoletniego M. K. poprzez uderzenie go ręką po twarzy i okolicach brzucha oraz kopnięcie to jest o przestępstwo określone w art. 217§1 kodeksu karnego, i skierowała sprawę do rozpoznania przez Sąd Rejonowy w (...) w postępowaniu uproszczonym. Wyrokiem z dnia 6 września 2012r. Sąd Rejonowy w (...) po rozpoznaniu sprawy karnej T. G. oskarżonego o to, że w dniu (...) w L., na terenie szkoły Gimnazjum (...), naruszył nietykalność cielesną małoletniego M. K. poprzez uderzenie go ręką po twarzy i okolicy brzucha oraz kopnięcie tj. o popełnienie czynu z art. 217 § 1 kk i ustalił, że oskarżony T. G. dopuścił się zarzucanego mu czynu, wyczerpującego znamiona przestępstwa z art. 217 § I kk i na podstawie art. 66 § 1 2 kk i 67 § 1 kk postępowanie karne wobec niego warunkowo umorzył na okres próby roku. Nadto na podstawie art. 67 § 3 kk orzekł od oskarżonego T. G. świadczenie pieniężne w wysokości 2.000zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, oraz zwrot kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w swoich rozważaniach wskazał, że --- STRONA 3 --- w niniejszej sprawie powód naruszenia swych dóbr osobistych w postaci dobrego imienia i godności osobistej upatrywał w wypowiedzi pozwanego małoletniego M. K. ucznia klasy (...)(...)1 w L. odnośnie faktu dopuszczenia się przez niego jego pobicia, co miało stanowić ewidentne pomówienie, gdyż sytuacja taka nie miała miejsca. Informacja ta dość szybko była przedmiotem komentarzy w mediach zarówno o zasięgu lokalnym, jak i ogólnopolskim. Konsekwencją sformułowania przez pozwanego takiego oskarżenia względem powoda, było wszczęcie przez dyrekcję szkoły kontroli doraźnej, wszczęcie postępowania wyjaśniającego wobec nauczycielki oraz poinformowanie o rzekomym pobiciu organów ścigania. Niezależnie od tego jak wywodził powód, osoby z jego otoczenia bez najmniejszych problemów były w stanie ustalić, kto jest osobą, która miała pobić pozwanego, bowiem społeczność zamieszkująca L. jest dość mała, i utożsamiali jego osobę z tym nagannym zachowaniem. Nie kwestionując, iż stosownie do uregulowania zawartego w art.11 kpc, moc wiążącą w postępowaniu cywilnym mają jedynie ustalenia co do popełnienia przestępstwa zawarte w prawomocnym wyroku skazującym, to w ocenie Sądu I instancji nie można było, jak chciał tego powód, pozbawić jakiekolwiek znaczenia ustaleń dokonanych w postępowaniu przeprowadzonym przez Sąd Rejonowy w (...) w sprawie sygnatura II K (...), zakończonym ostatecznie wydaniem wyroku warunkowo umarzającym postępowanie karne wobec powoda. Sąd Okręgowy wskazał, że istota tej instytucji warunkowego umorzenia postępowania, polega na tym, by w sprawach drobniejszej natury i przy pozytywnej charakterystyce sprawcy nie doprowadzać do skazania za popełniony czyn stosując odpowiednie obciążenia, w tym niektóre przejęte z przepisów o warunkowym zawieszeniu wykonania kary. W oparciu o doktrynę i piśmiennictwo Sąd Okręgowy wskazał, iż dominuje pogląd, że wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne, w którym sąd stwierdza wszystkie elementy przestępczości czynu (art. 66 § 1 i § 2 kk), obala domniemanie niewinności. Obligatoryjne nakładanie na oskarżonego obowiązków (art. 67 § 3 kk), oddawanie go pod dozór kuratora (art. 67 § 2 kk), w razie zaś warunkowego umorzenia wyrokiem obciążenie go kosztami procesu (art. 629 i art. 635 kpk), zasądzenie powództwa cywilnego lub odszkodowania z urzędu w razie warunkowego umorzenia (art. 415 § 1 i § 5 kpk) świadczy, że warunkowe umorzenie jest tylko inną, łagodniejszą formą pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej, której podstawą jest obalenie domniemania niewinności. W dalszym toku rozważań Sąd Okręgowy podkreślił, że podejmując decyzję o warunkowym umorzeniu postępowania, Sąd Karny ustala, że sprawca dopuścił się przestępstwa, którego popełnienie mu zarzucono, a decyzja w tym przedmiocie powoduje obciążenie sprawcy negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z konieczności wywiązania się z nałożonych nań obowiązków Sąd