Postanowienie V ACa 619/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 619/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Barbara Kurzeja (spr.) Sędziowie : SSA Zofia Kołaczyk SSA Urszula Bożałkińska Protokolant : st. sekretarz sądowy Marta Zdrodowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko J. S. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I C 219/10 oddala apelację. V ACa 619/10 UZASADNIENIE Po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, M. C. domagał się usunięcia skutków naruszenia przez pozwanego J. S. jego dóbr osobistych takich jak: cześć dobra sława, wolność, bezpieczeństwo osobiste, spokój oraz prawo do uczciwego rozpoznania sprawy przez sąd poprzez nakazanie pozwanemu złożenia odpowiedniej treści oświadczenia, zasądzenia od pozwanego na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł i poniesionych kosztów oraz podanie treści wyroku, wizerunku pozwanego i jego nazwiska do publicznej wiadomości. W motywach żądania twierdził, iż pozwany, prowadząc jako prokurator Prokuratury Rejonowej w T., postępowanie przygotowawcze w sprawie II K 941/06, w uzasadnieniu wydanego w dniu 23 października 2006 r. postanowienia o zasięgnięciu opinii biegłych psychiatrów wskazał, niezgodnie z prawdą, jakoby „powód podał, iż w przeszłości leczony był psychiatrycznie”. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił, że działał w ramach swych kompetencji jako funkcjonariusz publiczny oraz na podstawie przepisów prawa i w tej sytuacji powód winien kierować swoje roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa. Wyrokiem z dnia 20 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo ustalając, co następuje. --- STRONA 2 --- Postanowieniem z dnia 23 października 2006 roku Prokurator Prokuratury Rejonowej w T.J. S., prowadzący postępowanie w sprawie M. C. wydał postanowienie o zasięgnięciu opinii – powołaniu dwóch biegłych lekarzy psychiatrów w celu stwierdzenia stanu zdrowia psychicznego M. C.. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazał: „M. C. stoi pod zarzutem popełnienia czynów określonych w art. 245 k.k., 217 § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k.. W/w podaje, iż w przeszłości był leczony psychiatrycznie” . W opinii psychiatrycznej wydanej przez dwóch lekarzy psychiatrów: lek. D. M. i lek. A. W. biegłe rozpoznały u M. C. zaburzenia schizotypowe, zniesioną poczytalność oraz wniosły o zastosowanie detencji sądowej. Wskazały niej także, iż w aktach sprawy brak dokumentów potwierdzających ewentualne leczenie psychiatryczne M. C.. Sąd Rejonowy w T. postanowił umorzyć postępowanie karne wobec M. C. i na mocy art. 94 §1 k.k. orzekł o umieszczeniu go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. W dniu 5 lutego 2010 roku została sporządzona opinia, w której stwierdzono, że oskarżony miał zachowaną zdolność do rozpoznania czynu i pokierowania swym zachowaniem, a występują u niego cechy osobowości nieprawidłowej (osobowość paranoiczna) nie skutkujące jednakże ograniczeniem jego poczytalności odniesieniu do treści zarzutu. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 roku Sąd Rejonowy w T. uchylił środek zabezpieczający w postaci umieszczenia M. C. w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym zastosowany postanowieniem tego Sądu Rejonowego z dnia 17 czerwca 2008 roku w sprawie II K 941/06. Powód był podejrzanym w sprawach toczących się pod sygnaturami: Ds. 357/08, 1 Ds.208/09, 2 Ds.2610/07), w których prokuratorzy zasięgali opinii biegłych psychiatrów. W motywach wydanych w tych sprawach postanowień wskazywano, że M. C. był badany przez biegłych psychiatrów i zachodzi uzasadniona obawa co do jego stanu poczytalności. Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że wprawdzie dobra osobiste wskazane przez powoda mieszczą się w katalogu dóbr zawartych w art. 23 k.c., to jednak brak jest , w ocenie tego Sądu, podstaw do uznania, że doszło do ich naruszenia ze strony pozwanego. Pozostaje poza sporem, iż w toczącej się sprawie karnej powód nie podał informacji o tym, jakoby leczył się wcześniej psychiatrycznie i że w związku z tym sformułowanie zawarte w uzasadnieniu postanowienia było nieprawdziwe. Dla ochrony dóbr osobistych niezbędne pozostaje równoczesne spełnienie przesłanki obejmującej bezprawność działania pozwanego, bowiem powodowi przysługuje ochrona tylko przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. Postanowienie, z którego treścią powód wiąże dochodzone naruszenie, zostało wydane przez funkcjonariusza publicznego, który działał w ramach --- STRONA 3 --- toczącego się postępowania. Prokurator prowadził dochodzenie w sprawie, a zatem był podmiotem, któremu przepisy prawa karnego umożliwiały wydanie postanowienia o dopuszczeniu opinii biegłych psychiatrów. Jako organ władzy publicznej działał w ramach określonej przez ustawodawcę procedury, co nie stanowi bezprawnego działania w rozumieniu art. 24 § 1 k.c. Sąd Okręgowy podkreślił także, iż pozwany – jako prokurator - postanowił zasięgnąć opinii biegłego w celu stwierdzenia stanu zdrowia psychicznego powoda w celu ochrony jego praw. Nieprawdziwa informacja, jakoby powód miał leczyć się psychiatrycznie, zamieszczona w uzasadnieniu postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów nie miała wpływu na treść opinii. Biegłe, które ową opinię wydawały stwierdziły brak w aktach dokumentów potwierdzających rzekome leczenie psychiatryczne powoda. Nie sposób zatem uznać – na co powołuje się powód - iż zamieszczenie tegoż stwierdzenia było zamierzone i wykonane w celu osiągnięcia bezprawnej przewagi w procesie karnym. Sąd Okręgowy podkreślił nadto, że wymienione postanowienie wydane zostało w postępowaniu przygotowawczym, dla jego potrzeb, pozostawało w aktach i nie zostało w żaden sposób rozpowszechnione przez organy wymiaru sprawiedliwości, przetwarzane, mając na celu zapewnienie powodowi rzetelnego wymiaru sprawiedliwości. Powołał się nadto na utrwalone w orzecznictwie poglądy, iż do oceny, czy doszło do naruszenia dobra osobistego człowieka nie wystarczy wzgląd na jego osobistą reakcję wobec określonego zachowania, lecz wrażliwość widziana w kategoriach zobiektywizowanych oraz że w pojęciu bezprawności czynności nie mieszczą się uchybienia, omyłki, niedokładności, przeinaczenia i inne wadliwości pozbawione cech ocennych wobec określonej osoby. Od powyższego wyroku apelację wniósł powód i zarzucając Sądowi Okręgowemu błędną ocenę nierzetelnych ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz omyłkowe zastosowanie prawa materialnego domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi prawdziwie niezależnemu, gdzie orzeczenie wydaje ława przysięgłych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Roszczenie o ochronę dóbr osobistych powód wywodzi z faktu zamieszczenia przez pozwanego w uzasadnieniu podjętej decyzji w przedmiocie zasięgnięcia opinii biegłych nieprawdziwej informacji, jakoby powód podawał w toku prowadzonego postępowania, że leczył się psychiatrycznie. Ponieważ okoliczność ta - stanowiąca podstawę zastosowania prawa materialnego - była w sprawie bezsporna, należy przyznać rację skarżącemu, że --- STRONA 4 --- pozostałe ustalenia odnoszące się do treści motywów postanowień wydawanych w toczących się – z udziałem powoda - w późniejszym okresie postępowaniach, jak i zasadność i celowość dokonywanych przez pozwanego – w ramach toczącego się postępowania przygotowawczego – czynności procesowych nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia. Pomimo dokonania przez Sąd pierwszej instancji tego rodzaju zbędnych ustaleń i ocen zaskarżony wyrok odpowiada prawu i nie narusza zaprezentowanych