Postanowienie V ACa 60/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 60/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie : SA Urszula Bożałkińska (spr.) SA Jadwiga Galas Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa K. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w (...) o naruszenie dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt II C 263/09 uchyla zaskarżony wyrok i znosząc postępowanie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt V ACa 60/11 UZASADNIENIE Powódka, K. S. wniosła o zasądzenie od pozwanego kwoty 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz o umieszczenie przeprosin w tygodniku (...). Jako pozwanego wskazała Skarb Państwa – Powiatowy Inspektor Sanitarny w (...). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 2 --- Powódka prowadzi działalność gospodarczą na posesji, na której mieszka (wraz z mężem i córką). Posiada sklep, w którym sama sprzedaje różne towary, gdy swego czasu w dostawach pomagał jej mąż – L. S.. W 2007 roku mąż powódki zainicjował u pozwanego postępowanie mające na celu sprawdzenie właściwej gospodarki ściekowej przy ul. (...). L. S. w piśmie z dnia 12.11.2007r. zwrócił się również do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. o podjęcie działań kontrolnych wobec pozwanego, złożył też skargę do Głównego Inspektora Sanitarnego w W.. W wyniku tych pism, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się do pozwanego o przysłanie kompletu dokumentacji dotyczącej tej sprawy i o ustosunkowanie się do zarzutów stawianych przez L. S.. Pozwany zwrócił się wówczas do Wójta Gminy G. o podjęcie właściwych działań i powiadomienie o wynikach kontroli w związku z podejrzeniem nieprawidłowej gospodarki wodno - ściekowej przy ul. (...) w G.. W Gminie - kierownik referatu (...) Z. P. zlecił swemu pracownikowi zajmującemu się ochroną środowiska i wywozem odpadów T. S. rozeznanie tej sprawy. T. S. skontaktował się z pracownicą pozwanego p. K., a po rozmowie z nią sporządził notatkę służbową. T. S. nie pamiętał, czy K. wymieniła nazwisko powódki. Mogła być mowa o właścicielce sklepu, a wówczas byłoby oczywistym, że chodzi o K. S.. Powódka nie wiedziała o pismach i skargach kierowanych przez jej męża do pozwanego i wyższych instancji. O tym, że toczy się postępowanie wyjaśniające dowiedziała się od pracownicy Starostwa, która miała dokonać oględzin nieruchomości, o których pisał mąż powódki. W tym samym mniej więcej czasie, powódka dowiedziała się od klientki w sklepie, że jest perfidna, bo chce się pozbyć konkurencji. Zaczęły też pojawiać się obraźliwe napisy przy wejściu do sklepu, ktoś łamał też tuje. Gazeta (...) opisała działania L. S., cytując w artykule słowa K. S. (1), która twierdziła, że jest pomawiana przez państwo S.. Z artykułu tego wynikało, że mąż powódki zwrócił się do Starostwa Powiatowego w W. z prośbą o informację. Starostwo stwierdziło, że zbadanie sprawy leży w gestii wójta G. i od tej decyzji S. wnieśli zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które przyznało im rację i zleciło przeprowadzenie wizji na nieruchomości obu sąsiadów. Artykuł ten również w innych miejscach używał nazwiska powódki w liczbie mnogiej wskazując na działania obojga małżonków. --- STRONA 3 --- Zgodnie z przepisem art. 24 k.c. można żądać zaniechania działań, które powodują zagrożenie dóbr osobistych, o ile są one bezprawne. Z zebranego materiału dowodowego, wyżej tu przedstawionego, nie wynika by działania pozwanego były bezprawne. Wszystkie podejmowane przez niego czynności znajdowały oparcie w obowiązujących przepisach prawnych. Nikt też nie udowodnił z całą pewnością, by nazwisko powódki jako osoby inicjującej postępowanie, zostało podane do wiadomości pracownika Gminy przez pozwanego. W ogólnym odbiorze społeczności (…) – jak wynikało z artykułu zamieszczonego w N. - małżonkowie S. zajmowali się sprawą zanieczyszczeń wody, razem widoczni są na zdjęciu w tej gazecie i to powódka trzyma w ręku jakieś papiery czy dokumenty. Sąsiedzi S. uważają, że nie chodzi o żadne zatruwanie wody, ale o chęć wykończenia konkurencji, a K. S. (1) chciała wystąpić do Sądu przeciwko S.. Skoro zatem nie została wykazana bezprawność działań pozwanej (konieczna przesłanka przepisu art. 24 k.c.), Sąd powództwo oddalił. Od powyższego wyroku wniosła apelację powódka, domagając się uznania go za nieważny i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, a to art. 45 Konstytucji RP i art. 24 k.c., 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to: art. 155 § 2, 238, 379 pkt 5 k.p.c., 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku mający istotny wpływ na jego treść. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powódki domagającej się między innymi uznania wyroku za nieważny musiała odnieść zamierzony skutek, gdy z innych przyczyn niż to wskazuje skarżąca, postępowanie przed sądem pierwszej instancji dotknięte było nieważnością (art. 379 pkt 2 in fine k.p.c.), skoro pełnomocnik strony pozwanej nie był należycie umocowany. Należało mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji w granicach zaskarżenia bierze pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. Jednocześnie powinność rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza między innymi nakaz wzięcia pod uwagę, rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w niej zarzutów i wniosków. --- STRONA 4 --- Związanie sądu drugiej instancji zarzutami apelacji dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (art. 378 § 1 k.p.c.) oznacza, że sąd ten nie bada i nie rozważa innych możliwych naruszeń prawa procesowego przez sąd pierwszej instancji: w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, co oznacza równocześnie, że nie jest związany podstawą nieważności wskazaną przez apelującego w apelacji, gdy apelująca powódka nieważność postępowania wiązała z pozbawieniem jej możności obrony swych praw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2010 r. II PK 291/09, LEX nr 602250). W takiej przeto sytuacji ustalenia faktyczne poczynione w warunkach nieważności i prawidłowość innych czynności procesowych przeprowadzonych w nieważnym postępowaniu pozbawione są znaczenia, ponieważ wada, jaką dotknięte zostało całe postępowanie, wyłącza możliwość podejmowania jakichkolwiek rozważań w oparciu o jego wyniki (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2010 r. I CSK 272/09, LEX nr 583724). Dlatego też Sąd Apelacyjny rozważania swe ograniczył do zarzutu nieważności postępowania jako, że w sprawie po stronie pozwanej występował Skarb Państwa i była ona rozpoznawana w pierwszej instancji przez Sąd Okręgowy. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 9 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. 2005 r., Nr 169, poz. 1417 ze zm.) zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną było obowiązkowe, jako że art. 8 przedmiotowej ustawy został zmieniony przez art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. U. 2009 r., Nr 79, poz. 660) z dniem 12 czerwca 2009 r., czyniąc zastępstwo Prokuratorii obowiązkowym również w określonej kategorii spraw toczących się przed sądem okręgowym. Pozew zaś w niniejszej sprawie wpłynął do Sądu Okręgowego po dacie 12 czerwca 2009 r., co oznaczało obligatoryjne zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w toczącym się przed Sądem Okręgowym postępowaniem przez Prokuratorię Generalną. Obowiązkowość zastępstwa przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w sądowym postępowaniu przekłada się na stwierdzenie o czasowym wyłącznym przyznaniu jej funkcjonariuszom (radcom i starszym radcom, a także prezesowi i wiceprezesom) uprawnienia do zastępowania Skarbu Państwa w takim postępowaniu, co oznacza że występowanie w charakterze pełnomocnika radcy prawnego lub adwokata ustanowionego przez organ o których mowa w § 2 zdanie pierwsze art. 67 k.p.c. oznacza występowanie w charakterze pełnomocnika osoby, której ustawa na to nie pozwala. --- STRONA 5 --- Osoba, której ustawa nie daje prawa do bycia pełnomocnikiem i nie przyznaje jej tym samym zdolności postulacyjnej, nie może być dopuszczona do działania na jakimkolwiek etapie tego postępowania. Nie może na to zezwolić jej zarówno sąd, jak też przeszkody tej nie może usunąć wola strony. Znaczenie jakie ustawa przywiązuje do prawidłowej reprezentacji strony, wyraża się w uznaniu braku należytej reprezentacji za przyczynę nieważności postępowania. Podobnie jak przy innych przyczynach nieważności uchybienie w zakresie należytej reprezentacji nie podlega badaniu pod kątem wpływu uchybienia na przebieg i wynik sprawy. Z tego względu nie może być ono usunięte przez zatwierdzenie czynności dokonanych przez tę osobę, na co wskazał Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r. III CZP 154/07 (OSNC 2008, nr 12, poz. 133/por. również postanowienie Sądu Najwyższego z 30 sierpnia 2006 r. I CSK 152/06 LEX nr 395255). Stosownie do art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do zakończenia sprawy w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy. Art. 8b przewiduje z kolei w przypadkach określonych w art. 8 możliwość przekazania przez Prokuratorię Generalną podmiotowi reprezentującemu Skarb Państwa prowadzenia określonej sprawy lub grupy spraw. Z przytoczonych przepisów wynika wyłączne uprawnienie Prokuratorii Generalnej do reprezentowania Skarbu Państwa, w wypadkach w nich wskazanych. Tym samym do czasu przekazania sprawy do prowadzenia, podmiot reprezentujący Skarb Państwa nie posiada umocowania do działania w jego imieniu. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należało w pierwszej kolejności, iż zastępstwo pozwanego – Skarbu Państwa Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego przez Prokuratorię Generalną było stosownie do art. 8 powołanej ustawy obligatoryjne. Wytoczone powództwo dotyczyło bowiem ochrony dóbr osobistych, a zatem właściwym do jego rozpoznania w pierwszej instancji był sąd okręgowy. Prokuratoria nie występowała jednak w sprawie, nie przekazała również Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu uprawnienia do jej prowadzenia. W związku z powyższym Powiatowy Inspektor Sanitarny nie był umocowany, ani do podejmowania czynności procesowych, ani też do udzielania dalszych pełnomocnictw. Spełniona została zatem przesłanka nieważności postępowania określona w art. 379 pkt 2 in fine k.p.c. w postaci braku należytego umocowania pełnomocnika strony, co skutkować musiało koniecznością uchylenia --- STRONA 6 --- zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 386 § 2 k.p.c., a także do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, albowiem przekazanie podmiotowi reprezentującemu Skarb Państwa sprawy do prowadzenia nastąpiło dopiero w toku postępowania apelacyjnego i nie miało skutku wstecznego. Wynika to wprost z pisma Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z 24 lutego 2011 r. złożonego na rozprawie apelacyjnej w dniu 10 marca 2011 r.