Okręgowy wskazał, że warunkowe umorzenie postępowania karnego możliwe jest wówczas, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Stopień społecznej szkodliwości, który nie jest znaczny, nie jest tożsamy ze stopniem znikomym tej szkodliwości (w takim wypadku czyn zabroniony nie stanowi przestępstwa – art. 1 § 2 k.k.) ani ze stopniem który jest nieznaczny. Jest oczywiste, że ustawowe wymaganie, aby stopień winy nie był znaczny, oznacza, że wina sprawcy musi być ustalona ponad wszelką wątpliwość, bowiem dopuszczalność warunkowego umorzenia postępowania została uzależniona od tego, czy okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości. Ustalając tę przesłankę, sąd musi być przekonany, że nie budzi wątpliwości zarówno sam fakt popełnienia przestępstwa, jak i to, że dopuściła się go osoba, wobec której następuje warunkowe umorzenie postępowania karnego. Brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu nie oznacza, że warunkiem zastosowania instytucji warunkowego umorzenia postępowania jest przyznanie się oskarżonego do winy. Sąd Okręgowy podkreślił, że warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem winy. Jest bowiem oczywiste, że dokonanie oceny, czy wina jest znaczna, czy też nie, wymaga pierwotnego uznania, że sprawca czynu zabronionego w ogóle ponosi winę. Nie może być zatem wątpliwości ani co do tego, że oskarżony wypełnił wszystkie znamiona zarzucanego mu czynu wymienione w konkretnym przepisie zawierającym opis danego przestępstwa, jak i że spełnione zostały warunki odpowiedzialności konieczne do uznania kogoś za sprawcę przestępstwa ujęte w części ogólnej Kodeksu karnego. Sąd rozstrzygając o warunkowym umorzeniu postępowania, daje tym samym wyraz nie budzącemu wątpliwości przekonaniu, że oskarżony jest sprawcą przestępstwa opisanego w części wstępnej orzeczenia. --- STRONA 4 --- Sąd Okręgowy dokonując oceny dowodów zgromadzonych w sprawie karnej w szczególności zwrócił uwagę na to, że od samego początku pozwany konsekwentnie i w tożsamy sposób przedstawiał przebieg zdarzenia w klasie z udziałem powoda, biegły psycholog uczestniczący przy czynnościach związanych z przesłuchaniem M. K. nie dostrzegł takich elementów, które mogłyby sugerować skłonności małoletniego do konfabulowania, i stanowczo wykluczył by cała historia mogło zostać przez niego zaplanowana jako zemsta na nauczycielce. Również biegły patomorfolog uznał, iż podawane przez pokrzywdzonego i stwierdzone przez świadków bezpośrednio po zdarzeniu dolegliwości bólowe i ślady zaczerwienienia powłok skórnych mogły być następstwem sytuacji opisywanych przez M. K.. Powód naruszenia dóbr osobistych w postaci dobrego imienia i godności osobistej - co wynika z treści uzasadnienia pozwu - upatrywał w pomówieniu go przez M. K. o dopuszczenie się przestępstwa (pobicia lub naruszenia nietykalności cielesnej). Sąd Okręgowy podkreślił, że podstawową przesłanką ochrony w razie naruszenia dóbr osobistych stanowi bezprawność działania. Oświadczenia naruszające dobra osobiste mogą być uznane za bezprawne, tylko jeżeli zawierają fakty i oceny przedstawione ze świadomością niezgodności ich z prawdą. W ocenie Sądu I instancji oświadczeniu pozwanego, nie można w świetle okoliczności faktycznych - przypisać takiego stwierdzenia. Analiza zgromadzonego przez Sąd Rejonowy w (...) materiału dowodowego w sprawie II K (...), który został poddany ocenie, nie pozostawiała cienia wątpliwości, iż powód dopuścił się pobicia M. K., nie może zatem domagać się z tego tytułu ochrony, bowiem to jego działanie nosiło znamiona bezprawności. Ochrona przewidziana w art. 23 i 24 kc nie przysługuje gdy zachowanie sprawcy podjęte zostało i mieści się w ramach porządku prawnego, a za takie należało uznać zachowanie pozwanego. Apelację od powyższego orzeczenia złożył powód zaskarżając wyrok w całości zarzucił I. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż powód dopuścił się pobicia M. K., II. naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: 1. art. 217 § 1 kpc w zw. z art. 227 kpc, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na oddaleniu wszystkich wniosków dowodowych strony powodowej, tj. wniosków o przeprowadzenie dowodu z: -. • zeznań świadka A. G.; • protokołu kontroli doraźnej w Gimnazjum (...) w L.; • zapisu audycji „(...)” z dnia 26.11.2011 r. na płycie CD; • artykułu pt. „(...) w dniu 25.11.2011 r.; • materiału pt. (...). • artykułu pt. (...): (...) • artykułu pt.(...) • materiału prasowego pt.(...) • publikacja pt. (...) --- STRONA 5 --- • artykułu z dnia 29.11.2011r. pt. (...) • materiału prasowego pt. (...) • artykułu pt (...) • artykułu pt. (...) • zgłoszenia z dnia 16.12.2011 r. • zeznań świadka R. B. (1), • zeznań świadka M. M. (1), • zeznań świadka T. M., • zeznań świadka P. Ł., • zeznań świadka D. N. (1). i na podstawie przepisu art. 380 kpc wniósł o rozpoznanie i uchylenie postanowienia Sądu I instancji o oddaleniu wyżej wymienionych wniosków dowodowych. 2. art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 11 kpc, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów na rzecz dowolnej i wybiórczej ich oceny, wynikającej z oparcia się wyłącznie o dowody w postaci akt toczonego przeciw powodowi postępowania karnego, 3. art. 235 § 1 kpc, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez niezastosowanie się do zasady bezpośredniości i ograniczenie postępowania dowodowego wyłącznie do dowodu z akt sprawy karnej toczonej przeciw T. G., co w konsekwencji spowodowało: 1. niewyjaśnienie istoty sprawy oraz wszystkich okoliczności mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 386 § 4 kpc), 2. naruszenie zasady kontradyktoryjności, równości i pozbawienie powoda możności obrony swoich praw (art. 379 pkt. 5 kpc). Mając na względzie powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w (...), wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji oraz wywiedzione na tej podstawie konsekwencje prawne i przyjmuje je za własne. Za niezasadny należy uznać zarzut powoda naruszenia przepisów postępowania (art. 217 § 1 kpc w zw. z art. 227 kpc polegający na oddaleniu wszystkich wniosków dowodowych tj. dokumentów powołanych w pozwie i do niego dołączonych. --- STRONA 6 --- Sąd Okręgowy na rozprawie w dniu 30.XI.2012 r. wydał postanowienie, w którym dopuścił dowód z powyższych dokumentów (k-167). Zasadnie Sąd I instancji oddalił wniosek z przesłuchania świadków R. B., M. M., T. M., P. Ł., D. N. na okoliczność, że szereg osób z otoczenia powoda rozpoznało go jako bohatera informacji o pobiciu ucznia rozpowszechnionej przez media. Strona pozwana tej okoliczności nie zaprzeczyła, zatem można ją uznać za bezsporną, zaś sam fakt zidentyfikowania powoda jako osoby, która mogła się dopuścić pobicia w ocenie Sądu Apelacyjnego nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Zasadniczo bez znaczenia jest również okoliczność czy w dniu pobicia pozwanego wizyta T. G. była zaplanowana czy też była jedynie zbiegiem okoliczności, postawy pozwanego wobec nauczycielki matematyki oraz przyczyn, dla których chciała ona przeprowadzić rozmowę dyscyplinującą z uczniem. Okoliczność, iż zachowanie pozwanego sprawiało kłopoty wychowawcze i wymagał on pewnego zdyscyplinowania nie stanowi w tej sprawie istoty sporu i nie była w toku procesu przez stronę pozwaną negowana. Zatem oddalenie wniosku dowodowego w tym przedmiocie w ocenie Sądu II instancji nie miało wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia. Powód w niniejszej sprawie domagał się ochrony prawnej dóbr osobistych w postaci dobrego imienia i godności osobistej, których naruszenia upatrywał w pomówieniu przez M. K. o dopuszczenie się przestępstwa pobicia lub naruszenie nietykalności cielesnej. Podstawową przesłanką ochrony w razie naruszenia dóbr osobistych stanowi bezprawność działania. Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Zatem rzeczą Sądu Okręgowego było ustalenie w oparciu o zaoferowane przez strony dowody czy działanie pozwanego nosiło cechy bezprawności. Mając na uwadze rozkład ciężaru dowodu w tego rodzaju sprawach powód powinien wykazać, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych na skutek działania pozwanego, a pozwany, że jego działanie nie było bezprawne. Powód wykazał, iż w mediach: telewizji kablowej 6, internecie, (...) ukazały się informacje o pobiciu przez mężczyznę - męża nauczycielki jednego z uczniów Gimnazjum (...) w L., podjęciu przez Dyrekcję Szkoły w związku z tym zdarzeniem specjalnych działań oraz podjęcia przez Prokuraturę Rejonową w (...) postępowania wyjaśniającego w sprawie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności powód złożył wydruki z internetu, nadto okoliczności te nie były kwestionowane. Nie kwestionowana była również okoliczność, iż to pedagog szkolny o zdarzeniu – zgłoszeniu ucznia o pobiciu – powiadomił Dyrekcję Szkoły a następnie organy ścigania. To w konsekwencji działań władz szkolnych zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające, doniesienie o pobiciu nie zostało złożone przez pozwanego, brak również dowodów na to, aby to M. K. bezpośrednio informował media o zdarzeniu, które zostało następnie opisane w prasie, internecie oraz telewizji kablowej. Mimo to powód nie kierował swoich roszczeń przeciwko autorom artykułów oraz redaktorom naczelnym publikatorów, w których ukazały się jego zdaniem nieprawdziwe informacje. Powód skierował swoje roszczenie przeciwko pozwanemu, stojąc na stanowisku, iż pomówieniem jest powiadomienie pedagoga szkolnego przez pozwanego o fakcie pobicia. W ocenie Sądu Apelacyjnego prawidłowo Sąd Okręgowy wskazał, że uregulowania zawarte w art. 11 kpc nadają moc wiążącą w postępowaniu cywilnym jedynie co do popełnienia przestępstwa zawarte w prawomocnym skazującym wyroku karnym, jednakże nie można pozbawić znaczenia ustaleń dokonanych w postępowaniu zakończonym wyrokiem warunkowo umarzającym postępowanie. Sąd Okręgowy wskazał w swoim uzasadnieniu na obciążenia nakładane takim wyrokiem na popełniającego czyn karalny w sprawach drobniejszej natury zbliżone do obciążeń stosowanych w wyrokach skazujących na pozbawienie wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i podkreślił, że wina sprawcy wobec, którego zastosowano warunkowe umorzenie musi być ustalona ponad wszelką wątpliwość, a okoliczności jego popełnienia nie mogą budzić żadnych wątpliwości. Ustalając te przesłanki Sąd orzekający musi być przekonany, że nie budzi wątpliwości zarówno sam fakt popełnienia przestępstwa, jak i to, że dopuściła się go osoba, wobec której nastąpiło warunkowe umorzenie postępowania karnego. --- STRONA 7 --- W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że nie ma wątpliwości co do tego, że to powód dopuścił się pobicia M. K.. Zatem to nie działanie pozwanego polegające na powiadomieniu pedagoga szkolnego o powyższym fakcie było bezprawne, a wręcz przeciwnie, działanie powoda nosiło znamiona bezprawności i jako takie nie podlega ochronie w trybie art. 23 i 24 kc. Podkreślenia wymaga w ocenie Sądu II instancji, iż powód nie zaskarżył wyroku Sądu Rejonowego w (...) i zgodził się z ustaleniem zawartym w jego sentencji, co do tego, że dopuścił się zarzucanego mu czynu oraz co do orzeczenia świadczeń pieniężnych, którymi został obciążony. Sąd Okręgowy wprawdzie dopuścił dowód z protokołów przesłuchań świadków przeprowadzonych w postępowaniu karnym, jednakże nie analizował tych zeznań, zgodnie z treścią art. 328 § 2 kpc. Za udowodniony uznał fakt pobicia pozwanego przez powoda, jednakże jak wynika z uzasadnienia wyroku ustalenia tego dokonał w oparciu o treść wyroku karnego, a nie w oparciu o zeznania przesłuchanych w toku postępowania karnego świadków. Wobec powyższego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, iż Sąd Okręgowy naruszył zasadę bezpośredniości. Z przyczyn wyżej omówionych nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia zasady kontradyktoryjności oraz równości stron w procesie. Sąd Apelacyjny uznając zarzuty apelacji za bezzasadne na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o jej oddaleniu.