Postanowienie V ACa 798/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

--- STRONA 1 --- NETŁRI —— Sygn. akt V ACa 798/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku — Wydział V Cywilny w składzie: S3A Roman Kokowski Sędziowie: SA Katarzyna Przybylska - SO del. Anna Strugała (spr.) Sażysa Anna Kosioyska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w P., Skarbowi Państwa - (...) we W. i Skarbowi Państwa - (...) B. F. o zapłatę ma skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w B. zdnia 21 maja 2015 r. sygn. akt I C 826/13 l. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, iż zasądza od Skarbu Państwa - (...) B. F. na rzecz powoda kwotę 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 maja 2015 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie; Il. oddala apelację w pozostałej części; In. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; I. zasądza od Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w B. na rzecz adwokat A. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i iisług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Na oryginale właściwe podpisy Sygn. akt V ACa 798/15 P. K. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa — Dyrektora (...) w K., Dyrektora (...) w F., Dyrektora (...) w P. oraz Dyrektora (...) we W. powód kwoty 90.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kosztów postępowania. Powód swoje roszczenia wywodził zfaktu osadzenia go w niewłaściwych warunkach socjalno-bytowych, co skutkowało naruszeniem jego dóbr osobistych, nieprzewidzianymi prawem dolegliwościami związanymi z odbywaniem kary pozbawienia wolności wiążącymi się z osadzeniem powoda w celach z nadmierną w stosunku do dyspozycji art: 110 $ 2 kkw liczbą osób, brakami w sprzęcie kwaterunkowym, braku wentylacji, braku warunków do utrzymania higieny osobistej, braku prywatności oraz niezapewnienia możliwości organizowania czasu w trakcie pobytu ww. jednostkach penitencjarnych. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów procesu. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda związanych z jego pobytem w (...) w okresie wcześniejszym, niż 3 lata przed wniesieniem pozwu. Odnośnie warunków socjalno-bytowych w jednostkach penitencjarnych pozwanego wskazał, że odpowiadały one obowiązującym przepisom prawa i tym samym nie można ich uznać za nieludzkie czy nienumanitarne. W toku postępowania powód wskazał, iż jego roszczenia związane są wyłącznie z pobytem w (...) w P., w (...) we W. oraz (...) B.-F. w latach (...). Wyrokiem z dnia 21 maja 2015r. Sąd Okręgowy w B.: 1. powództwo oddalił; 2. . zasądził od powoda P. K. na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu; < 3. zasądził od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w B. na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokat A. P. kwotę 120 zł powiększoną o należną stawkę podatku VAT z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu; 4 kosztami sądowymi od uiszczenia których powód był zwolniony obciążył Skarb Państwa. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach: Powód D. K. w okresie od dnia (... przebywał w (...)w P., od dnia (...) przebywał w (..) we W.. W okresie od dnia (...), od dnia (...) od dnia (...), oraz od dnia (...) do momentu wniesienia pozwu przebywał w (...) B.- F.. W czasie pobytu powoda w (..) w P. nie występowało przeludnienie w celach, we wszytkach celach zachowana była norma 3m* na osadzonego. . --- STRONA 3 --- W trakcie pobytu w (...) w P. w celach w których przebywał powód znajdowały się wydzielone węzły sanitarne, część cel posiadała węzły sanitarne murowane, część wykonane z konstrukcji stalowej wypełnionej płytą wiórową. W miarę możliwości finansowych wykonywane były prace remontowo-konserwacyjne cel mieszkalnych. Wszystkie cele posiadały dostęp do bieżącej wody. Powód miał możliwość korzystania raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Wyposażenie i sprzęt kwaterunkowy w celach mieszkalnych były zgodne z normami wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy określonymi w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w/s warunków bytowych osób osadzonych w zakładach i aresztach śledczych. Cele mieszkalne posiadały skuteczną wentylację grawitacyjną. (...) w P: przechodzi kwartalne kontrole oraz roczne kontrole okresowe przewodów kominowych, dymowych, spalinowych, wentylacyjnych, w trakcie tych kontroli nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Pozwana jednostka penitencjarna wykonywała również w razie potrzeby zabiegi deratyzacyjne. 'W okresie pobytu powoda w (...) we W. cele mieszkalne w których przebywał powód wyposażone były w częściowo zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi mieszkalnej płytą pilśniową, w kącikach zamontowana była muszla ustępowa z bieżącą wodą. Obecnie w pozwanej jednostce penitencjarnej trwają prace remontowe polegające na całkowitej zabudowie kącików sanitarnych. We wszystkich celach zamontowane były kratki wentylacyjne zapewniające cyrkulację powietrza. (...) we W. przechodzi kwartalne kontrole oraz roczne kontrole okresowe przewodów kominowych, dymowych, spalinowych, wentylacyjnych, w trakcie tych kontroli nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Star: techniczny cel w trakcie pobytu powoda był dobry. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek usterek technicznych dokonywano ich bieżącej naprawy. Powód miał również zapewnioną bezpłatną możliwość korzystania z organizowanych w pozwanej jednostce penitencjarnej zajęć kulturalno- oświatowych, mógł również korzystać z punktu bibliotecznego oraz zajęć sportowych. W okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej w celach, w których przebywał powód nie było przeludnienia. 