Wyrok V ACa 764/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 764/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Jadwiga Galas (spr.) Sędziowie : SA Barbara Kurzeja SA Anna Tabak Protokolant : Barbara Knop po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko T. S. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt XII C 98/11 oddala apelację. --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 764/12 UZASADNIENIE Powód M. C. wniósł pozew o uznanie pozwanego T. S. winnego naruszenia dóbr osobistych powoda (prawa do czci, wizerunku, dobrego imienia, reputacji), nakazanie pozwanemu czynności potrzebnej dla usunięcia skutków naruszenia poprzez złożenie oświadczenia na dwóch kartonowych tablicach, wykonanych z należytą starannością, o wymiarach 1,5 m wysokości i 1 m szerokości, o treści: „Sąd uznał, że ja T. S. jestem kłamcą i oszczercą”, i przebywanie z tymi tablicami w odległości 15 m od wejścia do Urzędu Skarbowego w P. przez jeden miesiąc kalendarzowy, przez 20 minut dziennie od godziny 7:10 - 7:30, zasądzenie kwoty 50 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów, na które składać się miały kwota po 1 000 zł za udział powoda w każdej kolejnej rozprawie sądowej, kwota po 100 zł tytułem zryczałtowanej kwoty kosztów dojazdu powoda na rozprawy i kwota 300 zł jako zryczałtowana kwota kosztów postępowania innych niż wymienione wyżej (wydruki, kserokopie, listy polecone i inne koszty biurowo-pocztowe związane z przedmiotowym postępowaniem). Uzasadniając swe stanowisko wskazał, że pozwany w dniu 6 stycznia 2010 r. na Komendzie Miejskiej Policji w P. składając zeznania w charakterze świadka, w szczególności zeznał: „jeden z przedstawicieli (...) zwrócił się do niego (powoda), że jest gestapowcem, że znęca się nad rodziną. Odpowiedział mu, że chyba jest odwrotnie”, czym naruszył dobra osobiste powoda. Pozwany T. S. wniósł o oddalenie powództwa w całości jako nieuzasadnionego. W uzasadnieniu podał, że nie istnieją żadne podstawy do tego, by był pozwanym w sprawie. Zeznawał tylko jako świadek w sprawie innej osoby. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo (k: 121 akt). Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia: W dniu 6 stycznia 2010 r. pozwany T. S. składał zeznania w charakterze świadka na Komisariacie Miejskim Policji w P.. Z protokołu tych zeznań wynika, iż w dniu 18 marca 2009 r. w Sądzie Rejonowym Wydział Grodzki w Piekarach Śląskich odbywała się rozprawa sądowa przeciwko M. C.. Przed rozprawą wezwano na salę M. C., który do Sądu przybył w towarzystwie kilku osób mieniących się działaczami (...). Po wejściu na salę pozostałych uczestników sędzia prowadząca sprawę oznajmiła, że rozprawa nie odbędzie się z uwagi na złożony przez M. C. wniosek dowodowy. Uczestnicy zostali wezwani do opuszczenia sali rozpraw. Jako pierwszy salę opuszczał M. C. ze swoim towarzystwem. W tym czasie żona pozwanego zapytała sędzię, czy może występować w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Wówczas na salę zaczął się przepychać M. C., domagając się zaprotokołowania tego stwierdzenia. Jeden z przedstawicieli (...), w wieku 45-50 lat; wzrostu ok. 180 cm, szczupłej budowy ciała, pociągłej twarzy, ciemnych krótko ściętych włosach, zwrócił się wówczas do powoda, że jest gestapowcem i że znęca się nad rodziną. Powód odpowiedział mu, że chyba jest odwrotnie. W trakcie tego incydentu doszło do przepychani i pyskówki słownej między powodem M. C. i pozwanym T. S.. Po incydencie wszyscy zgromadzeni opuścili budynek Sądu. --- STRONA 3 --- Sąd Okręgowy w oparciu o akta dochodzenia o sygn. Ds. 515/09 Prokuratury Rejonowej w Tarnowskich Górach, w toku której to sprawie pozwany T. S. złożył sporne zeznania stwierdził, że dochodzenie toczyło się z zawiadomienia M. C. o popełnienie przestępstwa przez T. S.. Postępowanie zakończyło się umorzeniem dochodzenia 29 stycznia 2010 r. Wskazał Sąd Okręgowy, że powyższy stan faktyczny ustalił w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe. Na karcie 149 akt wskazał dlaczego dowodom z dokumentów dał wiarę. Sąd Okręgowy oddalając powództwo powoda podniósł, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a to: prawa