Wyrok V ACa 754/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 754/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Barbara Kurzeja (spr.) Sędziowie : SA Lucyna Salachna SA Grzegorz Stojek Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa R. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (…) i Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w (…) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt I C 414/06 oddala apelację i nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt VACa 754/07 U Z A S A D N I E N I E Powód R. W. wnosił o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w kwocie 150 000 zł, a na rzecz Domu (…)w B. zadośćuczynienie w kwocie 50 000 zł, od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Aresztu Śledczego w (…) oraz Naczelnika Zakładu Karnego w (…), zarzucając pozwanemu niezapewnienie należytych warunków odbywania aresztu i kary pozbawienia wolności w zakładach karnych, w których przebywał w przeludnionych celach. Twierdził, że w wyniku przebywania w przeludnionych celach w wymienionych zakładach doszło do pogorszenia stanu jego zdrowia psychicznego, zachorował na prostatę i pogorszył mu się wzrok. Nadto był poniżany i dochodziło w stosunku do niego do agresji ze strony współwięźniów. Pozwany Skarb Państwa wnosząc oddalenie powództwa podniósł, że pomimo mniejszej niż przewidziana w art. 110 k.k.w. normy powierzchni w celi przypadającej na jednego osadzonego, warunków w celi nie można uznać za niegodziwe. Wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w (…) dwukrotnie, do sprawy o sygn. akt III K (…)zawisłej przed Sądem Rejonowym w (…), w następujących okresach: od 4 marca 2004 r. – 18 października 2005 r. oraz od 25 stycznia 2006 r. – 17 marca 2006 r. Powód przebywając w Areszcie Śledczym był podejrzany o dokonanie przestępstw polegających na tym, że w okresie od 1992 do 1999 roku wielokrotnie zmusił do obcowania płciowego i doprowadził do poddania się innej czynności seksualnej swoją małoletnią córkę oraz groźbą zmuszał żonę do obcowania płciowego. Za przestępstwa te został skazany karą 7 lat pozbawienia wolności, którą ma odbyć do 3 marca 2011 r. Z uwagi na charakter przestępstw przebywał początkowo w celi chronionej, ale w dniu 12.09.2006 roku zwrócił się do administracji więziennej z prośbą o umożliwienie mu odbywania kary w celi ogólnej twierdząc, że nie obawia się o swoje życie i zdrowie. W okresie objętym żądaniem pozwu w Areszcie Śledczym w (…) zaludnienie przekroczyło normatywny poziom. Administracja Aresztu informowała na bieżąco o istniejącym przeludnieniu sędziego penitencjarnego. W bieżącej działalności aresztu w pełni zachowana jest legalność wykonywania orzeczonych kar i tymczasowego aresztowania, a także legalność osadzania i przebywania skazanych, ukaranych i tymczasowo aresztowanych oraz ich zwalniania z aresztu. Przestrzegane były ponadto przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych 2 --- STRONA 3 --- związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowaniem tych czynności. Osoby przyjmowane do aresztu bezzwłocznie były informowane o przysługujących im prawach i ciążących na nich obowiązkach. Umożliwiono im zapoznanie się z przepisami kodeksu karnego wykonawczego, regulaminu organizacyjno-porządkowego oraz z ustalonym porządkiem wewnętrznym. Przyjęte osoby poddawano ponadto wstępnym badaniom lekarskim, zabiegom sanitarnym i wstępnym badaniom osobo-poznawczym. Również działalność resocjalizacyjna jednostki uwzględniała dyrektywy zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Prawidłowo wykorzystywane były środki oddziaływań wychowawczych jak praca, działalność kulturowo – oświatowa oraz nagradzanie i karanie dyscyplinarne. Osadzeni mieli zapewniony kontakt z kierownictwem aresztu, wychowawcami i psychologami. W pełni realizowane było prawo do utrzymywania kontaktów z osobami najbliższymi, do opieki lekarskiej, wypoczynku, korespondencji, kierowania skarg, próśb i wniosków do organów wykonujących orzeczenia, otrzymywania paczek i korzystania odpowiedniego wyżywienia. Działania administracji w przypadkach zakłócenia ładu i porządku w jednostce były prawidłowe. Osadzeni mogli korzystać z bogatych zbiorów biblioteki. W jednostce prowadzone były podstawowe formy działalności kulturalno – oświatowej i sportowej w celu zagospodarowania wolnego czasu osadzonych. Polityka nagradzania i karania dyscyplinarnego nie budzi uwag i zastrzeżeń. Na ocenę warunków bytowych panujących w areszcie w sposób zdecydowanie ujemny wpływało jednakże istniejące przeludnienie – w większości cel