'W trakcie pobytu powoda w (...) w F. cele, w których powód przebywał wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z normami wyposażenia określonymi w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w/s warunków bytowych osób osadzonych w zakładach i aresztach śledczych. Powód miał zapewnione równieżśrodki higieny osobistej — mydło, papier toaletowy, nożyk do golenia, proszek do prania. Pozwana jednostka penitencjarna przechodziła kontrole epidemiologiczne, które nie wykazały złych warunków bytowych panujących w (...) w B.. We wszystkich celach zamontowane były kratki wentylacyjne zapewniające cyrkulację powietrza. (...) B. F. przechodzi kwartalne kontrole oraz roczne kontrole okresowe przewodów kominowych, dymowych, spalinowych, wentylacyjnych, w trakcie tych kontroli nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Pozwana jednostka penitencjarna wykonywała również w razie potrzeby zabiegi deratyzacyjne. Powyżej przedstawiony stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o przedłożone przez stronę pozwaną dowody z dokumentów. Sąd I instancji uznał za wiarygodne dowody z dokumentów zebrane w sprawie, albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Strony w żaden sposób nie kwestionowały ich wiarygodności. Z treści przedłożonych przez pozwanego dokumentów wynika, że warunki panujące w celach mieszkalnych odpowiadały wymogom wskazanym w przepisach kodeksu karnego wykonawczego, oraz w obowiązującym w trakcie pobytu powoda w (...) w B. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...) i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186, poz. 1820) i w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Sąd Okręgowy, z uwagi na nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawę świadka O. S., jak z uwagi na brak przedstawienia przez powoda danych adresowych świadków S. K., P. B. i S. N. oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu zeznań w/w. Z uwagi nie nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawę powoda D. K. Sąd I instancji pominął dowód z przesłuchania go w charakterze strony. Sąd Okręgowy zważył, że w myśl art. (...) $ 1 kc., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Ze wskazanego przepisu wynika, --- STRONA 4 --- że władze publiczne ponoszą odpowiedzialność za swoje zachowania, jeżeli są one „niezgodne z prawem”, przez co należy rozumieć zachowania naruszające normy prawne. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z treści art. 23 k.e., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 $ 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z treści regulacji zawartych wart. 24 $ 1 k.c. zdaniem Sądu Okręgowego wynika, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie zart. 6k.. ciężarudowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis art. 24 $ 1 k.c. rozkłada w sprawić o naruszenie dóbr osobistych ciężar dowodu w ten sposób, żena powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste. Przepis formułuje również domniemanie prawne bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Na pozwanym ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. O tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności sprawy oraz kryteria obiektywne, a nie odczucia osoby żądającej ochrony prawnej (tak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lutego 2012r., w sprawie 0 sygn. akt IV CSK 276/11, OSNC 2012/9/107). Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do regulacji art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. O zakresie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę decyduje przede wszystkim rozmiar wyrządzonej pokrzywdzonemu krzywdy zgodnie z funkcją kompensacyjną zadośćuczynienia. Zasądzenie zadośćuczynienia ma charakter fakultatywny; w konkretnych okolicznościach sprawy sąd uprawniony jest ocenić, że brak jest dostatecznych przesłanek do uwzględnienia także tego środka ochrony nawet i w sytuacji naruszenia dobra osobistego. W ocenie Sadu Okręgowego, w przedmiotowej sprawie, powód nie wykazał — do czego był zobowiązany zgodnie z treścią przepisu art. 6k.e., by w trakcie pobytu powoda www. jednostkach penitencjarnych doszło do naruszenia przez pozwanego jego dóbr osobistych. Niewykazane były, w ocenie Sądu I instancji, twierdzenia powoda zawarte w pozwie, że przebywał w przeludnionych celach. Z dokumentów przedłożonych przez stronę pozwaną wynika, iż w trakcie pobytu powoda w pozwanym (...) w P.,oraz w (...) we W. zjawisko przeludnienia nie występowało. Powód nie wykazał również, by zjawisko przeludnienia występowało również w trakcie osadzenia go w (..) B.-F. poprzestając w tym zakresie jedynie na gołosłownych twierdzeniach zawartych w pozwie. Także w odniesieniu do podnoszonych przez powoda w pozwie złych warunków bytowych panujących w jednostce penitencjarnej, powód nie dowiódł istnienia podnoszonych okoliczności, a — zdaniem Sądu Okręgowego — nie można się w tej kwestii opierać wyłącznie na jego odczuciach. Sąd I instancji przytoczył stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 33/97, zgodnie z którym ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, jakim jest stan uczuć, godność osobista i nietykalność cielesna (art. 24 $ 1 k.e.), nie może być dokonana --- STRONA 5 --- według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (OSNC 1997/6-7/93). W ocenie Sądu Okręgowego, pozwany w toku procesu wykazał, że zapewnił powodowi właściwe warunki bytowe w ramach istniejących możliwości. Sąd I instancji nie podzielił twierdzeń powoda odnośnie naruszenia jego godności i nie poszanowania intymności poprzez brak wydzielonych kącików sanitarnych w trakcie jego pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej. 'W tej kwestii nie ma podstaw do przypisania pozwanemu działania niezgodnego z prawem. Sam fakt, że kąciki sanitarne w celach są nieodpowiednie, nie rodzi po stronie pozwanego obowiązku zapłaty zadośćuczynienia. Wprawdzie, co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, otwarta lista chronionych prawnie dóbr osobistych została uzupełniona o uprawnienie do godnych warunków odbywania kary w (...), a wskazane godne warunki obejmują również zapewnienie prywatności i intymności, m.in. związanych z potrzebami fizjologicznymi, niemniej nie przewidują one zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 lipca 2012 r. IV CSK 603/11 LEX nr 1228452). Zdaniem Sądu Okręgowego, nie sposób przypisać pozwanemu działania niezgodnego z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1493), a tym samym nie można podzielić stanowiska, iż niewyodrębnienie od reszty celi trwałymi ścianami kącików sanitarnych spowodowało naruszenie dobra osobistego powoda. Przebywanie bowiem w niekomfortowych warunkach samo przez się nie przesądza — w ocenie Sądu I instancji — o zasadności żądania zadośćuczynienia. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie I wyroku na podstawie przepisu art. . (...) $ 1 k.c. wzw.zart.2481kc.wzw.zart.44581iwzw. zart. 448 k.c. a contrario. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy postanowił jak w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. oraz $ 2 ust. 1-2 1 $ 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 490), a także na podstawie art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. Nr 90 z 2010r., poz. 594 ze zm.). Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 108 cytowanej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Pozwany był stroną wygrywającą sprawę. Poniósł koszty zastępstwa procesowego w kwocie 120 zł. Koszty te podlegały zasądzeniu od powoda na rzecz pozwanego jako strony wygrywającej proces. 'W punkcie 3 wyroku Sąd Okręgowy, na podstawie przepisu $ 3 ust. 3 w zw. z 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 490) zasądził od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w B. na rzecz adwokat A. P. kwotę 120 złotych wraz z podatkiem VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. W punkcie 4 wyroku Sąd Okręgowy na podstawie przepisu art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych kosztami sądowymi od których uiszczenia powód był zwolniony obciążył Skarb Państwa. Apelację od tego wyroku wywiódł powód, zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu: 1. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku — art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych powoda o przesłuchanie świadków; 2. błędy w ustaleniach faktycznych, mające wpływ na treść wyroku, a polegające na przyjęciu: że działanie pozwanego było zgodne z prawem i nie doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych P. K., --- STRONA 6 --- * że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności, ochrony zdrowia. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od Skarbu Państwa - (...) w P., Skarbu Państwa - (...) we W., Skarbu Państwa - (...) B. — F. solidarnie na rzecz powoda kwoty 90.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty; ewentualnie: 2. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji; 3. zasądzenie kosztów pomocy prawnej, udzielonej powodowi z urzędu w II instancji, która nie została opłacona, ani w części, ani w całości. Dodatkowo skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków P. B., S. K., O. S., S. N. wskazując, że Sąd I instancji bezpodstawnie odmówił przeprowadzenia tego dowodu i jednocześnie podkreślając, że do protokołu rozprawy zostało złożone stosowne zastrzeżenie w trybie art. 162 k.p.c. W uzasadnieniu apelacji skarżący zarzucił, że nie zapewniając odpowiednich warunków do odbywania kary pozbawienia wolności, naruszone zostały dobra osobiste powoda w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności oraz ochrony zdrowia. W celach występowało nadmierne przeludnienie. Nie zostały zapewnione minimalne standardy do zachowania intymności. Ponadto, nie został zapewniony podstawowy sprzęt kwaterunkowy, jak np. szafki. Skarżący zarzucił również, że w celach nie zapewniono właściwej wentylacji, zaś w miejscach pobytu skazanego znajdowały się również różnego rodzaju insekty, które kąsały osadzonych. Wobec wskazanych uchybień, zdaniem skarżącego, działania pozwanych były bezprawne. 'W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje: Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części. Na wstępie należy wskazać, że w uzasadnieniu wyroku zdnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt III CKN 812/98 (OSNC 2000/10/193) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sąd drugiej instancji w systemie apelacyjnym jest instancją merytoryczną, co oznacza, że sąd ten ma obowiązek poczynić własne ustalenia faktyczne i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego. Ponadto, w wyroku z dnia 10 września 2015 r., II CSK 630/14, Sąd Najwyższy wskazał, że nie ma przeszkód do oparcia orzeczenia apelacyjnego na częściowo podzielonych ustaleniach faktycznych sądu pierwszej instancji, które wymagają skorygowania lub uzupełnienia w niewielkim zakresie, właściwie oznaczonym i omówionym. Istotne jest, żeby podstawa faktyczna orzeczenia sądu drugiej instancji była dobitnie i właściwie określona. Jeżeli sąd ten przyjmuje odmienne rozstrzygnięcie, niż sąd pierwszej instancji, oparte na innej podstawie faktycznej i prawnej, powinien dokonać własnych, stanowczych ustaleń faktycznych, które wskazywałyby na zastosowaną podstawę prawną i w uzasadnieniu wskazać te ustalenia oraz podstawę prawną. Ponadto w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1999 r., II CKN 391/98, wskazano, że w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez sąd pierwszej instancji, nie zachodzi potrzeba ich powtarzania w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji. Wystarcza w takim wypadku odwołanie się do ustaleń --- STRONA 7 --- sądu pierwszej instancji i przyjęcie ich za własne. Natomiast nieodzowne jest ustosunkowanie się przez sąd drugiej instancji do zarzutów przytoczonych w apelacji (tak również Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., II CK 331/02). Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny co do zasady podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i czyni je podstawą również swojego rozstrzygnięcia, uznając za zbędne ich ponowne przytaczanie, z tym tylko zastrzeżeniem, że uzupełniania wymagało postępowanie w zakresie odnoszącym się do podnoszonego, przez skarżącego problemu przeludnienia, jakie miało następować w (...) B. — F.. Pomimo bowiem faktu, iż powód od początku postępowania wskazywał, że podczas jego pobytu w (...) B. — F. nie zostały spełnione wymogi odnośnie do powierzchni cel mieszkalnych, w dostarczonej przez pozwanego dokumentacji dotyczącej odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda P. K. tych informacji zabrakło. 