do czci, dobrego imienia, wizerunku, reputacji. Przytaczając opis zdarzenia, z którego powód wywodzi swoje roszczenie odwołał się Sąd do treści przepisów art. 23 k.c. oraz art. 24 § 1 k.c., a także przytoczył art. 448 k.c. Wskazał, że przepis art. 23 k.c. zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Natomiast z treści art. 24 § 1 k.c. wynika, że osoba której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Podniósł Sąd Okręgowy, że „podstawową przesłanką cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jest ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym i ta przesłanka warunkuje roszczenia z art. 448 k.c. Zatem, obok obiektywnego naruszenia dóbr osobistych, konieczne jest również odczucie krzywdy, naruszenie dóbr musi być bezprawne. Należy też podkreślić, że środki ochrony prawnej dóbr osobistych powinny odpowiadać uzasadnionej potrzebie usunięcia skutków naruszenia określonego dobra osobistego. Oznacza to, że aktywują się one tylko, jeśli zachodzi uzasadniona potrzeba usunięcia takich skutków /por. orzeczenie SN opublikowane w OSNC 1988 nr 4, poz. 47/”. Wskazał Sąd Okręgowy, że rozpoznając tę sprawę należało w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, zgodnie z dyspozycją art. 6 k.c. ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie, zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Skonkludował, że to powód winien udowodnić, że jego dobro osobiste zostało naruszone, natomiast na pozwanym spoczywa ciężar dowodu, iż jego działanie nie było bezprawne, natomiast w niniejszej sprawie powód nie wykazał, aby działania pozwanego naruszyły jakiekolwiek jego dobra osobiste. „Przedłożona do akt przez powoda kserokopia protokołu zeznań w charakterze świadka T. S., sporządzonego w dniu 6 stycznia 2010 r. w Komendzie Miejskiej Policji w P. ma stanowić dowód, że doszło do naruszenia dóbr powoda. Jednakże z treści protokołu nie wynika, aby pozwany naruszył dobra osobiste powoda”. Uznał Sąd Okręgowy, że powód w żaden sposób nie wykazał, iż pozwany dopuścił się w sposób bezprawny naruszenia jego dóbr osobistych. Również pozostały materiał zgromadzony w sprawie nie pozwala na przyjęcie bezprawności działania pozwanego T. S.. --- STRONA 4 --- Podkreślił Sąd, że składanie zeznań w charakterze świadka na wezwanie Policji nie stanowi bezprawnego działania w rozumieniu art. 24 § 1 k.c., które mogłoby naruszyć dobro osobiste osoby fizycznej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 sierpnia 2006 r., I ACa 237/08). W ocenie Sądu Okręgowego powództwo podlegało oddaleniu jako bezzasadne. Podniósł jednocześnie Sąd, że „powód pismem z dnia 28.03.2012 r. wniósł o zmianę terminu rozprawy wyznaczonej na dzień 12.04.2012 r., godz. 14.00, podając, iż tego dnia o godz. 12.30 odbywa się rozprawa apelacyjna przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach sygn. I ACa 718/11. Zarządzeniem z dnia 2.04.2012 r. powód został poinformowany, iż jego wniosek nie został uwzględniony; przesyłkę pocztową w tej sprawie awizowaną mu w dniu 10.04.2012 r., podjął on dopiero w dniu 26.04.2012 r. (k: 124). Nie posiadając informacji o zmianie terminu rozprawy powód winien się na nią stawić. Powód nie wykazał przy tym, iż jego osobista obecność na rozprawie apelacyjnej była konieczna, ani by, przy dołożeniu należytej staranności nie był w stanie dojechać na rozprawę przed tutejszym sądem (zakończenie rozprawy apelacyjnej przewidziano na godz. 13.05 - k: 126). Ponadto powód miał możność ustanowienia pełnomocnika procesowego, do którejś z tych spraw (powód inicjując przed tutejszym sądem kilkadziesiąt spraw winien liczyć się z koniecznością zapewnienia odpowiedniej logistyki do ich obsługi)”. Wyrok zaskarżył apelacją powód i zarzucając mu sprzeczność z prawem, nieuwzględnienie jego wniosku o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 12 kwietnia 2012 r. wniósł o jego uchylenie (k: 125 – 126, k: 213, k: 233/2) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rozpoznając apelację powoda Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd Apelacyjny zauważa, iż zgłoszony na rozprawie apelacyjnej wniosek o wyłączenie składu rozpoznającego sprawę oraz wszystkich sędziów zawodowych w Polsce z powodu domniemanego braku niezależności powód cofnął, zatem sprawa podlegała rozpoznaniu. Cofnięcie powyższego wniosku nie wymagało podjęcia przez Sąd orzekający żadnych decyzji procesowych. Sąd Apelacyjny nie znalazł żadnych podstaw do rozważenia złożenia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów umożliwiających sędziom zawodowym orzekanie w Polsce zamiast jedynie przewodniczenia rozprawom przy wnioskowanym przez apelującego rozpoznawaniu spraw przez ławę przysięgłych złożoną z 12 obywateli wylosowanych do każdej sprawy. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji źródłem powszechnie obowiązującego prawa jest m.in. Konstytucja, a ta w art. 175 stanowi, że wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe, zaś ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 1), zaś zgodnie z art. 182 udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawa. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1). Subiektywne odczucia powoda co do organów, które powinny sprawować wymiar sprawiedliwości w Polsce, których nie podziela Sąd orzekający, w świetle obowiązujących uregulowań prawnych nie wymagają komentarza. --- STRONA 5 --- Sprawa powoda została rozpoznana w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Nie doszło do naruszenia na gruncie rozpoznawanej sprawy ani art. 6, ani art. 8 Konwencji Praw Człowieka. Ocenę prawa materialnego musi poprzedzić ocena odnosząca się do prawa procesowego. Jako pierwszy, bo najdalej idący, rozpoznaniu podlega zarzut, co do oddalenia wniosku powoda o odroczenie rozprawy i w konsekwencji przeprowadzenie w dniu 12 kwietnia 2012 r. rozprawy, chociaż apelujący pismem z dnia 28 marca 2012 r. (data wpływu do Sądu Okręgowego w Gliwicach – 29.03.2012 r. – k: 111) wnosił o przełożenie rozprawy, albowiem „tego samego dnia, 12.04.2012 r. o godz. 12 30 Sąd Apelacyjny w Katowicach wyznaczył termin rozpoznania apelacji w procesie gangu katowickiego (sygn. I ACa 718/11)”. Z tej przyczyny nie zdążyłby dojechać z K. do G.. Jak wynika z akt sprawy zarządzeniem z dnia 2.04.2013 r. poinformowano powoda, że jego wniosek o odroczenie rozprawy nie został uwzględniony (k: 113). Awizowany dowód zawiadomienia o treści zarządzenia powód odebrał po rozprawie tj. 26.04.2012 r. (k: 118). Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zachodzi nieważność postępowania. Oddalenie wniosku o odroczenie rozprawy w żadnym razie nie może być rozważane na gruncie przepisu art. 379 pkt 5 k.p.c. „jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swoich praw”. Otóż, do wniosku o odroczenie rozprawy powód nie dołączył żadnego pisma urzędowego, treść którego uzasadniałaby rozważenie odroczenia rozprawy poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku na gruncie występowania ewentualnej, którejkolwiek przesłanki z art. 214 k.p.c. Fakt, że powód – jak zauważył to Sąd Okręgowy – wytacza przed tamtejszym Sądem kilkadziesiąt spraw, nie jest samą w sobie obligatoryjną przyczyną odroczenia rozprawy, wskazaną w przepisie art. 214 k.p.c. Podzielić należy stanowisko Sądu Okręgowego, że tocząc równocześnie wiele spraw powód winien liczyć się z koniecznością zapewnienia logistyki do ich obsługi. O nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swoich praw można mówić tylko wówczas, gdy strona została pozbawiona uprawnień procesowych, wskutek wadliwego postępowania sądu, będącego następstwem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego na gruncie rozpoznawanej sprawy takiego zarzutu nie można postawić Sądowi Okręgowemu. Ponadto wniosek z dnia 28 marca 2012 r. o odroczenie rozprawy nie był nawet uprawdopodobniony, zaś przedłożenie dopiero do apelacji (nazwanej zażaleniem) kserokopii wokandy (o treści jak na karcie 126 akt) nie uzasadnia również zmiany oceny prawidłowości postanowienia Sądu Okręgowego o oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy. Inwektywy zawarte w uzasadnieniu apelacji pod adresem Sądu Okręgowego w Gliwicach nie stanowią merytorycznego uzasadnienia apelacji, co zwalnia Sąd Apelacyjny od zajmowania stanowiska w kwestiach w nich poruszonych. Zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Sąd