Postanowienie V ACa 633/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 633/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie : SA Urszula Bożałkińska SA Jadwiga Galas (spr.) Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa K. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (…) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I C 424/08 1. oddala apelację; 2. oddala wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 633/09 U Z A S A D N I E N I E Powód K. W. pozwem z dnia 20 listopada 2009 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w (…) kwoty 200 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia powód wskazał art.448 k.c., art. 30 Konstytucji RP, art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zgodnie z którym nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu. Wskazał również art.10 ust.1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych stanowiącego, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. W uzasadnieniu żądania podał, że był pozbawiony wolności w Areszcie Śledczym w (…)w okresach: od 15 maja 2002r. do 5 września 2002r., od 28 stycznia 2003r. do 22 marca 2004r. oraz od 23 marca 2005r. do 3 listopada 2005r. W w/w okresach zostało naruszone jego dobro osobiste w postaci godności i prawa do intymności poprzez poniżające traktowanie i osadzenie w celach wraz z osobami palącymi, podczas gdy on sam był osobą niepalącą. W ocenie powoda – w ten sposób – poddano go torturom i znęcaniu poprzez celowe takie działanie administracji Aresztu Śledczego w (…). W celach, w których został osadzony brak było odpowiedniego oddzielenia urządzeń sanitarnych od pomieszczeń do spania i spożywania posiłków - co powodowało u niego brak poczucia własnej godności i powodowało u niego upokorzenie. Pozbawiło go prawa do intymności, ponieważ czynności fizjologiczne oraz związane z codzienną higieną osobistą musiał wykonywać na oczach innych osadzonych. Cele w których przebywał były zagrzybione, zawilgocone z plagą insektów, nie było odpowiedniej wentylacji, odpowiedniego ogrzewania. Na każdego z osadzonych nie przypadał odpowiedni metraż, tj. 3 m² na osobę, co negatywnie wpłynęło na jego psychikę, ponieważ musiał przebywać 23 godziny na dobę w przepełnionych pomieszczeniach. Pozwany świadomie jego życie i zdrowie naraził, ponieważ w łaźni Aresztu Śledczego znajduje się bojler - ogrzewany parą doprowadzoną z budynku kotłowni - który pewnego dnia doprowadzi do tragedii, bowiem w momencie jego rozerwania poparzeniu ulegnie wiele osób. W ocenie powoda warunki w jakich przyszło mu przebywać spowodowały, że jego cierpienie i upodlenie przekraczało nieunikniony element cierpienia związanego z karą pozbawienia wolności. Zwrócił powód uwagę na domniemanie bezprawności działania 2 --- STRONA 3 --- naruszającego dobra osobiste. Pismem procesowym z dnia 17 kwietnia 2009 r. powód wniósł o zasądzenie dochodzonej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od daty prawomocności wyroku, kosztów procesu i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu wraz z podatkiem VAT (por. k: 86-88). W odpowiedzi na pozew Dyrektor Aresztu Śledczego w (…) wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Wskazał, że powód jest osobą z grupą i podgrupą klasyfikacyjną R-1/p (recydywista, odbywający karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym, skierowany do dalszego odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego) i był osadzony u pozwanego we wskazanych w pozwie terminach. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia stwierdzając, skoro ostatnim dniem pozbawienia wolności wskazanym w pozwie był 3 listopada 2005r., to powód najpóźniej w tym dniu dowiedział się o powstaniu szkody na osobie oraz osobie winnej i ewentualnie zobowiązanej do jej naprawienia, a w konsekwencji wynikający z art. 442¹ § 1 zd. 2 k.c. trzyletni termin przedawnienia upłynął przed dniem wniesienia pozwu w dniu 20 listopada 2008r. Po drugie, pozwany zaprzeczył, aby powód poniósł jakąkolwiek szkodę lub krzywdę w wyniku niezgodnego z prawem działania lub zaniechania pozwanego. Przyznał, że w okresie pobytu powoda w jego placówce penitencjarnej zaludnienie przekraczało normatywny poziom. Podniósł, iż stosownie do art. 248 k.k.w. o takim rozmieszczeniu osadzonych informował sędziego penitencjarnego. Sytuację tą pozwany uznał jednakże jako szczególnie uzasadniony wypadek do umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosi mniej niż 3m², stosownie do art.248 k.k.w. i o takim umieszczeniu osadzonych informował sędziego penitencjarnego. W celu zmniejszenia normatywnego przeludnienia jednostki w 2005 r. była przeprowadzona inwestycja, zakończona w 2006r. dotycząca zmiany przeznaczenia pomieszczenia gospodarczego na nowy (…) oddział mieszkalny. Dokonał Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w K. zmiany rejonizacji w jednostkach penitencjarnych i w konsekwencji odeszły stronie pozwanej dwa organy dysponujące we wrześniu i listopadzie 2006r. Dyrektor pozwanego aresztu zaprzeczył, jakoby nie zapewniono powodowi odpowiednich warunków bytowych podczas pobytu w areszcie i szczegółowo uzasadnił w tym zakresie swoje stanowisko. Skonkludował, że czas pobytu powoda w przeludnionych celach, nie był czasem nadmiernie długi, oraz iż brak jest podstaw do przyjęcia, że pozostałe warunki odbywania 3 --- STRONA 4 --- przez pozwanego kary pozbawienia wolności stanowiły przejaw poniżającego traktowania powoda prowadzącego do naruszenia godności i prawa do intymności. Po trzecie, zdaniem pozwanego sposób realizacji w tej sprawie przez powoda prawa jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wysokość dochodzonego zadośćuczynienia świadczy o fiskalnym i majątkowym nastawieniu powoda, a nawet próbie znalezienia sobie źródła dochodu. Co do podniesionego zarzutu przedawnienia roszczenia powód podniósł, że zarzut ten jest nieuzasadniony, ponieważ jego roszczenie ma charakter niemajątkowy, a tego rodzaju roszczenie nie ulega przedawnieniu. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo (pkt 1) oraz przyznał adwokatowi M. L. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 4392 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu (pkt 2). Wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia: Powód K. W. przebywał w Areszcie Śledczym w (…), jako osoba z grupą i podgrupą klasyfikacyjną R-1/p (recydywista, odbywający karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym, skierowany do dalszego odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego ) w okresach od: • 15 maja 2002r. do 05 września 2002r., • 28 stycznia 2003r. do 22 marca 2004r., • 23 marca 2005r. do 3 listopada 2005r., kiedy to w związku z odbyciem kary pozbawienia wolności został zwolniony. Następnie w związku z ponownym dopuszczeniem się przestępstwa został pozbawiony wolności w Areszcie Śledczym w (…)w okresie od 3 lutego 2007r. do 26 czerwca 2007r. oraz od 6 stycznia 2008r. do nadal. Co do warunków pobytu w w/w jednostce w okresie od 3 lutego 2007r. powód wystąpił z odrębnym pozwem do Sądu Rejonowego w (…) W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w (…) zaludnienie przekroczyło normatywny poziom i kształtowało się w następujący sposób: na dzień 21 lutego 2002r. – 146,7% ustalonej pojemności jednostki, na dzień 29 maja 2002r. - 143,2%, na dzień 13 lutego 2003r. - 132,3%, na dzień 30 maja 2005r. - 135,5%, a na dzień 4 sierpnia 2005r. – 129,9% ustalonej pojemności jednostki. Dyrektor na bieżąco informował sędziego penitencjarnego