'W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. zobowiązał pozwanego do przedstawienia informacji, w jakich okresach powód P. K. przebywał w (...) w F., w jakich celach przebywał, jaki był stan zaludnienia tych cel i ich powierzchnia. Wodpowiedzi na zobowiązanie Sądu, pozwany przedłożył Notatkę Służbową sporządzoną przez kpt. I. B. - kierownika działu ewidencji w(...) B:— F., zktórej wynika, żeP. K. wtej jednostce penitencjarnej przebywał trzykrotnie w okresach od(...) W oparciu otreść wskazanej notatki urzędowej, Sąd Apelacyjny ustalił, że w okresie od (... przebywał w następujących celach: 1. od (... w celi nr (...) o pow. 8,31 m? — samodzielnie, 2. od (...) w celi nr (...) o pow. 12,67 m? — 3 współosadzonych (4,22 m? na osobę), 3. od (...). wceli nr (...) o pow. 13,15 m? — 9 współosadzonych (1,46 m ? na osobę), 4. od (...) wceli nr (... o pow. 13,09 m - 8 współosadzonych (1,63 m ? na osobę), 5. od (...) w celi nr (...) o pow. 13,70 m* - 7 współosadzonych (1,95 m? na osobę), 6. od (...) w celi nr (...) o pow. 12,74 m? — 11 współosadzonych (1,15 m ? na osobę), 7. (...) wceli nr (...) o pow. 11,80 m — 10 współosadzonych (1,18 m? na osobę), 8. (...) w celi nr (...) o pow. 7,53 m? — 3 współosadzonych (2,51 m ? na osobę), 9. od (...) w celi nr (...) o pow. 7,88 m* — 5 współosadzonych (1,57 m ? na osobę), 10. ' --- STRONA 8 --- (...) wceli nr (...) o pow. 7,95 m? — 5 współosadzonych (1,59 m ? na osobę), 11. (.)weelinr c.) o pow. 13,40 m - 5 współosadzonych (2,68 m na osobę), 12. (..) r. weeli nr (...) o pow. 7,95 m? - 5 współosadzonych (1,59 m ? na osobę), 13. (..) wceli nr (...) o pow. 12,23 m - 4 współosadzonych (3,05 m? na osobę). 'W okresie od (...) P. K. przebywał w następujących celach: 1. (..) wceli nr (...) o pow. 8,31 m? — 2 współosadzonych (4,15 m ? na osobę), 2. (...) weeli nr (...) o pow. 8,50 m — 4 współosadzonych (2,12 m? na osobę), 3. s (..) wceli nr (... o pow. 12,75 m? — 5 współosadzonych (2,55 m? na osobę), 4. (...) weeli nr (...) o pow. 8,50 m? — 5 współosadzonych (1,7 m ? na osobę), 5. (...) w celi nr (...) o pow. 12,75 m? — 9 współosadzonych (1,41 m? na osobę), 6. (...) w celi nr(...) o pow. 11,81 m? — 9 współosadzonych (1,31 m ? na osobę), 7. (...). wceli nr (...) o pow. 12,67 m? — 12 współosadzonych (1,05 m? na osobę), 8. (...) weelinr (...) o pow. 11,81 m? — 8 współosadzonych (1,47 m ? na osobę), 9. (...) w celi nr (...) o pow. 13,70 m? — 8 współosadzonych (1,71 m ? na osobę), 10. (..) weeli nr (...) o pow. 7,88 m? — 5 współosadzonych (1,57 m ? na osobę), 1. , (...) wceli nr (...) o pow. 1,81 m — 7 współosadzonych (1,68 m? na osobę), 12. (...) w celi nr (...) o pow. 12,67 m? — 8 współosadzonych (1,58 m ? na osobę). W okresie (... r. P. K. w(... B. - F. przebywał w następujących celach: --- STRONA 9 --- 1. C..) w celi nr (...) o pow. 12,67 m? — 5 współosadzonych (2,53 m? na osobę), 2. * (...) wceli nr (...) o pow. 13,70 m? - 8 współosadzonych (1,71 m? na osobę), 3. (.) weeli nr (...) o pow. 11,81 m? — 6 współosadzonych (1,96 m ? na osobę), 4. (...) w celi nr (...) o pow. 7,95 m? — 4 współosadzonych (1,98 m? na osobę), " 5. (...) w celi nr (...) o pow. 12,83 m — 4 współosadzonych (3,20 m ? na osobę), 6. (..) weeli nr...) o pow. 10,41 m — 3 współosadzonych (3,47 m na osobę), : 7. s (.) wceli nr (...) o pow. 8,56 m* - 3 współosadzonych (2,85 m? na osobę), 8. (...) w celi nr (...) o pow. 8,50 m? — 2 współosadzonych (4,25 m ? na osobę), 9. C..) wceli nr (...) o pow. 7,50 m? — 2 współosadzonych (3,75 m ? na osobę), 10. (....) wceli nr (...) o pow. 9,61 m? — 3 współosadzonych (3,2 m? na osobę), 11. (...) w celi nr(...)o pow. 5,83 m ? - samodzielnie, > 12. (...) wceli nr (...) o pow. 7,89 m — 4 współosadzonych (1,97 m? na osobę), 13. (...) weeli nr (..) o pow. 11,86 m ? — 7 współosadzonych (1,69 m? na osobę), 14. (.) wceli nr (...) o pow. 13,18 m ? — 8 współosadzonych (1,64 m ? na osobę). Dowód w postaci notatki urzędowej Sąd Apelacyjny uznał za wiarygodne źródło ustaleń faktycznych, bowiem stanowiła ona odzwierciedlenie informacji wprowadzonych do systemu Centralnej Bazy Danych Osobowych Osób Pozbawionych Wolności, żadna ze stron wiarygodności tych danych natomiast nie zakwestionowała. Sąd Apelacyjny ustalił, że powód w (...) B. — F. przebywał w celach mieszkalnych nie spełniających norm powierzchniowych zakładających na jednego osadzonego co najmniej 3 m” powierzchni. --- STRONA 10 --- Podkreślenia wymaga również, że rację miał skarżący w zakresie, w którym twierdził, że nie było uzasadnionym w realiach przedmiotowej sprawy oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka O. S.. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy wobec bezzasadnego nieuwzględnienia wniosku dowodowego strony w tym zakresie, zawnioskowanego dla wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, uchybił art. 217 $ 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. Stąd też Sąd Apelacyjny, wobec skutecznie zgłoszonego przez powoda zastrzeżenia do protokołu wtrybie art. 162 k.p.c., postanowieniem zdnia 18 marca 2016 r. wezwał na rozprawęświadka O. S.. Mając na uwadze fakt, że świadek na rozprawę się nie stawił, a okoliczności, na potwierdzenie których świadek był wnioskowany zostały wykazane za pomocą dokumentów, w tym notatki służbowej odnośnie warunków, w jakich P. K. przebywał w (...) B. — F., Sąd Apelacyjny odstąpił od przesłuchania ww. świadka. W ocenie Sądu Apelacyjnego, okoliczności sporne w tym zakresie zostały już bowiem dostatecznie wyjaśnione, a zatem na podstawie art. 217 $ 3 k.p.c. Sąd był uprawniony do pominięcia ww. dowodu. > Natomiastnie zasługiwał na uwzględnienie zarzut apelacji odnoszący się do oddalenia wniosków dowodowych powoda o przesłuchanie pozostałych świadków, tj. P. B., S. K. i S. N.. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z treścią art. 258 k.p.c., strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest dokładnie oznaczyć fakty, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone, i wskazać świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe. Nieuzasadniony jest zatem zarzut związany z nieprzeprowadzeniem dowodu z zeznań świadków S. K., P. B. i S. N., bowiem zgodnie z ogólną regułą rozkładu ciężaru dowodu, to strony mają obowiązek udowodnienia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Skoro zatem powód wnosił o przeprowadzenie dowodu z zeznań tych świadków, to powinien wskazać ich prawidłowe adresy oraz dane osobowe. W postępowaniu przed Sądem I instancji pełnomocnik powoda wskazał niewystarczające dane świadków, co uniemożliwiało ich prawidłowe wezwanie na rozprawę. Co do świadków S. K. i P. B., którzy przebywali wówczas w (...), powód nie wskazał wystarczających danych identyfikujących osoby odbywające karę pozbawienia wolności. Natomiast adres świadka S. N. okazał się nieprawidłowy — korespondencja powróciła do adresata z adnotacją, że w B. nie ma ulicy (...), którą jako adres świadka oznaczył powód. Wobec powyższego, Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy wyznaczył pełnomocnikowi powoda termin do wskazania brakujących danych, uniemożliwiających przeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Ze zobowiązania tego pełnomocnik powoda się nie wywiązał, wskazując jedynie, że pozyskanie tych danych było niemożliwe z uwagi na zaprzestanie kontaktów mocodawcy z pełnomocnikiem po opuszczeniu zakładu karnego. Skoro powód przeszkód tych nie usunął, będąc do tego zobowiązanym, za prawidłowe należy uznać pominięcie tego dowodu przez Sąd Okręgowy. Jak trafnie wskazał bowiem Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 września 2014 r. (I ACa 313/14, LEX nr 1537482), sąd nie ma obowiązku poszukiwania adresu świadka za stronę, ani też dopuszczania dowodu z urzędu, tym bardziej, jeśli zebrany w sprawie materiał dowodowy jest dostateczny dla jej rozstrzygnięcia. Podsumowując, poza okolicznościami wymagającymi uzupełnienia przez Sąd odwoławczy postępowania dowodowego, z poczynionych ustaleń faktycznych Sąd pierwszej instancji wyprowadził prawidłowe wnioski — tak co do oceny dowodów, jak i faktów najistotniejszych dla rozstrzygnięcia sprawy, które wymagały uzupełnienia w zakresie warunków, w jakich powód odbywał karę w (...) B. - F. z uwagi na nieprawidłowo przeprowadzoną przez Sąd a quo koncentrację materiału dowodowego. Powód w niniejszej sprawie wystąpił z roszczeniem majątkowym o ochronę dóbr osobistych w postaci zdrowia oraz poszanowania godności osobistej w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w pozwanych (...). Nie budzi wątpliwości ani doktryny ani orzecznictwa fakt, że naruszenie prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności rodzi odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 k.. i art. 448 k.c. Odpowiedzialność ta ma charakter deliktowy. Przepis art. 24 $ 1 zadnie pierwsze i drugie k.c. wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych o charakterze niemajątkowym. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: 1)istnienie dobra osobistego, . --- STRONA 11 --- 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia. W zakresie żądania zadośćuczynienia przepis art. 24 $ 1 zdanie trzecie odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. Takie ujęcie pozwala na stwierdzenie, iż przepis ten nie stanowi podstawy normatywnej dla zasądzenia zadośćuczynienia w każdym wypadku bezprawnego naruszenia dóbr osobistych, lecz odsyła do przepisów szczególnych, które przewidują „ten środek. Zadośćuczynienie przyznane może być tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. Takim przepisem jest przepis art. 448 k.e., który daje podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na zasadach przewidzianych w przepisach o odpowiedzialności deliktowej. Jeżeli chodzi o przesłanki odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c., to bezsporne jest, że należy do nich zaliczyć naruszenie dobra osobistego powodujące szkodę niemajątkową oraz związek przyczynowy między tym czynem a szkodą niemajątkową spowodowaną naruszeniem dobra osobistego. GADKA 24 5 1 k.e. stwarza przy tym domniemanie działania sprawcy naruszenia dobrego imienia w sposób bezprawny. Na tym, którego dobro zostało naruszone ciąży zatem tylko obowiązek wskazania, że zachowanie określonej osoby naruszyło jej dobro osobiste (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 listopada 2007r., IV CSK 310/07). Na temat bezprawności działania Sąd Najwyższy wypowiedział się w sposób bardziej ogólny w wyroku z 19 października 1989 r., II CR 419/89, LexisNexis nr (...) (OSP 1990, nr 11-12, poz. 377), wyjaśniając, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je, oraz że „do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu". Przepis art.77 ust 1 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako „niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania, która nie znajduje zastosowania lub znajduje ograniczone zastosowanie tylko wówczas, gdy ustawodawca odrębnym unormowaniem określa konsekwencje niektórych działań organów władz publicznych. . Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 k.c., art. 444-448 k.c. (por. wyrok TK z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK 2001, nr 8, poz. 256; wyrok TK z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK-A 2003, nr7, poz. 76, oraz wyrok SN z dnia 7 listopada 2013 r., V CSK 519/12, LEX nr 1391709). Słusznie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 października 201: r. ( III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 15) stwierdzono, że chociaż wina stanowi przesłankę zastosowania przepisu art. 448 k.c., to jednak nie dotyczy sytuacji, w której oparte na nim roszczenie kierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa na tej podstawie, że źródłem naruszenia dóbr osobistych było niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Jeżeli więc źródłem odpowiedzialności jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej, to jest ona oparta na przesłance bezprawności. Utrzymanie jako przesłanki tej odpowiedzialności także czynnika subiektywnego (winy) naruszałoby konstytucyjnie ukształtowaną zasadę odpowiedzialności państwa za działania w sferze impelium. --- STRONA 12 --- *W spławie o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dobra osobistego w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności powód winien wykazać, że odbywał karę pozbawienia wolności w określonych warunkach, zaś ciężar dowodu, iż warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i na skutek tych warunków nie doszło do naruszenia dóbr osobistych spoczywa na pozwanym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 stycznia 2015 r., VACa 468/14). * ? W niniejszej sprawie powód wskazywał, że naruszone zostało jego dobro osobiste, tj. prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Powód winien był zatem wykazać, że w pozwanych (...) był narażony odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach mniej korzystnych, niż zagwarantowane w ustawie Kodeks karny wykonawczy. Wobec natomiast istniejącego w art. 24 k.c. domniemania wykazanie braku bezprawności działania obciążało już pozwanego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że w żadnym z pozwanych (...) nie miało miejsca naruszenie obowiązujących norm, jeżeli chodzi o zapewnienie w celach mieszkalnych właściwej wentylacji. Jak wynika z obszernej dokumentacji złożonej do akt sprawy przez pozwanego, we wszystkich wskazanych w pozwie (...) przeprowadzano regularnie okresowe kontrole przewodów kominowych, dymowych, spalinowych oraz wentylacyjnych, które kończyły się sporządzeniem protokołów potwierdzających drożność kominów oraz ich sprawność. Zdokumentacji złożonej przez pozwanego wynika również, że wkażdej z cel mieszkalnych, w których karę pozbawienia wolności odbywał P. K. zapewnione były wszystkie niezbędne sprzęty kwaterunkowe, jakie wymagane są na podstawie obowiązujących norm prawnych. W każdym przypadku w celach znajdował się również właściwie wydzielony kącik sanitarny, zapewniający odpowiednią w warunkach izolacji więziennej intymność. Powód miał również zapewniony dostęp do środków higieny osobistej. Z dokumentacji przedstawionej przez pozwanego wynika ponadto w sposób niepodważalny, że w przypadku zgłoszenia przez wychowawcę lub oddziałowego takiej potrzeby, zgodnie z ustalonym harmonogramem były przeprowadzane przez specjalistyczny zakład zabiegi dezynsekcji i deratyzacji. Wszystkie te dokumenty były przedmiotem badania Sądu Okręgowego, w oparciu o informacje w nich podane Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne w sprawie. Podkreślenia wymaga jednocześnie, że skarżący kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, w tym zakresie nie przedstawił konkretnych zarzutów przeciwko orzeczeniu Sądu I instancji, ograniczając się jedynie do ogólnego zakwestionowania ustaleń poczynionych przez ten Sąd. Twierdzenia apelacji ocenić należy zatem jedynie jako nieuzasadnioną polemikę z rozstrzygnięciem Sądu I instancji ' Wbrew twierdzeniom apelacji, Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia w części odnoszącej się do zapewnienia w celach mieszkalnych właściwego sprzętu kwaterunkowego, odpowiedniej wentylacji, właściwego odizolowania kącika sanitarnego oraz faktu przeprowadzania okresowych deratyzacji, opierając się w tym zakresie na szczegółowej dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Prawdziwości tej dokumentacji nie kwestionował sam skarżący. W związku z czym, w ocenie Sądu Apelacyjnego wystarczającym jest ograniczenie się do stwierdzenia, że ustalenia te Sąd odwoławczy w pełni podziela, nie znajdując jakiegokolwiek uzasadnienia do uwzględnienia przeciwnych, lakonicznie przedstawionych w apelacji zarzutów skarżącego. Rację należy przyznać natomiast skarżącemu w zakresie, w którym twierdził, że Sąd I instancji błędnie uznał, że jego dobro osobiste w postaci prawa do odbywania kary w godnych warunkach nie zostało naruszone poprzez umieszczenie go w celach przeludnionych. : SEzać należy, że w obowiązującym od dnia 6 grudnia 2009 r. stanie prawnym, szczegóły odnoszące się do sposobu umieszczania osadzonych w celach mieszkalnych określa art. 110 kkw. Istotna zmiana brzmienia ww. przepisu wprowadzona przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy — Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 190, poz. 1475), polegająca na dodaniu w tym przepisie $ 2a-2i i $ 5, wynikała z konieczności wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, Dz. U. Nr.96, poz. 620. W powołanym wyroku --- STRONA 13 --- Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 248 $ 1 k.k.w., dopuszczający „przeludnienie” w (...), jest niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wskazane w tym przepisie uprawnienia dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego określono w sposób niejasny, nieprecyzyjny, umożliwiający bardzo szeroką interpretację, co w konsekwencji stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady przyzwoitej legislacji (art. 2 Konstytucji RP). Z kolei prawo do humanitarnego traktowania, o którym mowa w art. 40 konstytucji, jako jedno z niewielu praw obywatelskich ma charakter absolutnyi nie może być w żadnych warunkach ograniczone, a wymieniony przepis dawał podstawy do niehumanitarnego traktowania osadzonych w aresztach i zakładach (przeludnienie). Trybunał Konstytucyjny zakwestionował również umiejscowienie zaskarżonego art. 248 k.k.w. w rozdziale XXII kodeksu karnego wykonawczego „Przepisy przejściowe i końcowe”, wskazując, że jako przepis ustanawiający wyjątek od reguły przewidzianej w art. 110 $ 2 k.k.w. powinien zostać umieszczony bezpośrednio po przepisie ustanawiającym zasadę, czyli po art. 110 $ 2 k.k.w. Realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. (SK 