Wyrok V ACa 526/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańs

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 526/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Artur Lesiak (spr.) Sędziowie: SA Włodzimierz Gawrylczyk SA Maryla Domel – Jasińska Protokolant: stażysta Aleksandra Ćwiek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) przeciwko Powiatowi (...) o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt I C 327/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy Sygn. akt V ACa 526/12 UZASADNIENIE Powódka (...) wniosła przeciwko (...) pozew o ochronę dóbr osobistych poprzez nakazanie pozwanemu opublikowania na stronie głównej portalu internetowego http://(...)/ --- STRONA 2 --- oraz na stronie internetowej Powiatu (...) http://(...)/ oświadczenia następującej treści:(...). Dodatkowo powódka domagała się od pozwanego zasądzenia kwoty 50.000 zł zadośćuczynienia tytułem naruszenia jej dóbr osobistych. Pozwany (...) wniósł w odpowiedzi na pozew o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Według pozwanego nie naruszył on obowiązującego porządku prawnego, a dane zawarte w zakwestionowanej publikacji umieścił w ramach informacji o działalności organu publicznego. Wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w(...): 1. nakazał pozwanemu (...) opublikowanie na stronie głównej portalu internetowego (...)oraz na stronie (...) (...) w wyraźnej ramce koloru czarnego dostosowanej do wielkości oświadczenia oraz w taki sposób, aby ramka była w całości wypełniona tekstem, czarną czcionką formatu V., styl czcionki Normalny, o rozmiarze 10 punktów, na białym tle, z zachowaniem gramatycznych reguł języka polskiego, w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia następującej treści: „(...) (...) 2. zasądził od pozwanego (...) na rzecz powódki (...) kwotę 40.000 zł (słownie: czterdzieści tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia; 3. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 4. zasądził od pozwanego (...) na rzecz powódki (...) kwotę 4.880 zł (słownie: cztery tysiące osiemset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 2.280 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji: Powódka(...) jest znanym w S. (...), jednocześnie (...)(...) z listy (...) Powódka jest równocześnie siostrą (...) W 2008 r. brat powódki przebywał w (...) w L. S.. W związku z podejrzeniem powódki o niewłaściwe traktowanie jej brata w (...)14 października 2008 r. wniosła ona skargę na Dyrektora (...) M. K.. Skarga skierowana do Ministerstwa (...) dotyczyła m.in. (...) (...) przez personel, łamania praw pacjenta (...) i zasadności pobierania niektórych opłat. Skarga przesłana została do załatwienia przez (...). Na (...) (...)zlecono (...) kontroli (...) w L. w zakresie polityki kadrowej i finansowej, a w szczególności sposobu zatrudniania i wynagradzania pracowników oraz sposobu gospodarowania depozytami podopiecznych za lata 2005 - 2008. W dniu (...) (...) przeprowadziła kontrolę (...)i z kontroli tej spisany został protokół nr (...). --- STRONA 3 --- Jednocześnie (...)przedstawiła swoje stanowisko w sprawie skargi powódki na (...)w L.. W oparciu o dokonane przez (...) ustalenia (...) podjęła uchwałę nr(...) (...), uznającą za bezzasadną skargę powódki na (...) w L.. W piśmie z 30 grudnia 2008 r.