o zmniejszeniu normy powierzchni mieszkaniowej w placówce penitencjarnej. Sytuacje te Dyrektor Aresztu Śledczego w (…) uznawał jako szczególnie uzasadniony wypadek do umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosi mniej niż 3m², stosownie do 4 --- STRONA 5 --- art.248 k.k.w. i o takim umieszczeniu osadzonych informował sędziów penitencjarnych. W Areszcie Śledczym podejmowane były działania zmierzające do poprawy warunków pobytu osadzonych tam osób, m.in. poprzez adaptację innych pomieszczeń na cele mieszkalne. Również powód pomagał przy adaptacji magazynu żywnościowego na takie cele. W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w (…) były tam przeprowadzane wizytacje, w czasie których nie stwierdzono naruszania praw osadzonych. Powód miał zapewniony stały kontakt z kierownictwem aresztu, wychowawcami i psychologiem. Miał zapewnione prawo do utrzymywania kontaktów z osobami najbliższymi, do opieki lekarskiej, wypoczynku, korespondencji, kierowania skarg, próśb i wniosków do organów wykonujących orzeczenia i korzystania z odpowiedniego wyżywienia. Powód mógł brać udział w zajęciach kulturalno-oświatowych i sportowych. W areszcie funkcjonował radiowęzeł. Powód mógł korzystać z prasy i biblioteki. Mógł również brać udział w nabożeństwach religijnych. Powód pomimo istniejących możliwości nie pisał żadnych wniosków lub skarg. Zgłaszał jedynie w formie ustnej, że jest osobą niepalącą. Osoby osadzone dopuszczały się niszczenia cel. Każdego roku przeprowadzano więc remonty cel, zarówno doraźne jak i kompleksowe. We wszystkich celach jednostki znajdują się okna, które zapewniają dostęp światła dziennego i dostęp świeżego powietrza. W każdej celi znajdują się kratki wentylacyjne zapewniające obieg powietrza również pomiędzy celą a korytarzem. Dyrektor Aresztu Śledczego zezwalał na posiadanie w celach własnego sprzętu RTV czy innych urządzeń jak np.: wentylatory. Powód nigdy nie występował o zgodę na posiadanie wentylatora. Ustalił również Sąd Okręgowy, że we wszystkich celach mieszkalnych istnieją kąciki sanitarne, które są oddzielone poprzez z jednej strony ścianę, z drugiej płytę nieprzeźroczystą, a samo wejście to albo drzwi przesuwne, albo odpowiednia przesłona. Zastosowana zabudowa ma wysokość 1,85m, pozwalającą na zachowanie podstawowych wymogów intymności. Powód przebywając w Areszcie Śledczym w (…) pracował odpłatnie i nieodpłatnie. Gdy pracował odpłatnie opuszczał celę około godz.7.00, a wracał do niej około godz.15.00. Gdy pomagał nieodpłatnie przy roznoszeniu posiłków oraz sprzątaniu wychodził z celi przed 7.00 i rozdawanie śniadania zajmowało mu około 45 minut. Po śniadaniu przez około 1,5 godziny sprzątał korytarz. Później przy roznoszeniu obiadu również spędzał poza celą około 1,5 godziny. Jeszcze później około godz. 17.00 również opuszczał celę, aby pomagać przy roznoszeniu kolacji. Powód korzystał również z przepustek 30-sto godzinnych. Sąd Okręgowy wskazał dlaczego oddalił wniosek pozwanej z oględzin cel oraz 5 --- STRONA 6 --- powoda o przesłuchanie zawnioskowanych przed zamknięciem rozprawy w dniu 23 września 2009 r. świadków (por. k: 165 – 166 akt). W tak poczynionych ustaleniach uznał Sąd Okręgowy, iż powództwo na uwzględnienie nie zasługiwało. Za zasadny uznał Sąd zarzut przedawnienia i stwierdził, że skoro powód domaga się zapłaty określonej kwoty pieniężnej to jego roszczenie ma charakter majątkowy, a zatem stosownie do art. 117 k.c. podlega przedawnieniu. O charakterze roszczenia jako majątkowego albo niemajątkowego decyduje żądanie, a nie wskazane przez stronę okoliczności, z których wywodzone jest roszczenie. Skoro powód upatrywał źródła swojego pieniężnego ( majątkowego ) roszczenia w czynie niedozwolonym, jakiego miał się dopuścić pozwany, to