Wyrok V ACa 685/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gda

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 685/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Renata Artska Sędziowie: SA Artur Lesiak SO del. Jarosław Urban (spr.) Protokolant: stażysta Anna Machajewska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) przeciwko (...) o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 czerwca 2013 r. sygn. akt I C 50/12 I. oddala apelację; II. nie obciąża powódki kosztami postępowania za instancję odwoławczą; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w B. na rzecz radcy prawnego(...) kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, wraz z należnym podatkiem od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce (...) z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 685/13 --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Powódka (...) domagała się zasądzenia od pozwanej (...) w G. kwoty 1 000 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu. Wskazała, że pozwana naruszyła jej dobra osobiste – dobre imię poprzez wszczynanie przeciwko niej postępowań sądowych o zapłatę, przy braku zaległości w spłacie pożyczek. Tym samym pozwana przedstawia powódkę jako osobę nieterminowo regulującą należności, co powoduje u powódki uczucie wstydu i zażenowania. Ponadto traumatycznym przeżyciem dla powódki było wtargnięcie do jej mieszkania osoby przedstawiającej się jako członek zarządu pozwanej, która w obecności znajomych powódki nakazała jej uregulować swój dług. Pozwana domagała się oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu. Przyznała, że prowadzi dwa postępowania sądowe przeciwko powódce, jednak nie jest to działanie bezprawne. Zawarła z powódką umowę o linię pożyczkową oraz umowę pożyczki i działanie takie mieści się w ramach prowadzonej działalności. Wskazała, że powódka nie wykazała naruszenia dobra osobistego. Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo, odstępując od obciążania powódki kosztami procesu oraz nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ustalone ostatecznie na kwotę 7 200 zł. Sąd okręgowy ustalił, że pozwana zawarła z powódką w (...) umowę pożyczki kwoty 13 000 zł oraz umowę o linię pożyczkową, uprawniającą powódkę do wielokrotnego zadłużania się w ciężar rachunku do kwoty 3 000 zł. Wobec nieterminowego regulowania należności pozwana zleciła windykację zewnętrznej firmie. (...) odwiedził powódkę w miejscu zamieszkania. W tym czasie w mieszkaniu znajdowały się również inne osoby. Powódka zareagowała nerwowo, (...) nie zachowywał się w sposób agresywny ani wulgarny, poprosił by powódka skontaktowała się z oddziałem pozwanej. Pozwana wystąpiła przeciwko powódce o zapłatę, domagając się w pozwie z 2 lutego 2010 r. zasądzenia kwoty 10 031,66 zł wraz z umownymi odsetkami z tytułu umowy pożyczki oraz w pozwie z 1 grudnia 2010 r. kwoty 2 087 zł wraz z odsetkami umownymi z tytułu umowy o linię pożyczkową. Taki stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o dokumenty oraz zeznania świadków, w tym zarówno świadków strony powodowej, jak i (...), stwierdzając, że okoliczności z nich wynikające były zbieżne. Oceniając żądanie pozwu wskazał, że powódka roszczenie oparte o przepisy art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc wywodziła z dwóch zdarzeń: wizytą (...) oraz wystąpienia z dwoma pozwami o zapłatę przez pozwaną. Analizując podstawę prawną żądania wskazał, że strona powodowa obowiązana była do wykazania że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwaną – wskazania na istniejące dobro osobiste, wykazania faktu jego naruszenia lub zagrożenia przez działanie pozwanej. Nie była natomiast obowiązana do wykazywania bezprawności takiego działania, korzystając w tym zakresie z wzruszanego domniemania bezprawności. Wykazanie winy pozwanej zaś uprawnia do dochodzenia zadośćuczynienia. W odniesieniu do wizyty (...) sąd okręgowy wskazał, że pozwana miała podstawy do podjęcia działań windykacyjnych, gdyż powódka posiadała zaległości w spłacie. Pomimo odmiennych twierdzeń powódka przyznała w zeznaniach, że wnosiła o obniżenie zaległości. Działanie polegające na wizycie (...) mieściło się w ramach dopuszczalnych działań pozwanej jako wierzyciela, zaś przebieg wizyty – w świetle zaoferowanych przez powódkę zeznań świadków (...) – nie uzasadnia twierdzenia o naruszeniu dóbr osobistych. (...) został wpuszczony do mieszkania, w czasie rozmowy zaś poinformował o zadłużeniu i potrzebie kontaktu z oddziałem pozwanej. Świadkowie nie wskazali, by poza dyskomfortem wynikającym z przedmiotu rozmowy, sposób zachowania (...) był naganny. Nie zostało potwierdzone, by (...) był nachalny, wulgarny czy nieuprzejmy W ocenie sądu okręgowego subiektywne odczucie powódki w --- STRONA 3 --- konfrontacji z obiektywną oceną dokonana na podstawie zeznań świadków rozmowy nie potwierdza naruszenia dóbr osobistych. Z kolei w odniesieniu do zarzutu wytaczania postępowań przeciwko powódce sąd wskazał, że strony łączyły stosunki prawne i rozpoznanie spraw przez sąd jest właściwą droga rozstrzygnięcia sporu co do obowiązku spełnienia świadczenia. Wytoczenie powództwa jest realizacją przysługującego prawa podmiotowego i nie jest bezprawne. Wobec powyższego, uznając żądanie za bezzasadne sąd okręgowy powództwo oddalił, odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania ze względu na jej trudną sytuację majątkową oraz orzekając o obowiązku pokrycia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. W apelacji powódka zaskarżyła wyrok w całości, domagając się jego zmiany przez zasądzenie dochodzonej kwoty oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 233 kpc polegające na nierozważeniu w sposób wszechstronny materiału dowodowego oraz naruszenie prawa materialnego – art. 448 kc w zw. z art. 24 kc poprzez przyjęcie, ze działanie pozwanej było zgodne z prawem i nie naruszyło dóbr osobistych powódki. Zdaniem powódki powództwa wytaczane przez pozwaną były bezzasadne, powódka jest osoba starszą i schorowana, zaś działania pozwanej powodują jej napiętnowanie i psują jej wizerunek wśród otoczenia. Z kolei nachodzenie rzekomego dłużnika w domu przez pracownika prywatnej firmy wkracza w sferę zastrzeżoną dla komorników. Podczas wizyty były obecne inne osoby, zaś kierowani do powódki żądania zapłaty narażały powódkę na wstyd i zażenowanie. W odpowiedzi na apelację pozwana domagała się jej oddalenia oraz zasądzenia kosztów postępowania odwoławczego. Zdaniem pozwanej powódka nie wykazała naruszenia dóbr osobistych, a okoliczność taką obowiązana była udowodnić. Dokonane przez sąd ustalenia nie potwierdzają twierdzeń powódki, a dokonana ocena dowodów nie narusza zasad swobodnej oceny dowodów. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki jest bezzasadna. Powódka wystąpiła z żądaniem zasądzenia zadośćuczynienia w związku z naruszeniem dóbr osobistych (art. 448 kc). Powódka obowiązana była zatem do wykazania naruszenia dobra osobistego powodującego szkodę niemajątkową, zawinionego działania sprawcy (pozwanej) oraz związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem a naruszeniem dobra osobistego. W świetle art. 24 § 1 kc działanie, które nie jest działaniem bezprawnym nie skutkuje udzieleniem ochrony dóbr osobistych. Sąd odwoławczy podziela ocenę, że powódka nie wykazała naruszenia dóbr osobistych. Wbrew wywodom apelacji sąd okręgowy dokonując oceny materiału dowodowego nie dopuścił się naruszenia art. 233 § 1 kpc, ani też – dokonując oceny ustalonych okoliczności w świetle przesłanek odpowiedzialności – nie naruszył art. 448 kc w zw. z art. 24 kc. Skorygowania jedynie wymaga, że nie ma wątpliwości, iż działań windykacyjnych dokonywały dwie osoby, nie zaś – jak wynikałoby z ustaleń i rozważań sądu pierwszej instancji – tylko jeden (...). Podkreślić trzeba, że ustalenia sądu okręgowego w odniesieniu do pierwszego z dwóch zdarzeń oparte zostały przede wszystkim na zeznaniach świadków zaoferowanych przez powódkę – J. F. i (...), jak i samej powódki, jako że świadkowie M. K. i M. W. niewiele pamiętali ze zdarzenia - kojarzyli tylko osobę powódki. Wprawdzie świadek M. W. przypominał sobie również fakt wizyty u powódki, jednak – poza okolicznością, że powódka była zdenerwowana i faktem obecności innej osoby - nie był w stanie podać bliższych szczegółów zdarzenia. Tymczasem w świetle zeznań samej powódki, jak i świadka J. F. nie ma wątpliwości, że dokonujący czynności windykacyjnej zostali wpuszczeni do mieszkania powódki dobrowolnie, --- STRONA 4 --- zaś wizyta ograniczyła się do poinformowania powódki o zadłużeniu, konieczności jego spłaty i skontaktowania się z oddziałem pozwanej. Sam przebieg rozmowy – w świetle zeznań powódki, świadka (...) i świadka J. F. - nie pozwala na stwierdzenie nic ponad to, że rozmowa wiązała się z emocjami. Wprawdzie świadek (...) wskazał, że wywiązała się jakaś kłótnia, zaś świadek J. F., że (...) byli „wręcz napastliwi”, jednak - poza wskazaniem na podniesiony ton – nie wskazali na jakiekolwiek zachowania, które można by określić jako naganne, tak co do użytej argumentacji, jak i sposobu jej przekazania. Równocześnie z zeznań obojga tych świadków i samej powódki wynika, że to zarzuty z jej strony determinowały przebieg rozmowy („jak jestem winna, niech mnie aresztują”). W tej sytuacji zasadnie sąd okręgowy ocenił, że zdarzenie to sprowadza się do zwykłego wykonywania uprawnień wynikających