w apelacji przepisów konwencyjnych i przytoczonego przez apelującego orzecznictwa. Przedmiotem uregulowania zawartego w art. 8 przytoczonej w apelacji Konwencji jest bowiem ochrona jednostki przed arbitralnym działaniem ze strony władzy publicznej, a tę zapewnia zarówno regulacja zawarta w art. 23 i 24 k.c., jak i art. 417 k.c. Odnosząc się do zarzutów powoda błędnej oceny dokonanych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i zastosowania prawa materialnego wskazać w pierwszej kolejności wypada, że w świetle zapatrywań wyrażanych w orzecznictwie i podzielanych przez Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, działanie w charakterze funkcjonariusza publicznego nie eliminuje automatycznie odpowiedzialności osoby, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego innej osoby. Działanie funkcjonariusza w ramach kompetencji i na określonej podstawie prawnej nie są bowiem jedynymi przesłankami dla wyłączenia bezprawności działania funkcjonariusza publicznego. Jest tak dlatego, że jeżeli w toku prawnie uregulowanych procedur dochodzi do wyraźnego, poważnego naruszenia przepisów, zwłaszcza w sposób prowadzący do wykroczenia poza cel i niezbędność postępowania, to nie jest wykluczone uznanie bezprawności takiego działania. Niemożność ingerowania przez sąd w treść zapadłych rozstrzygnięć i badania ich zasadności merytorycznej nie może bowiem oznaczać pozbawienia osoby, które dotyczą, ochrony przewidzianej w art. 23 i 24 k.c., w przypadku gdy informacje i oceny zawarte w motywach orzeczeń wykraczają poza materię potrzebną do podjęcia decyzji naruszając dobra osobiste tej osoby (por. wyrok SN z dnia 19 grudnia 2002 r., II CKN 167/01, LEX nr 75353 oraz SA w Warszawie z dnia z dnia 7 sierpnia 2008 r., VI ACa 172/08., OSA 2009/6/35). Z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynika natomiast, że w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym pozwany podejmował niewątpliwie działania w ramach porządku prawnego i w granicach zastrzeżonych kompetencji, na określonej podstawie prawnej oraz w celu urzędowym. Przesłanki te wyłączają bezprawność działania pozwanego jako funkcjonariusza publicznego, gdyż – jak to prawidłowo podkreślił Sąd Okręgowy - motywacja podjętej decyzji, mimo iż zawiera informację nieprawdziwą, nie ma charakteru ocennego odnoszącego się do postępowania i właściwości powoda. Nie posługuje się także --- STRONA 5 --- sformułowaniami godzącymi w jego dobra osobiste i choć nie ma oparcia w materiale dowodowym, nie wykracza poza materię potrzebną do wydania rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, uchybienia przepisom prawa formalnego w toku przewidzianego przez prawo postępowania, a taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, nie są równoznaczne z naruszeniem dóbr osobistych także dlatego, że mogą być zwalczane w drodze przysługujących stronie tego postępowania środków zaskarżenia przez wykazanie nieistnienia ustalonego faktu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia lub wyeliminowanie go w drodze sprostowania. Z tego też powodu skarżący nie może się powoływać na naruszenie jego prawa do sądu zwłaszcza, że w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa prawo to nie jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c.(por. wyrok SN z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 640/09, LEX nr 598758). Nie sposób dopatrzyć się także w postępowaniu pozwanego, ocenianym obiektywnie a nie z punktu widzenia osobistej wrażliwości powoda działań celowych, mających na celu poniżenie lub ośmieszenie powoda. Wbrew zarzutom skarżącego, brak jest także podstaw do uznania, na podstawie analizy treści nieprawdziwej wypowiedzi, że pozwany pomówił go o chorobę psychiczną. Z powyższych względów apelacja jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.