Wyrok V ACa 456/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 456/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Tomasz Pidzik Sędziowie : SA Zofia Kołaczyk SA Urszula Bożałkińska (spr.) Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w (…) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt II C 20/06 1) oddala apelację; 2) przyznaje radcy prawnemu R. K. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym kwotę 6588 (sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem) złotych, w tym 1188 (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem podatku od towarów i usług. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 456/ 07 U Z A S A D N I E N I E Powód J. M. złożył pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w (…) o zasądzenie kwoty 1 mln złotych za to, że podczas pobytów w tymże Zakładzie w latach 2003 i 2004 był umieszczony w celi ogólnej, a jako osobie niechodzącej nie miał kto podawać i opróżniać naczyń służących do załatwiania potrzeb fizjologicznych. Powód złożył drugi pozew o zasądzenie również kwoty 1 mln złotych za to, że podczas pobytów w w/w Zakładzie Karnym był osadzany z osobami palącymi papierosy. Powództwa powyższe zostały połączone do wspólnego prowadzenia. Ustanowiony dla powoda profesjonalny pełnomocnik w całości podtrzymał żądania powoda z jego pozwów osobistych. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, iż zapewnił powodowi warunki najlepsze jakie były tylko możliwe w jego sytuacji oraz istniejących realiach panujących w miejscu odosobnienia. Odnośnie zarzutu przebywania powoda w celi z osobami palącymi wskazał na punkt drugi opinii sądowo-lekarskiej C. (…), z którego wynika, że powód nie zażywa leków, pije mocny czaj, mocną kawę i napój z tytoniu. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód J. M. przebywa nieprzerwanie w zakładach karnych od 1 czerwca 1998 roku. Został skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności za przestępstwo zgwałcenia. Z jego akt osobowych wynika, iż karę pozbawienia wolności do sierpnia 2004 roku odbywał w 10 różnych zakładach karnych i aresztach śledczych. W Zakładzie Karnym w (…) przebywał 8 razy. Najdłuższy 6 miesięczny okres obejmował okres od 1 czerwca 1998 roku do 5 stycznia 1999 roku. W 2003 roku powód przebywał w tym Zakładzie od 24 kwietnia do 28 czerwca. Natomiast w 2004 roku powód przebywał w tej jednostce penitencjarnej od 28 lutego do 15 kwietnia oraz od 12 maja do 11 sierpnia. Powód powołując się na zły stan zdrowia wiele razy występował o warunkowe przedterminowe zwolnienie bądź przerwę w karze, ale jego wnioski nie były uwzględnione. Od 2002 roku powód nie chodzi. Z opinii sądowo-lekarskiej sporządzonej w dniu 14 marca 2005 roku przez Uniwersytet (…) Katedrę i Zakład Medycyny Sądowej na zlecenie Prokuratury Rejonowej w (…) wynika, iż u powoda stwierdzono jedynie nadciśnienie tętnicze, a prowadzone w jednostkach penitencjarnych leczenie było prawidłowe. Świadek J. W., który był Kierownikiem Ambulatorium przy ZK w (…) zeznał, iż u powoda było rozpoznane nadciśnienie tętnicze, toteż otrzymywał leki przepisane mu przez internistę. 2 --- STRONA 3 --- W dokumentacji lekarskiej nie było żadnych rozpoznań sugerujących organiczne przyczyny niechodzenia powoda, toteż został osadzony w normalnej celi. Zapewniono mu możliwość korzystania z kaczki i basenu oraz pomoc współosadzonych. Sam powód zeznał, iż w zakładach karnych przeszedł dwa zawały serca, a także ma guza mózgu. Miliona złotych domaga się od Zakładu Karnego w (…) za to, że był dyskryminowany przez służbę więzienną i pracowników ZOZ przy tym Zakładzie przez to, że nie miał mu kto opróżnić kaczki i basenu, nikt nie chciał go wykąpać. Ponadto w 2004 roku przez pół roku przebywał w Oddziale (…) w/w Zakładu w towarzystwie współosadzonych palących papierosy. Dym papierosowy mu przeszkadzał do tego stopnia że nie miał czym oddychać. Gdyby był osobą chodzącą mógłby podejść do okna. Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W obowiązującym obecnie stanie prawnym podstawą prawną żądania powoda jest art. 417 § 1 k.c., który stanowi, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej z w/w przepisu jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. Z pisma pełnomocnika powoda wynika, iż tą szkodą są schorzenia, na które cierpi powód (k. 48). Celem wykazania tych schorzeń pełnomocnik powoda wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny dla ustalenia czy warunki bytowania powoda w Zakładzie Karnym w (…) i brak opieki lekarskiej i pielęgniarskiej wywołały te schorzenia. Sąd wniosek ten oddalił, gdyż z opinii Uniwersytetu (…) sporządzonej w dniu 14 marca 2005 roku, a więc już po pobytach powoda w Zakładzie Karnym w (…) jednoznacznie wynika, iż jedynym rozpoznawanym u powoda schorzeniem jest nadciśnienie tętnicze. Schorzenie to rozpoznano u powoda w czasie pobytu w Szpitalu Aresztu Śledczego w B. w 1999 roku. Rozpoznanie to potwierdzono w czasie następnych pobytów powoda w tym Szpitalu. Nie ma zatem związku pomiędzy wystąpieniem tego schorzenia a warunkami pobytu powoda w Zakładzie Karnym w (…) w 2003 i 2004 roku, na których to zaszłościach powód opiera swoje roszczenia. Zeznania powoda nie sposób uznać za wiarygodne. Powód zeznał m.in., iż w celi Oddziału (…) przebywał ponad pół roku w obecności palaczy. Z danych systemu informatycznego Zakładu Karnego w (…) wynika, że pozwany w Oddziale (…) przebywał jedynie w okresie od 19 marca do 16 kwietnia 2004 roku razem ze skazanym J. M. Z analizy akt osobowych powoda wynika, iż jego pobyty w ZK w (…) w 2004 roku trwały łącznie 4,5 miesiąca. Brak natomiast podstaw do podważenia wiarygodności opinii C., gdyż została wydana w oparciu o całą dostępną dokumentację leczenia powoda tym również Książeczki Zdrowia 3 --- STRONA 4 --- Skazanego. Sąd pominął dowód z zeznań świadków R. K. i D. F. oraz oddalił wniosek dowodowy pozwanego o przeprowadzenie dowodu z akt Sądu Rejonowego w (…), gdyż okoliczności sporne zostały dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami (art. 217 § 2 k.p.c.). Przez cały okres pobytu w różnych jednostkach penitencjarnych powód objęty był opieką lekarską, był badany przez neurologów, miał przeprowadzane specjalistyczne badania, które nie wykazały organicznych przyczyn niedowładu kończyn. Kiedy zaproponowano powodowi leczenie psychiatryczne nie wyraził na nie zgody (k. 116). Doświadczenie życiowe wskazuje, iż osoby dotknięte porażeniem kończyn dolnych, spędzające cały czas w łóżku już po kilku miesiącach doznają zaników mięśni, przykurczów, bolesnych odleżyn. Powód twierdzi, że nie chodzi od 2002 roku, a mimo to nawet w toku przesłuchania nie zgłosił żadnych dolegliwości wyżej wymienionych. W ocenie Sądu powód symuluje niedowład kończyn dolnych. Takiej samej oceny dokonał Sąd Okręgowy w (…) odmawiając powodowi dniu w 15 czerwca 2005 roku udzielenia przerwy w karze. Powodowi przeszkadzał pobyt w celi z palaczami. Z akt osobowych wynika, iż we wszystkich jednostkach penitencjarnych deklarował się jako osoba niepaląca, ale z opinii C. wynika, że pił napój z tytoniu. Oceniając cały zgromadzony materiał dowodowy Sąd Okręgowy uznał, że szkoda, jakiej miał doznać powód w wyniku niezgodnego z prawem zachowania pozwanego nie zaistniała, toteż powództwo oddalił. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi, gdyż od ponad 8 lat pozbawiony jest wolności i nie ma środków finansowych na uiszczenie tych kosztów (art. 102 k.p.c.). Sąd nie przyznał pełnomocnikowi powodu ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia, gdyż nie złożył wniosku o jego przyznanie. Od powyższego wyroku wniósł apelację powód. Zastępowany przez pełnomocnika zarzucił uchybienie przepisowi art. 278 § 1 k.p.c. oraz niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, przede wszystkim przez pominięcie dowodu z zeznań świadków R. K. i D. F. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Powód, w osobistej apelacji wniosek ten wskazał jako ewentualny, zgłaszając w pierwszej kolejności wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w kierunku zasądzenia na jego rzecz kwoty 2 000 000 zł wraz z należnymi kosztami procesu. Jednocześnie powód zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 30, 41 i 47 Konstytucji RP, art. 6, 23, 24, 415, 417, 444, 448 k.c., sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie art. 208 § 1 i 216 k.p.c. a także niewyjaśnienie okoliczności istotnych i nie przeprowadzenie dowodu z wizji lokalnej. Wniósł o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym – dowodów: 4 --- STRONA 5 --- - z oględzin cel i korytarzy ZK w (…), - z nagrań z kamer za okres pobytu powoda w ZK w (…), - z konfrontacji – okazania powoda funkcjonariuszowi ZK oraz mieszkańcom cel - z przesłuchania świadków: R. K., D. F., J. M. i innych jak w zestawieniu listy rozmieszczonych - z uzasadnienia wyroku z dnia 19 grudnia 2006 roku sygn. akt II C 20/06. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, gdy podniesione w niej zarzuty uznać należy za bezzasadne, a wyrok oddalający powództwo ostatecznie odpowiada prawu. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego, Sąd Apelacyjny uwzględnić musiał następujące okoliczności: Zamierzonego rezultatu nie mogły odnieść zarzuty o naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisów Konstytucji. Wolność człowieka w ujęciu konstytucyjnym gwarantowana ogólnie w art. 31 ust. 1 Konstytucji, a w różnych aspektach w wielu innych przepisach Konstytucji, ma znacznie szerszy, w niektórych zaś przypadkach nawet całkiem odmienny zakres niż wartości ujmowanie jako dobra osobiste przez przepisy prawa cywilnego, których ochrona była istotą przedmiotowej sprawy. ( por. Wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2003 r. V CK 344.02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 119). Podobnie ma się rzecz z godnością o której mowa w art. 30 Konstytucji, którego naruszenie zarzucił powód. Artykuł 30 Konstytucji nie może być przy tym bezpośrednio stosowany przez sąd jako samoistne, podstawowe rozstrzygnięcia sprawy. Wyrażona w nim zasada godności człowieka stanowi klauzulę generalną, określającą sposób i kierunek interpretacji całego systemu norm, w tym również konstytucyjnych. Stosowane zaś bezpośrednio przez sądy jako samoistna podstawa rozstrzygnięcia sprawy mogą być tylko te przepisy Konstytucji, które są na tyle precyzyjnie sformułowane, że możliwe jest ich odniesienie do konkretnej sytuacji. To samo stwierdzenie odnieść należy i do art.1 Konstytucji, gdy domniemywać należy, że powodowi chodzi o ustęp 4 tegoż artykułu, wyrażający prawo każdego pozbawionego wolności do traktowania go sposób humanitarny i art. 47 Konstytucji, wyrażający prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. W nawiązaniu do art. 47 Konstytucji wyrażony został w doktrynie pogląd uznający za chronione nim dobro osobiste – wolność decydowania o życiu osobistym. Oznacza to, że państwo zobowiązuje się do nieingerencji w konstytucyjnie określony zakres życia jednostki, a z drugiej strony – zapewnia w tym zakresie stosowną ochronę ( patrz; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 kwietnia 2001 r. sygn. akt SU 10/00, OTK ZN nr 3/2001, poz. 52). 5 --- STRONA 6 --- Należy wyjść jednocześnie od stwierdzenia, że adresatem przepisów Konstytucji jest nie tylko sam ustawodawca, ale także organy stanowiące prawo, gdy zgodnie z art. 8 ust. Konstytucji zasadą jest, iż jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Mając świadomość kontrowersji wokół tzw. bezpośredniego stosowania Konstytucji, Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, prezentując stanowisko, zgodnie z którym przepisy Konstytucji mogą stanowić podstawę orzekania zupełnie wyjątkowo, w tych szczególnych sytuacjach, w których brak jest, zawartych w ustawach zwykłych, uregulowań odnoszących się do pewnego stanu faktycznego (por. wyroki Sądu Najwyższego z 3 września 2003 r. Ii CKN 425/01, LEX nr137527, z 9 lipca 2003 r. IV CKN 320/01, LEX nr 146442). W stanie faktycznym sprawy sytuacja taka nie zachodzi. Konstytucja jest bowiem ustawą zasadniczą, a jej dyrektywy doznają konkretyzacji w ustawodawstwie „zwykłym” i dopiero te ostatnie normy prawa stanowionego są podstawą rozstrzygnięcia sporów sądowych. Tak więc, należało do stanu faktycznego, przedstawionego przez powoda, stosować przepisy art. 23 i 24 k.c. (co uszło uwagi Sądu Okręgowego) oraz art. 417 k.c., których naruszanie powód zarzuca