do określenia terminu przedawnienia zastosowanie miał art. z art.442¹§1 zd.1 k.c. Powód został zwolniony z Aresztu Śledczego w (…) 3 listopada 2005r., to stan podnoszonej przez niego bezprawności w zachowaniu pozwanego ustał w tym dniu, to przedawnienie roszczeń z tytułu zarzucanej bezprawności za warunki jego pobytu w Areszcie Śledczym w (…) do w/w dnia zwolnienia, nastąpiło z upływem dnia 3 listopada 2008r. Pozew został wniesiony do Sądu 20 listopada 2009r. (por. art. 165 § 3 k.p.c.) zatem uznał Sąd, że został wniesiony po upływie terminu przedawnienia, co uzasadniało oddalenie powództwa. Wskazał również Sąd Okręgowy, że badając sprawę pod kątem ewentualnego nadużycia prawa podmiotowego przy zgłoszeniu zarzutu przedawnienia nie dopatrzył się takiego nadużycia w świetle art.5 k.c. Ustalił również, że roszczenia powoda okazało się również bezpodstawne. Podniósł Sąd Okręgowy, że zarówno przy wskazanej przez powoda jako podstawy roszczenia regulacji art. 77 Konstytucji i art. 417 k.c., a także art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. przesłanki żądania zadośćuczynienia są szeroko rozumiane jako uszczerbek o charakterze majątkowym jak i niemajątkowym (krzywda), bezprawność rozumiana jako niezgodne z prawem działanie bądź zaniechanie, istnienie związku przyczynowego między określonym zachowanie a szkodą. Zgodnie z art. 6 k.c., powinność wykazania w/w przesłanek odpowiedzialności pozwanego spoczywała na powodzie. I tak, co do umieszczenie powoda w celach, które nie spełniały wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego ( 3 m 2 ) przytaczając przepis art. 248 k.k.w., wskazał Sąd, że decyzje w tej kwestii były podejmowane w ściśle określonym czasie i nie były one kwestionowane przez sędziego penitencjarnego, który doskonale znał problemy nadzorowanej przez siebie placówki. Podkreślił Sąd, iż art.248 k.k.w. uznany przez Trybunału Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, straci moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009r., w tej sytuacji nie można zarzucić pozwanemu zachowania sprzecznego z prawem, albowiem do 6 grudnia 2009r. norma wynikająca z art.248 k.k.w. obowiązuje 6 --- STRONA 7 --- w polskim porządku prawnym. Podkreślił Sąd, że z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistna i wystarczająca przesłanką do oceny czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. Dla stwierdzenia, że doszło do naruszenia art. 3 Europejskiej Trybunał posługuje się kryterium oceny zaistniałych warunków polegającej na kumulatywnej oceny wszystkich aspektów warunków oraz rygorów pozbawienia wolności takich jak powierzchnia celi, liczba osadzonych osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, możliwość pracy, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, wiek i płeć osadzonych, ich prawidłowy dobór itp. Zastosowanie tego kryterium ma to znaczenie, iż braki i nieprawidłowości w jednej z wymienionych okoliczności, jeżeli są „zrekompensowane” pewnymi udogodnieniami w zakresie innych, nie muszą powodować oceny negatywnej i stwierdzenia naruszenia praw człowieka. Stwierdził Sąd Okręgowy, że przy spełnieniu przesłanek z art. 248 § 1 k.k.w. w dacie osadzenia powoda było zgodne z prawem, powód nie podnosił by okoliczności tej towarzyszyło jakiekolwiek inne bezprawne zachowanie strony pozwanej, które prowadziłoby do większego ograniczenia praw powoda i jego godności niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowania wobec powoda kary w postaci pozbawienia wolności – jego powództwo nawet w części nie mogło być uwzględnione. Co do warunków w jakich przebywał powód u pozwanego podkreślił Sąd, że „kąciki sanitarne były zabudowane i wyraźnie oddzielone od reszty celi. Każdy z osadzonych miał swoje łóżko. Powód miał