z łączących strony stosunków prawnych. Wbrew wywodom apelacji działanie wierzyciela polegające na nawiązaniu kontaktu z dłużnikiem i wezwanie go do zapłaty należności, również w miejscu zamieszkania dłużnika, mieści się w ramach działań dozwolonych. Zwrócenia uwagi wymaga, że było to działanie jednorazowe, nakierowane na ustalenie sytuacji, nie zaś cykliczne nachodzenie powódki jako dłużnika. Nie ma przy tym znaczenia, czy wierzyciel wykonuje swoje uprawnienie osobiście, czy też powierza jego wykonanie innemu podmiotowi (pełnomocnikowi czy firmie windykacyjnej). Działaniem zastrzeżonym dla komornika sądowego jest wymuszenie spełnienia świadczenia w wykorzystaniem środków przymusu państwowego. Przedstawione dowody nie wskazują, by podjęte działania windykacyjne w jakikolwiek sposób wykroczyły poza sferę prawem dozwoloną – kontakt w miejscu zamieszkania był dobrowolny (jak zeznała powódka „ja ich wpuściłam dobrowolnie” oraz „tak powiedzieli i sobie poszli”), zaś użyta argumentacja (pouczenie o konieczności zapłaty zadłużenia lub wyjaśnienia sytuacji w oddziale pozwanej, jak również – że brak zapłaty może spowodować konsekwencje w postaci dochodzenia należności na drodze sądowej) nie wykracza poza katalog dopuszczalnych działań. Przekonanie powódki, że nie miała jakichkolwiek zaległości wobec pozwanej, wobec tego iż równocześnie powódka przyznała, że pisała do prezesa pozwanej kasy „aby obniżyć moje długi” nie wystarcza, by uznać działanie pozwanej za bezprawne. Wezwanie do zapłaty, mające oparcie w łączącym strony stosunku prawnym, nie jest co do zasady ani działaniem bezprawnym, ani też godzącym w dobra osobiste. Okoliczność, że w tym czasie w mieszkaniu były inne osoby – (...)– miała charakter przypadkowy. Świadek (...) po zorientowaniu się co do charakteru wizyty opuścił mieszkanie na czas rozmowy, zaś siostra powódki - za jej zgodą - była obecna podczas rozmowy. Odmiennie zatem niż przedstawia to apelacja działanie windykatorów nie było nakierowane na wytworzenie u innych osób przekonania, że powódka jest osobą niesolidną. Powódka w żaden sposób nie zamanifestowała, że rozmowa nie powinna odbywać się w obecności innych osób, ani też by (...) zwracali się bezpośrednio do którejkolwiek z osób obecnych poza powódką. Treść pozwu sporządzonego przez powódkę, uzupełnionego przez pełnomocnika, treść zeznań powódki w dniu 12 czerwca 2013 r. i wreszcie apelacja wskazują zresztą na zupełnie inne aspekty zdarzenia, które miałyby skutkować naruszeniem dóbr osobistych. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że świadek (...) był w mieszkaniu powódki jako(...) a zatem(...) Wizyta (...) u powódki nie mogła zatem u świadka wytworzyć negatywnego przekonania – kłopoty, w tym finansowe, podopiecznych tego rodzaju organizacji są okolicznością typową, a z relacji świadka (w tym czasie przygotowywał wszystkim herbatę) należy wnioskować, że sytuacja powódki była mu znana. Osobą obeznaną z sytuacją powódki była też niewątpliwie jej siostra. Wiedza o tym, że powódka spiera się spłatę zobowiązania, którego istnienie kwestionuje, nie mogła u tych osób wywołać negatywnego obrazu powódki. Nadto jak wskazał świadek (...) – nadal udziela on pomocy powódce, zaś świadek F. – w pełni podziela przekonanie siostry o braku zobowiązania wobec pozwanej. Również i druga z przytaczanych okoliczności nie ma charakteru działania bezprawnego. Trafnie sąd okręgowy wskazał, że w przypadku rozbieżności ocen pomiędzy stronami stosunku prawnego co do wzajemnych praw i obowiązków, jeśli nie dojdzie do porozumienia stron – jedyną legalną drogą postępowania jest poddanie sprawy ocenie sądu. Już w świetle zeznań samej powódki nie ma wątpliwości, że pozwana mogła mieć podstawy do odmiennej oceny stanu wzajemnych rozliczeń, w pełni zaś potwierdzają to złożone przez pozwaną dokumenty (pozwy i odpowiedzi na sprzeciw). Skorzystanie z prawa poszukiwania ochrony na drodze sądowej mogłoby być uznane za nadużycie prawa jedynie w sytuacji, gdyby w sposób oczywisty, nie budzący wątpliwości wytoczenie powództw pozbawione byłoby podstaw faktycznych. Inaczej rzecz ujmując – cel wytoczenia powództwa musiałby być inny, niż rzeczywista potrzeba uzyskania ochrony. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. --- STRONA 5 --- Wobec powyższego apelację powódki jako pozbawioną podstaw należało oddalić na podstawie art. 385 kpc. Z uwagi na trudną sytuację materialną powódki, jak i jej stan zdrowia w ocenie sądu odwoławczego należało zastosować art. 102 kpc, odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania za instancję odwoławczą. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawie § 15 i 16 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).