w swojej osobistej apelacji. Podnoszone przez powoda nieodpowiednie traktowanie jego osoby w Zakładzie Karnym w związku z niemożnością poruszenia się bez zapewnienia (w ocenie powoda) wystarczającej, a niezbędnej pomocy przy czynnościach fizjologicznych, myciu się czy kąpaniu oceniać należałoby w kategoriach dyskryminacji o której mowa w art. 30 Konstytucji RP. Dyskryminacja jest bowiem nieuchronnie związana z naruszeniem godności człowieka, której poszanowanie jest nakazem nie tylko prawnym ale i moralnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r. I PK 169/05, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 93). Godność ta jest równocześnie chroniona art. 23 k.c., który nie może być wykładany sprzecznie z art. 31 Konstytucji. Regulacja ta zezwala jednak na ustawowe ograniczenie wolności i praw jednostki, gdy w stanie faktycznym sprawy należało mieć na uwadze również art. 41 ust. 4 Konstytucji nakazujący każdego pozbawionego wolności traktowanie w sposób humanitarny. Godność człowieka nie jest jednocześnie kategorią nadrzędną i absolutną. Podlega ona ograniczeniom, które są niezbędne ( konieczne) w demokratycznym państwie prawnym. Zarówno przepisy Konstytucji jak i przepisy prawa międzynarodowego, które zostało ratyfikowane przez Polskę (art. 9 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 5 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) dozwalają na pozbawienie wolności, choć tylko na zasadach i w trybie określonym w ustawie. Taką ustawą jest obowiązujący kodeks postępowania karnego i kodeks karny wykonawczy. Odbywający karę pozbawienia wolności musi liczyć się z pewnymi 6 --- STRONA 7 --- ograniczeniami swobód czy praw mieszczącymi się w granicach prawnych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności w danym zakładzie karnym. Ochronę z art. 24 k.c. można bowiem przyznać tylko w przypadku działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające oparcie w przepisach prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2003r. I CKN 480/01, LEXZ nr 13/7619). Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być jednocześnie dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r. I CSK 118/06, OSNC 2007, nr 5, poz. 77 i z 5 kwietnia 2002 r., II CKN 953/00, LEX nr 55098). Stosowanie obiektywnych kryteriów oceny, czy w stanie faktycznym sprawy doszło do uchybienia wolności i godności powoda w aspekcie humanitarnego wykonywania prawa pozbawienia wolności w zakładzie karnym uwzględniać zatem musiała, że w okresie pobytu w Zakładzie Karnym w (…), którego dotyczyło żądanie pozwu, zakład ten nie dysponował izbę chorych. Pomoc ambulatoryjna i lekarska (dowód: zeznania świadka J. W. k. 121) była zagwarantowana dla wypadków nagłych, a stan powoda (leżącego z przyczyn niezweryfikowanych pod względem leczniczym) nie dawał mu prawa „ do uprzywilejowanego”, w stosunku do innych osadzonych, traktowania szczególnego, czy zapewnienia osobnej celi aby miało miejsce zapewnienie stałej pomocy medycznej przy myciu i innych czynnościach i by w ten sposób wyrażać poszanowanie dla tak niewątpliwie przez powoda rozumianej wolności i godności. Z punktu widzenia lekarskiego powód uznawany był podczas pobytu w Zakładzie Karnym w (…), którego dotyczyło żądanie pozwu jako osoba zdrowa. Nie zarzucał by przebywał w zatłoczonej celi i z nieodpowiednią wentylacją, stąd przyjąć należało, że zapewniono mu godziwe warunki wykonywania kary pozbawienia wolności (por. wyroki ETE z 5 grudnia 1979 r. – skarga 8224/78), z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93 a zwłaszcza z 19 kwietnia 2001 r. – skarga nr 28527/95). Powód odmawiał w tym okresie poddania się badaniom psychiatrycznym (por. art. 83 k.k.w.), co utrudniało wyjaśnienie psychologicznych i socjologicznych procesów jego zachowania w celu podjęcia właściwej decyzji klasyfikacyjnej, zdiagnozowanie ewentualnych zaburzeń psychicznych i określenie ewentualnego postępowania leczniczego, a przede wszystkim wykluczało możliwość odbywania kary w systemie terapeutycznym o którym mowa w at. 96 i 97 k.k.w. Traktowany (z konieczności i własnego wyboru) jako osoba zdrowa, a nie niepełnosprawna fizycznie w rozumieniu art. 96 § 1 k.k.w. odbywał zatem karę pozbawienia wolności na zasadach takich jak inni osadzeni. Dostosowując warunki wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego w obowiązującym od 1 września 2003 r. art. 88 b określającym warunki 7 --- STRONA 8 --- odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego, nie ujęto prawa do osobnej celi dla osób niepalących, tak samo jak prawa takiego nie dały regulacje zawarte w art. 102 k.k.w. czy 110 k.k.w., chociaż nadal obowiązuje § 2. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz. U z 1996 r. Nr 140 poz. 658). Rozstrój zdrowia wskazywał powód powołując w apelacji jako podstawę swoich roszczeń przepis art. 417 k.c. gdy brak bezprawności działań funkcjonariuszy wykluczał możliwość zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a gdy bezprawność tę w tym wypadku obowiązany był wykazać, czego nie uczynił powód, zgodnie z regułę rozkładu ciężaru dowodów z art. 6 k.c. W ust. 1 § 2 tegoż rozporządzenia przewidziano, że w zakładach karnych typu zamkniętego dopuszcza się możliwość używania wyrobów tytoniowych w celach mieszkalnych przez osoby pozbawione wolności, a w ust.2 nakazano dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych wyznaczenie odrębnych cel mieszkalnych. Rozporządzenie nie zawęża pojęcia „używanie wyrobów tytoniowych” do palenia tytoniu, stąd za używającego tytoniu należy uznać również osadzonego, który pije napój z tytoniu, tak jak to czynił powód, nawet podczas pobytu w szpitalu Aresztu Śledczego w B. w okresie od dnia 26.04.1999 r. do 24.06.1999 r. (k. 147-148 akt sprawy). Tym samym, uprawnione jest stwierdzenie, że powód „mieścił się” w kategoriach osób o których mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia. Jednocześnie, żądanie pozwu wiązane było wyłącznie z pobytem powoda w Zakładzie Karnym w (…), gdy już nie był on osobą chodzącą i dotyczyło pobytu w 2003 i 2004 roku (vide: oświadczenie pełnomocnika powoda – k. 93 odwrót). Roku 2003 dotyczyła dokumentacja strony pozwanej kierowana do Sądu Okręgowego w (…) Wydział (…) Penitencjarny i Nadzoru. W okresie pobytu od 24.03.2003 r. do 28.06.2003 r., po przyjęciu powoda, poddano go badaniom specjalistycznym, zapewniając mu możliwie najlepsze warunki pobytu, i powiadamiając o tych warunkach właściwy Sąd Penitencjarny. Ponieważ do zasądzenia zadośćuczynienia w ramach ochrony dóbr osobistych (art. 24 k.c.), z którym o roszczeniem wystąpił powód choć tego wprost nie artykułował, co uszło uwagi Sądu niezbędne jest zaistnienie określonych przesłanek, Sąd Apelacyjny miał na uwadze, co następuje: Powód odmówił hospitalizacji w Oddziale Neurologii Aresztu Śledczego w G., gdy Sąd Okręgowy poinformowany został o tym, że w okresie pobytu do 28.06.2003 r., powodowi nie przeszkadzało palenie papierosów w celi. Na tę okoliczność dołączono do 8 --- STRONA 9 --- pisma notatkę służbową funkcjonariusza Działu Penitencjarnego ZK w (…) z 13.07.2003 r. z której wynikało, że przebywając w izbie chorych z palącymi więźniami nie skarżył się na palenie przez nich papierosów (k. 24). Potwierdzili to w swoich oświadczeniach osadzeni w tej samej celi (…) Oddziału (…) więźniowie palący papierosy (k. 35), z których to oświadczeń dowód został oddalony (k. 94). Pełnomocnik powoda, otrzymawszy odpowiedź na pozew (vide: zarządzenie – k. 46), w piśmie procesowym z 18.04.2006 r. ( k.47), oraz kolejnym z 15.05.2006 r. (k. 56) nie zaprzeczył żadnemu z twierdzeń zawartych w odpowiedzi na pozew, gdy te miały na celu wykazanie braku bezprawności w działaniach pozwanego, a z przedłożonej przez powoda korespondencji z Zakładem Karnym w (…) nie wynikało, by powód domagał się przeniesienia się do innej celi (k. 66, 67, 88, 90). W okresie od 19 marca do 16 kwietnia 2004 r. powód przebywał w celi nr (…) oddziału (…) (vide: oświadczenie pozwanego – k. 96). Według powoda (vide: zeznania k. 173-177) cela była mała i wszyscy osadzeni ( 4-5 osób) palili papierosy. Teraz go „gniecie w płucach” (vide: zeznania powoda z 16.12.2006 r.) i nie wie czy to nie było wynikiem tego pobytu, chociaż choruje i leczy się tylko na nadciśnienie. Zgłaszał