(...) o rozpatrzeniu jej skargi oraz uznania jej za bezzasadną. Wraz z pismem przekazano powódce treść uchwały (...)wraz ze stanowiskiem (...) z tego samego dnia. Treść uchwały nr (...) (...)wraz ze (...) (...)oraz protokołem nr (...) z kontroli przeprowadzonej w (...) w L. przez (...) (...) umieszczona została na stronie internetowej pod adresem: (...) Równocześnie pod adresem internetowym w wyszukiwarce (...) po wpisaniu nazwiska K. T. (1) pod (...)ukazywała się informacja o skardze złożonej przez powódkę na (...)w L.. Po otrzymaniu uchwały (...) w sprawie jej skargi powódka postanowiła nie zareagować na treść uchwały do momentu, aż w(...)od córki otrzymała informację, że w Internecie na stronach (...) widnieją treści, które szkalują powódkę. Sama powódka rzadko korzysta z Internetu i wyłącznie w sprawach(...). O informacjach dotyczących powódki, a znajdujących się na stronach internetowych pozwanego (...) dowiedziała się również rodzina powódki w (...), a także rodzina mieszkająca w T.. Do skargi powódki nawiązywali też jej pacjenci, którzy mieli swoich bliskich w (...)w L.. Dopiero po tych informacjach powódka zapoznała się z treścią publikacji na stronach(...) w szczególności z protokołem nr (...) (...) (...)o(...)W szczególności dotknęły ją zapisy o bulwersujących „wizytach" pani (...) w (...) (...), o przekazywaniu przez nią na rzecz (...) ((...) (...), i to na przestrzeni (...) w (...). 14 maja 2010 r. powódka wystąpiła do (...) o usunięcie jej personaliów z ogłoszonej w (...) oraz wycofanie z tej strony (...). Kierując się treścią opinii prawnej z (...) powiadomił powódkę, iż nie doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, a jedynie w nieznacznym stopniu mogło dojść do naruszenia dóbr osobistych powódki. Jednocześnie poinformował powódkę, że usuwa z (...) dokumenty związane ze skargą na (...) w L. z wyłączeniem samej uchwały. Wobec nieusunięcia danych osobowych K. T. (1) ze strony internetowej zgodnie z deklaracją (...) powódka pismem z dnia 10 lipca 2010 r. wystąpiła do Generalnego Inspektora (...)w. ze skargą na postępowanie (...). Decyzją z dnia 2 lutego 2011 r. (...) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie (...), przyjmując za prawdziwą deklarację(...), iż kwestionowane dane osobowe zostały usunięte ze stron internetowych. Faktycznie jednak nie wszystkie dane osobowe powódki zostały usunięte ze --- STRONA 4 --- stron internetowych i dlatego 10 lutego 2011 r. (...) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez (...) i nakazanie usunięcia danych osobowych powódki z treści uchwały (...)(...) W kolejnej decyzji Generalny Inspektor (...) z dnia 10 maja 2011 r. uchylił swoją wcześniejszą decyzję o umorzeniu postępowania z 2 lutego 2011 r. i nakazał (...) wyeliminowanie nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych pani(...)poprzez usunięcie ze strony internetowej (...) w S. także danych osobowych (...)w zakresie jej imienia i nazwiska, zamieszczonych w (...) W piśmie z(...) poinformował powódkę, iż zgodnie z nakazem Generalnego Inspektora (...) z (...) (...) 2011 r. dnia 18 maja 2011 r. usunięto ze strony (...) dane osobowe w zakresie imienia i nazwiska powódki, zamieszczonych w uchwale (...) z(...) Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powódki co do roszczenia o nakazanie opublikowania przeproszenia na stronach internetowych (...), jak i w zdecydowanej większości w zakresie żądania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 24 k.c.). Poprzez publikacje internetowe (...) doszło do naruszenia dobrego imienia powódki, w szczególności poprzez umieszczenie informacji o jej (...), (...) o (...), (...), a (...). Połączenie powyższych informacji zawartych w protokole nr (...) z kontroli / dotyczącej ewentualnych nieprawidłowości w (...)/ przeprowadzonej w (...) w L. przez (...) (...)o(...) danymi osobowymi powódki jako składającej skargę było w sposób oczywisty bezprawne, gdyż naruszało przepis art. 5 ust.2 ustawy z 6 września 2011 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198), zgodnie z którym prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Nie ulega wątpliwości, że powódce jako osobie fizycznej przysługiwała ochrona prywatności, a obowiązkiem administratora danych - de facto pozwanego -była ochrona tej prywatności. Negatywne informacje o powódce umieszczone były na stronach internetowych pozwanego Powiatu przez niepotrzebnie długi okres, a co za tym idzie - krzywda powódki była niewspółmiernie wyższa, niż krzywda, jakiej by doznała jedynie na skutek umieszczenia jej danych w wyniku niedopatrzenia i szybkiego usunięcia ich po pierwszej interwencji powódki. (...), (...), (...), (...). (...), (...) (...), (...), (...), (...). Kwestia bezprawności działania pozwanego wynika wprost z decyzji Głównego Inspektora (...), którym to decyzjom pozwany całkowicie - aczkolwiek z niepotrzebną zwłoką - się podporządkował. Sam powód - przynajmniej przed procesem - przyznał również, iż mogło dojść do nieznacznego naruszenia dóbr osobistych powódki. --- STRONA 5 --- Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało ponad wszelką wątpliwość, że doszło do bardzo poważnego naruszenia dóbr osobistych. Dowodem tego są nie tylko twierdzenia samej powódki, ale przede wszystkim treść pozostałych dowodów zebranych w sprawie, z decyzjami (...) (...). Mając powyższe na uwadze, Sąd w trybie art. 24 k.c. - dla usunięcia skutków bezprawnego działania pozwanego - nakazał umieszczenie na stronach internetowych (...)przeproszenia powódki za naruszenie jej dóbr osobistych poprzez ujawnienie w dokumentach opublikowanych w (...) danych osobowych powódki i związane z tym naruszenie jej czci i dobrego imienia. Zdaniem Sądu, opublikowanie przeproszenia przynajmniej częściowo usunie skutki naruszenia dóbr osobistych powódki przez pozwanego. Przeproszenie o ile dotrze do osób które wcześniej zapoznały się z negatywnymi wpisami dotyczącymi powódki stworzy szansę na poprawę jej wizerunku i dobrego imienia. Oceniając żądanie powódki w zakresie zadośćuczynienia brał Sąd pod uwagę przede wszystkim długotrwałość naruszeń dóbr osobistych powódki oraz zwłokę w usunięciu danych osobowych powódki z materiałów dotyczących sprawy jej skargi. Zachowanie takie mogło i z pewnością wywołało u powódki znaczne poczucie krzywdy, które w ocenie Sądu nie może być zrekompensowane wyłącznie symbolicznym zadośćuczynieniem. Zgodził się z twierdzeniem powódki, iż zadośćuczynienie nie może być symboliczne chociażby z tego powodu, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dają możliwość nakładania na sprawców naruszeń kar za bezczynność w wysokości równej nawet 10-krotnemu przeciętnemu wynagrodzeniu w kraju, a dane osobowe powódki bezpodstawnie umieszczone były na stronach internetowych (...)przez ponad dwa lata. W ocenie Sądu kwota 40.000 złotych zadośćuczynienia jest odpowiednia do wielkości krzywdy powódki i jednocześnie w pełni rekompensuje przykrości i straty moralne wywołane bezprawną publikacją dokonaną przez powoda. W pozostałym zakresie powództwo o zadość uczynienie podlegało oddaleniu. O kosztach orzeczono w trybie art. 100 k.p.c. przy uwzględnieniu faktu, iż powódka w 100 % wygrała proces w części dotyczącej zobowiązania do ogłoszenia przeprosin i w 80 % w części dotyczącej zadośćuczynienia. Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku w części dotyczącej pkt 2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: a) art. 448 k.c. przez nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie lego przepisu, tj. zawyżenie kwoty zadośćuczynienia poprzez oczywiste naruszenie kryteriów ustalenia wysokości zadośćuczynienia oraz zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości nieodpowiedniej do okoliczności stanowiących podstawę jego przyznania. b) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób --- STRONA 6 --- jednostronny w zakresie ustalania wysokości zadośćuczynienia wskutek niedostatecznego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy przy ocenie rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę, co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o oddalenie powództwa w części dotyczącej żądania zasądzenia kwoty 40.000 zł lub zmianę pkt II zaskarżonego wyroku poprzez obniżenie kwoty przyznanego powódce zadośćuczynienia z kwoty 40.000.00 zł do kwoty 10.000,00 zł., oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania procesowego w obu instancjach według norm przepisanych. Powódka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i rozważania w zakresie oceny materiału dowodowego oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjmując je za podstawę także własnego rozstrzygnięcia i odwołuje się do nich bez potrzeby ich powtarzania. Zaprezentowany w apelacji pogląd o fakultatywności zadośćuczynienia zasługuje na aprobatę, jest przy tym powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. Odstąpienie od zadośćuczynienie musi jednak znajdować uzasadnienie w okolicznościach danej sprawy. Apelujący nie przedstawił takich okoliczności, które przemawiałby za przyjęciem, że żądanie zadośćuczynienia nie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest trafny argument, że pozwany na żądanie powódki zgłoszone w dniu 14 maja 2010 podjął działania dalej idące niż wnioskowała powódka. Po pierwsze wbrew udzielonej powódce informacji nie usunął przedmiotowych dokumentów, lecz uczynił to dopiero na skutek skargi wniesionej przez powódkę do GeneralnegoInspektora (...), przy czym nie usunął samej uchwały. Po drugie zaś, z punktu ochrony dóbr osobistych powódki najistotniejszą kwestią była anonimizacja danych powódki, do tego też zmierzał jej wniosek. Nie miało więc znaczenia dla powódki to, że pozwany usunął określone dokumenty w całości, skoro jednocześnie pozostawił treść uchwały, w której dane powódki były zawarte. Mylny jest zatem przekonanie pozwanego, że jego działania podjęte w odpowiedzi na powyższy wniosek były dalej idące. Usunięcie treści obojętnych z punktu wiedzenia powódki, jakimi była całość dokumentów związanych z jej skargą, przy pozostawieniu treści uchwały w której zawarte były dane powódki, oznacza że wniosek powódki nie tylko nie został uwzględniony w szerszym zakresie, ale przyjąć należy, iż w ogóle nie został uwzględniony, gdyż nie został osiągnięty podstawowy cel powódki tj. anonimizacja jej danych personalnych. Z punktu widzenia doznanej przez powódkę krzywdy obojętna jest kwestia wyciągnięcia przez pozwanego konsekwencji służbowych wobec pracowników winnych opóźnień w usunięciu protokołu z kontroli(...) oraz --- STRONA 7 --- stanowiska (...) Dla wykazanie skali naruszenia dobra osobistego poprzez zamieszczenie informacji w przestrzeni publicznej, wystarczające jest określenie zakresu oddziaływania danego publikatora. Nie ulega wątpliwości, że zamieszczenie np. informacji w prasie nie wymaga wykazania, ile osób faktycznie daną gazetę kupiło. Podobnie naruszenie dobra osobistego w telewizji lub programie radiowym nie wymaga ustalenia, ile osób faktycznie obejrzało dany program. Ocena zakresu oddziaływania danego publikatora uzależniona jest z kolei od jego popularności oraz rozpoznawalności danej osoby przez potencjalnych odbiorców. Nie ulega wątpliwości, że skala oddziaływania informacji zamieszczanych w Internecie dotyczących osób fizycznych ma najszerszy zasięg oddziaływania. Wynika to z popularności Internetu jako źródła informacji oraz nieograniczonego kręgu odbiorców treści zawartych w przestrzeni internetowej. Wypada zauważyć, że w obecnej dobie niezwykle popularną formą pozyskiwania informacji, między innymi o określonych osobach, jest ich „(...). Wpisanie w wyszukiwarce internetowej nazwiska danej osoby pozwala na wyszukanie wszelkich informacji o danej osobie, zamieszczanych na różnych stronach internetowych. Istnieje przy tym zależność między czasem zamieszczenia danej informacji w Internecie, a skalą naruszenia. Im dłużej informacja jest zamieszczona, tym większa skala naruszenia, gdyż jest to równoznaczne z większą ilością kliknięć. Wbrew twierdzeniom pozwanego nie istniały żadne wątpliwości prawne jeśli chodzi o obowiązek anominizacji danych. Pozwana nie musiała zamieszczać dokumentów w postaci (...) oraz (...), a w przypadku uchwały zobowiązana była dokonać anonimizacji danych wszystkich osób nie pełniących funkcji publicznych. Zamieszczenie przeprosin powódki nie zapewni wystarczającej likwidacji skutków naruszeń, gdyż specyfika korzystania z Internetu jest taka, że osoby które raz dotarły do danej informacji, z reguły nie mają sposobności weryfikacji tych informacji w późniejszym terminie. Inaczej jest w przypadku dzienników prasowych lub audycji telewizyjnych lub radiowych, które mają określony krąg stałych odbiorców, systematycznie zapoznających się z ich treścią. Określenie wysokości zadośćuczynienia zawsze może być przedmiotem polemiki, gdyż należy ono do sfery uznania sędziowskiego. Trzeba zauważyć, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sąd II instancji tylko wówczas może zmieniać tę wysokość, gdy jest ono rażąco wygórowane lub rażąco zaniżone. W niniejszej sprawie z sytuacją taką nie mamy do czynienia. Za przyznaniem zadośćuczynienia przemawia rodzaj naruszonego dobra jakim jest dobre imię. Powódka jest osobą rozpoznawalną z racji wykonywanego przez siebie zawodu, co jest okolicznością wpływającą na rozmiar doznanej przez nią krzywdy. Intensywność naruszenia dobra osobistego przejawia się w niniejszej sprawie w zamieszczeniu danych powódki w publikatorze o najszerszym kręgu oddziaływania, utrzymywanie tych danych przez bardzo długi czas. Nadto informacje te były zamieszczone na stronie organu władzy publicznej, co w istotnym stopniu uwiarygodniało treści w nich zawarte. Dla internautów jest sprawą oczywistą różny stopień wiarygodności stron internetowych oraz informacji tam zamieszczanych, --- STRONA 8 --- często przez anonimowych autorów. Dlatego też większa będzie intensywność naruszenia dobra osobistego w przypadku zamieszczenia określonych informacji na stronie internetowej organu władzy publicznej, w szczególności w dokumentach urzędowych, niż w przypadku informacji pochodzących od anonimowych internautów lub też na stronach internetowych prowadzonych przez podmioty o niskiej wiarygodności. Wina sprawcy naruszenia nie budzi wątpliwości. W szczególności w przypadku organów władzy publicznej istnieje pełna świadomość konieczności anonimizacji danych osób prywatnych w dokumentach podlegających publikacji. Gdyby brak anonimizacji nastąpił wskutek zwykłego przeoczenia czy pomyłki, ten błąd zostałby niezwłocznie usunięty. Należy podkreślić, że pozwany pomimo wezwania nie usunął danych powódki, a wnoszenie przez nią kolejnych skarg, konieczność prowadzenia procesu sądowego, świadczy o tym, że zamiarem pozwanego było zamieszczanie danych powódki przez możliwie najdłuższy czas. Przeciwko przyznaniu zadośćuczynienia nie przemawia z całą pewnością sytuacja majątkowa zobowiązanego. Pozwany jest jednostką (...), dysponuje zatem majątkiem i budżetem, który jest w pełni wystarczający dla pokrycia zobowiązania w kwocie 40.000 zł. Chybione są także argumenty pozwanego odnoszące się do zawartego w uzasadnieniu stwierdzania o możliwości nakładania na (...)kar za bezczynność. Ten passus w uzasadnieniu znalazł się nie dlatego, że Sąd I instancji zastosował przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, lecz dla wzmocnienia argumentacji tego Sądu odnoszącej się do wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Chodzi mianowicie o to, że zasądzone zadośćuczynienie mieści się w realiach ekonomicznych kraju oraz że nie odbiega w sposób istotny od innych przewidzianych przez prawo środków prawnych. W tym stanie rzeczy nie podzielając wskazanych wyżej zarzutów apelacji ani argumentacji zgłoszonej na jej poparcie, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalono apelację. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 5 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).