nie była zachowana norma 3 m 2 powierzchni na jednego osadzonego. Pozostałe warunki bytowe są zadawalające, a kierownictwo jednostki wykazywało dużą aktywność w ich poprawie. W ostatnim czasie wykonano m.in. remont poczekalni dla osób odwiedzających, malowanie łaźni więziennej, adaptację siłowni na cele mieszkalne, malowanie salki katechetycznej, kompleksowy remont 4 cel oraz bieżące malowanie pozostałych cel. Rozpoczęto też adaptację budynku gospodarczego na cele mieszkalne. Osadzeni otrzymują 3 posiłki dziennie – ich kaloryczność odpowiada obowiązującym normom. Stan opieki medycznej jest dobry. Zaopatrzenie ambulatorium w leki i środki opatrunkowe jest właściwe. Prawo osadzonych do składania wniosków, skarg i próśb do organów właściwych do ich rozpoznawania nie jest niczym ograniczone. Prawidłowość i terminowość ich załatwiania nie nasuwa uwag i zastrzeżeń. Prawa osób pozbawionych wolności są należycie respektowane, a wykonywanie kary pozbawienia wolności, kary aresztu i tymczasowego aresztowania przebiegało prawidłowo i zgodnie z zasadą legalizmu. 3 --- STRONA 4 --- Atmosfera wychowawcza panująca w areszcie jest dobra, a zaangażowanie wszystkich funkcjonariuszy i pracowników w realizację zadań penitencjarnych jest wysokie. Podstawową bolączką aresztu pozostaje permanentne przeludnienie jednostki, na które jednak administracja więzienna nie ma wpływu. Umieszczenie osadzonych w celach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 jest sprzeczne z postanowieniami art. 110 § 2 k.k.w. Jednakże ze swojej strony Areszt Śledczy w (…) przystosował na miejsce zakwaterowania dla osadzonych wszelkie możliwe pomieszczenia jednostki. Jednym z przedsięwzięć podjętych w celu zmniejszenia normatywnego przeludnienia jednostki była przeprowadzona w 2005 r. inwestycja, której celem była zmiana przeznaczenia pomieszczenia gospodarczego na nowy (…) oddział mieszkalny, zakończona w styczniu 2006 r. oraz dokonana przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w (…) zmiana rejonizacji w jednostkach penitencjarnych jemu podległych. O umieszczeniu osadzonych w celach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 informowano sędziego penitencjarnego. W dniu 13 lutego 2006 r. powód złożył wniosek o osadzenie go w Zakładzie Karnym w (…)z uwagi na to, iż rodzina powoda zamieszkuje w M.. Powód przebywa w tym Zakładzie Karnym od dnia 22 marca 2006 r. Sytuacja ta nie wpłynęła negatywnie na stan zdrowia powoda, gdyż był on badany przed podjęciem pracy przez lekarza, który nie stwierdził przeciwwskazań do zatrudnienia, poza ciężką pracą fizyczną. Powód jest postrzegany, jako osoba utrzymując a porządek i czystość w celi oraz osoba prowadząca zgodny i bezkonfliktowy tryb życia, co wskazuje na fakt, iż zdrowie psychofizyczne powoda było i jest w normie i nie uległo pogorszeniu w czasie odbywania kary w Zakładzie Karnym w (…). Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda, jakoby pogorszył się jego stan zdrowia w związku z przebywaniem w przepełnionych celach. Informacje zawarte w teczce osobopoznawczej oraz książeczce zdrowia przeczą tym twierdzeniom a powód, mimo dwukrotnego zobowiązania go do złożenia wniosków dowodowych na poparcie swoich twierdzeń, wniosków takich (poza wskazaniem na książeczkę zdrowia) nie złożył. Powód nie wykazał również w jaki sposób i przez kogo był poniżany i że odnoszono się do niego agresywnie. Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze Sąd Okręgowy zważył, że wymóg zapewnienia przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 4 --- STRONA 5 --- 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności naruszających godności ludzkiej. W przedmiotowej sprawie pozwane placówki nie zapewniły powodowi wymaganych przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego warunków osadzenia w celach, których powierzchnia przypadająca na jedną osobę powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . O sytuacji przeludnienia w zakładzie pozwane placówki informowały jednakże sędziego penitencjarnego. Na powstanie takiej sytuacji pozwane placówki nie miały wpływu. Istniała jedynie możliwość doraźnego przekształcania pomieszczeń w cele dla osadzonych. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o tym, iż działania takie były przez administrację więzienną dokonywane. Powód, podobnie jak inni osadzeni, był objęty ponadto opieką lekarską, stomatologiczną oraz psychologiczną. W związku z podjęciem pracy w zakładzie był poddany badaniu wstępnemu, które nie wykazało przeciwwskazań do jej podjęcia, poza ciężką pracą fizyczną. Powód jest postrzegany, jako osoba utrzymująca porządek i czystość w celi oraz osoba prowadząca zgodny i bezkonfliktowy tryb życia, co wskazuje na fakt, iż jego zdrowie psychofizyczne było i jest normie i nie uległo pogorszeniu. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd uznał, że powód nie wykazał, że na skutek zaniedbań ze strony administracji pozwanych placówek pogorszył się jego stan zdrowia fizyczny i psychiczny, uzasadniający zasądzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia. W szczególności nie udowodnił by pomiędzy przeludnieniem w celach a jego obecnym stanem zdrowia zachodził związek przyczynowy. Zadośćuczynienie przysługuje jedynie w wypadkach wyraźnie unormowanych w ustawie, przy czym na powodzie spoczywał ciężar dowodu zaistnienia skutku w postaci pogorszenia jego stanu zdrowia, które go wykazanie mogłoby uzasadniać przyznanie zadośćuczynienia. Panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien liczyć się popełniając przestępstwo, a istniejące przeludnienie w celach w sposób jaskrawy nie wykraczało poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności powoda. Wprawdzie powód, co przyznali pozwani, był osadzony w warunkach przeludnienia lecz nie wykazał, że jego dobra osobiste zostały tym faktem naruszone. Twierdzenia powoda, że jego zdrowie psychiczne i fizyczne zostało „zrujnowane” nie zostały przezeń wykazane. Mimo dwukrotnych pouczeń, powód nie wskazał żadnych wniosków dowodowych na okoliczność 5 --- STRONA 6 --- pogorszenia stanu zdrowia. Z jego akt osobopoznawczych nie wynika by sygnalizował o jakichkolwiek problemach ze współwięźniami, wręcz przeciwnie, chciał być umieszczony w celi ogólnej. Przebywając w zakładach karnych korzystał z biblioteki, zajęć sportowych, brał udział w organizowanych konkursach. Ponadto w Zakładzie Karnym w (…) jest postrzegany jako osoba utrzymująca porządek i czystość w celi oraz prowadząca zgodny i bezkonfliktowy tryb życia. Mając powyżej względy na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że powództwo, z braku podstaw z art. 24, 444, 445 i 448 i 6 k.c., nie zasługuje na uwzględnienie. W apelacji obejmującej rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w części oddalającej jego powództwo o zapłatę odszkodowania w kwocie 70 000 zł powód wniósł o jego zmianę przez zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 70 000 zł ( po 10000 zł za każdy rok pobytu w celi) za straty moralne i utratę zdrowia. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela bowiem w całości i uznaje za swoje, niekwestionowane przez skarżącego, poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne, przychyla się także do dokonanej przez ten Sąd oceny, tych ustaleń, że osoba osadzona zakładzie karnym musi sobie zdawać sprawę z ograniczeń i dolegliwości jakie są z tym związane. Wprawdzie na państwie, co podkreślił Sąd Okręgowy w swych rozważaniach, ciąży przewidziany w normach konstytucyjnych oraz umowach międzynarodowych obowiązek zapewnienia osadzonym godziwych warunków, jednakże należy przyznać rację stanowisku zaprezentowanemu przez ten Sąd, że przekroczenie norm dotyczących powierzchni przypadającej w celi na jedną osobą nie może każdorazowo decydować o uznaniu tych warunków za naruszające godność. Wskazać zaś należy, że apelujący dopatruje się przede wszystkim naruszenia jego dóbr osobistych przez to, że był zmuszony do znoszenia szykan i wyzwisk kierowanych doń przez współwięźniów. Jeśli zważyć, co podkreślił w motywach orzeczenia Sąd Okręgowy, że powód domagał się umieszczenia go przez funkcjonariuszy administracji więziennej w celach ogólnych i że w tego rodzaju warunkach odbywania kary pozbawiania wolności nie można skazanego odizolować od współwięźniów, to brak jest podstaw do uznania, że pozwany nie zapewnił skarżącemu godziwych warunków odbywania kary. Z załączonej do akt sprawy teczki osobopoznawczej powoda (k. 61) wynika, że powód nie zgłaszał nigdy skarg ani próśb odnośnie spraw osobistych czy warunków pobytu 6 --- STRONA 7 --- i deklarował starszemu wychowawcy, że czuje się bezpieczny i funkcjonuje bezkonfliktowo (k. 34 tych akt) . Nie może zatem obecnie skutecznie twierdzić, że było inaczej zwłaszcza, że swoich twierdzeń nie wykazał. Ponieważ, stosownie do wymogu art. 6 k.c. nie przedstawił również dowodów, z których wynikałoby, że doznał rozstroju zdrowia pozostającego w bezpośrednim związku przyczynowym z warunkami pobytu w obu zakładach karnych, apelacja jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.). Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia art. 102 k.p.c. 7