oddziałowemu, że siedzi w celi z palaczami, a jest osobą niepalącą. W tej sprawie pisał do Dyrektora Zakładu Karnego. Podczas pobytu w oddziale (…), gdy korzystał z pomocy K., a żaden z osadzonych nie palił. Tak więc, problem przebywania w jednej celi z osobami palącymi dotyczył tylko pobytu w roku 2004 r. – Od 19 marca do 16 kwietnia 2004 r., gdy w aktach osobowych powoda nie znajdował się żaden dokument z tego okresu, dotyczący odmowy dalszego przebywania we wspólnej z osobami, palącymi papierosy celi. Sąd Okręgowy nie dał zaś wiary zeznaniom powoda, że w 2004 r. przebywał, wbrew swojej woli, we wspólnej celi z osobami palącymi i w tej sprawie monitował u pozwanego. Jednocześnie w tym zakresie, apelacja powoda nie zawiera zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c., co nie pozostaje obojętne dla rozstrzygnięcia. Powód nie wskazywał w swych zeznaniach, ani też nie podnosił tego w żadnym piśmie procesowym, że był pozbawiony możliwości swobodnego zgłoszenia sprzeciwu przeciwko osadzeniu w jednej celi z osobami palącymi. W sytuacji, gdy jego akta osobowe wskazują na dużą, nieskrępowaną niczym aktywność w dochodzeniu swych praw i racji, bezczynność powoda, w ocenie Sądu Apelacyjnego, może być poczytana za jego zgodę na warunki pobytu z osobami palącymi. Zgoda pokrzywdzonego wyłącza równocześnie bezprawność zachowania się sprawcy naruszenia dobra osobistego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2006 r. II CSK 280/06, LEX nr 232817 i skutkować musiała oddalenie powództwa o zasądzenie na podstawie art. 448 k.c. kwoty 1.000.000 zł z tego tytułu w sytuacji, gdy okres niepełnego miesiąca przebywania w celi z osobami palącymi, jeżeli 9 --- STRONA 10 --- powód nie deklarował się przy osadzeniu w sposób jednoznaczny jako osoba niepaląca i spożywał napój z tytoniu, mógł tylko w subiektywnym odczuciu powoda, albowiem nie przedłożyło się na stwierdzenie przez biegłych lekarzy wydających opinie o stanie jego zdrowia po pobycie w Zakładzie Karnym w 2004 r., grozić rozstrojem zdrowia jego rozstroju, nawet przemijającego nie spowodował. Powód nie twierdził bowiem w swych zeznaniach, że bezpośrednio, w trakcie pobytu w 2004 r. w Zakładzie Karnym w (…), odczuwał dyskomfort psychiczny wynikający z konieczności wdychania dymu tytoniowego, któremu towarzyszyły różne dolegliwości somatyczne, wiązane z faktem przebywania przez okres miesiąca w pomieszczeniach z zanieczyszczonym powietrzem. Brak bezprawności, wykazany przez pozwanego wykluczał już możliwość zasądzenia kwoty 1 000 000 zł tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 448 w związku z art. 24 k.c. Tym samym, gdy powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci schorzeń fizycznych w rozumieniu art. 444 § 1 k.c., nie mógł też skutecznie domagać się zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c. Tak więc zarzut apelacji odnoszący się do art. 444 § 1 i 445 § 1 k.c. uznać należało za bezzasadny. Powód nie wykazał bezprawności działań funkcjonariuszy Skarbu Państwa przy wykonywaniu kary pozbawienia wolności w okresie, którego dotyczyło żądanie pozwu, a którą, na gruncie przepisu art. 417 k.c., należało wykładać jako działania niezgodne z przepisami kodeksu postępowania karnego dotyczącymi wykonywania kary pozbawienia wolności. Za zasadny uznać należało jednakowoż zarzut apelacji naruszenia art. 6 k.c. przy ocenie żądania pozwu zasądzenia kwoty 1 000 000 zł z tytułu zadośćuczynienia w ramach ochrony dóbr osobistych, gdy Sąd Okręgowy bezprawnością w tym zakresie w ogóle się nie zajmował w swej ocenie prawnej żądania pozwu. Artykuł 24 k.c. stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowodnić (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, niepubl.). Powołanie zarzutu obrazy art. 6 k.c. nie mogło odnieść zamierzonego rezultatu w postaci uwzględnienia powództwa, jako że pozwany w odpowiedzi na pozew zawnioskował dowody, przez Sąd Okręgowy przeprowadzone, które wskazywały, na brak bezprawności w jego działaniach i zaniechaniach. Okolicznościom wyłączającym bezprawność powód nie zaprzeczył, nie wskazał by naruszono jakiekolwiek normy prawa obowiązującego przy wykonywaniu prawa pozbawienia 10 --- STRONA 11 --- wolności w Zakładzie Karnym i by bezskutecznie domagał się osadzenia w celi dla osób niepalących, albowiem jego zeznaniom Sąd Okręgowy nie dał wiary. Wywołanie rozstroju zdrowia wiąże się z negatywnymi przeżyciami natury psychicznej, wynikającymi także z naruszenia poczucia własnej godności, co jest domeną sfery ochrony dóbr osobistych. Jednakże w takim przypadku zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. tę sferę pochłania i wyklucza równocześnie stosowanie art. 448 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2006 r. II CSK 280/06, LEX nr 2328170). Brak jednakowoż podstaw do odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c. wykluczał możliwość na „objęcia” zadośćuczynieniem z art. 445 § 1 k.c. rozstroju zdrowia w związku z przebywaniem w celi razem z palącymi, który to rozstrój miał wystąpić u powoda w okresie pobytu objętym żądaniem pozwu w Zakładzie Karnym w (…), gdy powód nie udowodnił doznania w tym właśnie okresie uszczerbku na zdrowiu chociażby przemijającego w postaci schorzeń fizycznych w rozumieniu art. 444 § 1 k.c. Dochodzone pozwem na podstawie art. 448 k.c. zadośćuczynienie wymaga do jego zasądzenia, przy fakultatywnym charakterze tegoż, spełnienia przesłanek umożliwiających jego orzekanie. Nowelizacja przepisu art. 448 k.c. dokonana w 1996 r. (Dz. U. Nr 114, poz. 542) wywołała kontrowersje co do przesłanek jego zastosowania: czy zastosowanie jest uwarunkowane zawinionym, w jakimkolwiek stopniu, naruszeniem dobra osobistego. Skład orzekający opowiedział się za tym stanowiskiem, które znalazło już wyraz w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002r. V CKN 1581/00, OSNC 2004 r., nr 4, poz. 53 i z 15 czerwca 2005 r. IV CK 805/04 LEX Nr 177221), gdy taka wykładnia jest zgodna również z podstawową funkcją zasady winy w zakresie czynów niedozwolonych. Ciężar dowodu winy w naruszeniu dobra osobistego spoczywał w świetle art. 448 k.c. w związku z art. 6 k.c. na osobie dochodzącej zadośćuczynienia pieniężnego, czyli na powodzie, a dowodzenie to nie zakończyło się pomyślnie. W związku z tym zarzut obrazy art. 6 k.c. nie mógł odnieść zamierzonego rezultatu. Równocześnie brak bezprawności, przy dochodzeniu zadośćuczynienia na podstawie art. 445 w związku z art. 417 k.c. sprawiał, że w żadnym wypadku powództwo nie mogło być uwzględnione, tak w aspekcie ochrony dóbr osobistych, faktycznie nie ocenionego żądania przez Sąd Okręgowy, jak i co do rozstroju zdrowia przy określonym czasowo w pozwie pobycie w Zakładzie Karnym w (…). Stan zdrowia powoda w tym zakresie dokumentowała najpełniej opinia lekarska z 14 marca 2005 r. Przeprowadzona została wprawdzie na użytek innego postępowania, ale żadna ze stron nie zgłaszała do niej uzasadnionych zastrzeżeń i nie żądała jej powtórzenia w 11 --- STRONA 12 --- toczącym się postępowaniu (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1967 r. III PR IV 9/67, OSPiKA 1968, nr12, poz. 263). Wprawdzie zgłoszony został dowód z opinii biegłego internisty, ale ten wniosek dowodowy został zasadnie oddalony. Uwagi Sądu Apelacyjnego nie mógł bowiem ujść fakt, że powód w trakcie pobytu w różnych zakładach karnych, gdy pozew dotyczył pobytu w Zakładzie Karnym w (…) trwającym 4,5 miesiąca tylko w okresie od 19 marca do 16 kwietnia 2004 r. przebywał w Oddziale (…) ze skazanym J. M. Z dokumentacji lekarskiej wynikało, że chociaż deklarował się jako osoba niepaląca – pił napój z tytoniu. W stanie faktycznym sprawy, gdy nie zachodziła bezprawność działania funkcjonariuszy, bo takiego charakteru nie miały ich zachowanie i działania wskazane przez powoda, dowód z opinii internisty uznać należało za dowód nieprzydatny w świetle art. 227 k.p.c. Zasadnicze znaczenie miała również okoliczność, że po okresie pobytu, którego dotyczyło żądanie pozwu, powód przebywał w innych zakładach karnych, stąd aktualne badanie powoda i to przez internistę nie mogło stanowić odpowiedniego dowodu w sprawie, co czyniło niezasadnym zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. Z tego względu i zarzut sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, gdy nie istniała