Postanowienie V ACa 62/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2012r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 62/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2012r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie: SA Urszula Bożałkińska (spr.) SA Tomasz Pidzik Protokolant: Anna Fic po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Okręgowej w (…) o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 27 września 2011r., sygn. akt I C 189/10 1. oddala apelację; 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje adwokatowi A. M. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) kwotę 3.321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych, w tym 621 złotych podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 62/12 UZASADNIENIE Powód M. C. wniósł do Sądu Okręgowego w Gliwicach pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Okręgowej w (…) o zadośćuczynienie w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych. Po sprecyzowaniu żądania przez ustanowionego dla niego adwokata z urzędu powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenia dóbr osobistych powoda przez niezapewnienie prawa do sądu. Jednocześnie pełnomocnik powoda z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego (k. 43- 44). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powód M. C. pismem z dnia 2 kwietnia 2009 r., złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Gliwicach w dniu 6 kwietnia 2011 r. zawiadomił o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa przez osoby noszące nazwiska: K., C., S., C., G., H., M., M., W. - polegającego na usiłowaniu i podżeganiu do dokonania czynu z art. 247 § 1-3 k.k., 148 § 2 k.k. oraz art. 245 k.k. i innych. Następnie pismem z dnia 2 czerwca 2009 r., złożonym w Prokuraturze Okręgowej w Gliwicach w dniu 18 czerwca 2011 r. powód zawiadomił o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez A. B. oraz nieustalonych sprawców, którzy na jego zlecenie popełnili na szkodę powoda przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., 271 § 1 k.k., 273 k.k. oraz 272 k.k. Zawiadomienia powoda zostały dołączone do akt sprawy Ds. 213/09 prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w Zabrzu. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2009 r. Prokuratura Rejonowa w Zabrzu odmówiła wszczęcia śledztwa w sprawie Ds. 213/09, przy czym postanowienie nie obejmowało zawiadomień o możliwości popełniania przestępstwa z dnia 2 kwietnia 2009 r. i z dnia 2 czerwca 2009 r. Zawiadomienia te zostały wyłączone do osobnego rozpoznania, po czym Prokuratura Rejonowa w Zabrzu w sprawie zawiadomienia z dnia 2 kwietnia 2009 r. wszczęła postępowanie pod sygn. akt Ds. 1417/10, zaś w sprawie zawiadomienia z dnia 2 czerwca 2009 r. pod sygn. akt. Ds. 1416/10. Postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Zabrzu, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie z zawiadomienia powoda z dnia 2 kwietnia 2009 r. odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie usiłowania i podżegania do popełnienia przestępstw z art. 247 § 1-3 k.k., art. 148 § 2 pkt 1-3 k.k. i art. 245 k.k., na szkodę M. C. przez członków (...) przy Ministrze Zdrowia w osobach dr W. K., dr P. C., K. S., dr L. C., dr W. G., doc. dr hab. J. H., prof. dr hab. Z. M., doc. dr hab. J. M., dr R. W. w dniu 3 grudnia 2008 r. w G. uznając, że nie doszło do realizacji zmian czynu zabronionego. Postanowienie wraz pouczeniem o terminie i sposobie zaskarżenia zostało doręczone powodowi i jest prawomocne. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. Prokuratura Rejonowa w Zabrzu, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie z zawiadomienia powoda z dnia 2 czerwca 2009 r. odmówiła wszczęcia śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień w dniu 15 maja 2009 r., w P. przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Tarnowskich Górach poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie Ds. 223/09 oraz poświadczenia w tym samym miejscu i --- STRONA 3 --- czasie w dokumencie nieprawdy przez funkcjonariusza publicznego, a następnie posłużenia się, tym dokumentem, tj. czyn z art. 231 § 1 k.k. i art. 271 § 1 k.k. i art. 273 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. Postanowienie wraz pouczeniem o terminie i sposobie zaskarżenia zostało doręczone powodowi. Zażalenie na to postanowienie w dniu 8 listopada 2010 r. złożył powód. Postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. Sąd Rejonowy w Zabrzu w sprawie o sygn. akt II Kp 385/11 zażalenia nie uwzględnił i utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Zabrzu z dnia 18 października 2010 r. Postanowienie jest prawomocne. Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Okręgowy zważył, co następuje: powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, których upatrywał w niepodjęciu przez pozwanego czynności w przedmiocie zawiadomień powoda z dnia 2 kwietnia 2009 r. i 2 czerwca 2009 r. o popełnianiu przestępstw na jego szkodę, przy czym pełnomocnik ustanowiony dla powoda z urzędu sprecyzował, że naruszonym przez pozwanego dobrem osobistym powoda było pozbawienie powoda prawa do sądu. Strona powodowa wbrew powinności wynikającej z art. 6 k.c. - zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne – nie udowodniła, aby pozwany swoim zachowaniem naruszył dobra osobiste powoda, w szczególności by naruszył dobro osobiste formułowane jako prawo do sądu. Zgodnie z art. 23 k.c. katalog dóbr osobistych jest otwarty, jednakże nie mieści się w nim prawo do sądu, w naruszeniu którego powód dopatrywał się źródła dochodzonego w sprawie roszczenia. Po pierwsze wskazać należy, że wbrew odmiennym twierdzeniom powoda nie został on pozbawiony prawa do sądu. W sprawie bezspornym okazało się, że powód miał możliwość złożenia zażaleń na postanowienia z dnia 18 października 2010 r. i 19 października 2010 r. odmawiające wszczęcia śledztwa i również sąd nie podzielił stanowiska powoda co do rzekomego popełnienia przestępstw na jego szkodę. Faktem jest, że powoływane w pozwie wniesionym w niniejszej sprawie zawiadomienia nie zostały objęte postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt Ds 213/09, do której zostały pierwotnie dołączone i zostały dopiero w późniejszym czasie wyłączone do odrębnego rozpoznania i zakończone przez Prokuraturę w/w postanowieniami z dnia 18 października 2010 r. i 19 października 2010 r. Jeżeli jednakże powód miał zastrzeżenia co do terminowości podejmowanych czynności, jego prawa, w wystarczającym stopniu, gwarantowała instytucja skargi na przewlekłość postępowania. Wbrew twierdzeniom powoda okoliczność ta natomiast nie uzasadniała twierdzenia, że doszło do naruszenia dobra osobistego, z którym to twierdzeniem strona powodowa wiązała roszczenia dochodzone w niniejszej sprawie. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela bowiem stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 6 maja 2010 r. (II CSK 640/09, LEX nr 598758), że dobra osobiste, ujmowane są w kategoriach obiektywnych, jako wartości o charakterze niemajątkowym, ściśle związane z człowiekiem, decydujące o jego bycie, pozycji w społeczeństwie, będące wyrazem odrębności fizycznej i psychicznej oraz możliwości twórczych, powszechnie uznane w społeczeństwie i akceptowane przez system prawny. Nierozerwalne związanie tych wartości, jako zespołu cech właściwych człowiekowi, stanowiących o jego walorach, z jednostką ludzką wskazuje na ich bezwzględny charakter, --- STRONA 4 --- towarzyszący mu przez całe życie, niezależnie od sytuacji w jakiej znajduje się w danej chwili. Katalog dóbr osobistych, wymienionych w art. 23 k.c., pozostających pod ochroną prawa cywilnego jest otwarty i wraz ze zmianami stosunków społecznych mogą pojawiać się i znikać pewne dobra, co jednak nie oznacza, że należy do niego zaliczyć prawo do sądu. Należy zgodzić się z twierdzeniem powoda, że prawo do sądu jest gwarantowane aktami międzynarodowymi, w tym przepisami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., a także w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże wbrew jego twierdzeniom prawo to nie może być zaliczone do kategorii wartości stanowiących dobro osobiste jednostki, ponieważ jest uprawnieniem przyznanym jej tymi regulacjami w związku z funkcjonowaniem w określonej sferze życia społecznego. Nie każde naruszenie prawa jest jednocześnie naruszeniem dóbr osobistych. Nie ma podstaw do przyjęcia, że wszystkie prawa podstawowe wskazane w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz wolności i prawa osobiste wymienione w Konstytucji powinny być chronione za pomocą środków wskazanych w art. 24 k.c. i 448 k.c., do czego dojść może, jeśli naruszenie ich doprowadzi zarazem do pogwałcenia dobra osobistego. Podkreślając rangę prawa do sądu jako podstawowego prawa człowieka oraz konieczność wynagrodzenia wszystkich krzywd wywołanych jego pogwałceniem, prawo to nie powinno być ujmowane jako dobro osobiste człowieka. Powód nie wykazał zresztą by zachowanie pozwanego wiązało się dla niego z krzywdą, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że zawiadomienia powoda okazały się bezpodstawne. Mając powyższe ustalenia i rozważania na uwadze Sąd Okręgowy oddalił w całości powództwo wniesione w niniejszej sprawie. Sąd jednocześnie oddalił wniosek pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za pełnienie funkcji adwokata z urzędu powoda, ponieważ pomimo zgłoszonego żądania wbrew powinności wynikającej z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pełnomocnik nie złożył oświadczenia, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Tymczasem wniosek adwokata lub radcy prawnego, ustanowionego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w całości lub w części, o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie zawierający oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu, jako nie uzasadniony. Od powyższego wyroku w części oddalającej powództwa (pkt 1) i wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego (pkt 2 wyroku). Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 23 k.c. oraz 24 k.c. - polegającą na uznaniu, iż prawo do sądu nie mieści się w katalogu dóbr osobistych człowieka, a co za tym idzie bezczynność organów prowadzących postępowanie nie naruszyło dóbr osobistych powoda i nie może stanowić podstawy roszczenia – w zakresie pkt 1 sentencji wyroku; 2) --- STRONA 5 --- sprzeczność w ustaleniu Sądu dokonana w oparciu o § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, polegająca na stwierdzeniu, iż pełnomocnik powoda mimo zgłoszonego żądania zasądzenia kosztów nie złożył oświadczenia, że nie zostały one zapłacone w całości lub części - podczas gdy takie oświadczenie zostało złożone na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. przez pełnomocnika powoda, a żądanie podtrzymane na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. – w zakresie pkt 2 sentencji wyroku. Podnosząc powyższe zarzuty powód wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 1 sentencji przez zasądzenie na rzecz powoda kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych, 2) zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 2 sentencji poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, a to nie zapłaconej w całości ani w części - według norm przepisanych; ewentualnie o: 3) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, gdy za niezasadny uznać należało zarzut błędnej wykładni art. 23 k.c. polegający na uznaniu przez Sąd Okręgowy, iż prawo do sądu nie mieści się w katalogu dóbr osobistych człowieka, a co za tym idzie bezczynność organów prowadzących postępowanie nie naruszyła dóbr osobistych powoda i nie może stanowić podstawy roszczenia o ochronę dóbr osobistych. Sąd Apelacyjny podzielił bowiem w pełni wniosek prawny Sądu Okręgowego, że prawo do sądu nie mieści się w katalogu dóbr osobistych, podobnie jak prawo do rzetelnego procesu sądowego, czy prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, będące elementem prawa do sądu przewidzianego i chronionego zarówno w porządku krajowym (art. 45 ust. 1 Konstytucji PR), jak i międzynarodowym (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. podpisanej przez Polskę 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r., Dz. U. Nr 85, poz. 427). Bezsporne jest również, że ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) jest realizacją zapisu zawartego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, gdy --- STRONA 6 --- przytoczone unormowanie zawarte jest w rozdziale II Wolność, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Oznacza to, że prawo do sądu nie jest pozbawione stosownej ochrony prawnej. Tymczasem działania skarżącego ukierunkowane są na zmuszenie organu państwa do szybkiego załatwienia sprawy, zgodnie z jego wnioskiem, gdy tym organem może być również prokuratura (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 r., WSP 9/09, OSNKW 2010, nr 4, poz. 36). Podkreślając rangę prawa do sądu jako podstawowego prawa człowieka oraz konieczność wynagrodzenia wszystkich krzywd wywołanych pogwałceniem Europejski Trybunał Praw Człowieka w licznych wypowiedziach, które analizował Sąd Najwyższy w wyroku z 6 maja 2010 r., II CSK 640/09 (LEX nr 598758) nie wyraził zapatrywania, że prawo to ujmowane być powinno jako dobro osobiste człowieka. Zgodnie z posiadanymi kompetencjami zalecił Polsce wprowadzenie do krajowego ustawodawstwa regulacji przyznających osobom, których prawo do sądu zostało naruszone, uprawnienia do skutecznego środka zmierzającego do wyeliminowania naruszeń oraz słusznego zadośćuczynienia. Wyrazem realizacji tego zalecenia jest ustawa o skardze, gdy wybór środka rekompensującego naruszenie prawa należy do strony podobnie jak określenie organu, który te prawo naruszył. To, że powód nie realizował skargi na zwłokę w postępowaniu przygotowawczym przekłada się równocześnie na stwierdzenie, że powód w toczącym się procesie nie wykazał, że zostało naruszone jego dobro osobiste. Na taką bowiem wykładnię art. 24 i art. 448 k.c. wskazuje doktryna i utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2009 r., I PK 210/08, M.P.Pr 2009, nr 