Wyrok V ACa 731/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 731/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Maryla Domel-Jasińska Sędziowie: SA Włodzimierz Gawrylczyk SO del. Rafał Terlecki (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) przeciwko Skarbowi Państwa - (...) o ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 30 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 972/10 I. oddala apelację; II. zasądza od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w (...) na rzecz radcy prawnego A. M. kwotę 1.476 (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć) złotych, zawierającą należny podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym oraz kwotę 142 (sto czterdzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę apelacyjną; III. nie obciąża pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 731/12 UZASADNIENIE Po ostatecznym sprecyzowaniu żądań pozwu (...) wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - (...) kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, nakazanie pozwanemu, aby zaprzestał naruszania dóbr osobistych powoda i umieścił go w celi o wymiarach przekraczających 3 m2 na osobę oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kwoty 2.400 złotych plusVAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2012 r. wydanym w sprawie I C 972/10 I oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał następujące motywy swego rozstrzygnięcia. W okresie od 28 sierpnia 2008 r. do 21 stycznia 2009 r.(niecałe 5 miesięcy) oraz od dnia 7 kwietnia 2009 do 7 maja 2009 r. (1 miesiąc) i od 28 lipca 2009 do 18 sierpnia 2009 roku (niecały miesiąc) powód przebywał w (...) jako (...). W okresie tym był osadzony w 5 różnych celach - (...) W pozwanym (...) cele mieszkalne są przeważnie 5-cio osobowe o powierzchni od 15,2 - 15,4 m2 oraz dwuosobowe o powierzchni około 7,5 mz. Są też dwie cele trzyosobowe i dwie cele sześcioosobowe oraz jedna cela czteroosobowa. W czasie pobytu powoda w (...) występowało zjawisko przeludnienia. W okresie przeludnienia do celi 5 — cio osobowej dostawiano dodatkowe łóżko. Zdarzało się że także do celi dwu osobowej dostawiono jedno łóżko. W chwilach powstania przeludnienia na cele mieszkalne przeznaczano także świetlice w oddziałach mieszkalnych. O wstawianiu dodatkowych łóżek do cel mieszkalnych i przekroczeniu minimalnej powierzchni w celi na jednego osadzonego każdorazowo informowano właściwego terytorialnie Sędziego (...). Decyzją nr (...) Dyrektora pozwanego z dnia 9 grudnia 2009 roku postanowiono umieścić powoda w celi mieszkalnej nr (...), na której powierzchnia (...)wynosi poniżej 3 m 2, a mniej niż 2 m2 na czas od 8 grudnia 2009 do 22 grudnia 2009 roku, która następnie została uchylona decyzją nr(...) z 10 grudnia 2009 r. z uwagi na ustanie przyczyn, dla których została wydana. Cele mieszkalne u pozwanego wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający każdemu z osadzonych łóżko do spania, miejsce przy stole do spożywania posiłków, szafkę i taboret. Od administracji (...) otrzymywali naczynia do spożywania posiłków oraz środki higieny osobistej w postaci maszynki do golenia, mydła, pasty do zębów, papieru toaletowego i środki do utrzymania czystości w celach. W każdej celi znajduje się kącik sanitarny oddzielony od części mieszkalnej celi murowaną przegrodą, w którym znajduje się muszla klozetowa. W celi jest umywalka wraz z ciepłą i zimną wodą, a nad nią półka z przeznaczeniem na przybory toaletowe. Ciepła woda jest w kranie w określonych godzinach. Raz w tygodniu osadzeni korzystali z ciepłej kąpieli. Większość osadzonych u pozwanego była niezadowolona z warunków bytowych panujących u pozwanego. Każdy osadzony codziennie ma spotkanie z wychowawcą. Istnieje także możliwość dwa razy w tygodniu spotkania z Dyrektorem (...) oraz kierownikiem działu. Spotkania z Dyrektorem (...) jest możliwe po wcześniejszym zgłoszeniu pisemnego zainteresowania. W (...) znajduje się świetlica, w której prowadzona jest działalność oświatowo — kulturowa. W przypadku przeludnienia i adoptowaniu świetlicy na cele mieszkalne, działalność świetlicy była zawieszona. Nadal jednak prowadzona jest działalność oświatowo — kulturowa. Zajęcia odbywają się wówczas bądź w Sali widzeń, bądź w Sali konferencyjnej. W salach tych odbywają się