żadna dysharmonia między materiałem zgromadzonym a będącym przedmiotem ustaleń Sądu uznać należało za bezzasadny zwłaszcza, że waloru wiarygodności nie odbierał materiałowi dowodowemu fakt, iż powód, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie uczestniczył osobiście (mimo zgłaszanych wniosków) w postępowaniu dowodowym. Żaden przepis kodeksu postępowania cywilnego nie nakłada na sąd obowiązku doprowadzenia aresztowanego powoda na każdą rozprawę, w tym również przed Sądem Apelacyjnym, zwłaszcza gdy Sąd ten nie prowadzi postępowania dowodowego, a stronę zastępuje profesjonalny pełnomocnik. Zamierzonego rezultatu nie mógł też odnieść zarzut niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie przez pominięcie dowodu z zeznań świadków R. K. i D. F., których zeznania miały potwierdzić tezę powoda, że warunki bytowania powoda w czasie pobytów w Zakładzie Karnym w (…) były szkodliwe i doprowadziły do schorzeń. Uwagi apelującego powoda uszło bowiem to, że pominięcie dowodu mającego wyjaśnić istotne okoliczności sprawy jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy okoliczności na które został powołany, sąd uznał za wyjaśnione z takim wynikiem, który jest zgodny z twierdzeniami strony powołującej dowód. Tylko wtedy powołanie dowodu jest zbędne, 12 --- STRONA 13 --- albowiem zmierza on do tego samego rezultatu, który już został osiągnięty (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 2 maja 1950 r. C 223/50, OSN 1950 nr 1, poz. 2, z 19 października 1969, II CR 308/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 130, z 12 października 1972 r., IICR 388/72, nie publ, i z 9 stycznia 2002 r. V CKN 625/01, nie publ.). W odpowiedzi na pozew pozwany przyznał, że powód przywieziony do Zakładu Karnego w dniach 24 kwietnia 2003 r. został niezwłocznie poddany badaniu lekarskiemu, a następnie umieszczony we wspólnej celi, w bezpośrednim sąsiedztwie ambulatorium. Opiekę nad powodem sprawowali dwaj więźniowie (właśnie wnioskowani jako świadkowie), których pisemne oświadczenia dołączono do odpowiedzi na pozew, obok potraktowanej jako dowód notatki urzędowej. O warunkach w jakich przebywał powód, możliwie jak najlepszych, które mógł zapewnić Zakład zeznał również świadek J. W., lekarz – Kierownik Ambulatorium ZK w (…). Przede wszystkim jednak sam powód, swoje roszczenia z tytułu pobytu w celi z palaczami ograniczył do drugiego pobytu, w roku 2004, gdy nie odbywał kary z wnioskowanymi świadkami. Z tego względu, na podstawie art. 381 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił jako nie mające cech nowości wnioski dowodowe zawarte w apelacji powoda, zwłaszcza, że równocześnie nie zostały zawnioskowane dowody na okoliczności mające istotne znaczenie w sprawie. Gdy wyrok Sądu Okręgowego odpowiadał prawu i co do roszczenia z art. 417 k.c. i w tym zakresie Sąd ten nie naruszył przepisów prawa materialnego i procesowego, na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda jako bezzasadną, przyjmując za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i podzielając wyciągnięte z nich wnioski prawne, w odniesieniu do roszczenia pozwu zasadzającego się na przepisie art. 417 k.c. Ponieważ Sąd Apelacyjny orzeka przede wszystkim jako sąd orzekający merytorycznie, uprawnionymi były dodatkowe ustalenia i rozważania prawne związane z nieuwzględnieniem przez Sąd Okręgowy żądaniem zadośćuczynienia w kwocie 1 000 000 zł z tytułu ochrony dóbr osobistych powoda w postaci jego godności i prawa do wolności a także ochrony zdrowia, których poczynienie prowadzić musiało również do oddalenia powództwa tym zakresie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r. III CZP 59/98, OSNC 1999 nr 7-9 poz. 124). W związku z powyższym wyrok oddalający powództwo o zapłatę 2 000 000 zł ostatecznie odpowiadał prawu, a apelacja powoda nie mogła być uwzględniona. O kosztach postępowania apelacyjnego dla pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu w sprawie przez Sąd Okręgowy orzeczono na podstawie § 15 i § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) w sprawie 13 --- STRONA 14 --- opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. 14