Wyrok V ACa 623/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 623/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Artur Lesiak (spr.) Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Jacek Grela Protokolant: stażysta Aleksandra Ćwiek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko M. H. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt I C 189/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (...) na rzecz adwokata A. M. kwoty: 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług oraz 225,67 złotych (dwieście dwadzieścia pięć złotych sześćdziesiąt siedem groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt V ACa 623/12 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 3.500 zł tytułem naruszenia jego dóbr osobistych poprzez nazwanie go przez pozwaną (...) oraz domagał się od pozwanej przeproszenia go na rozprawie słowami „(...). Powód wskazał, iż został nazwany(...) w liście, który pozwana do niego wysłała. Następnie skorygował swoje twierdzenia wskazując, iż pozwana nazwała go (...)w (...) przy (...)i cały personel o tym wiedział. Pozwana na rozprawie w dniu 3.04.2008r. wniosła o oddalenie powództwa i wyjaśniła, że list do powoda był pisany pod wpływem silnych emocji związanych z wcześniejszym niewłaściwym zachowaniem się powoda w stosunku do pozwanej, (...)przez powoda oraz faktu, iż powód nie opiekował (...). Pozwana pomagała (...) a powód nie wykazywał zaangażowania. Pozwana twierdziła, że to (...) właśnie powiedziała jej, że powód zabrał (...) należące do (...) Wyrokiem z dnia 15 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w (...) powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1180,80 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zasadnicze motywy tego rozstrzygnięcia były następujące: (...) W dniu 9 października 2007r. pozwana napisała do powoda list w odpowiedzi na prośbę powoda o (...) Pozwana pisze w nim (...) i radzi mu (...), które(...). A. S. wspomagała (...) nie tylko pozwana, ale także jej dalsza rodzina i krewni. Często odwiedzali ją (...) jednak rzadko widywali tam powoda. (...)dla A. S. przekazywane były przez pozwaną i jej męża za pośrednictwem rodziny lub osobiście. Pomiędzy powodem a pozwaną kontakty osobiste nie układały się dobrze. Pozwana miała do powoda żal o to, że (...), zaś powód nie stronił od przezywania pozwanej od „(...). Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów w postaci listów pozwanej do powoda i powoda do pozwanej oraz dokumentu wydania (...), których prawdziwości strony nie kwestionowały a Sąd uznał te dowody za wiarygodne oraz na podstawie zeznań świadków i wyjaśnień pozwanej. Zarówno zeznanie świadków E. G., A. H., G. W. i M. P. jak i wyjaśnienia pozwanej są spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają tworząc konsekwentny ciąg zdarzeń. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom powoda, w których twierdził on, że wziął od A. S. (...) tylko po to aby oddać je do (...)w celu ochrony (...) W tej części wyjaśnienia te są sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Brak w szczególności dowodu na to aby to powód złożył owe (...). Są natomiast dowody na to, że powód te(...) odebrał. (...) Nie są wiarygodne także wyjaśnienia powoda w kwestii dotyczącej braku pomocy (...) dla A. S. ze strony pozwanej. Zarówno zeznania świadków jak i treść listów kierowanych przez pozwaną do powoda wskazują jednoznacznie, że pozwana pomagała (...) A. S. . Nie bez znaczenia dla wzajemnych kontaktów stron jest także i to. że powód w trakcie przesłuchania nazwał pozwaną(...). Wskazuje to na stopień skłócenia stron, ale także na prowokacyjną postawę powoda wobec pozwanej. Sąd Okręgowy uznał, że powód nie sprostał ciężarowi dowodowemu (art. 6 k.c.), że pozwana naruszyła jego dobra osobiste. Sąd I instancji wskazał, iż pozwana nigdy nie użyła wobec powoda słów (...). Żądanie ochrony za nazwanie powoda(...) nie znajduje zatem potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Jedynie z listu --- STRONA 3 --- napisanego przez pozwaną do powoda w dniu 9 października 2008r. wynika kontekst, iż pozwana podejrzewa, że powód (...), które miała przy sobie (...) Pozwany pobrał (...) z (...) i to za zgodą A. S.. Zgoda wyrażona przez A. S. pozbawia zatem fakt (...) przez powoda przymiotu bezprawności działania. W tym zatem zakresie użycie przez pozwaną w liście z 9.10.2008r. słów „(...)(...)(...) było bezprawne. Wystąpił zatem w działaniu pozwanej element bezprawności działania. Jednak dla ochrony dóbr osobistych winny nastąpić kumulatywnie także i pozostałe przesłanki w postaci naruszenia tym działaniem dobra osobistego powoda. Zdaniem Sądu Okręgowego powód nie udowodnił aby jego dobro osobiste zostało naruszone. Sugestia zawarta w liście pozwanej, na którym powód opiera swoje żądanie, jest sugestią (nawet jeśli nieuprawnioną) uczynioną prywatnie i kierowana tylko do powoda w piśmie objętym tajemnicą korespondencji. Nie można zatem mówiąc tu o publicznym, trafiającym do szerszego odbiorcy, bezprawnym nazwaniu powoda (...). Powód nie udowodnił natomiast, aby pozwana nazwała go(...). Wobec powyższego Sąd uznał, iż nie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda objętego ochroną przepisu art. 24 k.c. albowiem uczyniona została prywatnie w piśmie objętym tajemnicą korespondencji i nie wywarła skutków w postaci obniżenia zaufania do powoda czy też naruszenia jego dobrego imienia czy autorytetu. Dyspozycja do zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych znajduje się w treści przepisu art. 24 §1 zd. 2 k.c., jednak odnosi się to do stosowania zasad ogólnych przewidzianych w kodeksie, w tym przypadku w przepisie art. 448 k.c. który znajduje się w dziale dotyczącym czynów niedozwolonych, objętych trzyletnim okresem przedawnienia dochodzenia roszczenia. Powyższe skutkowało przyjęciem braku udowodnienia roszczenia w zakresie naruszenia dobra osobistego, zgodnie z dyspozycją art. 6 k.c oraz wydaniem orzeczenia jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w myśl art. 98 kpc. Z uwagi na wynik sprawy, Sąd Okręgowy na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...) 1264.36 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powodowi, zgodnie z zestawieniem przedłożonym przez pełnomocnika. Apelację wniósł powód zaskarżając wyrok w całości i zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnych założeniach, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, jak również naruszenie prawa materialnego - w szczególności art. 24 k.c, przez błędną jego wykładnię. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, uwzględnienie powództwa i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu, względnie o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy (...), a nadto o nakazanie wypłacenia ze Skarbu Państwa -(...) na rzecz pełnomocnika powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu - zgodnie z zestawieniem, które zostanie złożone na rozprawie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Słuszny jest wprawdzie zarzut powoda, że w art. 24 k.c. nie chodzi wyłącznie o publiczne przejawy naruszenia dóbr osobistych. Cześć człowieka obejmuje dwa aspekty: dobre imię (cześć zewnętrzna) i godność (cześć wewnętrzna). Naruszenie dobrego imienia (zniesławienie) polega na pomówieniu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć tę osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub --- STRONA 4 --- rodzaju działalności. Naruszenie godności (zniewaga) polega z reguły na ubliżeniu komuś lub obraźliwym zachowaniu wobec niego. Dla zniesławienia konieczne jest, by zarzut został zakomunikowany osobie trzeciej, przy zniewadze wystarczające już jest, że poweźmie o niej wiadomość poszkodowany (np. rozmowa w cztery oczy). Naruszenie godności może nastąpić zarówno publicznie, jak i prywatnie, w wypowiedzi ustnej lub pisemnej. Naruszenie czci może przejawiać się zarówno w obu jej aspektach lub tylko w jednym z nich. W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i rozważania w zakresie oceny materiału dowodowego oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjmując je za podstawę także własnego rozstrzygnięcia i odwołuje się do nich bez potrzeby ich powtarzania. Nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym objętym niniejszą sprawą powód nie wykazał, aby doszło do naruszenia jego dobrego imienia (cześć zewnętrzna). Twierdzenia powoda o tym, że pozwana nazwała (...) nie znalazły żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym, a powód nie przejawił też w tym zakresie żadnej inicjatywy dowodowej, stąd też zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodów (art. 6 k.c.), przyjąć należy, iż fakty te nie zostały przez niego wykazane. Stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zawarta przez pozwaną w liście skierowanym do powoda sugestia, jakoby powód (...) nie nosi znamion naruszenia dobra osobistego, jest trafne jedynie w odniesieniu do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci dobrego imienia. Treść listu z dnia 7 października 2007 r. może być jednak rozpatrywana w aspekcie naruszenia godności powoda (cześć wewnętrzna), a w takim przypadku do naruszenie dobra osobistego może dojść także wówczas, gdy treść listu nie była skierowana do wiadomości osób trzecich. Ten częściowo błędny pogląd Sądu I instancji nie ma jednak wpływu na prawidłowość samego rozstrzygnięcia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dla oceny, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, decydujące znaczenia mają kryteria obiektywne, a nie subiektywne odczucia osoby żądającej ochrony prawnej. Zachowanie pozwanego musi być przy tym oceniane przez pryzmat wzajemnych relacji między stronami i stosunków między nimi. Trzeba wziąć pod uwagę całokształt tych relacji, źródła konfliktu, a także zachowanie osoby, której dobra osobiste miałby być naruszone. Nie może być bowiem mowy o naruszeniu dobra osobistego, gdy zachowanie sprawcy tego naruszenia jest wywołane nagannym zachowaniem osoby pokrzywdzonej, a przy tym mieści się w ramach obiektywnie dopuszczalnej reakcji. Zakres ochrony dóbr osobistych ulega przy tym ograniczeniu w związku z sytuacjami życia rodzinnego, gdzie określone zachowania poszczególnych członków rodziny, uzasadniają niekiedy ostre reakcje. W tym znaczeniu rodzina obejmuje nie tylko krewnych, ale także i powinowatych oraz osoby pozostające faktycznie w bliskich (choć nie zawsze życzliwych) relacjach. Z ustalonego i niekwestionowanego w apelacji stanu faktycznego wynika, że powód (...), a wprost przeciwnie, jego postawa wobec (...) stanowiła naruszenie powszechnie akceptowanych norm moralnych i społecznych. Zeznania świadków w tym zakresie znajdują potwierdzenie w zachowaniu powoda w trakcie niniejszego postępowania, gdy dopuszczał się używania pod adresem pozwanej słów (...) czy też „ (...)” (k. 23), a świadka G. W. określił mianem „(...)” oraz stwierdził że: „(…) (...)” (k. 29). Skoro więc powód nie świadczył pomocy swojej (...), a jeśli czynił to, (...), zwrócenie się przez niego z prośbą o (...) mogło być uznane przez pozwaną za wysoce bulwersujące i niestosowne. Użyta w liście sugestia dotycząca(...) przez powoda (...) miesiła się zatem w granicach dopuszczalnego w danych stosunkach werbalnego braku umiaru. W tym stanie rzeczy nie podzielając wskazanych wyżej zarzutów apelacji ani argumentacji zgłoszonej na jej poparcie, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalono apelację. Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w wysokości zgodnej ze złożonym zestawieniem, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w zw. z § 6 pkt 3 i § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z §§ 2 ust. 3, 19 i 20 rozporządzenia --- STRONA 5 --- Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).