możliwość uczestniczenia w zajęciach kulturalno – oświatowych i sportowych, mógł brać udział w nabożeństwach i korzystał z widzeń. Powód pracował również poza celą nie tylko zarobkowo, ale również roznosząc posiłki. W sumie nie licząc nawet udzielanych przepustek, widzeń czy normalnie przewidzianej dla każdego osadzonego godziny czasu poza celą, powód wiele godzin dodatkowo spędzał poza nią. W tej sytuacji m.in. jego twierdzenie zawarte w pozwie, że był zmuszony przez 23 godziny na dobę przebywać w przepełnionych celach, który to zarzut niewątpliwie ma poważny charakter, jest sprzeczny nawet z zeznaniami samego powoda, co w ocenie Sądu pozbawia wiarygodności zarzuty formułowane co do rzeczywistych warunków odbywania kary - w zakresie sprzecznym z wyżej ustalonym stanem faktycznym - i odczuwanych przez niego dolegliwości, skoro powód dla uzasadnienia zasadności swego żądania pieniężnego nie cofnął się przed powoływaniem się na okoliczności tak ewidentnie niezgodne z prawdą. Ponadto wywodzenie swoich roszczeń m.in. z rzekomego stworzenia zagrożenia dla jego życia czy zdrowia w związku z funkcjonowaniem – a wg powoda grożącego „pewnego dnia” wybuchem - bojlera również świadczy o braku obiektywnej oceny swojej sytuacji. W tej sytuacji także, za niewiarygodne jako naruszające dobra osobiste powoda uznać należało 7 --- STRONA 8 --- twierdzenia o umieszczeniu go w celi z osobami palącymi, ponieważ jeżeli faktycznie miało miejsce takie zdarzenie, to nie mogło być tak dokuczliwe, jak obecnie powód usiłuje to przedstawić w celu uzasadnienia swego żądania, skoro nawet nie formułował w tym zakresie żadnych pisemnych wniosków czy zarzutów. Z tych też względów powództwo zostało oddalone. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przed Sądem Okręgowy oparto o przepis art. 29 ustawy z 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. Nr 146, poz. 1188 z 2009 r. z póź. zm.) w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - przyznał pełnomocnikowi powoda ustanowionemu z urzędu adw. M. L. – zgodnie z jego wnioskiem oraz wobec oświadczenia, że koszty te nie zostały uiszczone ani w części, a nie w całości – kwotę 3.600,00zł plus 22%VAT w wysokości 792,00zł, łącznie kwotę 4.392,00zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu. Wyrok zaskarżył apelacją powód w części dotyczącej punktu 1 i zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, a to: − art. 233 § 1 k.p.c. polegające na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w szczególności nieprawidłową ocenę charakteru roszczenia, pominięciu zawnioskowanych świadków i dowodu z oględzin celi jak również dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów w zakresie bezprawności zachowania pozwanego i uznaniu, że przebywanie powoda przeludnionej celi było zgodne z prawem; − art. 231 k.p.c. polegające na braku ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie bezprawności zachowania pozwanego i krzywdy powoda; 2. naruszenie prawa materialnego a to: − art. 117 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu i uznaniu, że roszczenie powoda ma charakter majątkowy i uległo przedawnieniu, − art. 24 k.c. polegające na jego niezastosowaniu. Wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym; 3. „pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z podatkiem VAT w postępowaniu odwoławczym. (por. k: 171-174 akt). 8 --- STRONA 9 --- Na rozprawie apelacyjnej zastępca pełnomocnika powoda wnosił i wywodził jak w apelacji (por. k: 184). Rozpoznając apelację powoda Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja nie jest uzasadniona. Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za swoje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, ponieważ ustalenia te znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które to dowody rzeczowe ( z dokumentów por. k: 160) wespół z dowodami osobowymi – przesłuchaniem powoda (w zakresie w jakim Sąd Okręgowy dał im wiarę), Sąd ten ocenił w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Roszczenie powoda jak wynika z obszernych rozważań Sądu Okręgowego zostało rozpoznane na tle przepisu art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. (por. k: 161 – 164 akt). Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutu naruszenia normy z art. 110 § 2 k.k.w. w zw. z art. 248 § 1 k.k.w. Wskazując na tle tej regulacji prawnej na czym według twierdzeń powoda miało polegać bezprawne działanie pozwanego. Obszernie odnosząc się do tego zarzutu odniósł się Sąd Okręgowy do orzecznictwa Trybunału Praw Człowieka na gruncie przepisu art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka podnosząc, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką do oceny czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. Podkreślił Sąd, że przy ustaleniu, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji Trybunał posługuje się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków polegającej na kompleksowej ocenie wszystkich aspektów warunków i rygorów pozbawienia wolności. Nie zachodzi potrzeba powtarzania tegoż stanowiska stąd odesłanie na karty 163 akt. Podniósł Sąd Okręgowy, rozważając ochronę z art. 24 k.c., iż można ją przyznać tylko w wypadkach działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające uznanie w przepisach prawa. Jednocześnie podniósł Sąd Okręgowy, które to stanowisko podziela Sąd Apelacyjny, iż w każdym wypadku o naruszeniu godności skazanego można mówić wtedy, gdy cierpienia i upokorzenia przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków odbycia kary i godzi się na przepełnienie cel, nie dba o zwiększenie ich ilości, a nawet o polepszenie warunków racjonalnych, żywieniowych czy kulturowych. Prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie że tegoż zachowania nie można było przypisać pozwanemu, jednostce w której powód odbywał karę pozbawienia wolności, albowiem u tegoż pozwanego, przez tegoż pozwanego podejmowane były wszelkie możliwie działania – wskazane w ustaleniach 9 --- STRONA 10 --- faktycznych - by zagwarantować osobom pozbawionym wolności jak najlepsze warunki odbycia kary. Warunki w pozwanym Areszcie Śledczym w (…), w którym powód odbywał karę pozbawienia wolności wskazane w ustaleniach faktycznych zaskarżonego wyroku (por. k: 159-160 akt) nie uzasadniały podzielenia stanowiska powoda, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych: godności i prawa do intymności. Powodowi zapewniono godziwe warunki odbywania kary, a zachowaniu pozwanego w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie można skutecznie przypisać takiego bezprawnego zachowania, które doprowadziło do większego ograniczenia praw apelującego i jego godności niż wynikało to z zadań ochronnych i celu zastosowania wobec powoda kary pozbawienia wolności. Nie podziela Sąd Apelacyjny stanowiska Sądu Okręgowego, iż zgodnie z przepisem art. 6 k.c. na powodzie spoczywał ciężar wykazania wszystkich przesłanek odpowiedzialności pozwanego. Skoro powód jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazał przepis art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zw. z art. 110 § 2 k.k.w. i art. 77 Konstytucji (por. k: 96-88 akt), to zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 24 k.c. obowiązkiem powoda było udowodnienie, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego oraz tego, że warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności były niegodne z art. 248 k.k.w. i przepisami rozporządzeń wykonawczych. Pozwanego obciążał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda. Art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobro osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, ze jego działanie było zgodne z prawem. Postępowanie dowodowe wykazało, że warunki w pozwanym Areszcie Śledczym odpowiadały normom z art. 110 § 1 k.k.w. w zw. z art. 248 § 2 k.k.w. , był wydzielony kącik sanitarny od reszty pomieszczeń, osadzeni w celi w tym powód mieli oddzielne miejsca do spania, cela miała dostęp światła dziennego i dostęp świeżego powietrza, kratkę wentylacyjną, a powód wbrew swoim twierdzeniom nie przebywał w celi 23 godziny na dobę, gdyż miał możliwość i faktycznie korzystał z pobytów poza celą. Powód nie wykazał, że na gruncie tej sprawy doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, co ostatecznie prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy. Tej oceny nie podważa fakt, iż wnioski dowodowe powoda zgłoszone po upływie terminu zakreślonego przez Sąd pierwszej instancji z rygorem wskazanym w przepisie art. 207 § 3 k.p.c. oddalił Sąd Okręgowy. Skoro pełnomocnikowi powoda został zakreślony termin dwóch tygodni do zgłoszenia wszystkich twierdzeń, wniosków i dowodów pod rygorem utraty prawa powoływania w toku dalszego postępowania , to bezskuteczny upływ tego terminu uprawniał Sąd do zastosowania przepisu art. 207 § 3 k.p.c. (por. k: 82, k: 84-85-86-88 oraz k: 150) bez względu na fakt, czy powód 10 --- STRONA 11 --- kontaktował się ze swoim pełnomocnikiem czy też nie , albowiem organizacja współpracy (sposób kontaktowania się) pomiędzy pełnomocnikiem i powodem odbywa się li tylko pomiędzy tymi podmiotami. Jednakże na gruncie rozpoznawanej sprawy podniesione zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego oraz materialnego art. 24 k.c. aczkolwiek nieuzasadnione, nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem wbrew stanowisku apelującego Sąd Okręgowy nie naruszył przepisu art. 117 k.c. Roszczenie powoda będące roszczeniem majątkowym (pieniężnym) uległo przedawnieniu z tej już przyczyny uzasadnione było oddalenie powództwa, jak i apelacji. Zgodnie z przepisem art. 117 § 1 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, i po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne (§ 2 art. 117 k.c.). Wbrew stanowisku apelującego roszczenie powoda nie ma charakteru niemajątkowego . Powód jednoznacznie określił roszczenie dochodzone w pozwie czyniąc zadość dyspozycji art. 187 § 1 k.p.c. W piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2009 r. pełnomocnik procesowy powoda doprecyzował żądanie pozwu. Wskazując kwotę której zasądzenia powód się domagał, a mianowicie 200 000 zł z ustawowymi odsetkami od daty prawomocności wyroku, a w pozwie i w/w piśmie procesowym zostały przytoczone okoliczności faktyczne uzasadniające dochodzone żądanie. Okoliczności faktyczne, na których powód opiera żądanie pozwoliły na określenie podstawy prawnej, na której to roszczenie zostało oparte oraz reżimu odpowiedzialności pozwanego. Powyższe pozwalało na określenie zakresu sporu i kognicji sądu, sądu okręgowego jako rzeczowo właściwego do rozpoznania tej sprawy jako sprawy o roszczenie majątkowe (por. art. 17 pkt 4 k.p.c. – w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia pozwu). Sięgając do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2009 r. sygn. akt V CSK 180/09 (niepubl.) podać należy, że wskazane okoliczności faktyczne roszczenia są podstawą faktyczną uzasadniającą zastosowanie abstrakcyjnej norm prawnej, a proces stosowania przez Sąd prawa polega na porównaniu ustalonego stanu faktycznego ze stanem faktycznym podanym w hipotezie określonej normy oprawnej, tj. na subsumcji stanu faktycznego sprawy pod określony przepis prawa. Wskazany przez powoda, a następnie ustalony przez sąd stan faktyczny determinuje zastosowanie normy prawnej i dlatego jest tak istotny dla określenia zakresu poddania sprawy pod osąd sądu. Powód, jak wyżej podniesiono, wskazał okoliczności faktyczne dochodzonego żądania 11 --- STRONA 12 --- oraz przepisy prawa materialnego, na których opierał to żądanie ma mianowicie 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Do podstawowych dóbr osobistych wskazanych w przepisie art. 23 k.c. należy godność (cześć w aspekcie wewnętrznym). Ów katalog dóbr jest otwarty. Dobrem osobistym człowieka jest również prawo do intymności. Zgodnie z przepisem art. 24 zdanie 2 k.c. w razie dokonanego naruszenia – ten czyje dobro osobiste zostało naruszone – może także poza zakresem ochrony zawartej w przepisie art. 24 § 1 zdanie 1 k.c., żądać ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Powód domagał się zadośćuczynienia pieniężnego w oparciu o przepis art. 448 k.c. Powód nie dochodził w tej sprawie środków ochrony o charakterze niemajątkowym np.: poproszenie, żądanie zaniechania działania naruszającego dobro osobiste wskazanych w art. 24 § 1 zdanie 1 i 2 k.c., lecz zasądzenia sumy 200 000 zł z odsetkami ustawowymi tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną szkodę w oparciu o art. 24 § 1 zdanie 1 i 2 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne (oraz o odszkodowanie w oparciu o przepis art. 24 § 2 k.c.) należy do majątkowych środków ochrony dóbr osobistych. Roszczenie z art. 448 k.c. może być dochodzone przez sądem właściwym zarówno ze względu na wartość tego roszczenia (rejonowym albo okręgowym). Roszczenie pieniężne z art. 448 k.c. ma charakter roszczenie samoistnego i jego byt materialnoprawnym nie jest uwarunkowany pozostałymi roszczeniami wypływającymi z art. 24 k.c. (por. postanowienie SN z 17 listopada 1970 r. II CZ 151/70, Lex Polonica). Zatem, co należy podnieść, roszczenie z art. 448 k.c. przysługuje uprawnionemu obok zastosowania innych środków, niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. Na gruncie rozpoznawanej sprawy powód dochodzi li tylko roszczenia majątkowego (pieniężnego) objętego przepisem art. 448 k.c. Żądanie uiszczenia sumy pieniężnej, bez względu na podstawę żądania, jest żądaniem procesowym o charakterze majątkowym, pieniężnym. Charakteru żądania majątkowego (pieniężnego) nie może zmienić treść uzasadnienia pozwu doprecyzowanego w piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2009 r. (por. k: 89-89). Żądanie pozwu dotyczące zasądzenie kwoty pieniężnej bez względu na to czy ma ono stanowić zadośćuczynienie pieniężne (satysfakcję), czy też represję za naruszenie dobra osobistego (por. art. 24 k.c., 445 k.c., 448 k.c.) nie może być uznane za roszczenie niemajątkowe, innymi słowy – jak tego domaga się apelujący – za dochodzenie prawa niemajątkowego (por. uchwałę 7 s. z 26.06.1985 r. III CZP 27/85 OSNCP 1985/12/185; 12 --- STRONA 13 --- uchwałę SN z 5.10.2006 r. I PZP 3/06 OSNCP 2007/11-12/151). Mając powyższe na uwadze należało zarzut naruszenia przepisu art. 117 k.c. uznać za niezasadny. Podzielenie zarzutu przedawnienia roszczenia dochodzonego przez powoda, podniesionego przez pozwanego uzasadniało oddalenie powództwa, jak i apelacji (art. 385 k.p.c.). Sąd Apelacyjny oddalił wniosek pełnomocnika powoda zawarty w apelacji i podtrzymany na rozprawie apelacyjnej o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu apelacyjnym, wraz z podatkiem VAT. Zgodnie z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z póź. zm.) wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pełnomocnik powoda ani w apelacji, a jego zastępca na rozprawie apelacyjnej nie złożył takiego oświadczenia. Dlatego też wniosek o przyznanie kosztów podlegał oddaleniu (§ § 19, 20 w/w rozporządzenia a contrario). 13