koncerty oraz spotkania z ciekawymi ludźmi. W (...) jest także czynna biblioteka, działa radiowęzeł, są także puszczane filmy. W (...) organizowane są także kursy zawodu i każdy osadzony --- STRONA 3 --- może z nich korzystać. W(...) jest możliwość korzystania z posług religijnych. Raz w tygodniu odprawiana jest msza, a dodatkowo w ciągu tygodnia istnieje możliwość spotkania indywidualnego z księdzem. W (...) osadzeni mają zapewnioną opiekę medyczną i stomatologiczną. Znajduje się także ambulatorium. Zatrudniony jest lekarz ogólny, lekarz psychiatra i stomatolog, zatrudniona jest także pielęgniarka. Gdy istnieje konieczność skorzystania z pomocy specjalisty, pielęgniarka umawia osadzonego na wizytę. Lekarz w (...) jest codziennie, a stomatolog raz w tygodniu. W nagłych przypadkach wzywany jest do osadzonego lekarz z Pogotowia (...). Osadzeni mają także możliwość skorzystania z pomocy psychologa. W czasie pobytu powoda w (...) nie zgłaszał skarg, czy próśb poza doraźnymi uwagami, że w celi jest za ciepło lub za zimno, nieodpowiedni był obiad itp. Nigdy nie zgłaszał przełożonym skarg na swój stan zdrowia,(...) , przygnębienia i osamotnienia. Osadzeni w (...) codziennie mieli zapewnioną 1 godzinę spaceru na świeżym powietrzu. Dodatkowo Dyrektor (...)podjął decyzję, że w okresie letnim spacery osadzonych są przedłużane o pół godziny. Na prośbę osadzonego za zgodą Dyrektora spacery mogły być przedłużane także w innym okresie niż letni. Z uwagi na stan zdrowia osadzony może dodatkowo otrzymać jedną godzinę spaceru. Powód nie składał na ręce wychowawcy, czy dyrektora (...) próśb o dodatkowy czas na spacery. Co roku w (...) osoby o odpowiednich kwalifikacjach dokonywały przeglądu i czyszczenia przewodów kominowych. Takie przeglądy miały miejsce w dniu 14 listopada 2008 r. i 22 kwietnia 2009 r. W dniu 29 grudnia 2008 roku i 21 grudnia 2009 roku u pozwanego przeprowadzona była kontrola przez pracowników Państwowego Powiatowego (...) w zakresie stanu sanitarno — higienicznego i bezpieczeństwa epidemiologicznego obiektu, która nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Natężenie oświetlenia w celach osadzonych wynosi ponad 100 luksów i odpowiada oświetleniu izb żołnierskich. W (...) zamontowano przesłony okienne zgodnie z wymogami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych (...) Zainstalowanie przesłon w niczym nie przeszkadzało, by okna w celach były otwierane. W czasie pobytu w (...) powód nie składał żadnych skarg co do warunków panujących w (...). Miał jednak postawę roszczeniową. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż powód bezspornie przez okres 2 dni przebywał w celi, której powierzchnia nie miała na 1 z osadzonych 3 m 2 i okoliczność te potwierdzają decyzje Dyrektora pozwanego nr (...) i (...). Spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy pozwany umieszczając powoda w celi, w której nie miał zagwarantowanej powierzchni 3 m2 postępował bezprawnie. Przepis art. 24 kc chroni bowiem tylko przed bezprawnym naruszeniem bądź zagrożeniem naruszenia dóbr osobistych. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko powoda, iż na podstawie art. 110 § 2 kkw powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na jednego osadzonego, wynosi nie mniej niż 3 m2. W okolicznościach niniejszej sprawy powód nie zawsze miał zapewnioną w (...) właśnie taką powierzchnię. Sąd I instancji zważył jednak, iż w okresie, gdy powód przebywał u pozwanego panowało przeludnienie (...). Stan przeludnienia panował także w (...). Żaden (...) nie może odmówić przyjęcia (...) z powodu braku miejsc. Dlatego też konieczne było zmniejszenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego więźnia. Pozwany zmniejszając powierzchnię celi mieszkalnej przypadającą na jednego więźnia działał zgodnie z przepisami prawa. Zgodnie z wymogami art. 248 k.k.w. zawiadomił o tej sytuacji właściwego terytorialnie Sędziego (...). W postępowaniu pozwanego, w ocenie Sądu Okregowego, nie można zatem dopatrzyć się cech bezprawności. Odnośnie zgłaszanych przez powoda zarzutów, co do złych warunków panujących w (...) - złe oświetlenie cel, zła wentylacja pomieszczeń, brak dostępu do służb medycznych i wychowawcy oraz ograniczona ilość spacerów Sąd I --- STRONA 4 --- instancji uznał, iż nie miały one żadnego poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przeciwnie, z załączonych dokumentów, bezsprzecznie wynika, iż powód miał niczym nieograniczony kontakt z wychowawcą, z psychologiem, stomatologiem oraz lekarzem ogólnym. Mógł korzystać z zajęć kulturalnych i oświatowych. W celach panowało oświetlenie zgodne z Polską Normą i wynosiło ponad 100 luksów. Pozwany wykazał, iż co roku przeprowadzane są w (...) kontrole przewodów kominowych (wentylacyjnych i spalinowych). W wyniku przeprowadzonych kontroli stwierdzano, iż przewody kominowe są drożne. Tym samym wentylacja panująca w (...) była prawidłowo, a pozwany zlecając co roczne czyszczenie przewodów kominowych postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami. Także stan techniczny i sanitarny pomieszczeń: cel mieszkalnych oraz kącików sanitarnych, w pozwanym (...) był zgodny z przepisami. Coroczne kontrole pracowników Państwowego Powiatowego (...) oraz wizytacje (...) nie stwierdzały bowiem żadnych nieprawidłowości w tym względzie. Odnośnie zarzutu zbył małej ilości spacerów na powietrzu, Sąd Okręgowy podkreślił, iż powód nigdy nie zgłaszał wychowawcy, czy dyrekcji (...), że chciałby dodatkowej ilości spacerów. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, iż warunki w jakich przebywał powód w (...) nie spowodowały naruszenia jego godności, czy innych dóbr osobistych. Pomimo mniejszej niż przewidzianej w art. 110 § 2 kkw normy m2 przypadających na jednego osadzonego , warunków w celi nie można uznać na niegodziwe. Osoba osadzona w (...), czy (...) musi zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości jakie są z tym związane, jest to odbywanie kary. Na państwie ciąży, przewidziany w normach konstytucyjnych oraz umowach międzynarodowych, obowiązek zapewnienia osadzonym godziwych warunków. Jednakże przekroczenie norm dotyczących powierzchni przypadającej w celi na jedną osobę nie może każdorazowo decydować o uznaniu tych warunków za naruszające godność. W tym stanie rzeczy, na zasadzie art. 23 i 24 k.c. a contrario orzeczono jak w pkt I sentencji. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 kpc w zw. z art. 113 u. o k. s. w c., a także § 1 pkt 1, § 6 pkt 5 i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radcy prawnego oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Apelację od wyroku wywiódł powód. Zaskarżył go w części, to jest w zakresie punktu pierwszego wnosząc o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, tj. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, 2) zasądzenie na rzecz pełnomocnika powoda, ustanowionego z urzędu kosztów pomocy prawnej, udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym, nieopłaconych w części ani w całości; ewentualnie o: 3) uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie punktu pierwszego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił: 1) naruszenie art. 24 kc w zw. art. 23 kc poprzez błędną wykładnię, tj. przez uznanie, że pozwany nie dopuścił się bezprawnego naruszenia dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności, 2) naruszenie przepisu art. 448 kc poprzez niezastosowanie, a to przez nieprzyznanie powodowi należnego zadośćuczynienia, 3) naruszenie przepisu art. 248 kkw poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. nieuwzględnienie, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26. 05. 2008 r., SK 25/07, przepis ten został uznany za sprzeczny z Konstytucją; 4) naruszenie przepisu art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, tj. Sąd w swych ustaleniach dał wiarę jedynie świadkom strony pozwanej, którzy są jednocześnie jej pracownikami, pominął zaś istotne kwestie, które w swych zeznaniach poruszali świadkowie powoda. --- STRONA 5 --- W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jest niezasadna. W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty podniesione w ramach podstawy naruszenia prawa procesowego, bowiem ocena zarzutów odnoszących się do naruszenia prawa materialnego może być dokonana jedynie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. Stosownie do wyrażonej w powyższym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego uznania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, czyli z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych środków dowodowych, a mających znaczenie dla ich mocy i wiarygodności. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów; skarżący może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd rażąco naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 2000/7-8 poz. 139 i z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000/10 poz. 189). W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie zasady z art. 233 § 1 k.p.c. nie zostały naruszone, gdyż ocena zgromadzonego materiału dowodowego i poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne zostały dokonane przez Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy i brak jest podstaw do podzielenia stanowiska apelującego co do ich nieprawidłowości. Sąd I instancji przeanalizował dowody, stosując dyrektywy z art. 233 § 1 k.p.c. i ocenił ich wiarygodność według własnego przekonania, opartego o wszechstronną analizę zebranego materiału, zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. W szczególności Sąd ten wskazał przyczyny, z jakich dowodom w postaci zeznań świadków W. A., Z. M. oraz T. Z., jak również częściowo zeznań powoda odmówił przyznania waloru wiarygodności, podkreślając, iż pozostają one w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w postaci zeznań strony pozwanej oraz dokumentów. Wnioski wyprowadzone z analizy dowodów nie budzą zastrzeżeń Sądu Odwoławczego. Jeżeli zaś z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (vide w wyrok SN z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906). Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty naruszenia prawa materialnego. W sprawie, w której roszczenie oparte jest na zarzucie naruszenia dóbr osobistych, sąd ocenia w pierwszej kolejności, czy doszło do naruszenia określonych dóbr osobistych powoda. Powód zatem powinien wskazać, jakie jego dobro osobiste zostało naruszone, a ocenie sądu podlega, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. oraz czy rzeczywiście zostało naruszone przez określone działanie lub zaniechanie pozwanego. Dopiero w razie --- STRONA 6 --- pozytywnego przesądzenia tych kwestii, konieczne jest podjęcie dalszych badań, w tym bezprawności działania, objętej domniemaniem prawnym, które powinien obalić pozwany. Katalog dóbr osobistych wskazanych w art. 23 k.c. jest otwarty, a zatem nie tylko dobra w nim wymienione podlegają ochronie, lecz także wszystkie inne wskazane w ustawach szczególnych oraz wynikające z praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji i w konwencji. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że o tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności sprawy oraz kryteria obiektywne, a nie odczucia osoby żądającej ochrony prawnej. Godność człowieka jest dobrem osobistym, które podlega ochronie między innymi na podstawie art. 23 i art. 24 k.c., jak również - w stosunku do osób odbywających karę (...) - na podstawie art. 40 i art. 40 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - dalej: "Konwencja") oraz art. 4 k.k.w. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Ograniczenie praw i wolności skazanego może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Ustawowe ograniczenia praw i wolności osób odbywających karę (...)zamieszczone są między innymi w k.k.w., regulującym zasady i sposób wykonywania orzeczonych przez sądy kar. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że godność człowieka konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi a miernikiem oceny, czy doszło do naruszenia godności jest przede wszystkim stanowisko tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, zaś wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r. I CR 143/89, z dnia 7 listopada 2000 r. I CKN 1149/98 i z dnia 4 kwietnia 2001 r. III CKN 323/00, niepubl.). Apelujący naruszenia swej godności upatrywał m.in. w złych warunkach bytowych panujących u pozwanego, w szczególności w ograniczeniu dostępu do ciepłej wody, zbyt krótkich kąpielach, zbyt krótkich spacerach, w nieodpowiednim zachowaniu personelu(...). Odnosząc się do tych twierdzeń Sąd Okręgowy, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań świadków strony pozwanej, jak również zgromadzone w aktach dokumenty w postaci protokołu kontroli z 29 grudnia 2008 r. i z 21 grudnia 2009 r., jak i protokołu z wizytacji (...), wykazał, iż nie znajdują one w nim potwierdzenia. Sąd Odwoławczy powyższe stanowisko Sądu I instancji w całości podziela. W szczególności twierdzeń powoda o złych warunkach sanitarnych nie potwierdziły coroczne kontrole pracowników Państwowego (...). Odnośnie zaś braku wystarczającej ilości spacerów, Sąd Okręgowy trafnie zauważył, iż powód nie wnosił o dodatkowe godziny spacerów, co świadczy o tym, iż godzina spaceru w zupełności mu wystarczała. Ponadto apelujący naruszenia swej godności upatrywał w fakcie umieszczenia go w celi, w której powierzchnia była mniejsza niż 3 m2 na jednego osadzonego. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r., zgodnie z którym umieszczenie osoby (...) celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych (vide III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15). W realiach niniejszej sprawy powód na podstawie decyzji nr(...) Dyrektora (...) z dnia 9 grudnia 2009 r. przez okres od 8 do 10 grudnia 2009 r. przebywał w celi mieszkalnej nr (...), w której powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosiła poniżej 3m2. W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe skutkowało naruszeniem dobra osobistego powoda w postaci jego godności. Określony w art. 110 k.k.w. standard, zgodnie z którym powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosić winna nie mniej niż 3 m2 jest standardem ustalonym na najniższym możliwym poziomie. Naruszenie takiego minimum, z reguły stanowi istotną przesłankę stwierdzenia naruszenia godności pozbawionego wolności. Naruszenie powyższego standardu przybiera postać poniżającego i niehumanitarnego --- STRONA 7 --- traktowania, będącego następstwem przebywania w celi o drastycznie ograniczonej przestrzeni życiowej. Zamknięcie i ograniczenie tej przestrzeni jest konieczną i nieodłączną konsekwencją zgodnego z prawem (...), jednak jego rozmiar nie powinien przekraczać "poziomu nieuniknionego cierpienia" (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 21/11, LEX nr 1147800 i przywołane tam orzecznictwo). Sam fakt naruszenia godności powoda nie oznacza jednak, iż przysługuje mu ochrona na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 23 k.c. Podkreślić bowiem należy, iż wykazanie przez pozwanego, że ograniczenie powierzchni celi mieszkalnej nastąpiło z konkretnej przyczyny o charakterze nadzwyczajnym i na krótki czas, czyli udowodnienie zaistnienia sytuacji tymczasowej o wyjątkowym charakterze, może uzasadniać uwzględnienie zarzutu wyłączenia bezprawności naruszenia. W realiach niniejszej sprawy powód w celi o powierzchni poniżej 3m2 na osadzonego przebywał jedynie przez okres 2 dni. Fakt umieszczenia go w celi (...) spowodowany był przy tym wyłącznie okolicznościami związanymi z przeludnieniem (...), nie miał zaś na celu poniżenia, upokorzenia czy szykanowania powoda. Stanowił zatem jedynie krótkotrwały, incydentalny epizod, wynikający z faktu przeludnienia panującego u pozwanego. Z chwilą ustania przyczyny przeludnienia decyzja nr (...) została niezwłocznie uchylona decyzją nr (...) z dnia 10 grudnia 2009 r. W wyżej opisanych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy działanie pozwanego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie może być zatem uznane za bezprawne. Tym samym podniesiony przez apelującego zarzut błędnej wykładni art. 23 k.c. i 24 k.c. uznać należało za nieuzasadniony. Z kolei zarzut naruszenia art. 448 k.c. okazał się bezprzedmiotowy. Skoro bowiem naruszenie godności powoda nie było w realiach przedmiotowej sprawy bezprawne, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawały kwestie związane z badaniem przesłanek warunkujących zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Z analogicznych przyczyn zamierzonego skutku nie mógł odnieść podniesiony przez apelującego zarzut niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 248 k.k.w. W tym stanie rzeczy, na zasadzie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. W punkcie drugim, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 ust. 1-3, § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U., Nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd II instancji orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Z kolei w punkcie trzecim wyroku, na zasadzie art. 102 k.p.c., Sąd Odwoławczy odstąpił od obciążania pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego.