Wyrok V ACa 517/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 517/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Barbara Kurzeja Sędziowie : SSA Janusz Kiercz (spr.) SSA Anna Tabak Protokolant : st. sekretarz sądowy Marta Zdrodowska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko D. M. i A. W. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt I C 191/10 o d d a l a apelację. Sygn. akt V ACa 517/10 UZASADNIENIE Powód M. C. wniósł o uznanie, że pozwana D. K. i A. W. naruszyły jego dobra osobiste i zażądał zasądzenia od pozwanych na jego rzecz kwot 25.000 zł tytułem odszkodowania oraz podania wyroku do publicznej wiadomości. Podniósł powód, że w wydanej opinii sądowo- psychiatrycznej pozwane (jako biegłe sądowe) stwierdziły, że powód „nie ma rodziny” i twierdzi, że „mieszka z rodzicami, ale nie ma stałego miejsca zamieszkania” czym naruszyły jego godność osobistą, prawo do wolności i do bezpieczeństwa osobistego oraz wolności od strachu. --- STRONA 2 --- Pozwane wniosły o oddalenie powództwa podnosząc, że żądanie powoda jest całkowicie bezzasadne i nie wykazał powód by ich działanie – jako biegłych sądowych – było bezprawne. Dodały, że treść opinii nie narusza żadnych dóbr osobistych powoda. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo. Ustalił Sąd Okręgowy, co następuje: Prokuratura Rejonowa w T. prowadziła przeciwko powodowi postępowanie przygotowawcze w sprawie Ds 1761/06. Powód był podejrzany o popełnienie czynu z art. 245 k.k., 190 § 1 k.k. i 217 § 1 k.k. W dniu 17 października 2006 roku został tymczasowo aresztowany. Dnia 24 października 2006 r. został doprowadzony do Poradni (...) w P., gdzie poddano go badaniu ogólnolekarskiemu, neurologicznemu i psychiatrycznemu. Badania te przeprowadzały pozwane, będące biegłymi Sądu Okręgowego w Gliwicach. Do ich gabinetu powoda wprowadzono skutego w kajdankach, których nie zdjęto na czas przeprowadzania badania. Przez cały czas badania w gabinecie obecny był funkcjonariusz policji. Powód był tym faktem zdenerwowany i zdezorientowany. W trakcie zbierania danych do wywiadu powód odpowiadając na pytania podał, że „nie ma rodziny”. Stwierdził nadto, że „mieszka z rodzicami, ale nie ma stałego miejsca zamieszkania”. Odpowiedzi te uznane zostały przez pozwane, jako wątpliwe, toteż zostały w opinii zamieszczone w dosłownym brzmieniu. Odpowiedzi te zostały uznane przez pozwane za prawdziwe. Nie miały wpływu na wnioski końcowe tej opinii. Opinia pozwanych znajduje się w aktach sprawy. Egzemplarz doręczony powodowi był przez niego osobiście rozpowszechniany. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Według natomiast art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną --- STRONA 3 --- na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra, bezprawność zagrożenia lub naruszenia (art. 24 k.c.). Pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony; pozwany może bronić się, wykazując, że nie działał bezprawnie. Powód, w ocenie Sądu Okręgowego, nie wykazał istnienia przesłanek ochrony dóbr osobistych. Nie wykazał, że wskazane przez niego dobra osobiste: godność osobistą, prawo do wolności, do bezpieczeństwa osobistego, czy wolności od strachu, została naruszona poprzez działanie pozwanych. Powód zarzucał pozwanym naruszenie dóbr osobistych poprzez zamieszczenie w treści opinii stwierdzeń, że „nie ma rodziny” oraz że „mieszka z rodzicami, ale nie ma stałego miejsca zamieszkania”. O ile pozwane przyznały, że wydawały opinię w postępowaniu Ds 1761/06 zawierającą przytaczane stwierdzenia, to powodowi nie udało się udowodnić, by stwierdzenia te naruszały jego dobra osobiste. Ocena, czy w konkretnej sytuacji naruszenie dóbr osobistych rzeczywiście nastąpiło, nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości (ocena subiektywna) zainteresowanego, ta bowiem może być szczególnie duża ze względu na jego indywidualne cechy, wrażliwość emocjonalną itp. Z tej przyczyny kryteria oceny naruszenia muszą być poddane obiektywizacji, a mianowicie uwzględnić trzeba odczucia szerszego grona uczestników i powszechnie przyjmowane, a zasługujące na akceptację normy postępowania (obyczaj, tradycja, itp.). Nie jest przy tym bez znaczenia motywacja działań sprawcy naruszenia. (wyrok SN z 11 marca 1997 roku III CKN 33/97). Biorąc powyższe kryteria pod uwagę, należało uznać, że do naruszenia dóbr osobistych powoda nie doszło. Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że naruszającym dobra osobiste jest zawarte w opinii stwierdzenie, iż „powód nie ma rodziny” pomimo tego, że powód rozumie to stwierdzenie jako bycie bezdomnym, wyłączonym ze społeczeństwa bądź też jako zawierające nieprawdziwą informację o śmierci swoich rodziców. Pozwane odnosząc się do tego zarzutu stwierdziły, że zebranie informacji na ten temat jest standardową procedurą sporządzania opinii; chciały na jej potrzeby ustalić, czy powód posiada rodzinę genetyczną (zstępnych, rodzeństwo) oraz własną (żona, dzieci). Nawet jeżeli pytania na ten temat zostały postawione w sposób nieprecyzyjny, nie sposób uznać powyższego stwierdzenia, za naruszające dobro osobiste. Biorąc pod uwagę intencje pozwanych --- STRONA 4 --- zadających pytanie na ten temat (i kontekst w jakim zostało ono postawione) nie można było uznać, że zdanie to narusza dobra osobiste powoda. Pozwane wykazały w opinii, iż powód ma rodziców i rodzeństwo, zatem adnotacja dotycząca braku rodziny mogła dotyczyć jedynie braku żony i dzieci, co w ten sposób i jedynie tak mogło być zrozumiane przez obiektywnych obserwatorów. Zatem sformułowanie o braku rodziny nie naruszało dóbr osobistych powoda. Nie narusza również dóbr osobistych stwierdzenie „mieszka z rodzicami, ale nie ma stałego miejsca zamieszkania”. Pozwane przyznały, że zdanie to wydawało im się wątpliwe i dlatego zostało zanotowane w dosłownym brzmieniu. Powód zeznając przed Sądem nie odniósł się do tych zdań. Nadto podkreślił, iż fakt, iż został przyprowadzony na badania w kajdankach sprawił, iż był zdezorientowany i zdenerwowany. Natomiast pozwane wyraźnie zeznały, iż notowały to co powiedział powód. W tej sytuacji Sąd przyjął, iż to powód musiał udzielić pozwanym takiej informacji, która została przez nie odnotowana w opinii. Natomiast trzeba podkreślić, iż nie można przyznać, by stwierdzenie o braku stałego miejsca zamieszkania można było utożsamiać z pojęciem bezdomności, czy też - jak powód wywodzi to w pozwie „mieszkania pod mostem”. Nie jest to powszechne znaczenie wyrażenia „braku stałego miejsca zamieszkania”. W powszechnym odczuciu społecznym może ono być rozumiane jako „częsta zmiana miejsca zamieszkania” które obiektywnie nie ma pejoratywnego zabarwienia. Z uwagi na cel zadania tego pytania oraz sytuację, w jakiej zostało ono postawione należało uznać, że nie narusza ono dóbr osobistych powoda. Wobec niewykazania naruszenia dóbr osobistych powoda pozwane nie musiały wykazywać, że ich działanie nie było bezprawne, choć faktycznie działały one w granicach prawa. Pozwane sporządzając opinię robiły to na podstawie konkretnych przepisów prawa (art. 193 i nast. k.p.k), wykonując zlecenie organu postępowania przygotowawczego. Powód nie wykazał również przesłanek odpowiedzialności majątkowej pozwanych za naruszenie dóbr osobistych (art. 448 k.c.). Nie wykazał bowiem, by działanie pozwanych nosiło jakikolwiek stopień zawinienia. W apelacji (nazwanej zażaleniem) powód wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi, który orzeka z udziałem ławy przysięgłych lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu podniósł powód, że wbrew ustaleniom tego Sądu on nie twierdził, że nie ma rodziny, mieszka z rodzicami i nie ma stałego miejsca zamieszkania. Takie twierdzenia pozwanych są kłamstwem i miały pozwane na celu poniżenie powoda. --- STRONA 5 --- Powód ma rodzinę i miejsce zamieszkania (które jest uwidocznione w dowodzie osobistym i było zamieszczone w dokumentach zawartych w aktach sprawy karnej). Pozwane przeglądały akta karne przed wydaniem opinii. Podniósł skarżący, że Sąd I instancji przypisał powodowi wypowiedzi, które z jego strony nie padły (bo byłyby nieprawdopodobne i niedorzeczne). Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i znajdują one uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przedstawione przez strony dowody zastały ocenione przez ten Sąd w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. W szczególności prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, że powód był w dniu 24 października 2006 r. doprowadzony z aresztu do Poradni (...) w P., gdzie pozwane (jako biegłe sądowe) sporządziły opinię sądowo-psychiatryczną. Prawidłowo także ustalił ten Sąd, że w trakcie zbierania danych do wywiadu, powód odpowiadał na pytania pozwanych i stwierdził, że „nie ma rodziny” i że „mieszka z rodzicami, ale nie ma stałego miejsca zamieszkania” – i te odpowiedzi zostały uznane przez pozwane za prawdziwe (i zapisane w opinii). Zważyć dodatkowo należało, że na samym początku opinii zostały zamieszczone dane personalne powoda (właśnie w oparciu o akta sprawy karnej) i podano także adres jego zameldowania – z adnotacją o braku własnego miejsca zamieszkania (k. 58). Z treści samej opinii wynika, że w części nazwanej „Badanie stanu psychicznego” pozwane zadały powodowi kilkanaście pytań dotyczących m.in. jego dzieciństwa, edukacji, pracy i sytuacji rodzinnej – co jest działaniem typowym i rutynowym. Brak zatem jakichkolwiek podstaw do przyjmowania, że część odpowiedzi powoda została przez pozwane zniekształcona - i to w sposób zawiniony. Zważyć należało, że przedmiotowe stwierdzenia (kwestionowane przez powoda) są zawarte w całym ciągu logicznych odpowiedzi (k. 58). Na dodatek przed zapisem o zamieszkaniu z rodzicami i nie posiadaniu stałego miejsca zamieszkania, pozwane wpisały słowo „Twierdzi” – i podczas składania zeznań przed Sądem pozwana D. K., logicznie i przekonywująco uzasadniła dlaczego tę odpowiedź powoda tak zapisano. Jednoznacznie zeznała także ta pozwana, że przedmiotowych odpowiedzi powoda w ogóle nie traktowana w kategorii kłamstwa lub prawdy (k. 79). --- STRONA 6 --- Chybiony jest zatem zarzut, że pozwane w tej kwestii kłamały. Wreszcie zważyć należało, że powód słuchany w charakterze strony wcale nie zeznał - kategorycznie, że takich odpowiedzi nie udzielił, ale stwierdził, że nie mógł odpowiedzieć „w tak niespójny i niezgodny z prawdą sposób” – choć jednocześnie przyznał, że był wtedy „mocno zdenerwowany i zdeterminowany” (k. 78). Podzielić należy w całości rozważania Sądu I instancji, że przedmiotowe zapisy zawarte w opinii psychiatrycznej w żaden sposób nie naruszają dóbr osobistych powoda – w szczególności prawa do wolności, bezpieczeństwa osobistego i „wolności od strachu”. Rację ma Sąd I instancji, że ocena, czy doszło (w konkretnej sytuacji) do naruszenia dobra osobistego nie może być dokonywana wyłącznie według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (ocena subiektywna). Kwestie takiej oceny muszą być poddane obiektywizacji - tj. ustaleniu, by szersze grono obywateli (uczestników życia społecznego) dane zdarzenie także uznawało za czyn naruszający dobro osobiste (w konkretnej sytuacji i w konkretnych okolicznościach). Nie sposób przyjąć, że stwierdzenie o braku rodziny i braku stałego miejsca zamieszkania może obiektywnie naruszać czyjekolwiek dobro osobiste w sytuacji, gdy stwierdzenia takie są zawarte w dokumencie urzędowym zawartym w aktach postępowania karnego. Przedmiotowe stwierdzenia w ogóle nie mają – w potocznym znaczeniu – ujemnego (pejoratywnego) zabarwienia. Na dodatek w samej treści opinii znajdują się zapisy, że powód ma rodziców (u których zamieszkuje) i rodzeństwo co nie pozwala twierdzić (jak sugeruje powód), że przedmiotowe zapisy mogą sugerować, że powód jest bezdomny. Reasumując, zauważyć należało że w okolicznościach niniejszej sprawy zapisy zawarte w opinii psychiatrycznej nie naruszają jakichkolwiek dóbr osobistych powoda wobec czego, nie może on skorzystać z uprawnień wynikających z art. 24 k.c. i 448 k.c. (m.in. żądać zadośćuczynienia lub odszkodowania). Wniesiona apelacja nie mogła zatem odnieść zamierzonego celu i jako bezzasadna podlegała oddaleniu – na podstawie art. 385 k.p.c.