25/07) stanowiło uchylenie art. 248 k.k.w. oraz precyzyjne, jasne i jednoznaczne określenie w art. 110 $ 2a i 2b kk.w. przesłanek umieszczania osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi poniżej 3 m, tak aby nie było wątpliwości co do wyjątkowości sytuacji, w których może to nastąpić. Zgodniez treścią aktualnie obowiązującego art. 110 $1 kkw, skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Przepis $ 2 zdanie pierwsze stanowi natomiast, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m*. Ustawa kodeks karny wykonawczy określa również wprost wyjątkowe sytuacje, w których możliwe jest umieszczenie osadzonego w celi nie spełniającej normy powierzchniowej. Zgodnie bowiem z treścią art. 110 $ 2a kkw, dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w warunkach, o których mowa w $ 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m, nie mniej jednak niż 2 m, w razie: 1) wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, lub w czasie ich obowiązywania, 2) ogłoszenia na terenie położenia zakładu karnego lub aresztu śledczego stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii albo wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii - uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia; 3) konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia. Dodatkowo, zgodnie z treścią $ 2b ww. przepisu, dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w $ 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m*, nie mniej jednak niż 2 m*, jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: " 1) skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2) skazanego określonego w art. 64 $ 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3) skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, ) 4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, Ę --- STRONA 14 --- 6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. "Wobec brzmienia art. 110 $ 2c kkw, okres, o którym mowa w $ 2b, może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w $ 2b nie może przekroczyć 28 dni: W myśl $ ad, wydając decyzję na podstawie $ 2a-2c, należy minimalizować zagrożenie pogorszenia warunków wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz zmierzać do szybkiego umieszczenia w celi mieszkalnej, o której mowa w $ 2. Zgodnie natomiast z $ 2e, w decyzji wydanej na podstawie $ 2a-2c należy określić czas oraz przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m*, a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać. Wobec brzmienia art. 110 $ 2h kkw, w wypadkach przewidzianych w $ 2b i 2c należy zapewnić skazanemu codzienne spacery dłuższe o pół godziny oraz korzystanie z dodatkowych zajęć kulturalno-oświatowych lub z zajęć z zakresu kultury fizycznej i sportu. Istotnym jest również, że wobec treści $ 2i, przepisy $ 2b lub 2c mogą być stosowane wobec tego samego skazanego nie wcześniej niż po upływie 180 dni od dnia zakończenia okresu, na który nastąpiło poprzednie umieszczenie w warunkach w nich określonych. Nie ulega zatem wątpliwości, że wprowadzone zmiany w Kodeksie karnym wykonawczym miały na celu gwarancję zapewnienia realizacji władzy publicznej w ramach imperium z poszanowaniem nienaruszalnej godności człowieka, przede wszystkim poprzez zapobieżenie stosowaniu większego ograniczenia praw człowieka i jego godności niż to wynika z zadań ochronnych o celu zastosowania środka. szafie: 7 „dajdBłecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że osadzenie skazanego odbywającego karę " pozbawienia wolności w przeludnionej celi, co na ogół wiąże się z określonymi dolegliwościami (np. nie oddzielnie urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i nie zapewnienie wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania czy jedzenia), może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z, art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych W (...) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przełudnionych celach, z nieoddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, z niewystarczającą liczbą łóżek i nieodpowiednią wentylacją oraz innymi uciążliwościarni może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2010 r., I ACa 222/10, Lex r ZAIR W ocenie Sądu Apelacyjnego opisanych warunków odbywania kary przez P. K. w (...) w B. — F. nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110 $ 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca --- STRONA 15 --- na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m. Nie wykazał również pozwany, że w czasie odbywania kary przez powoda w ww. jednostce penitencjarnej istniały szczególne okoliczności, mieszczące się w ramach wyjątków określonych przez ustawodawcę w art. 110 kkw, które uzasadniałyby wyjątkowe przyzwolenie na niezastosowanie norm powierzchniowych. Sąd Apelacyjny miał na względzie przede wszystkim okoliczność, że podczas każdego z pobytów powoda w (...) w B. — F. w zasadzie regułą było przebywanie w celi przeludnionej. Jak wynika z treści notatki służbowej przedłożonej do akt sprawy przez pozwanego, jedynie w nielicznych i krótkich okresach powód przebywał w celi, w której normy powierzchniowe były spełnione. Nie można nie zauważyć również, że niejednokrotnie powód przebywał w celi, która nie tylko nie zapewniała mu minimalnej powierzchni 3m* na osobę, ale normie tej rażąco uchybiała. Nie było odosobnionym przypadkiem, że P. K. umieszczano w celi mieszkalnej, w której na jednego osadzonego przypadało niewiele ponad 1 m” powierzchni. Podkreślenia przy tym wymaga, że obecnie ustawodawca dopuszczając w wyjątkowych sytuacjach określonych w art. 110 kkw możliwość umieszczenia osadzonego w celi nie spełniającej normy powierzchniowej zastrzegł, że absolutnym minimum jest zachowanie reguły, że na jednego więźnia przypada co najmniej 2 m*, co w przypadku powoda nie było zachowywane. - Podzielić należy również pogląd, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczającą podstawą do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego i uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Norma powierzchniowa przewidziana w art. 110 $ 2 k.k.w. stanowi absolutne minimum niezbędne do poszanowania godności człowieka. Podkreślenia wymaga, że norma ta jest najniższa w krajach Unii Europejskiej i jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2008 r. SK 25/07 trudno sobie wyobrazić sytuację, w której w celi o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m. kw. (co jest jednym z najniższych standardów w Europie), można mówić o humanitarnym traktowaniu osadzonego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 października 2011 r., V CSK 489/10, Lex nr 1102552). "Takie samo stanowisko zajmuje Europejski Trybunał Praw Człowieka, który rozpoznając skargi obywateli polskich w tym przedmiocie oraz nawiązując do wcześniejszych orzeczeń uznał, że w przypadku sytuacji, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m? powierzchni celi, już sam ten fakt stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdżenia naruszenia art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka, nie można bowiem zapewnić w takich warunkach godnego traktowania więźnia. W konsekwencji stwierdził, że wszystkie sytuacje, w których osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m w celi będą traktowane jako uzasadniona przesłanka stwierdzenia naruszenia art. 3 Konwencji (porównaj między innymi wyroki ETPCz. z 22 października 2009 r. skarga nr (...) O. i skarga nr (...) S.). Skoro więc na powodzie spoczywa obowiązek udowodnienia jedynie naruszenia dobra osobistego, to przy domniemaniu bezprawności takiego naruszenia powód nie musi wykazywać niczego więcej. Nie wyklucza to wprawdzie możliwości udowodnienia przez pozwanego, że naruszenie danego dobra osobistego było zgodne z prawem. Oceniając przesłanki należności zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny uwzględnił kumulatywnie wszystkie okoliczności sprawy, w tym długotrwałość przebywania we wskazanych wyżej warunkach i stopień ich uciążliwości dla skazanego oraz jego odczucia z tym związane, a także pozostałe czynniki składające się na konkretne warunki uwięzienia, które mogą pogłębiać negatywne skutki osadzenia w przeludnionej celi. Fakt, że przebywanie powoda w celach przeludnionych w (...) w B. — F. było w zasadzie regułą, oraz to, że sytuacje takie z reguły stanowią źródło konfliktów pomiędzy pozbawionymi wolności, pozbawia ich intymności, może wreszcie negatywnie oddziaływać na stan zdrowia, zaś wywołany tym zjawiskiem dyskomfort utrudnia przebywanie w tym pomieszczeniu i odpoczynek, wywołuje odczycie stałego zmęczenia, stanowił — w ocenie Sądu Apelacyjnego — że dobra osobiste P. K. w postaci prawa do godnego odbywania pozbawienia wolności zostały naruszone w pozwanym (...) B. - F.. Oceny tej nie mogły zmienić oświadczenia pozwanego co do tego, że problem przeludnienia w odniesieniu do powoda nie istniał. Pomimo bowiem faktu, że w piśmie z dnia 13 kwietnia 2016 r. pozwany wskazał, że P. K. umieszczany --- STRONA 16 --- był w celach, w których zapewnione miał co najmniej 3 m* powierzchni, nie zostało to potwierdzone w treści notatki urzędowej sporządzonej przez Kierownika D. Ewidencji ZK.B. I. (...). W notatce służbowej z dnia 5 kwietnia 2016 r., po przeliczeniu powierzchni cel zajmowanych przez powoda i ilości współosadzonych z nim osób wynika bezsprzecznie, że z zasady powód wymaganej powierzchni mieszalnej nie miał zapewnionej. Sąd Apelacyjny uznał zatem, że żądanie zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę związaną z niezapewnieniem wymaganych warunków godnego odbywania pozbawienia wolności w zakresie dotyczącym (...) B. - F. spełnia wymogi przewidziane art. 448 k.c. Analiza czynników, które negatywnie oddziaływały na powoda, uwzględniająca około dwuletni okres trwania tych niedogodności, jak też konieczność znoszenia dolegliwości wymierzonej kary przemawiała za przyjęciem, że odpowiednią sumą tytułem zadośćuczynienia jest 10.000 zł, która wraz z odsetkami przewidzianymi art. 481 $ 1 k.e. (liczonymi od dnia wydania wyroku przez Sąd I instancji, kiedy możliwe było ustalenie, że roszczenie o zadośćuczynienie jest w części uzasadnione) w pożądanym stopniu złagodzi odczuwaną przez powoda krzywdę. Mając na uwadze fakt, że pozwem w niniejszej sprawie powód dochodził roszczenia w łącznej wysokości 90.000 zł wynikającego z niedogodności, jakich doznał w związku z odbywaniem kary w trzech (...), a które to niedogodności związane były z brakiem zapewnienia odpowiedniej powierzchni w celach mieszkalnych, biakiem zapewnienia odpowiedniej wentylacji, sprzętu kwaterunkowego, odpowiednio częstej deratyzacji i dezynsekcji oraz brakiem zapewnienia w celach odpowiedniej intymności, zaś tylko w odniesieniu do roszczenia wynikającego z przebywania w celach przeludnionych i tylko w odniesieniu do jednego z pozwanych zakładów karnych powództwo okazało się zasadne, żądanie zadośćuczynienia przewyższającego przyznaną sumę uznać należało za rażąco wygórowane. Z powyższych względów zaskarżony wyrok został zmieniony w omówionym zakresie na podstawie art. 386 $ 1 k.p.c., a w pozostałej części apelacja jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy art. 100 k.p.c. Roszczenie powoda zostało uwzględnione jedynie w nieznacznym zakresie, a zatem pozwany, który. wnosił o oddalenie apelacji w całości uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania. W związku z tym koszty procesu, na które składały się koszty zastępstwa procesowego winien ponieść powód. O wysokości kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 99 k.p.c. wzw. z $ 11 ust. 1 pkt 25 w zw. z $ 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wsprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 461 z późniejszymi zmianami). Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokat A. P. wynika z uregulowania $ 11ust.1pkt25i$ 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst, jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 461 z późniejszymi zmianami). Na oryginale właściwe podpisy.