9, s. 642). Ponieważ do wypełnienia tego obowiązku nie doszło w rozpoznawanej sprawie, gdyż powód powoływał się jedynie na naruszenie prawa do sądu w związku z bezczynnością organów prowadzących postępowanie przygotowawcze, nie mógł uzyskać ochrony prawnej przysługującej w wypadku naruszenia dobra osobistego. Z uwagi na powyższe wyrok oddalający powództwo w pełni odpowiada prawu i skutkować musiał oddaleniem apelacji powoda na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadnej. Niezasadną była jednocześnie ta apelacja w zakresie punktu 2 wyroku, gdy Sąd Okręgowy oddalił wniosek adwokata ustanowionego dla powoda z urzędu o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego przyjmując, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zawierał oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W związku z powyższym należało mieć na uwadze, że istotnie w piśmie procesowym z dnia 28 lipca 2010 r. (k. 43-44) zawarty był jedynie wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego, tyle że na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. (k. 85), podtrzymując stanowisko zawarte w tym piśmie procesowym pełnomocnik powoda oświadczył do protokołu rozprawy, że „wnosi nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego podając, iż nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części”. Aktualności oświadczenia w tym przedmiocie nie przydawała jednocześnie okoliczność, że pełnomocnik powoda na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. (k. 186) nie zgłosił żadnego oświadczenia co do żądania zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego zawartych w piśmie z 28 lipca 2010 r. (k. 43, 44 akt), mimo że Sąd Okręgowy w sposób jednoznaczny do tego pisma procesowego nawiązał, a było to oświadczenie pełnomocnika aktualne na datę zamknięcia rozprawy. --- STRONA 7 --- Przepis art. 109 § 1 k.p.c. co było istotne w związku z powyższym, stawia cezurę czasową do złożenia wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych pod rygorem wygaśnięcia roszczenia o zwrot tych kosztów i jest nią chwila – najpóźniej przed zamknięciem rozprawy. Tym samym, wniosek taki może być zgłoszony wcześniej, np. w pierwszym piśmie procesowym, czy też na pierwszej rozprawie, w której bierze udział pełnomocnik z urzędu. Jeżeli równocześnie do protokołu tej rozprawy pełnomocnik ów złoży oświadczenie, że koszty zastępstwa procesowego nie zostały uiszczone w całości lub części przyjąć należy, że złożył on oświadczenie stosowne do treści § 20 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi. Pozwala ono w istocie określić zakres, w jakim wynagrodzenie musi zostać pokryte przez Skarb Państwa, stąd brak takiego oświadczenia lub wycofanie się z niego, jak to faktycznie miało miejsce wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755). Skutek materialnoprawny należy zatem wiązać wyłącznie z brakiem oświadczenia, a nie z formą w jakiej to oświadczenie zostało złożone (w piśmie procesowym, czy też do protokołu rozprawy), czy chwilą w jakiej to nastąpiło przed zamknięciem rozprawy, skoro oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Wniosek nie zawierający oświadczenia podlega zatem oddaleniu jako nieuzasadniony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 października 1998 r., II CKN 687/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 63). Taka zaś sytuacja, że wniosek pełnomocnika nie zawierał uzasadnienia, by mógł być uwzględniony, zaistniała w stanie faktycznym sprawy, skoro przed zamknięciem rozprawy pełnomocnik powoda nie podtrzymał wcześniejszego oświadczenia, a wręcz oświadczył, że nie zmienia treści oświadczenia w przedmiocie kosztów zawartego w swoim piśmie procesowym na k. 43-44 akt sprawy. Oddalając apelację powoda w całości (art. 385 k.p.c.) Sąd Apelacyjny przyznał zatem pełnomocnikowi powoda wyznaczonemu z urzędu od Skarbu Państwa na podstawie §§ 19 i 20 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) wyłącznie wynagrodzenie w związku z nieopłaconą pomocą prawną świadczoną w postępowaniu apelacyjnym. Jednocześnie Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda o skierowanie sprawy do Trybunału Konstytucyjnego wobec faktu, że nie dotyczył on niezgodności z Konstytucją przepisu prawa mającego zastosowanie w sprawie, a regulacji ustrojowych sądownictwa według projektu powoda, tj. wprowadzenia ławy przysięgłych. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego z uwagi na przedmiot sprawy, gdy chodziło przede wszystkim o kwestię prawną tu możliwość zaliczenia do otwartego katalogu dóbr osobistych prawa do sądu, a powód miał --- STRONA 8 --- prawo do weryfikowania przez sąd drugiej instancji stanowiska w tym przedmiocie prezentowanego przez Sąd Okręgowy.