Apelacyjny podziela niekwestionowane w apelacji przez powoda, poczynione prawidłowe, ustalenia przez Sąd Okręgowy oraz wyciągnięte z nich wnioski i przyjmuje je za swoje. Ocena dowodu z dokumentu --- STRONA 6 --- zawnioskowanego przez powoda, do którego w istocie ograniczyło się postępowanie dowodowe nie narusza reguł z art. 233 § 1 k.p.c. Uszło uwagi apelującego, że w sprawie, w której roszczenie oparte jest na zarzucie naruszenia dóbr osobistych, sąd ocenia w pierwszej kolejności, czy doszło do naruszenia określonych dóbr osobistych powoda. Zatem powód powinien wskazać, jakie jego dobro osobiste zostało naruszone, a ocenie sądu podlega, czy dobro to jest dobrem w rozumieniu art. 23 k.c. oraz czy rzeczywiście zostało naruszone przez określone działanie lub zaniechanie pozwanego. Dopiero w razie pozytywnego przesądzenia tych kwestii, konieczne jest ustalenie bezprawności działania, objętej domniemaniem, które powinien obalić pozwany. W tym miejscu stwierdzić należy, w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe, że aczkolwiek dobra wskazane przez powoda: prawo do czci (dobrego imienia), reputacji i wizerunku są dobrem osobistym, wskazanymi w art. 23 k.c., który to przepis zawiera otwarty katalog dóbr osobistych, to jednak cześć w ujęciu prawa cywilnego w aspekcie zewnętrznym stanowi „dobre imię”, „reputację”, „dobrą sławę”. Te określenia stanowią synonimy czci. Co do wizerunku zauważyć należy, że jako dobro osobiste oznacza podobiznę człowieka utrwaloną na portrecie, fotografii lub w innej postaci (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7.10.2009 r., III CSK 39/09, OSNC-ZD 2010/4/100). Poza ogólnikowym przytoczeniem słowa „wizerunek” powód nie wskazał żadnego dowodu na wykazanie, a jego w tym zakresie obciążał ciężar dowodu (art. 6 k.c.), iż to jego dobro osobiste przez pozwanego zostało naruszone. Opis zdarzenia, z którego jest wywodzone roszczenie, w żadnym razie nie uzasadnia podstaw do czynienia ustaleń, że to dobro osobiste powoda zostało naruszone. Powód nawet nie twierdził, że pozwany w jakikolwiek sposób „posługiwał się” jego utrwaloną podobizną. Zatem żądanie ochrony tego dobra z omówionej przyczyny było bezzasadne. Dalej stwierdzić należy, czy w konkretnym wypadku doszło do naruszenia dobra osobistego, czy pozwany naruszył dobra powoda: cześć (dobre imię, reputację), wizerunek, decydują okoliczności sprawy oraz kryteria obiektywne, a nie odczucia osoby żądającej ochrony prawnej. Działanie pozwanego nie było bezprawne. Zeznawał on w charakterze świadka w sprawie karnej, będąc uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy – zeznał o przebiegu posiedzenia w dniu 18 marca 2009 r. w Sądzie Rejonowym Wydział Grodzki w Piekarach Śląskich (kserokopie protokołu k: 8-9). Powód ograniczył się do dołączenia do pozwu kserokopii tegoż protokołu zawierającego zeznania pozwanego. Powód, a na nim spoczywał ciężar dowodu, nie podjął nawet próby wykazania (udowodnienia), że pozwany jako świadek złożył subiektywnie nieprawdziwe (fałszywe) zeznania odnoszące się do osoby powoda. W wyroku z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. IV CK 304/02, Lex nr 602281, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, który podziela Sąd rozpoznający sprawę, że „zeznania świadków w procesie karnym nader często dotykają dóbr osobistych, a wypowiedzi takie w innych warunkach byłyby uznane za bezprawne. Jednak konieczność zgromadzenia przez sąd orzekający jak najszerszego materiału, wyłącza w tych warunkach bezprawność działania. Dopiero złożenie zeznań subiektywnie nieprawdziwych (fałszywych) wyłącza ochronę prawną, z jakiej korzysta świadek i czyni je działaniem bezprawnym w rozumieniu prawa cywilnego”. --- STRONA 7 --- Reasumując, prawidłowo uznał Sąd Okręgowy, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda (przepisy art. 23 k.c. i art. 24 k.c. zostały prawidłowo zastosowane), a skoro tak, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają kwestie dotyczące bezprawności działania oraz przesłanek warunkujących zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Z przyczyn wyżej omówionych, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.).